خیر و برکت از نگاه قرآن و حدیث

مشخصات کتاب

سرشناسه : محمدی ری شهری، محمد، 1325 -

عنوان قراردادی : الخیر و البرکه فی الکتاب و السنه.فارسی

عنوان و نام پدیدآور : خیر و برکت از نگاه قرآن و حدیث/ تالیف محمد محمدی ری شهری، با همکاری محمد تقدیری؛ ترجمه جواد محدثی.

مشخصات نشر : قم:موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر، 1424ق.= 1382.

مشخصات ظاهری : 664ص.

فروست : مرکز تحقیقات دارالحدیث؛ 65

شابک : 30000ریال: 964-7489-60-9

یادداشت : عنوان اصلی: الخیر والبرکه فی الکتاب والسنه.

یادداشت : عنوان روی جلد: خیر و برکت در قرآن و حدیث....

یادداشت : کتابنامه: ص. [630] - 650؛ همچنین به صورت زیرنویس.

عنوان روی جلد : خیر و برکت در قرآن و حدیث....

عنوان دیگر : خیر و برکت در قرآن و حدیث

موضوع : خیر و شر (اسلام) -- احادیث

موضوع : خیر و شر (اسلام) -- جنبه های قرآنی

موضوع : نیکوکاری -- جنبه های قرآنی

موضوع : نیکوکاری -- احادیث

موضوع : رزق و روزی -- احادیث

شناسه افزوده : تقدیری، محمد، 1343 -

شناسه افزوده : محدثی، جواد، 1331 -، مترجم

شناسه افزوده : موسسه علمی - فرهنگی دارالحدیث. سازمان چاپ و نشر

رده بندی کنگره : BP141/5 /خ97م 33041 1382

رده بندی دیویی : 297/218

شماره کتابشناسی ملی : م 83-19991

ص: 1

اشاره

ص: 2

ص: 3

ص: 4

ص: 5

ص: 6

پیش گفتار

ص: 7

پیش گفتارالحمد للّه ربّ العالمین ، و الصلاه والسلام علی عبده المصطفی محمّد و آله الطاهرین و أصحابه الخیار المیامین . از مهم ترین مسائل فرهنگ بشری ، «خیر» و «برکت» است که همه انسان ها با هر عقیده و اندیشه دینی ، خواستار آن دو در زندگی خویش اند و همواره در پی فراهم آوردن زمینه های پیدایش آنها و رفع موانع تحقّق آنها هستند . از سوی دیگر ، اسلام، چیزی نیست جز دعوت به «خیر (نیکی)» و آماده سازی اسباب و زمینه های آن و نیز برکندن ریشه های موانع تحقّق آن در جهت هموار کردن راه رسیدن به آن . از این روست که در قرآن و حدیث، شاهد استعمال مکرّر «خیر» و «برکت» در همه زمینه های اعتقادی ، اخلاقی ، عملی ، سیاسی و اجتماعی هستیم . امّا متأسّفانه ، مجموعه ای که این متون دینی را یک جا گرد آورَد و در اختیار پژوهشگران قرار دهد ، وجود نداشت ، تا آن که به فضل و منّت الهی ، این کتاب که دهمین مجموعه مستقل از دانش نامه بزرگ میزان الحکمه است ، با کوشش مستمر و چند ساله همکاران مرکز تحقیقات دار الحدیث ، آماده ، و اینک ترجمه گشت . در پایان اشاره می کنیم که روش ما در گزینش و ثبت نشانی در این موسوعه،

.

ص: 8

بدین گونه است : 1 . از نگاه ما احادیث رسیده از اهل بیت علیهم السلام در واقع، حدیث رسول خدا صلی الله علیه و آلهاست . در تصریح به این مطلب ، امام رضا علیه السلام می فرماید : إنّا عَنِ اللّهِ و عَن رَسولِهِ نُحَدِّثُ . (1) ما (اهل بیت) ، از خدا و پیامبرش حدیث می کنیم . و نیز امام صادق علیه السلام می فرماید : حَدیثی حَدیثُ أبی ، وحَدیثُ أبی حَدیثُ جَدّی ، وحَدیثُ جَدّی حَدیثُ الحُسَینِ ، وحَدیثُ الحُسَینِ حَدیثُ الحَسَنِ ، وحَدیثُ الحَسَنِ حَدیثُ أمیرِ المُؤمِنینَ علیهم السلام ، وحَدیثُ أمیرِ المُؤمِنینَ حَدیثُ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، وحَدیثُ رَسولِ اللّهِ قَولُ اللّهِ عز و جل. (2) حدیث من حدیث پدرم ، و حدیث پدرم حدیث جدّم ، و حدیث جدّم حدیث حسین ، و حدیث حسینْ حدیث حسن ، و حدیث حسن حدیث امیر المؤمنینْ ، و حدیث امیر المؤمنین حدیث پیامبر خدا ، و حدیث پیامبر خدا سخن خداست . از این رو ، کلمه «حدیث» در عنوان کتاب، این معنا را می رساند که همه احادیث پیامبر صلی الله علیه و آله و خاندان پاک او مورد استفاده و استناد کتاب قرار گرفته است . 2 . تلاش شده تا تمامی روایات مربوط به یک موضوع، از مصادر روایی شیعه و اهل سنّت، پس از یادداشت برداری مستقیم، با کمک گرفتن از نرم افزارهای رایانه ای

.

1- .رجال الکشّی : 2 / 490 / 401 از یونس بن عبدالرحمان ، بحار الأنوار : 2 / 250 / 62 .

2- .الکافی : 1 / 53 / 14 ، منیه المرید : 373 هر دو از هشام بن سالم و حمّاد بن عثمان و جز آنان ، الإرشاد : 2 / 186 ، بحار الأنوار : 2 / 179 / 28 . نیز ، ر . ک : اهل بیت در قرآن و حدیث : 1 / 261 (حدیث آنها همان حدیث پیامبر خداست) .

ص: 9

گرد آید و سپس، جامع ترین ، استوارترین و کهن ترین مصدر گزینش شود ، و ادعیه غیر مستند به معصومان، جز در مواردی معدود، مورد استفاده قرار نگرفته است . 3 . از تکرار روایات، پرهیز شده است، مگر در موارد ذیل : الف نکته مهمی در تفاوت واژه ها و الفاظْ نهفته باشد ، ب تفاوت لفظی در متون شیعی و سنّی وجود داشته باشد ، ج متن روایت، کمتر از یک سطر و مربوط به دو باب باشد . 4 . در صورتی که متن هایی از پیامبر صلی الله علیه و آله و دیگر معصومان نقل شده باشد ، حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله در متن می آید و نشانی روایت سایر معصومان در پاورقی، مگر این که روایت منقول از سایر معصومان علیهم السلام حاوی نکته جدیدی باشد که در این صورت، متن آن روایت هم آمده است . 5 . پس از ذکر آیات در هر موضوع ، روایات به ترتیب معصومان علیهم السلام از پیامبر صلی الله علیه و آلهتا امام دوازدهم، نقل می گردد ؛ مگر آن که روایتی در تفسیر آیه وارد شده باشد که بر تمام روایات، مقدّم می شود و یا آن که تناسب موضوعی روایات، ترتیب دیگری را اقتضا کند . 6 . در ابتدای روایات، فقط نام رسول خدا و دیگر معصومان ذکر می شود؛ مگر آن که راوی ، ناقل فعل معصوم باشد یا سؤال و جوابی در میان باشد، و یا آن که راوی، لفظی را در متن آورده باشد که سخن مَرویٌّ عنه نیست . 7 . با توجّه به تعدّد اسامی والقاب معصومان علیهم السلام نام واحدی برای آنها انتخاب شده که در ابتدای روایت، ذکر می شود . 8 . مصادر روایات، در پاورقی و به ترتیب معتبرترین مصدر، تنظیم و درج شده است . البته گاهی به خاطر پرهیز از تکرار ذکر اختلاف مصادر و نیز برای عدم تکرار راوی یا مروی عنه، این ترتیب در غیر مصدر اوّل، رعایت نشده است که نکته آن بر اهل تحقیق پوشیده نیست .

.

ص: 10

9 . در صورتی که دسترسی به منابع اوّلیه ممکن باشد، حدیث از مصادر اوّلیه نقل می گردد و نشانی بحار الأنوار در احادیث شیعه و کنزالعمّال در احادیث اهل سنّت در پایان آن نشانی ها افزوده می گردد . 10 . پس از ذکر مصادر، گاه ارجاعاتی به برخی از منابع با تعبیر «ر . ک = رجوع کنید» داده شده است. در چنین مواردی، متن مورد نظر، تفاوت زیادی با متن اخذ شده داشته است؛ ولی با مطلب اصلی ، ارتباط دارد . 11 . ارجاعاتی که به ابواب دیگرِ این کتاب داده شده، به جهت تناسب محتوایی میان روایات آنهاست . 12 . «درآمد»هایی در آغاز فصول و یا توضیحات و جمع بندی هایی در پایان آنها ذکر شده است که چشم انداز کلّی روایات کتاب و باب، و گاه حل پاره ای از دشواری های موجود در احادیث را نشان می دهد . 13 . و مهم ترین نکته این که تلاش شده حتی المقدور از طریق تأیید مضمون احادیث باب به وسیله قرائن عقلی و نقلی، تحصیلِ نوعی وثوق به صدور مجموعه آنها امکان پذیر باشد . در پایان ، از همه فضلا و محقّقان عزیز دار الحدیث ، بویژه حجّه الاسلام و المسلمین محمّد تقدیری و حجّه الاسلام و المسلمین سعید سلیمی ، که در تهیّه این کتاب کوشیده اند ، سپاسگزاری می کنم و از خداوند می خواهم که بهترین پاداش و بیشترین نعمت را در هر دو سرا به آنان عطا فرماید . ربّنا تقبّل منّا ، إنّک أنت العزیز الحکیم ، واجعل عواقب اُمورنا خیرا ، بحرمه محمّد وآله الأطهار الأخیار. محمّد محمّدی ری شهری 10 / جمادی الآخره / 1423 18 / مرداد ماه / 1382

.

ص: 11

ص: 12

ص: 13

بخش اوّل : خیراشاره

درآمد

فطری بودن شناخت خیر و شر

درآمدمعنایِ : «خیر» ، «معروف» ، «بِر» ، «احسان» و «حسنه» که در مقابل شان «شر» ، «منکَر» ، «اثم» ، «اسائه» و «سیّئه» قرار می گیرد ، روشن و بدیهی است.

فطری بودن شناخت خیر و شرهر کس با هر گرایش اعتقادی و چارچوب فکری و مذهبی ، و به طور فطری، زیباییِ «خیر» و زشتیِ «شر» را تشخیص می دهد. به سخن دیگر ، شناختِ «خیر» و «شر» ، با ذات و حقیقت فطری انسان ، درآمیخته است، که آفرینش همه انسان ها بدین گونه است که ذاتا به «خیر» تمایل دارند (1) و از «شر» بیزارند . از این رو ، امام صادق علیه السلام در تفسیر این آیه شریف: «وَ هَدَیْنَهُ النَّجْدَیْنِ ؛ (2) او را به دو راه ، هدایت کردیم» می فرماید:

.

1- .در المقاییس است که : اصل واژه «خیر»، گرایش و تمایل است و از این رو «خیر» گفته شده که همگان به آن گرایش دارند ، به خلافِ «شر». در معنای «معروف» نیز گفته است که: ریشه این واژه، بر پیاپی بودن و پیوند دو چیز با یکدیگر ، دلالت می کند و معنایش آرامش و اطمینان است ... . «معروف» ، از آن رو چنین نامیده شده که دل ها با آن آرامش می یابد .

2- .بلد ، آیه 10 .

ص: 14

دعوت به مطلقِ «خیر» و «معروف»

نَجدَ الخَیرِ وَ الشَّرِّ ؛ (1) راه خیر و راه شر . این هدایت ، همان هدایتِ فطری است که قرآن در آیه ای دیگر، از آن به «الهام» ، تعبیر کرده است : «وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّاهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا (2) » ؛ سوگند به آن که نفْس را آفرید و فجور و تقوایش را به او الهام نمود . «الهامِ تقوا» همان هدایت فطری به سوی راه خیر ، و «الهام فجور» ، همان هدایت فطری به سوی راه شر است . خداوند سبحان ، انسان را به گونه ای آفریده که می تواند تقوا (خیر) و فجور (شر) را تمییز دهد . از این رو ، هر انسانی می داند که عدالت ، نیکوست و ستم ، زشت و بد است ؛ احسان به دیگران ، نیکوست و تجاوز به حقوق مردم ، بد است . حال اگر این شناخت و آگاهی از انسان گرفته شود ، در واقع ، انسانیّت از او سلب شده ، و با حیوانات دیگر فرقی نخواهد داشت ، و به فرمایش امام علی علیه السلام: مَن لَم یَعرِفِ الخَیرَ مِنَ الشَّرِّ، فَهُوَ بِمَنزَلَهِ البَهیمَهِ ؛ (3) هر کس نیک را از بد باز نشناسد ، همچون حیوان است.

دعوت به مطلقِ «خیر» و «معروف»به سبب فطری و بدیهی بودنِ معانیِ «خیر» ، «معروف» ، «بِر» و «احسان» ، قرآن

.

1- .ر . ک : ح 1 .

2- .شمس ، آیه 7 و 8 .

3- .ر . ک : ح 2 .

ص: 15

کریم، مردم را به طور مطلق (بدون قید و شرط) ، به این مفاهیم دعوت می کند: «وَلْتَکُن مِّنکُمْ أُمَّهٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ وَیَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ وَأُوْلَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (1) » ؛ باید گروهی از شما باشند که به خیر ، فرا بخوانند و امر به معروف و نهی از منکر کنند؛ و آنان همان رستگاران اند. بر اساس این آیه شریف ، خداوند متعال فرمان داده که در میان مسلمانان ، باید همواره گروهی باشند که مردم را به مطلقِ «خیر» و انواع نیکی و نیکوکاری فرا بخوانند و آنان را به پایبندی به مطلقِ «معروف (امور شناخته شده)» وادار نمایند و از مطلقِ «شر» و انواع بدی ها و گناهان و مطلقِ «منکَر (امور ناشناخته)» باز دارند . نکته شایان توجّه ، این است که قرآن کریم ، «خیر» و انواع خوبی را «معروف (شناخته شده)» نامیده و در مقابل، بدی ها و گناهان را «منکَر (ناشناخته)» نام نهاده است ؛ گویا ، اشاره به این مطلب است که فطرت سالم انسانی، با «خیر و نیکی» مأنوس ، و با «شر و بدی» ، بیگانه است. (2) نکته دیگر ، این است که تمام پایه های اعتقادی و برنامه های اخلاقی و عملی اسلام ، در چارچوب «خیر» و «معروف» سامان یافته و تمام اموری که اسلام با آن مخالفت کرده ، در چارچوبِ «شر» و «منکَر» قرار دارند. از این رو ، کوتاه ترین سخن در شناساندن اسلام ، این است که: اسلام ، یعنی دعوت به نیکی ها و بازداشتن از بدی ها .

.

1- .آل عمران ، آیه 104 .

2- .ر . ک : ص 13 ، پانوشت اوّل .

ص: 16

دعوت به مطلقِ «احسان»

دعوت به مطلقِ «برّ»

دعوت به مطلقِ «احسان»کلمه «احسان» نیز در نگرش قرآنی و حدیثی ، چنان معنای گسترده ای دارد که تا فراگیری تمام معنای خیر ، امتداد می یابد. (1) اسلام ، جامعه انسانی را به مطلق نیکوکاری ها دعوت کرده است: «إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الاْءِحْسَنِ (2) » ؛ خداوند ، به دادگری و نیکوکاری ، فرمان می دهد . از نگاه امام علی علیه السلام، هر کاری که «معروف» خوانده می شود ، «احسان» نیز گفته می شود : کُلُّ مَعرُوفٍ إحسانٌ؛ (3) هر معروفی ، احسان است .

دعوت به مطلقِ «بِر»واژه «بِرّ» 4 همانند واژه های: «خیر» و «معروف» ، از نگاه قرآن و احادیث ، به همه عقاید ، اخلاق و اعمال نیک و شایسته گفته می شود. (4) همچنان که قرآن به نیکی و یاری بر نیکوکاری فرا می خواند ، از «اثم (گناه)» برحذر می دارد:

.

1- .ر . ک : ص 55 (تفسیر احسان) .

2- .نحل ، آیه 90 .

3- .ر . ک : ح 47 و ص 13 ، پانوشت اوّل .

4- .ر . ک : ص 45 (تفسیر نیکی) .

ص: 17

داوریِ فطرت های پاک

« وَتَعَاوَنُواْ عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوَی وَلاَ تَعَاوَنُواْ عَلَی الاْءِثْمِ وَالْعُدْوَ نِ (1) » ؛ یکدیگر را در نیکی و پروا ، یاری کنید و یکدیگر را در گناه و تجاوز ، یاری نکنید .

داوریِ فطرت های پاکنتیجه معنایی که از «خیر» و «شر» و الفاظ و اصطلاحات مشابه آن ارائه گردید ، این است که یکی از معیارهای شناخت «خیر» از «شر» ، «معروف» از «منکر» ، «بِر» از «اثم» ، و «احسان» از «اسائه» ، داوریِ فطرت های پاک و سالم است . به عبارت دیگر ، احادیث اسلامی ، برای برطرف شدن تردید در مورد خوبی یا بدی یک کار ، انسان را به داوریِ وجدان (فطرت) خویش ، ارجاع داده اند . پیامبر خدا در این باره می فرمایند: إنَّ الخَیرَ طُمَأنینَهٌ ، و إنَّ الشَّرَّ ریبَهٌ ؛ (2) نیکی ، [ مایه] اطمینان خاطر است و بدی ، [ مایه] تردید و دو دلی. نیز در سخنی دیگر می فرمایند : البِرُّ مَا اطْمَأَنَّ إلَیهِ القَلبُ وَ اطْمَأَنَّت إلَیهِ النَّفسُ ، وَ الإثمُ ما حاکَ فِی القَلبِ و تَرَدَّدَ فِی الصَّدرِ و إن أفتاکَ النّاسُ ؛ (3) نیکی ، آن است که دل و جان نسبت به آن آرامش یابد ، و اثم (گناه) ، آن است که در دل بچرخد و در سینه دچار تردید باشد ، هر چند مردم به آن نظرمساعد دهند.

.

1- .مائده ، آیه 2 .

2- .ر . ک : ح 3 .

3- .ر . ک : ح 11 .

ص: 18

ارزش رأی مردم در برابر داوریِ وجدان

ارزیابی احادیث در محکمه وجدان

نه تنها فطرت پاک ، کار «خیر» و «برّ» را تشخیص می دهد ، بلکه دل ، از انجام دادن آن ، آرامش می یابد. در مقابل ، دل به هنگام آلوده شدن به گناه و کارِ «شر» ، ناآرام می گردد. (1) از این رو در موارد شبهه، آرامش دل ، نشانه «خیر» و «برّ» است و ناآرامی و بی قراری آن ، نشانه «شر» و «اثم» .

ارزش رأی مردم در برابر داوریِ وجدانبرخی روایات (2) بر این نکته تأکید کرده اند که رأی مردم در برابر داوریِ وجدان ، بی ارزش است ؛ یعنی اگر وجدان ، درستی و خوبیِ کاری را گواهی می دهد ، انسان حق ندارد به دلیل این که مردم نمی پسندند ، آن را رها کند. نیز اگر وجدان کاری را نادرست و بد می داند ، انسان حق ندارد آن را انجام دهد ، به این دلیل که مردم ، آن را می پسندند!

ارزیابی احادیث در محکمه وجدانبه طور کلّی ، احکام دین اسلام با منطق خرد و فطرت ، منطبق ، و با نیازهای واقعی و خواسته های فطری انسان ، کاملاً هماهنگ اند . امام علی علیه السلام در این باره می فرماید : إنَّهُ لَم یَأمُرکَ إلاّ بِحَسَنٍ ، و لَم یَنهَکَ إلاّ عَن قَبیحٍ ؛ (3) خداوند ، تو را جز به نیکی ، فرمان نداده و جز از زشتی ، نهی نکرده است. واجباتِ دینی ، همان دعوت به انجام دادن خیرات و نیکی ها هستند و محرّمات دینی ، چیزی جز باز داشتن از بدی ها و ناهنجاری ها نیستند. از

.

1- .ر . ک : ص 26 (آسان تر بودن کار خیر) .

2- .ر . ک : ح 5 ، 8 و 11 .

3- .نهج البلاغه : نامه 31 .

ص: 19

همین رو، امام علی علیه السلاممی فرماید: لَو لَم یَنْهَ اللّهُ عَن مَحارِمِهِ ، لَوَجَبَ أن یَجتَنِبَهَا العاقِلُ؛ (1) چنانچه خداوند از حرام هایش نهی نکرده بود ، بر عاقل بود که از آنها بپرهیزد. بر این پایه ، روشن می شود که محکمه وجدان ، علاوه بر تشخیص کارهای خوب و بد ، می تواند در پاره ای از موارد ، درباره درستی و نادرستی یا میزان درستی سخنانی که در ارتباط با مقرّرات اسلامی به پیامبر خدا و یا اهل بیت ایشان ، نسبت داده می شود ، داوری کند؛ زیرا به طور قطع ، آنان بر خلاف منطق عقل و فطرت ، چیزی نگفته اند . از این رو ، از پیامبر صلی الله علیه و آله روایت شده است که: إذا سَمِعتُمُ الحَدیثَ عَنّی تَعرِفُهُ قُلوبُکُم و تَلینُ لَهُ أشعارُکُم و أبشارُکُم و تَرَونَ أنَّهُ مِنکُم قَریبٌ، فَأَنَا أولاکُم بِهِ ؛ و إذا سَمِعتُمُ الحَدیثَ عَنّی تُنکِرُهُ قُلُوبُکُم و تَنفِرُ مِنهُ أشعارُکُم و أبشارُکُم و تَرَونَ أنَّهُ بَعیدٌ منکُم، فَأَنَا أبعَدُکُم مِنهُ ؛ (2) هرگاه سخنی از من شنیدید که دل هایتان آن را می شناسد و پوست و خونتان نسبت به آن نرم (پذیرا) می شود و می بینید که به شما نزدیک است ، پس من به آن سخن ، سزاوارترم؛ و هرگاه حدیثی از من شنیدید که دل هایتان آن را نمی پذیرد و خون و پوستتان از آن می رمد و آن را ا زخودتان دور می یابید ، پس من از آن ، دورترم.

.

1- .غرر الحکم ، ح 7595 .

2- .مسند ابن حنبل : 9 / 154 / 23667 و نیز ، 5 / 434 / 16 58 ، هر دو از ابو حمید و ابو اسید؛ کنز العمّال : 1/178/903 .

ص: 20

نیاز عقل و فطرت به وحی

نیاز عقل و فطرت به وحینکته بسیار مهم و شایان دقّت ، این است که عقل و فطرت از تشخیص تمام مصادیق خیر و شر ناتوان اند؛ زیرا به همه مصلحت ها و مفسده ها احاطه ندارند ، که انسان ، گاه به دلیل دلبستگی و احساس علاقه به چیزی ، آن را «خیر» می پندارد ، یا به دلیل نداشتن رابطه یا علاقه به چیزی ، آن را «شر» می انگارد . به همین جهت ، قرآن کریم به انسان هشدار می دهد که: «وَعَسَی أَن تَکْرَهُواْ شَیْئًا وَهُوَ خَیْرٌ لَّکُمْ وَعَسَی أَن تُحِبُّواْ شَیْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّکُمْ (1) » ؛ چه بسا چیزی را خوش نمی دارید؛ ولی برایتان خوب است ، و چه بسا چیزی را دوست دارید؛ ولی برایتان بد است . نیز در جایی دیگر می فرماید: «فَعَسَی أَن تَکْرَهُواْ شَیْئًا وَیَجْعَلَ اللَّهُ فِیهِ خَیْرًا کَثِیرًا (2) » ؛ چه بسا چیزی را خوش نمی دارید؛ ولی خداوند برای شما در آن ، خیر فراوان قرار می دهد . به سخن دیگر ، آن احساس گذرا و ناپایداری که برای انسان پیش می آید و از چیزی خوشش می آید و با آن خو می گیرد ، یا از چیزی بیزار و گریزان می شود ، نشانه خیر و یا شر بودنِ آن نیست ؛ بلکه ملاک خیر و شر بودنِ یک چیز ، در نقش آن در آسایش ابدی و خوشبختیِ درازمدّت انسان نهفته است . از این رو امام علی علیه السلامتأکید می نماید که:

.

1- .بقره ، آیه 216 .

2- .نساء ، آیه 19 .

ص: 21

اسباب خیر

ما شَرٌّ بِشَرٍّ بَعدَهُ الجَنَّهُ ، و ما خَیرٌ بِخَیرٍ بَعدَهُ النّارُ ، و کُلُّ نَعیمٍ دونَ الجَنَّهِ مَحقورٌ ، و کُلُّ بَلاءٍ دونَ النّارِ عافِیَهٌ؛ (1) شرّی که پس از آن بهشت است ، شر نیست و خیری که در پی آن ، آتش دوزخ است ، خیر نیست . هر نعمتی کم تر از بهشت ، ناچیز است و هر بلا و رنجی کم تر از دوزخ ، عافیت است. بدین ترتیب ، عقل و فطرت برای تشخیص «خیر» و «شر» در همه موارد ، نیازمند «وحی»اند. «وحی» ، به عنوان سرچشمه ای که به تمام مصلحت ها و مفسده ها احاطه دارد ، می تواند برای تأمین سعادت ابدی انسان ، کامل ترین برنامه زندگی را ارائه کند . امام علی علیه السلام در این باره می فرماید: إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ أنزَلَ کِتابا هادِیا یُبَیِّنُ فیهِ الخَیرَ وَ الشَّرَّ فَخُذوا نَهجَ الحَقِّ ، تَهتَدوا ؛ وَ اصْدِفوا عَن سَمتِ الشَّرِّ ، تَقصِدوا؛ (2) خداوند متعال ، کتابی هدایتگر ، فرو فرستاده که خوب و بد را در آن ، بیان می کند. پس روش حق را پیش بگیرید تا راه یابید ، و از راه بدی رویگردان شوید تا به راه آیید.

اسباب خیرتا این جا روشن شد که مفهومِ «خیر» و الفاظ مشابه آن ، مفهومی بدیهی و فطری اند و اسلام ، که برنامه تکامل انسان است ، او را برای رسیدن به مقصد که تکامل مادّی و معنوی و دست یافتن به کمال مطلق است به انجام دادن آنها فرا می خواند و برمی انگیزد .

.

1- .ر . ک : ح 22 .

2- .ر . ک : ح 13 .

ص: 22

سیمای نیکان

البتّه این شناختِ بدیهی و فطری ، برای رسیدن انسان به مقصودش ، کافی نیست ؛ بلکه انسان برای شناخت همه جانبه «خیر» و تشخیص تمام مصادیق آن و مهم تر از آن ، برای پیمودن راه های «خیر» ، به «وحی» نیاز دارد . متون و شواهد دینی که بر این مدّعا دلالت می کنند ، در فصل اوّل و دوم بخش نخست کتاب ، خواهند آمد . فصل سوم نیز در مورد اسباب و ابزار و مبادی «خیر» است . در این فصل ، متونی که بر این معنا دلالت دارند ، در حدّ توان ، مورد کاوش قرار گرفته اند. این متون به دو دسته تقسیم می شوند: دسته اوّل: آنچه در تشخیص «خیر» نقش دارند ، که با عنوان «مبادی علمی» آمده اند ؛ مانند: «قرآن» که مصداق روشن و بی بدیلِ وحی الهی است ، «اهل بیت» که مفسّران قرآن اند ، «عقل» که در احادیث اسلامی اغلب به عنوان «وجدان اخلاقی» توصیف شده است ، و «علم» که از همین مبادی علمی به شمار می آید . دسته دوم : آنچه در دستیابی به «خیر» مؤثّر است؛ همانند: تلاش ، توفیق ، همنشینی با نیکان و... که با عنوان «مبادی عملی و اخلاقی» مطرح شده اند . گفتنی است احادیثی که در ذیل عنوان های: «آنچه با آن، می توان به خیر دنیا دست یافت» و «مجموعه های نیکی» آمده اند، اغلب به این بخش ، مربوط می شوند .

سیمای نیکانفصل چهارم ، عهده دار بیان نشانه هایی است که جامعه های برخوردار از «خیر» و انسان های شایسته و نیکوکار، دارای آنها هستند. در این فصل، ویژگی های انسان برتر و مسلمان شایسته ، به تفصیل، از نگاه احادیث اسلامی ، تبیین و تفسیر شده است .

.

ص: 23

آثار نیکوکاری

موانع نیکوکاری

آثار نیکوکاریفصل پنجم ، به آثار و برکات نیکوکاری پرداخته است. در این فصل ، اثبات شده است که از نگاه اسلام ، نیکی خمیرمایه رشد و تکامل انسان و جامعه انسانی است و نیکوکار در واقع ، به خود خدمت می کند ، هر چند کارش در راستای خدمت به دیگران باشد . خداوند ، نیکوکار را دوست می دارد. نیکی ، نه تنها پاداش الهی را در پی دارد ، بلکه پاداش آن می تواند تا بی نهایت امتداد و گسترش یابد . نیکوکاری ، دل و جان را روشن می کند ، نام نیک و محبوبیّت مردمی می آورد و در نهایت به خیر دنیا و آخرت می انجامد . نیکی به مردم ، گشاینده قلعه دل هاست ، زمام دل ها را در دست انسانِ نیکوکار قرار می دهد ، انسان های آزاده را به فرمانبری و همراهی وا می دارد ، بلاها را از انسان دور می سازد و او را مورد ستایش و ثنای دیگران قرار می دهد . نیکی و خدمت رسانی به مردم ، موجب نیک فرجامی ، استمرار و فراوانی نعمت ، افزایش ثروت ، و تداوم قدرت و شوکت و ریاست می شود ، افزون بر این که رهتوشه قیامت است و مایه برخورداری از شفاعت و حفظ (سلامت) نسل و آسانی حساب قیامت و نیز موجب ورود به بهشت برین .

موانع نیکوکاریدر فصل ششم ، موانع نیکوکاری، از نگاه متون اسلامی ، مورد بررسی قرار گرفته است و اموری مانند: خودکم بینی و عقده حقارت ، بُخل ، سنگدلی ، انکار ، ناسپاسی و شاید خطرناک تر از همه ، همنشینِ بد ، عوامل بازدارنده از نیکی شمرده شده اند . امام علی علیه السلام در این باره می فرماید:

.

ص: 24

1 . معنای اسمی و وصفیِ «خیر»

لِکُلِّ شَیء آفَهٌ ، و آفَهُ الخَیرِ قَرینُ السوءِ؛ (1) هر چیزی را آفتی است و آفت نیکی ، همنشین بد است . پس برای پرورش انسان های شایسته و نیکوکار ، چاره ای جز برنامه ریزی برای پیشگیری و یا زدودن این موانع نیست . در مورد معنای «خیر» ، چند نکته ، قابل توجّه است:

1 . معنای اسمی و وصفیِ «خیر»همان گونه که در مفردات ألفاظ القرآن آمده ، کلمه «خیر» و «شر» ، گاه در معنای اسمی (به معنای نیکی) ، مانند: «وَلْتَکُن مِّنکُمْ أُمَّهٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ ؛ باید گروهی از شما باشند که به نیکی دعوت کنند» ، و گاه در معنای وصفی (به معنای نیکوکارتر و نیک تر) ، مانند: «مَا نَنسَخْ مِنْ ءَایَهٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَیْرٍ مِّنْهَآ ؛ (2) هیچ آیه ای را نسخ نمی کنیم یا از یاد نمی بریم ، مگر آن که بهتر از آن را می آوریم» به کار می روند. در صورت دوم ، «خیر» معنای صفت تفضیلی دارد. 3 گفتنی است که «خیر» و «شر» به معنای اسمی ، گاه به معنای کار خوب و بد به کار می روند و گاه نیز به معنای پدیده خوب و بد استعمال می شوند ، چنان که در تفسیر «خیر» به صحّت و ثروت ، و «شر» به بیماری و فقر ، چنین است .

.

1- .ر . ک : ح 689 .

2- .بقره ، آیه 106 .

ص: 25

2 . فرق میان «خَیر» و «خِیر»

3 . «خیر» ، وزیر عقل

نیز در صورت دوم است که مسئله حکمت «خیر» و «شر» (1) قابل طرح و سؤال است . نکته دیگر ، این است که از دیدگاه متون اسلامی ، «خیر» به معنای نخستش که همان ارزش های اعتقادی ، اخلاقی و عملی است مقدّمه خیر دنیا و آخرت به مفهوم دوم است .

2 . فرق میان «خَیر» و «خِیر»در لغت ، «خَیْر» ، ضدّ «شرّ (بدی)» است ، و «خِیْر» به معنای «جود (بخشندگی)» است. (2)

3 . «خیر» ، وزیر عقلدر حدیثی معروف از امام صادق علیه السلام در تبیین سپاهیان عقل و جهل ، «خیر» نخستین سپاه عقل ، و «شر» نخستین سپاه جهل، شمرده شده اند . متن حدیث ، چنین است : ثُمَّ جَعَلَ لِلعَقلِ خَمسَهً و سَبعینَ جُندا ... فَکانَ مِمّا أعطَی العَقلَ مِنَ الخَمسَهِ وَ السَّبعینَ الجُندَ : الخَیرُ ؛ و هُوَ وَزیرُ العَقلِ ، و جَعَلَ ضِدَّهُ الشَّرَّ ؛ و هُوَ وَزیرُ الجَهلِ؛ (3) خداوند برای عقل (4) ، هفتاد و پنج سپاه قرار داد ... . از جمله هفتاد و پنج سپاهی که به عقل عطا فرمود ، یکی «خیر» است که وزیر عقل است ، و ضدّ آن را «شر» قرار داد که وزیر جهل است .

.

1- .ر . ک : ص 42 (حکمت خیر و شر) .

2- .لسان العرب ، ذیل مادّه ؛ المصباح المنیر ، ذیل مادّه .

3- .الکافی : 1 / 21 / 14 .

4- .الفروق اللغویّه : 95 .

ص: 26

4 . فرق «خیر» و «برکت»

5 . آسان تر بودنِ کار خیر

معنای عقل در این جا ، وجدان اخلاقی است . (1) از این رو ، انجام دادن کارهای خیر ، موجب تقویت آن است و انجام دادن کارهای شر ، موجب ضعف آن . همچنین «خیر» ، همه ارزش های اعتقادی ، اخلاقی و عملی را در بر می گیرد و «شر» شامل همه ضدّ ارزش هاست . از این رو ، آن دو سرآغاز سپاه عقل و جهل قرار گرفته اند .

4 . فرق «خیر» و «برکت»معنای «خیر» ، کار نیک و سودمند است؛ امّا «برکت» ، به معنای تداوم و توسعه و پایداری خیر است. به سخن دیگر ، هر جا «برکت» باشد ، «خیر» هست؛ امّا عکس آن ، صادق نیست و به اصطلاح ، نسبت میان این دو واژه ، عموم و خصوص مطلق است .

5 . آسان تر بودنِ کار خیراز آنچه گذشت ، روشن می شود که گرایش به «خیر (نیکی)» و نفرت از «شر (بدی)»، فطری است و فطرت های پاک و سالم ، از انجام دادن کارهای خیر ، احساس آرامش می کنند ، آلودگی را بر نمی تابند و از گناه رویگردان اند . بر این اساس ، برای آنها انجام دادن کارهای نیک ، آسان تر از انجام دادن کارهای نارواست ، و به فرمایش امام علی علیه السلام : الخَیرُ أسهَلُ مِن فِعلِ الشَّرِّ؛ (2) نیکوکاری ، آسان تر از انجام دادن بدی است. البتّه این مطلب ، در مورد کسانی صادق است که سرشت انسانی شان ،

.

1- .ر . ک : خِردگرایی در قرآن و حدیث ، مقدّمه .

2- .ر . ک : ح 29 .

ص: 27

همچنان پاک مانده است و در مسیر فطرت زندگی می کنند؛ ولی درباره کسانی که فطرت خود را آلوده اند ، درست عکس این مطلب ، صادق است. هر چه فطرت آلوده تر شود ، انجام دادن کارهای خیر برایش ، سخت تر و انجام دادن کارهای شر ، آسان تر می گردد و به فرموده امام باقر علیه السلام : إنَّ اللّهَ ثَقَّلَ الخَیرَ عَلی أهلِ الدُّنیا کَثِقلِهِ فی مَوازینِهِم یَومَ القِیامَهِ ؛ و إنَّ اللّهَ عز و جل خَفَّفَ الشَّرَّ عَلی أهلِ الدُّنیا کَخِفَّتِهِ فی مَوازینِهِم یَومَ القِیامَهِ؛ (1) خداوند ، انجام دادن کار خوب را برای اهل دنیا سنگین ساخته است ، آن گونه که کار نیک ، در میزان آنان در روز قیامت ، سنگین است؛ و خداوند ، انجام دادن کار بد را برای اهل دنیا سبک ساخته است ، آن گونه که در میزان آنان در روز قیامت ، سبک است.

.

1- .ر . ک : ح 30 .

ص: 28

الفصل الاول : معرفه الخیر1 / 1مَبدَأُ مَعرِفَهِ الخَیرِ وَالشَّرِّالکتاب« وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّاهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا . (1) »

« لَقَدْ خَلَقْنَا الاْءِنسَنَ فِی کَبَدٍ . . . وَ هَدَیْنَهُ النَّجْدَیْنِ . (2) »

الحدیث10600.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الکافی عن حمزه بن محمّد عن أبی عبد اللّه علیه السلام :سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللّهِ عز و جل : «وَ هَدَیْنَهُ النَّجْدَیْن» ، قالَ : نَجدَ الخَیرِ وَالشَّرِّ . (3) .

1- .الشمس : 7 و 8 .

2- .البلد : 4 10 .

3- .الکافی : 1 / 163 / 4 ، التوحید : 411 / 5 ، الاعتقادات : 37 ، بحار الأنوار :5 / 196 / 6 و ح9 ؛ المستدرک علی الصحیحین : 2 / 570 / 3934 ولیس فیه «نجد» ، المعجم الکبیر : 9 / 225 / 9097 وفیه «سبیل» بدل «نجد» وکلاهما عن عبد اللّه من دون إسنادٍ إلی المعصوم علیه السلام .

ص: 29

فصل یکم: شناخت خیر

1 / 1ریشه شناخت نیکی و بدی

فصل یکم: شناخت خیر1 / 1ریشه شناخت نیکی و بدیقرآن«سوگند به نَفْس آدمی و آن که آن را درست کرد * و پلیدی و پرهیزگاری اش را به آن الهام نمود » .

«به راستی که انسان را در رنج آفریدیم * ... و هر دو راه را به او نمایاندیم » .

حدیث10598.امام باقر علیه السلام :الکافی به نقل از حمزه بن محمّد : از امام صادق علیه السلامدرباره آیه : «هر دو راه را به او نمایاندیم» پرسیدم . فرمود: «راه نیکی و بدی» .

.

ص: 30

10599.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :مَن لَم یَعرِفِ الخَیرَ مِنَ الشَّرِّ فَهُوَ بِمَنزِلَهِ البَهیمَهِ . (1)1 / 2میزانُ مَعرِفَهِ الخَیرِ وَالشَّرِّأ طُمَأنینَهُ النَّفسِ10597.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :دَع ما یُریبُکَ إلی ما لا یُریبُکَ ؛ فَإِنَّ الخَیرَ طُمَأنینَهٌ ، وإنَّ الشَّرَّ ریبَهٌ . (2)10596.الإمامُ الکاظمُ علیه السلام ( فیما کَتَبَ إلی مَن سَألَهُ عَنِ المَساکینِ الذ ) عنه صلی الله علیه و آله :البِرُّ ما طابَت بِهِ النَّفسُ وَاطمَأَنَّ إلَیهِ القَلبُ ، وَالإِثمُ ما جالَ فِی النَّفسِ وتَرَدَّدَ فِی الصَّدرِ . (3)10595.امام صادق علیه السلام ( وقتی از ایشان سؤال شد که آیا به گداهایی که درِ ) عنه صلی الله علیه و آله :البِرُّ [ مَا] (4) انشَرَحَ لَهُ صَدرُکَ ، وَالإِثمُ ما حاکَ فی صَدرِکَ وإن أفتاکَ عَنهُ النّاسُ . (5)10594.امام صادق علیه السلام ( نیز درباره همین آیه ) عنه صلی الله علیه و آله لَمّا سُئِلَ عَنِ البِرِّ وَالإِثمِ : البِرُّ حُسنُ الخُلُقِ ، وَالإِثمُ ما حاکَ فی صَدرِکَ وکَرِهتَ أن یَطَّلِعَ عَلَیهِ النّاسُ . (6) .

1- .الکافی : 8 / 24 / 4 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 407 / 5880 عن جابر بن یزید عن الإمام الباقر عن آبائه علیهم السلاموفیه «البهم» بدل «البهیمه» ، تحف العقول : 99 ، غرر الحکم : 8755 ، بحار الأنوار : 77 / 288 / 1 .

2- .المستدرک علی الصحیحین : 2 / 16 / 2169 و 2170 ، شُعَب الإیمان : 5 / 52 / 747 ، مسند ابن حنبل : 1 / 426 / 1723 وفیه «الصدق» بدل «الخیر» و«الکذب» بدل «الشرّ» ، المعجم الکبیر : 3 / 75 / 2707 وص 76 / 2711 کلّها عن أبی الجوزاء (الحوراء) عن الإمام الحسن علیه السلام ، کنز العمّال : 3 / 431 / 7308 ؛ عوالی اللآلی :1 / 394 / 40 وفیه إلی «ما لا یریبک» ، بحار الأنوار : 2 / 259 / 7 .

3- .الجعفریّات : 148 عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام ؛ سنن الدارمی : 2 / 696 / 2438 ، مسند ابن حنبل : 6 / 292 / 18023 ، تاریخ دمشق : 10 / 111 / 2504 کلّها عن وابصه الأسدی نحوه .

4- .ما بین المعقوفین سقط من المصدر ، وأثبتناه من المصادر الاُخری .

5- .مسند ابن حنبل : 6 / 291 / 18021 ، المعجم الکبیر : 22 / 148 / 402 ، التاریخ الکبیر : 1 / 144 / 432 ولیس فیه «وإن أفتاک عنه الناس» ، الفردوس : 2 / 33 / 22054 وفیه «فی نفسک» بدل «فی صدرک» وکلّها عن وابصه بن معبد [الأسدی] ، کنز العمّال : 3 / 432 / 7311 نقلاً عن صحیح ابن حبّان .

6- .صحیح مسلم : 4 / 1980 / 14 ، سنن الترمذی : 4 / 597 / 2389 ، سنن الدارمی : 2 / 778 / 2687 وفیه «یعلمه» بدل «یطّلع علیه» وفیهما «نفسک» بدل «صدرک» ، المستدرک علی الصحیحین : 2 / 17 / 2172 کلّها عن نوّاس بن سمعان ، کنز العمّال : 3 / 7 / 5163 .

ص: 31

1 / 2معیار شناخت نیکی و بدی

الف آرامش جان

10593.امام باقر و امام صادق علیهما السلام ( درباره آیه: «برای سائل و محروم» ) امام علی علیه السلام :هر کس نیک و بد را از هم باز نشناسد، همچون چارپایان است .1 / 2معیار شناخت نیکی و بدیالف آرامش جان10593.الإمامُ الباقرُ و الإمامُ الصّادقُ علیهما السلام ( فی قولِهِ تعالی : {Q} «لِلسائلِ و المَحرومِ» {/ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آنچه تو را به تردید می افکند، وا گذار و به سوی چیزی رو کن که در تو تردید نمی انگیزد؛ چرا که نیکی، [ مایه] اطمینان و آرامش است و بدی، [ موجب اضطراب و] تردید .10592.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکی، آن است که جان با آن آرام گیرد و دل با آن اطمینان یابد؛ و گناه آن است که در درون ، اضطراب پدید آورد و در سینه ، تردید .10591.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکی، آن است که سینه ات برای آن گشاده شود و گناه، آن است که در دلت اضطراب ایجاد کند، هر چند مردم [ بر خلاف آنچه دلت می فهمد،] اظهارنظر کنند .10590.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله چون از ایشان پرسیدند: نیکی و گناه چیست؟ : نیکی، خوشرفتاری است؛ و گناه، آن است که در سینه ات اضطرابْ پدید آورد و خوش نداشته باشی که مردم از آن آگاه شوند .

.

ص: 32

10589.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مسند ابن حنبل عن أبی اُمامه :سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِیَ صلی الله علیه و آله : مَا الإِثمُ؟ قالَ : إذا حاکَ فی صَدرِکَ شَیءٌ فَدَعهُ . (1)10588.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مسند ابن حنبل عن أبی ثعلبه الخشنیّ :قُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، أخبِرنی بِما یَحِلُّ لی ویَحرُمُ عَلَیَّ ؟ قالَ : فَصَعَّدَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آلهوصَوَّبَ فِیَ النَّظَرَ ، فَقالَ النَّبِیُ صلی الله علیه و آله : البِرُّ ما سَکَنَت إلَیهِ النَّفسُ ، وَاطمَأَنَّ إلَیهِ القَلبُ ، وَالإِثمُ ما لَم تَسکُن إلَیهِ النَّفسُ ، ولَم یَطمَئِنَّ إلَیهِ القَلبُ ، وإن أفتاکَ المُفتونَ . (2)10591.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الزهد عن عبد الرحمان بن معاویه بن حُدیج :إنَّ رَجُلاً سَأَلَ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آلهفَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، ما یَحِلُّ لی مِمّا یَحرُمُ عَلَیَ؟

فَسَکَتَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، فَرَدَّ عَلَیهِ ثَلاثَ مَرّاتٍ ، کُلُّ ذلِکَ یَسکُتُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، فَقالَ : مَنِ السائِلُ؟

فَقالَ الرَّجُلُ : أنَا ذا یا رَسولَ اللّهِ .

فَقالَ ونَقَرَ بِإِصبَعَیهِ : ما أنکَرَ قَلبُکَ فَدَعهُ . (3)10590.عنه صلی الله علیه و آله :المعجم الکبیر عن واثله بن الأسقع :تَراءَیتُ لِلنَّبِیِ صلی الله علیه و آلهبِمَسجِدِ الخَیفِ ، فَقالَ لی أصحابُهُ : إلَیکَ یا واثِلَهُ أی تَنَحَّ عَن وَجهِ النَّبِیِ صلی الله علیه و آله . فَقالَ النَّبِیُ صلی الله علیه و آله : دَعوهُ فَإِنَّما جاءَ لِیَسأَلَ .

فَدَنَوتُ فَقُلتُ : بِأَبی أنتَ واُمّی یا رَسولَ اللّهِ ، أفتِنا عَن أمرٍ نَأخُذُهُ عَنکَ مِن بَعدِکَ .

قالَ : لِتُعِنکَ نَفسُکَ .

فَقُلتُ : کَیفَ لی بِذلِکَ؟

فَقالَ : تَدَعُ ما یُریبُکَ إلی ما لا یُریبُکَ وإن أفتاکَ المُفتونَ .

فَقُلتُ : وکَیفَ لی بِعِلمِ ذلِکَ؟

قالَ : تَضَعُ یَدَکَ عَلی فُؤادِکَ ؛ فَإِنَّ القَلبَ یَسکُنُ لِلحَلالِ ولا یَسکُنُ لِلحَرامِ ، وإنَّ الوَرِعَ المُسلِمَ یَدَعُ الصَّغیرَ مَخافَهَ أن یَقَعَ فِی الکَبیرِ . (4) .

1- .مسند ابن حنبل : 8 / 283 / 22261 وص275 / 22228 وفیه «نفسک» بدل «صدرک» ، المستدرک علی الصحیحین : 2 / 17 / 2171 وج 4 / 111 / 7047 ، المعجم الکبیر : 8 / 117 / 7539 ، الزهد لابن المبارک : 284 / 825 وفیهما «ما حاک . . .» ، کنز العمّال : 3 / 428 / 7285 وح 7288 .

2- .مسند ابن حنبل : 6 / 223 / 17757 ، المعجم الکبیر : 22 / 219 / 585 ولیس فیه «وإن أفتاک المفتون» ، حلیه الأولیاء : 2 / 30 ، تاریخ بغداد : 8 / 445 / 4553 ، کنز العمّال : 3 / 426 / 7278 .

3- .الزهد لابن المبارک : 284 / 824 ، کنز العمّال : 3 / 797 / 8791 نقلاً عن ابن عساکر .

4- .المعجم الکبیر : 22 / 78 / 193 ، مسند أبی یعلی : 6 / 481 / 7454 وفیه «لتفتک» بدل «لتعنک» ، المطالب العالیه : 1 / 404 / 1357 ، کنز العمّال : 3 / 432 / 7309 .

ص: 33

10589.عنه صلی الله علیه و آله :مسند ابن حنبل به نقل از ابو اُمامه : کسی از پیامبر خدا پرسید: گناه چیست؟ فرمود: «آن گاه که چیزی در سینه ات اضطراب ایجاد کرد، آن را وا گذار» .10588.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :مسند ابن حنبل به نقل از ابو ثعلبه خشنی : به پیامبر خدا گفتم: ای پیامبر خدا! مرا از آنچه بر من حلال و حرام است، آگاه ساز. پیامبر صلی الله علیه و آلهنفس عمیقی کشید و به دقّت نگریست و فرمود: «نیکی، آن است که دل با آن آرام گیرد و قلب با آن اطمینان یابد؛ و گناه، آن است که جان به آن آرام نشود و قلب با آن اطمینان نیابد، هر چند فتوادهندگانْ تو را [ بر خلاف آنچه احساس می کنی ، ]فتوا دهند».10587.الدرّ المنثور ( به نقل از ابن عباس ) الزهد به نقل از عبد الرحمان بن معاویه بن حُدیج : مردی از پیامبر خدا پرسید: چه چیز بر من حلال و چه چیز بر من حرام است؟ پیامبر خدا سکوت کرد.

وی سؤال خود را سه بار تکرار کرد. پیامبر صلی الله علیه و آله در هر سه بار، سکوت نمود و آن گاه فرمود: «سؤال کننده چه کسی بود؟» .

گفتم: من ، ای پیامبر خدا!

پیامبر صلی الله علیه و آله، در حالی که با دو انگشت خود تلنگر می زد، فرمود: «آنچه را دلت ناشایسته می بیند، وا گذار» .10586.امام کاظم علیه السلام :المعجم الکبیر به نقل از واثله بن اسقع : در مسجد خَیْف به چشم پیامبر صلی الله علیه و آلهدیده شدم. یارانش به من گفتند: ای واثله! از جلوی چشم پیامبر دور شو! پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «وا گذاریدش؛ آمده است تا بپرسد» .

نزدیک ایشان شدم و گفتم: پدر و مادرم فدایت،ای پیامبر خدا! به ما دستوری بده که پس از تو به آن عمل کنیم .

فرمود: «دلت یاری ات کند» .

گفتم: چگونه ممکن است؟

فرمود: «آنچه تو را به تردید می افکند، وا گذار و آنچه تو را به شک نمی افکند، انجام بده، هر چند فتوادهندگان، [ بر خلاف آنچه می فهمی ،] رأی دهند».

گفتم: این را از کجا بدانم؟

فرمود: «[ برای این کار ،] دستت را روی دلت می گذاری؛ چرا که قلب، در برابر حلال، آرامش می یابد؛ ولی برای حرام، آرام نمی شود. همانا مسلمانِ پرهیزگار، گناه کوچک را رها می کند تا مبادا به گناه بزرگ دچار شود» . .

ص: 34

10585.امام صادق علیه السلام :مسند ابن حنبل عن وابصه بن معبد :أتَیتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله وأنَا اُریدُ ألاّ أدَعَ شَیئا مِنَ البِرِّ وَالإِثمِ إلاّ سَأَلتُهُ عَنهُ ، وإذا عِندَهُ جَمعٌ ، فَذَهَبتُ أتَخَطَّی النّاسَ .

فَقالوا : إلَیکَ یا وابِصَهُ عَن رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، إلَیکَ یا وابِصَهُ .

فَقُلتُ : أنَا وابِصَهٌ ، دَعونی أدنو مِنهُ فَإِنَّهُ مِن أحَبِّ النّاسِ إلَیَّ أن أدنُوَ مِنهُ .

فَقالَ لی : اُدنُ یا وابِصَهُ ، اُدنُ یا وابِصَهُ .

فَدَنَوتُ مِنهُ حَتّی مَسَّت رُکبَتی رُکبَتَهُ .

فَقالَ : یا وابِصَهُ ، اُخبِرُکَ ما جِئتَ تَسأَلُنی عَنهُ أو تَسأَلُنی؟

فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ فَأَخبِرنی .

قالَ : جِئتَ تَسأَلُنی عَنِ البِرِّ وَالإِثمِ؟

قُلتُ : نَعَم .

فَجَمَعَ أصابِعَهُ الثَّلاثَ فَجَعَلَ یَنکُتُ بِها فی صَدری ویَقولُ : یا وابِصَهُ استَفتِ نَفسَکَ ، البِرُّ مَا اطمَأَنَّ إلَیهِ القَلبُ وَاطمَأَنَّت إلَیهِ النَّفسُ ، وَالإِثمُ ما حاکَ فِی القَلبِ وتَرَدَّدَ فِی الصَّدرِ وإن أفتاکَ النّاسُ . (1) .

1- .مسند ابن حنبل : 6 / 292 / 18023 ، سنن الدارمی : 2 / 696 / 2438 ، المعجم الکبیر : 22 / 149 / 403 ، مسند أبی یعلی : 2 / 244 / 1583 وص 245 / 1584 ، تاریخ دمشق : 10 / 111 کلّها نحوه ؛ قرب الإسناد : 322 / 1228 نحوه ، بحار الأنوار : 17 / 229 .

ص: 35

10584.امام صادق علیه السلام :مسند ابن حنبل به نقل از وابصه بن معبد : خدمت پیامبر خدا رفتم و می خواستم هیچ نیک و بدی را وا نگذارم، مگر آن که از ایشان پرسیده باشم . گروهی نزد پیامبر صلی الله علیه و آله بودند . در حالی که از میان مردم رد می شدم، به سوی ایشان رفتم .

مردم گفتند: ای وابصه! دور شو و جلوی پیامبر خدا میا .

گفتم: من وابصه ام. بگذارید به ایشان نزدیک شوم . او از همه مردم برایم محبوب تر است که نزدیکش شوم .

پیامبر صلی الله علیه و آله به من فرمود: «نزدیک بیا، وابصه! نزدیک بیا، وابصه!» .

به ایشان نزدیک گشتم، تا حدّی که با او زانو به زانو شدم .

فرمود: «آیا خبر بدهم که آمده ای چه بپرسی، یا خودت می پرسی؟» .

گفتم: ای پیامبر خدا! بفرمایید .

ایشان سه انگشت خود را گِرد آورد و به سینه من تلنگر می زد و می فرمود: «ای وابصه! از دلت بپرس . نیکی، آن است که دل و جانت با آن آرام می گیرد و گناه، آن است که در دلت اضطراب ایجاد می کند و در سینه ات تردید پدید می آورد. [ آن را وا گذار،] هر چند مردم [ بر خلاف آنچه دلت می فهمد ، ]اظهار نظر کنند» . .

ص: 36

راجع : ص 44 (تفسیر البرّ / الإیمان والعمل الصالح) .

ب کِتابُ اللّهِ10585.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ أنزَلَ کِتابا هادِیا بَیَّنَ فیهِ الخَیرَ وَالشَّرَّ ، فَخُذوا نَهجَ الخَیرِ تَهتَدوا ، وَاصدِفوا عَن سَمتِ الشَّرِّ تَقصِدوا . (1)1 / 3حَقیقَهُ الخَیرِ وَالشَّرِّالکتاب« یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ لاَ یَحِلُّ لَکُمْ أَن تَرِثُواْ النِّسَآءَ کَرْهًا وَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُواْ بِبَعْضِ مَآ ءَاتَیْتُمُوهُنَّ إِلاَّ أَن یَأْتِینَ بِفَحِشَهٍ مُّبَیِّنَهٍ وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِن کَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَی أَن تَکْرَهُواْ شَیْئًا وَیَجْعَلَ اللَّهُ فِیهِ خَیْرًا کَثِیرًا . (2) »

.

1- .نهج البلاغه : الخطبه 167 ، بحار الأنوار : 32 / 40 / 26 وج68 / 290 / 49 .

2- .النساء : 19 .

ص: 37

ب کتاب خدا

1 / 3حقیقت نیکی و بدی

ر . ک : ص 45 (تفسیر نیکی / ایمان و عمل صالح) .

ب کتاب خدا10582.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :خدای سبحان، کتابی هدایتگر فرستاد و نیک و بد را در آن روشن ساخت. پس راه نیکی را پیش بگیرید تا هدایت شوید، و از سمت و سوی بدی رویگردان شوید تا در راه میانه [ که راه راست است ، ]قرار بگیرید .1 / 3حقیقت نیکی و بدیقرآن«ای کسانی که ایمان آورده اید! برای شما حلال نیست که زنان را به اکراه، ارث برید ، و آنان را وادار نکنید تا بخشی از آنچه به آنان داده اید، از چنگشان در آورید، مگر آن که زشتکاریِ آشکاری را مرتکب شوند. و با آنان خوشرفتاری کنید و اگر از آنان خوشتان نیامد، پس چه بسا چیزی را خوش نمی دارید، ولی خداوند در آن برای شما خیر فراوان قرار می دهد » .

.

ص: 38

« کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ کُرْهٌ لَّکُمْ وَعَسَی أَن تَکْرَهُواْ شَیْئًا وَهُوَ خَیْرٌ لَّکُمْ وَعَسَی أَن تُحِبُّواْ شَیْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّکُمْ وَاللَّهُ یَعْلَمُ وَأَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ . (1) »

« وَلاَ یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ کَفَرُواْ أَنَّمَا نُمْلِی لَهُمْ خَیْرٌ لاِّنفُسِهِمْ إِنَّمَا نُمْلِی لَهُمْ لِیَزْدَادُواْ إِثْمًا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُّهِینٌ . (2) »

« وَ یَدْعُ الاْءِنسَنُ بِالشَّرِّ دُعَآءَهُ بِالْخَیْرِ وَ کَانَ الاْءِنسَنُ عَجُولاً . (3) »

الحدیث10578.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّمَا الخَیرُ ما اُریدَ بِهِ وَجهُ اللّهِ تَعالی ، وعُمِلَ عَلی ما أمَرَ اللّهُ تَعالی [ بِهِ]. (4)10577.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله عِندَ بِناءِ مَسجِدِ المَدینَهِ :

اللّهُمَّ لا خَیرَ إلاّ خَیرُالآخِرَهفَاغفِر لِلأَنصارِ وَالمُهاجِرَه (5)10576.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :یُؤتی یَومَ القِیامَهِ بِأَنعَمِ أهلِ الدُّنیا مِنَ الکُفّارِ فَیُقالُ : اِغمِسوهُ فِی النّارِ غَمسَهً . فَیُغمَسُ فیها . ثُمَّ یُقالُ لَهُ : أی فُلانُ، هَل أصابَکَ نَعیمٌ قَطُّ؟

فَیَقولُ : لا ، ما أصابَنی نَعیمٌ قَطُّ .

ویُؤتی بِأَشَدِّ المُؤمِنینَ ضُرّا وبَلاءً فَیُقالُ : اِغمِسوهُ غَمسَهً فِی الجَنَّهِ . فَیُغمَسُ فیها غَمسَهً .

فَیُقالُ لَهُ : أی فُلانُ، هَل أصابَکَ ضُرٌّ قَطُّ أو بَلاءٌ؟

فَیَقولُ : ما أصابَنی قَطُّ ضُرٌّ ولا بَلاءٌ . (6) .

1- .البقره : 216 .

2- .آل عمران : 178 .

3- .الإسراء : 11 .

4- .التفسیر المنسوب إلی الإمام العسکری علیه السلام : 285 / 141 ، بحار الأنوار : 70 / 164 .

5- .صحیح البخاری: 1/166/418، صحیح مسلم: 1/374/9، سنن النسائی: 2/40، السنن الکبری: 2/ 615/4295 کلّها عن أنس ، کنز العمّال : 10 / 454 / 30098 وج 13 / 538 / 37410 نقلاً عن ابن عساکر .

6- .سنن ابن ماجه : 2 / 1445 / 4321 عن أنس .

ص: 39

«بر شما پیکار، واجب شده است، در حالی که برایتان ناخوشایند است؛ و چه بسا چیزی را خوش ندارید، ولی برایتان خوب باشد، و چه بسا چیزی را دوست بدارید و برایتان بد باشد؛ و خداوند می داند و شما نمی دانید » .

«و کافران مپندارند این که به آنان مهلت می دهیم، برایشان خیر است . ما فقط برای این مهلتشان می دهیم که بر گناه خویش بیفزایند؛ و برای آنان، عذابی خفّت آور است » .

«انسان [ بر اثر شتابزدگی ،] ، بدی ها را طلب می کند ، همان گونه که نیکی ها را می طلبد؛ و انسان همواره شتابزده است » .

حدیث10573.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :همانا نیکی ، آن است که به خاطر خدا انجام شود و طبق آنچه خدای متعال فرمان داده است ، عمل گردد .10572.الکافی ( به نقل از هشام بن سالم ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله آن گاه که مسجد مدینه را می ساختند :

بار خدایا! هیچ خیری جز خیر آخرت نیست ./

پس مهاجران و انصار را بیامرز!10571.بحار الأنوار ( به نقل از محمّد بن اسحاق ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :روز قیامت، برخوردارترینِ مردم دنیا را از میان کافران می آورند و می گویند: او را یک بار در آتش فرو ببرید. وی را در آتش فرو می برند و آن گاه به او می گویند: «فلانی! آیا هیچ نعمتی به تو رسیده است؟».

می گوید: نه؛ از هیچ نعمتی برخوردار نبوده ام .

[ نیز] گرفتارترین و بینواترین مؤمن را می آورند و می گویند: او را یک بار به بهشت وارد کنید . وی را به بهشت وارد می کنند و آن گاه به او می گویند: «فلانی! آیا تاکنون رنج و بلایی به تو رسیده است؟».

می گوید: هرگز رنج و بلایی به من نرسیده است . .

ص: 40

10570.امام باقر علیه السلام ( درباره امام زین العابدین علیه السلام ) عنه صلی الله علیه و آله : لَمّا سَأَلَهُ رَجُلٌ : کَیفَ لی أن أعلَمَ أمری؟: إذا أرَدتَ شَیئا مِن اُمورِ الدُّنیا فَعَسُرَ عَلَیکَ فَاعلَم أنَّکَ بِخَیرٍ ، وإذا أرَدتَ شَیئا مِن أمرِ الدُّنیا فَیَسُرَ لَکَ فَاعلَم أنَّهُ شَرٌّ لَکَ . (1)10572.الکافی عن هشام بن سالم :الإمام علیّ علیه السلام :ما خَیرُ خَیرٍ لا یُنالُ إلاّ بِشَرٍّ ، ویُسرٍ لا یُنالُ إلاّ بِعُسرٍ ؟! (2)10571.بحار الأنوار عن محمّد بن إسحاق :عنه علیه السلام :ما خَیرٌ بَعدَهُ النّارُ بِخَیرٍ . (3)10570.الإمامُ الباقرُ علیه السلام ( فی الإمامِ زینِ العابِدِینَ علیه السلام ) عنه علیه السلام :لا تَعُدَّنَّ خَیرا ما أدرَکتَ بِهِ شَرّا . (4)10569.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :لا تَعُدَّنَّ شَرّا ما أدرَکتَ بِهِ خَیرا . (5)10568.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام فی کِتابِهِ إلی مُحَمَّدِ بنِ أبی بَکرٍ: فَاحذَروا عِبادَ اللّهِ المَوتَ وقُربَهُ ، وأعِدّوا لَهُ عُدَّتَهُ ؛ فَإِنَّهُ یَأتی بِأَمرٍ عَظیمٍ وخَطبٍ جَلیلٍ ؛ بِخَیرٍ لا یَکونُ مَعَهُ شَرٌّ أبَدا ، أو شَرٍّ لا یَکونُ مَعَهُ خَیرٌ أبَدا . (6)10567.امام زین العابدین علیه السلام :عنه علیه السلام :ما شَرٌّ بِشَرٍّ بَعدَهُ الجَنَّهُ ، وما خَیرٌ بِخَیرٍ بَعدَهُ النّارُ ، وکُلُّ نَعیمٍ دونَ الجَنَّهِ مَحقورٌ ، وکُلُّ بَلاءٍ دونَ النّارِ عافِیَهٌ . (7) .

1- .شرح نهج البلاغه : 6 / 233 ، شُعَب الإیمان : 7 / 322 / 10454 عن عمر ، الزهد لابن المبارک : 29 / 88 عن شعیب بن أبی سعید وکلاهما نحوه ، کنز العمّال : 11 / 104 / 30805 .

2- .نهج البلاغه : الکتاب 31 ، تحف العقول : 77 ، کشف المحجّه : 230 ، غرر الحکم : 10371 ، بحار الأنوار : 77 / 226 / 2 وج103 / 39 / 88 ؛ دستور معالم الحکم : 24 .

3- .غرر الحکم : 9496 ، عیون الحکم والمواعظ : 481 / 8843 .

4- .غرر الحکم : 10186 ، عیون الحکم والمواعظ : 520 / 9458 .

5- .غرر الحکم : 10185 ، عیون الحکم والمواعظ : 520 / 9457 .

6- .نهج البلاغه : الکتاب 27 ، تحف العقول : 178 نحوه ، بحار الأنوار : 33 / 581 / 726 وص 587 / 733 .

7- .الکافی : 8 / 24 / 4 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 407 / 5880 ، التوحید : 74 / 27 کلّها عن جابر بن یزید الجعفی عن الإمام الباقر وزاد فیهما «عن آبائه علیهم السلام» ، نهج البلاغه : الحکمه 387 ، تحف العقول : 88 ، بحار الأنوار : 77 / 236 / 1 وص 288 / 1 .

ص: 41

10566.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در پاسخ مردی که پرسید: چگونه از وضع خودم آگاه شوم؟ : هر گاه کاری را از کارهای دنیا (1) خواستی و برایت دشوار شد، بدان که در نیکی هستی؛ و هر گاه کاری را از کارهای دنیا خواستی و برایت آسان شد، بدان که آن برای تو بد است .10565.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :خیری که جز با شر به دست نیاید، خیر نیست و آسانی که جز با سختی فراهم نیاید، آسان نیست .10569.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :آن نیکی که بعد از آن، آتش دوزخ است، نیک نیست .10568.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :آنچه را به سبب آن به شر می رسی، خیر مشمار .10567.الإمامُ زینُ العابدینَ علیه السلام :امام علی علیه السلام :آنچه را به سبب آن به نیکی می رسی ، بد مشمار .10566.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام در نامه اش به محمّد بن ابی بکر : ای بندگان خدا! از مرگ و نزدیک شدنش برحذر باشید و ساز و برگ آن را فراهم سازید؛ چرا که مرگ، امری بزرگ و گرفتاری مهمّی را به همراه می آورد: خیری که هرگز بدی با آن نیست و یا شرّی که هرگز نیکی با آن نیست .10565.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :آن بدی که بعد از آن بهشت است، بد نیست و آن نیکی که پس از آن، آتش است، نیک نیست . هر نعمتی در مقابل بهشت، ناچیز است و هر گرفتاری و رنجی در مقابل آتش، عافیت و ایمنی است . .

1- .مقصود از «کارهای دنیا» در این جا ، کارهایی هستند که یا در مقابل کارهای آخرتی قرار دارند (مانند آنچه در حدیث شماره 356 آمده است) و یا در جهت کارهای آخرتی قرار ندارند ، که همه امور مادّی ، اگر با انگیزه صحیح و الهی انجام شوند ، کارهای آخرتی محسوب می گردند .

ص: 42

10564.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :طالِبُ الخَیرِ بِعَمَلِ الشَّرِّ فاسِدُ العَقلِ وَالحِسِّ . (1)10563.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام : لَمّا سُئِلَ عَنِ ماهِیَّهِ الخَیرِ : لَیسَ الخَیرُ أن یَکثُرَ مالُکَ ووَلَدُکَ ، ولکِنَّ الخَیرَ أن یَکثُرَ عِلمُکَ ، وأن یَعظُمَ حِلمُکَ ، وأن تُباهِیَ النّاسَ بِعِبادَهِ رَبِّکَ ؛ فَإِن أحسَنتَ حَمِدتَ اللّهَ ، وإن أسَأتَ استَغفَرتَ اللّهَ . (2)10562.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام فی وَصِیَّتِهِ لِعَبدِ اللّهِ بنِ جُندَبٍ : یَابنَ جُندَبٍ ، الخَیرُ کُلُّهُ أمامَکَ وإنَّ الشَّرَّ کُلَّهُ أمامَکَ . ولَن تَرَی الخَیرَ وَالشَّرَّ إلاّ بَعدَ الآخِرَهِ ؛ لِأَنَّ اللّهَ عز و جل جَعَلَ الخَیرَ کُلَّهُ فِی الجَنَّهِ وَالشَّرَّ کُلَّهُ فِی النّارِ . (3)10561.امام حسین علیه السلام :عنه علیه السلام :لا خَیرَ فی شَیءٍ لَیسَ لَهُ أصلٌ . (4)راجع : ص 44 (تفسیر البرّ) .

1 / 4حِکمَهُ الخَیرِ وَالشَّرِّالکتاب« کُلُّ نَفْسٍ ذَآئِقَهُ الْمَوْتِ وَ نَبْلُوکُم بِالشَّرِّ وَ الْخَیْرِ فِتْنَهً وَ إِلَیْنَا تُرْجَعُونَ . (5) »

الحدیث10558.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :مَرِضَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام فَعادَهُ قَومٌ فَقالوا لَهُ : کَیفَ أصبَحتَ یا أمیرَ المُؤمِنینَ؟ فَقالَ : أصبَحتُ بِشَرٍّ .

فَقالوا ( لَهُ ) : سُبحانَ اللّهِ! هذا کَلامُ مِثلِکَ؟!

فَقالَ : یَقولُ اللّهُ تَعالی : « وَ نَبْلُوکُم بِالشَّرِّ وَ الْخَیْرِ فِتْنَهً وَ إِلَیْنَا تُرْجَعُونَ » فَالخَیرُ الصِّحَّهُ وَالغِنی ، وَالشَّرُّ المَرَضُ وَالفَقرُ ؛ اِبتِلاءً وَاختِبارا . (6) .

1- .غرر الحکم : 5996 ، عیون الحکم والمواعظ : 317 / 5534 .

2- .نهج البلاغه : الحکمه 94 ، تنبیه الخواطر : 1 / 24 وفیه «عملک» بدل «علمک» ، غرر الحکم : 7497 ولیس فیه «وأن تباهی . . .» ، بحار الأنوار : 6 / 38 / 62 وج69 / 409 / 121 ؛ حلیه الأولیاء : 1 / 75 عن عبد خیر ، کنز العمّال : 16 / 208 / 44233 نقلاً عن ابن عساکر فی أمالیه .

3- .تحف العقول : 306 ، بحار الأنوار : 78 / 284 / 1 .

4- .الکافی : 1 / 38 / 5 عن داود بن فَرقَد .

5- .الأنبیاء : 35 .

6- .الدعوات : 168 / 469 ، مجمع البیان : 7 / 74 نحوه ، بحار الأنوار : 81 / 209 / 25 و ج5 / 213 .

ص: 43

1 / 4حکمتِ خیر و شرّ

10557.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :آن که با کار بد، در پی نیکی است، احساس و خِردش تباه است .10556.امام کاظم علیه السلام :امام علی علیه السلام وقتی پرسیدند: خیر چیست؟ : خیر، آن نیست که ثروت و فرزندانت افزون شوند . خیر، آن است که: دانشت افزون گردد؛ بردباری ات بزرگ شود؛ با خداپرستی ات بر مردم افتخار کنی؛ اگر نیکی کردی، خدا را سپاس بگویی؛ و اگر بدی کردی، از خداوند آمرزش بطلبی .10555.امام صادق علیه السلام :امام صادق علیه السلام در بخشی از وصیّت خویش به عبد اللّه بن جُندَب : ای پسر جندب! همه نیکی، پیش روی تو ، و همه بدی در برابر توست . تو نیکی و بدی را نخواهی دید، مگر پس از [ فرا رسیدن ]آخرت؛ چرا که خداوند، همه نیکی را در بهشت و همه بدی را در دوزخ قرار داده است .10560.عنه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :در چیزی که اصل (ریشه) ندارد، خیری نیست .ر . ک : ص 45 (تفسیر نیکی) .

1 / 4حکمتِ خیر و شرّقرآن«هر جانی، چشنده مرگ است . و شما را با شر و خیر می آزماییم و به سوی ما برگردانده می شوید » .

حدیث10553.امام باقر یا امام صادق علیهما السلام ( در پاسخ به سؤال از برترین صدقه ) امام صادق علیه السلام :امیر مؤمنان علیه السلام بیمار شد . گروهی او را عیادت کردند و به وی گفتند: چگونه صبح کردی ، ای امیر مؤمنان؟ فرمود: «صبح کردم به شر (حالم خوب نیست)» .

گفتند: سبحان اللّه ! این سخن کسی مثل توست؟!

فرمود: «خدای متعال می فرماید: «ما شما را با شر و خیر می آزماییم و به سوی ما برگردانده می شوید» . خیر ، تندرستی و بی نیازی است و شر ، بیماری و تنگدستی، که برای امتحان و آزمودن است» .

.

ص: 44

10552.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الدرّ المنثور عن ابن عبّاس فی قَولِهِ تَعالی : «وَ نَبْلُوکُم بِالشَّرِّ وَ الْخَیْرِ فِتْنَهً » : نَبتَلیکُم بِالشِّدَّهِ وَالرَّخاءِ ، وَالصِّحَّهِ وَالسُّقمِ ، وَالغِنی وَالفَقرِ ، وَالحَلالِ وَالحَرامِ ، وَالطّاعَهِ وَالمَعصِیَهِ ، وَالهُدی وَالضَّلالَهِ . وَاللّهُ أعلَمُ . (1)1 / 5سُهولَهُ فِعلِ الخَیرِ وثِقلُهُ10549.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در پاسخ به پرسش از برترین صدقه ) الإمام علیّ علیه السلام :الخَیرُ أسهَلُ مِن فِعلِ الشَّرِّ . (2)10548.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ اللّهَ ثَقَّلَ الخَیرَ عَلی أهلِ الدُّنیا کَثِقلِهِ فی مَوازینِهِم یَومَ القِیامَهِ ، وإنَّ اللّهَ عز و جل خَفَّفَ الشَّرَّ عَلی أهلِ الدُّنیا کَخِفَّتِهِ فی مَوازینِهِم یَومَ القِیامَهِ . (3)1 / 6تَفسیرُ البِرِّأ الإِیمانُ وَالعَمَلُ الصّالِحُالکتاب« لَّیْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَکُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لَکِنَّ الْبِرَّ مَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْأَخِرِ وَ الْمَلَئِکَهِ وَ الْکِتَبِ وَالنَّبِیِّینَ وَ ءَاتَی الْمَالَ عَلَی حُبِّهِ ذَوِی الْقُرْبَی وَ الْیَتَمَی وَ الْمَسَکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ وَ السَّآئِلِینَ وَ فِی الرِّقَابِ وَ أَقَامَ الصَّلَوهَ وَ ءَاتَی الزَّکَوهَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَهَدُواْ وَ الصَّبِرِینَ فِی الْبَأْسَآءِ وَ الضَّرَّآءِ وَ حِینَ الْبَأْسِ أُوْلَئِکَ الَّذِینَ صَدَقُواْ وَ أُوْلَئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ . (4) »

.

1- .الدرّ المنثور : 5 / 629 نقلاً عن ابن جریر وابن المنذر وابن أبی حاتم واللالکائی فی السُّنّه .

2- .غرر الحکم : 1199 ، وراجع عیون الحکم والمواعظ : 85 / 2055 .

3- .الکافی : 2 / 143 / 10 ، الخصال : 17 / 61 عن محمّد بن مسلم ، بحار الأنوار : 71 / 215 / 13 .

4- .البقره : 177 .

ص: 45

1 / 5آسانی و سنگینی کار نیک

1 / 6تفسیر نیکی

الف ایمان و عمل صالح

10551.عنه صلی الله علیه و آله :الدرّ المنثور به نقل از ابن عبّاس در آیه شریف: «شما را با شر و خیر می آزماییم» : شما را با سختی و گشایش، تندرستی و بیماری، توانگری و تهیدستی، حلال و حرام، اطاعت و نافرمانی، و هدایت و گمراهی می آزماییم؛ و خدا داناتر است .1 / 5آسانی و سنگینی کار نیک10548.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :[ انجام دادنِ] کار نیک، آسان تر از انجام دادن کار بد است .10547.عنه صلی الله علیه و آله :امام باقر علیه السلام :خداوند، کار نیک را بر اهل دنیا سنگین ساخته است، همان گونه که در روز قیامت، در میزان اعمالشان سنگین است؛ و خداوند، کار بد را بر اهل دنیا سبک ساخته است، همان گونه که در روز قیامت، در میزان اعمالشان سبک است .1 / 6تفسیر نیکیالف ایمان و عمل صالحقرآن«نیکی، آن نیست که چهره هایتان را به سوی مشرق و مغرب بگردانید؛ بلکه نیکی، کار کسی است که به خداوند و روز واپسین و فرشتگان و کتاب ها[ ی آسمانی] و پیامبران ایمان آوَرَد و در راه دوستی خدا، مال را به خویشاوندان و یتیمان و بینوایان و در راهْ مانده و نیازمندان و [ در راه آزادی ]بردگان بدهد و نماز برپا دارد و زکات بپردازد، و [ نیز کارِ] آنان که چون پیمان می بندند، به عهدشان وفا می کنند و شکیبایانِ در گرفتاری و رنج و هنگام مصیبت و سختی. اینان، کسانی هستند که راست گفته اند و هم اینان پرهیزگاران اند » .

.

ص: 46

« لَن تَنَالُواْ الْبِرَّ حَتَّی تُنفِقُواْ مِمَّا تُحِبُّونَ وَمَا تُنفِقُواْ مِن شَیْ ءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِیمٌ . (1) »

الحدیث10545.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :المستدرک علی الصحیحین عن مجاهد عن أبی ذرّ :أنَّهُ سَأَلَ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آلهعَنِ الإِیمانِ ، فَتَلا هذِهِ الآیَهَ : « لَّیْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَکُمْ . . . » حَتّی فَرَغَ مِنَ الآیَهِ .

ثُمَّ سَأَلَهُ أیضا فَتَلاها .

ثُمَّ سَأَلَهُ فَتَلاها .

ثُمَّ سَأَلَهُ فَقالَ : وإذا عَمِلتَ حَسَنَهً أحَبَّها قَلبُکَ ، وإذا عَمِلتَ سَیِّئَهً أبغَضَها قَلبُکَ . (2)10544.کنز العمال عن سمره :تفسیر ابن کثیر عن قاسم بن عبد الرحمان :جاءَ رَجُلٌ إلی أبی ذَرٍّ فَقالَ : مَا الإِیمانُ؟ فَقَرَأَ عَلَیهِ هذِهِ الآیَهَ : « لَّیْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَکُمْ » حَتّی فَرَغَ مِنها .

فَقالَ الرَّجُلُ : لَیسَ عَنِ البِرِّ سَأَلتُکَ !

فَقالَ أبو ذَرٍّ : جاءَ رَجُلٌ إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آلهفَسَأَلَهُ عَمّا سَأَلتَنی عَنهُ ، فَقَرأَ عَلَیهِ هذِهِ الآیَهَ فَأَبی أن یَرضی کَما أبَیتَ أن تَرضی ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله وأشارَ بِیَدِهِ : المُؤمِنُ إذا عَمِلَ حَسَنَهً سَرَّتهُ ورَجا ثَوابَها ، وإذا عَمِلَ السَّیِّئَهَ أحزَنَتهُ وخافَ عِقابَها . (3) .

1- .آل عمران : 92 .

2- .المستدرک علی الصحیحین : 2 / 299 / 3077 .

3- .تفسیر ابن کثیر : 1 / 258 ، الدرّ المنثور : 1 / 411 نحوه نقلاً عن إسحاق بن راهویه فی مسنده وعبد بن حمید وابن مردویه .

ص: 47

«هرگز به نیکی نخواهید رسید، مگر آن که از آنچه دوست دارید، انفاق کنید. و هر چه را انفاق کنید، خداوند به آن داناست » .

حدیث10541.عنه صلی الله علیه و آله :المستدرک علی الصحیحین به نقل از مجاهد، درباره ابوذر : وی از پیامبر خدا درباره ایمان پرسید . ایشان این آیه را تلاوت فرمود: «نیکی، آن نیست که چهره هایتان را به سوی مشرق و مغرب برگردانید...» و آن را تا آخر خواند .

وی بار دیگر پرسید . ایشان همان آیه را خواند .

وی باز پرسید . ایشان همان آیه را خواند .

ابوذر، بار دیگر پرسید . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «و هر گاه کار نیکی انجام دهی ، دلت آن را دوست می دارد؛ و هر گاه کار بدی انجام دهی، دلت آن را ناپسند می شمارد» .10540.عنه صلی الله علیه و آله ( لمّا سُئلَ عن أفضَلِ الصَّدَقهِ ) تفسیر ابن کثیر به نقل از قاسم بن عبد الرحمان : مردی پیش ابوذر آمد و پرسید: ایمان چیست؟ وی این آیه را برای او خواند: «نیکی، آن نیست که...» تا آخر آیه .

مرد پرسید: من درباره نیکی از تو نپرسیدم .

ابوذر گفت: مردی خدمت پیامبر خدا آمد و همین سؤال را از ایشان پرسید . پیامبر صلی الله علیه و آله همین آیه را خواند و او هم همانند تو راضی نشد. پیامبرخدا، در حالی که با دست خویش اشاره می کرد، به او فرمود: «مؤمن، هرگاه نیکی کند، آن خوشحالش می سازد و پاداش آن را امید دارد؛ و هرگاه بدی کند، آن غمگینش می سازد و از کیفرش می هراسد» . .

ص: 48

10539.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در پاسخ به سؤال از برترین صدقه ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَصلَتانِ لَیسَ فَوقَهُما مِنَ البِرِّ شَیءٌ : الإِیمانُ بِاللّهِ ، وَالنَّفعُ لِعِبادِ اللّهِ . (1)10538.کنز العمّال ( به نقل از ابو موسی ) المعجم الکبیر عن أبی عامر السکونیّ :قُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، ما تَمامُ البِرِّ؟ قالَ : أن تَعمَلَ فِی السِّرِّ عَمَلَ العَلانِیَهِ . (2)10537.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :البِرُّ عَمَلٌ صالِحٌ . (3)10536.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :البِرُّ عَمَلٌ مُصلِحٌ . (4)ب إتیانُ الاُمورِ مِن وُجوهِهاالکتاب« یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَهِلَّهِ قُلْ هِیَ مَوَ قِیتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ وَلَیْسَ الْبِرُّ بِأَن تَأْتُواْ الْبُیُوتَ مِن ظُهُورِهَا وَلَکِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَی وَأْتُواْ الْبُیُوتَ مِنْ أَبْوَ بِهَا وَاتَّقُواْ اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ . (5) »

الحدیث10536.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام فی قَولِهِ تَعالی : « وَأْتُواْ الْبُیُوتَ مِنْ أَبْوَ بِهَا » : یَعنی أن یَأتِیَ الأَمرَ مِن وَجهِهِ ؛ أیَّ الاُمورِ کانَ . (6) .

1- .تحف العقول: 35، مستدرک الوسائل : 12/390/ 13378 نقلاً عن کتاب الأخلاق، بحار الأنوار: 77/137/2.

2- .المعجم الکبیر : 22 / 317 / 800 ، کنز العمّال : 3 / 24 / 5265 .

3- .غرر الحکم : 871 ، عیون الحکم والمواعظ : 23 / 200 .

4- .غرر الحکم : 554 ، عیون الحکم والمواعظ : 40 / 893 .

5- .البقره : 189 .

6- .المحاسن : 1 / 352 / 742 ، تفسیر العیّاشی : 1 / 86 / 211 ، مجمع البیان : 2 / 509 ، تفسیر التبیان : 2 / 42 کلاهما نحوه وکلّها عن جابر بن یزید ، بحار الأنوار : 2 / 262 / 8 .

ص: 49

ب کارها را از راهش انجام دادن

10535.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دو خصلت است که هیچ نیکی از آن دو ، بالاتر نیست: ایمان به خدا و سودرسانی به بندگان خدا .10534.امام صادق علیه السلام :المعجم الکبیر به نقل از ابو عامر سکونی : به پیامبر خدا گفتم: کمال نیکی چیست؟

فرمود: «این که در پنهان نیز همان کارِ آشکارا را انجام دهی» .10533.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :نیکی، کاری شایسته است .10532.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :نیکی، کاری اصلاحگر است .ب کارها را از راهش انجام دادنقرآن«از تو درباره هلال ها می پرسند؛ بگو: آنها وسیله سنجش وقت برای مردم و برای حج است . و نیکی، آن نیست که از پشت خانه ها وارد آنها شوید؛ بلکه نیکی، کار کسی است که پروا پیشه کند. و از درهای خانه ها وارد آنها شوید و از خدا پروا کنید ؛ باشد که رستگار شوید » .

حدیث10531.بحار الأنوار :امام باقر علیه السلام درباره سخن خداوند : «از درهای خانه ها وارد آنها شوید» : یعنی کار را از راهش وارد شود، هر کاری که باشد .

.

ص: 50

10530.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الرضا علیه السلام :مَن طَلَبَ الأَمرَ مِن وَجهِهِ لَم یَزِلَّ ، فَإِن زَلَّ لَم تَخذُلهُ الحیلَهُ . (1)ج مَکارِمُ الأَخلاقِ10528.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :صحیح مسلم عن نواس بن سمعان :سَأَلتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَنِ البِرِّ وَالإِثمِ ، فَقالَ : البِرُّ حُسنُ الخُلُقِ . (2)10527.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لَیسَ البِرُّ فی حُسنِ الزِّیِ ، ولکِنَّ البِرَّ فِی السَّکینَهِ وَالوَقارِ . (3)10526.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :البِرُّ شَیءٌ هَینٌ : وَجهٌ طَلقٌ ، وکَلامٌ لَینٌ . (4)1 / 7تَفسیرُ الحَسَنَهِ10530.عنه صلی الله علیه و آله :تفسیر القمّی عنهم علیهم السلام :الحَسَناتُ فی کِتابِ اللّهِ عَلی وَجهَینِ ، وَالسَّیِّئاتُ عَلی وَجهَینِ : فَمِنَ الحَسَناتِ الَّتی ذَکَرَهَا اللّهُ : الصِّحَّهُ ، وَالسَّلامَهُ ، وَالأَمنُ ، وَالسَّعَهُ ، وَالرِّزقُ ، وقَد سَمّاهَا اللّهُ حَسَناتٍ ؛ « وَإِن تُصِبْهُمْ سَیِّئَهٌ » : یَعنی بِالسَّیِّئَهِ هاهُنَا المَرَضَ وَالخَوفَ وَالجوعَ وَالشِّدَّهَ « یَطَّیَّرُواْ بِمُوسَی وَمَن مَّعَهُ (5) » : أی یَتَشاءَموا بِهِ .

وَالوَجهُ الثّانی مِنَ الحَسَناتِ یَعنی بِهِ أفعالَ العِبادِ ؛ وهُوَ قَولُهُ : « مَن جَآءَ بِالْحَسَنَهِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا (6) » ، ومِثلُهُ کَثیرٌ .

وکَذلِکَ السَّیِّئاتُ عَلی وَجهَینِ ، فَمِنَ السَّیِّئاتِ : الخَوفُ ، وَالجوعُ ، وَالشِّدَّهُ وهُوَ ما ذَکَرناهُ فی قَولِهِ : « وَإِن تُصِبْهُمْ سَیِّئَهٌ یَطَّیَّرُواْ بِمُوسَی وَمَن مَّعَهُ » وعُقوباتُ الذُّنوبِ فَقَد سَمّاهَا اللّهُ السَّیِّئاتِ .

وَالوَجهُ الثّانی مِنَ السَّیِّئاتِ یَعنی بِها أفعالَ العِبادِ الَّتی یُعاقَبونَ عَلَیها فَهُوَ قَولُهُ : « وَ مَن جَآءَ بِالسَّیِّئَهِ فَکُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِی النَّارِ (7) » وقَولُهُ : « مَّآ أَصَابَکَ مِنْ حَسَنَهٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَآ أَصَابَکَ مِن سَیِّئَهٍ فَمِن نَّفْسِکَ (8)

» یَعنِی الصِّحَّهَ وَالعافِیَهَ وَالسَّعَهَ وَالسَّیِّئاتِ الَّتی هِیَ عُقوباتُ الذُّنوبِ مِن عِندِ اللّهِ . (9) .

1- .الدرّه الباهره : 37 ، العدد القویّه : 297 / 26 ، بحار الأنوار : 78 / 353 / 9 .

2- .صحیح مسلم : 4 / 1980 / 2553 ، سنن الترمذی : 4 / 597 / 2389 ، سنن الدارمی : 2 / 778 / 2687 ، الأدب المفرد : 96 / 295 ، المستدرک علی الصحیحین : 2 / 17 / 2172 ، مسند ابن حنبل : 6 / 198 / 17648 عن زید بن الحبّاب الأنصاری ، کنز العمّال : 3 / 7 / 5163 .

3- .جامع الأحادیث للقمّی : 288 ؛ کنز العمّال : 3 / 252 / 6401 نقلاً عن الفردوس و کلاهما عن أبی سعید الخدری .

4- .الفردوس : 2 / 32 / 2201 عن عمرو بن مسلم .

5- .الأعراف : 131 .

6- .الأنعام : 160 .

7- .النمل : 90 .

8- . » یَعنی ما عَمِلتَ مِن ذُنوبٍ فَعوقِبتَ عَلَیها فِی الدُّنیا وَالآخِرَهِ فَمِن نَفسِکَ بِأَفعالِکَ ؛ لِأَنَّ السّارِقَ یُقطَعُ ، وَالزّانیَ یُجلَدُ ویُرجَمُ ، وَالقاتِلَ یُقتَلُ ، فَقَد سَمَّی اللّهُ تَعالَی العِلَلَ وَالخَوفَ وَالشِّدَّهَ وعُقوباتِ الذُّنوبِ کُلَّها سَیِّئاتٍ ، فَقالَ : « مَآ أَصَابَکَ مِن سَیِّئَهٍ فَمِن نَّفْسِکَ » بِأَعمالِکَ ، وقَولُهُ : « قُلْ کُلٌّ مِّنْ عِندِ اللَّهِ 4 و . النساء : 79، 78 .

9- .تفسیر القمّی : 1 / 144 ، بحار الأنوار : 5 / 202 / 27 .

ص: 51

ج اخلاق شایسته

1 / 7تفسیر حسنه

10529.عنه صلی الله علیه و آله :امام رضا علیه السلام :هر کس کار را از راهش بجوید، نمی لغزد . اگر هم بلغزد، درمانده نمی شود .ج اخلاق شایسته10527.عنه صلی الله علیه و آله :صحیح مسلم به نقل از نواس بن سمعان : از پیامبر خدا درباره نیکی و گناه پرسیدم . فرمود: «نیکی، اخلاق نیکوست» .10526.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکی، در آراستگیِ ظاهر نیست؛ بلکه در آرامش و وقار است .10525.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکی، چیز (کارِ) آسانی است: چهره گشاده و سخن نرم .1 / 7تفسیر حسنه10522.امام صادق علیه السلام :تفسیر القمّی به نقل از ائمّه اطهار علیهم السلام : حَسَنات (چیزهای خوب و خوشایند) در کتاب خدا دو گونه اند. سیّئات (چیزهای بد و ناخوشایند) نیز دو گونه اند . از جمله حسناتی که خداوند از آنها یاد کرده است، عبارت اند از: تندرستی، سلامت، امنیّت، توانگری، و روزی، که خداوند، اینها را «حسنات» نامیده است .

مقصود از سیّئه در آیه : «اگر به آنان سیّئه ای برسد» : بیماری ، بیماری، هراس، گرسنگی و سختی است . «به موسی و همراهانش فال بد می زنند» ، یعنی او را شوم می دانند.

مقصود از گونه دوم حسنات، کارهای بندگان است، [ در] این سخن خداوند که: «هر کس حسنه ای (کار نیکی) آوَرَد، ده برابر پاداش دارد» . و مانند آن، بسیار است .

سیّئات نیز دو گونه اند . از جمله سیّئات: ترس (ناامنی)، گرسنگی، سختی و این همان است که در آیه: «اگر به آنان سیئه ای برسد، به موسی و همراهانش فال بد می زنند» گفتیم و کیفرهای گناهان هستند که خداوند، اینها را «سیّئات» نامیده است .

مقصود از گونه دوم سیّئات، کارهای بد بندگان است که به سبب آنها کیفر می شوند، [ در] این سخن خداوند که: «آنانی که سیئه ای آوَرَند، چهره هایشان در آتش دوزخ افکنده می شود» و این سخن که: «هر حسنه ای به تو رسد، از خداست و هر سیئه ای به تو رسد، از خود توست» ؛ یعنی هر گناهی که انجام دادی و در دنیا یا آخرت به کیفر آن رسیدی، از خود تو و به سبب کارهای خود توست؛ چرا که دست دزد را می بُرند، زناکار را شلاق می زنند و یا سنگسار می کنند، و قاتل را می کشند .

خداوند متعال، آفت ها و بیم و سختی و کیفرهای گناهان را، همه اینها را «سَیِّئه (بد و ناخوشایند)» نامیده و فرموده است: «و هر سیئه ای به تو رسد، از خود توست» و به سبب کارهای توست، و این سخن که: «بگو، همه از سوی خداست» ؛ یعنی: تندرستی، عافیت، وسعت رزق و سیّئات (که کیفر گناهان هستند) ، همه از سوی خدای اند .

.

ص: 52

. .

ص: 53

. .

ص: 54

1 / 8تَفسیرُ الإِحسانِالکتاب« إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الاْءِحْسَنِ وَ إِیتَآیءِ ذِی الْقُرْبَی وَ یَنْهَی عَنِ الْفَحْشَآءِ وَالْمُنکَرِ وَ الْبَغْیِ یَعِظُکُمْ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ . (1) »

الحدیثأ العَمَلُ للّهِِ کَأَنَّکَ تَراهُ10520.عنه علیه السلام :مسند ابن حنبل عن عبد اللّه بن عمر :أخبَرَنی عُمَرُ بنُ الخَطّابِ أنَّهُم بَینا هُم جُلوسٌ أو قُعودٌ عِندَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله جاءَهُ رَجُلٌ یَمشی . . . ثُمَّ قالَ : یا رَسولَ اللّهِ ... فَمَا الإِحسانُ؟

قالَ : أن تَعمَلَ للّهِِ کَأَنَّکَ تَراهُ ؛ فَإِن لَم تَکُن تَراهُ فَإِنَّهُ یَراکَ . (2)10519.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :صحیح مسلم عن أبی هریره :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : سَلونی . فَهابوهُ أن یَسأَلوهُ ، فَجاءَ رَجُلٌ فَجَلَسَ عِندَ رُکبَتَیهِ فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ . . . مَا الإِحسانُ؟ قالَ : أن تَخشَی اللّهَ کَأَنَّکَ تَراهُ ؛ فَإِنَّکَ إلاّ تَکُن تَراهُ فَإِنَّهُ یَراکَ . (3)10518.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :صحیح البخاری عن أبی هریره :کانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله بِارزا یَوما لِلنّاسِ فَأَتاهُ جِبریلُ فَقالَ : . . . مَا الإِحسانُ؟

قالَ : أن تَعبُدَ اللّهَ کَأَنَّکَ تَراهُ ؛ فَإِن لَم تَکُن تَراهُ فَإِنَّهُ یَراکَ . (4) .

1- .النحل : 90 .

2- .مسند ابن حنبل : 1 / 67 / 184 وص684 / 2927 ، مسند أبی حنیفه : 4 عن ابن مسعود ، حلیه الأولیاء : 5 / 208 عن ابن عمر ، کنز العمّال : 1 / 271 / 1357 .

3- .صحیح مسلم : 1 / 40 / 7 ، مسند ابن حنبل : 2 / 437 / 5860 عن ابن عمر ، تاریخ دمشق : 35 / 312 / 7204 عن عبد الرحمان بن غنم ، مجمع الزوائد : 1 / 194 / 114 عن أنس ، کنز العمّال : 1 / 282 / 1381 .

4- .صحیح البخاری : 1/27/50 وج4/1793/4499، صحیح مسلم : 1/37/1 ، سنن أبی داود : 4/224/ 4695 ، سنن النسائی : 8 / 99 ، سنن ابن ماجه : 1 / 24 / 63 کلّها عن عمر وص 25 / 64 ، مسند ابن حنبل : 3 / 413 / 9506 ، کنز العمّال : 3 / 21 / 5249 ؛ مجمع البیان : 3 / 178 .

ص: 55

1 / 8تفسیر احسان

الف کار برای خدا، گویا که او را می بینی

1 / 8تفسیر احسانقرآن«خداوند به عدل و احسان و رسیدگی به خویشاوندان، فرمان می دهد و از زشتکاری و کار ناپسند و ستم، نهی می کند. شما را پند می دهد؛ باشد که یادآور شوید » .

حدیثالف کار برای خدا، گویا که او را می بینی10517.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :مسند ابن حنبل به نقل از عبد اللّه بن عمر : عمر بن خطّاب به من خبر داد که در همان حال که نزد پیامبر خدا نشسته بودند، مردی آمد که راه می رفت... . سپس گفت: ای پیامبر خدا! ... احسان چیست؟

فرمود: «[ احسان ،] آن است که برای خدا چنان کار کنی که گویا او را می بینی . پس اگر او را نبینی، او تو را می بیند» .10516.الإمامُ الکاظمُ علیه السلام ( لَمّا شَکا إلَیهِ رجُلٌ فی کَثرَهٍ مِنَ العِیال ) صحیح مسلم به نقل از ابو هریره : پیامبر خدا فرمود: «از من بپرسید» . مردم به خاطر هیبت ایشان، چیزی نپرسیدند . مردی آمد و کنار زانوی ایشان نشست و گفت: ای پیامبر خدا! ... احسان چیست؟

فرمود: «[ احسان ،] آن است که از خدا بترسی، گویا که او را می بینی . همانا اگر تو او را نمی بینی، او تو را می بیند» .10515.عنه علیه السلام :صحیح البخاری به نقل از ابو هریره : روزی ، پیامبر خدا نزد مردم بود که جبرئیل آمد و گفت: ... احسان چیست؟

فرمود: «[ احسان ،] آن است که خدا را آن گونه عبادت کنی که گویا او را می بینی . پس اگر تو او را نمی بینی، او تو را می بیند» .

.

ص: 56

ب التَّفَضُّل10513.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :معانی الأخبار عن عمرو بن عثمان التیمیّ القاضی :خَرَجَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلامعَلی أصحابِهِ وهُم یَتَذاکَرونَ المُروءَهَ ، فَقالَ : أینَ أنتُم مِن کِتابِ اللّهِ؟

قالوا : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، فی أیِّ مَوضِعٍ ؟

فَقالَ : فی قَولِهِ عز و جل : « إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الاْءِحْسَنِ (1) » : وَالعَدلُ : الإِنصافُ ، وَالإِحسانُ : التَّفَضُّلُ . (2)10512.امام صادق علیه السلام :تفسیر الدرّ المنثور :مَرَّ عَلِیُّ بنُ أبیطالِبٍ علیه السلام بِقَومٍ یَتَحَدَّثونَ ، فَقالَ : فیمَ أنتُم؟

فَقالوا : نَتَذاکَرُ المُروءَهَ .

فَقالَ : أوَ ما کَفاکُمُ اللّهُ عز و جل ذاکَ فی کِتابِهِ؟! إذ یَقولُ اللّهُ : « إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الاْءِحْسَنِ » ؛ فَالعَدلُ : الإِنصافُ ، وَالإِحسانُ : التَّفَضُّلُ ، فَما بَقِیَ بَعدَ هذا؟! (3)ج المَعروف10510.امام باقر علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :کُلُّ مَعروفٍ إحسانٌ . (4)10509.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام فی قَولِ اللّهِ عز و جل : « إِنَّا نَرَاکَ مِنَ الْمُحْسِنِینَ (5) » الإمام الصادق علیه السلام فی قَولِ اللّهِ عز و جل : « إِنَّا نَرَاکَ مِنَ الْمُحْسِنِینَ (6) » : کانَ [ یوسُفُ علیه السلام ]یُوَسِّعُ المَجلِسَ، ویَستَقرِضُ لِلمُحتاجِ، ویُعینُ الضَّعیفَ. 7 .

1- .النحل : 90 .

2- .معانی الأخبار : 257/1 ، تفسیر العیّاشی : 2/267/61 نحوه ، بحار الأنوار : 74 / 413 / 29 و ج 76/312/3 وراجع نهج البلاغه : الحکمه 231 .

3- .الدرّ المنثور : 5 / 160 نقلاً عن ابن النجّار فی تاریخه عن العکلی عن أبیه ، کنز العمّال : 2 / 451 / 4475 .

4- .غرر الحکم : 6859 وح 6497 ، عیون الحکم والمواعظ : 354 / 5989 وفیهما «فی کلّ . . .» .

5- .یوسف : 36 و 78 .

6- .الکافی : 2 / 637 / 3 عن ابن أبی عمیر عمّن ذکره ، مشکاه الأنوار : 333 / 1056 وص 369 / 1209 وفیهما «للجلیس» بدل «المجلس» ، وراجع مجمع البیان : 5 / 356 وتفسیر البرهان : 3 / 171 / 5271 .

ص: 57

ب بخشش

ج معروف

ب بخشش10507.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :معانی الأخبار به نقل از عمرو بن عثمان تَیمی : امیر مؤمنان، علی علیه السلام، بیرون بود و با یارانش درباره جوانمردی گفتگو می کرد . فرمود: «چرا از کتاب خدا نمی گویید؟» .

گفتند: ای امیر مؤمنان! از کجای قرآن؟

فرمود: «از این سخنش که: «خداوند به عدل و احسان... ، فرمان می دهد» . عدل ، انصاف است و احسان ، بخشندگی» .10512.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :تفسیر الدرّ المنثور :علی بن ابی طالب علیه السلام از گروهی گذر کرد که مشغول گفتگو بودند . فرمود: «چه می گویید؟» .

گفتند: درباره جوانمردی صحبت می کنیم .

فرمود: «آیا کلام خداوند در کتابش شما را کافی نیست، آن جا که می فرماید: «خداوند به عدل و احسان... ، فرمان می دهد» ؟ عدل ، انصاف است و احسان ، بخشندگی است . پس از این، چه می ماند؟» .ج معروف10510.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر کار نیکی، احسان است .10509.عنه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام درباره سخن خداوند [ در مورد گفتار برادران یوسف به او ، که می فرماید] : «ما تو را از نیکوکاران می بینیم» : [ یوسف ]محلّ نشستن را گشایش می داد (برای واردشوندگان، جا باز می کرد)، برای نیازمندْ وام می گرفت ، و به ناتوان کمک می نمود .

.

ص: 58

د تَطهیرُ الأَعمالِ10507.عنه صلی الله علیه و آله :المحاسن عن عمر بن یزید :سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ علیه السلام یَقولُ : إذا أحسَنَ المُؤمِنُ عَمَلَهُ ضاعَفَ اللّهُ عَمَلَهُ ؛ لِکُلِّ حَسَنَهٍ سَبعُمِائَهٍ ، وذلِکَ قَولُ اللّهِ تَبارَکَ وتَعالی : « وَاللَّهُ یُضَعِفُ لِمَن یَشَآءُ (1) » ؛ فَأَحسِنوا أعمالَکُمُ الَّتی تَعمَلونَها لِثَوابِ اللّهِ .

فَقُلتُ لَهُ : ومَا الإِحسانُ؟

قالَ : فَقالَ : إذا صَلَّیتَ فَأَحسِن رُکوعَکَ وسُجودَکَ ، وإذا صُمتَ فَتَوَقَّ کُلَّ ما فیهِ فَسادُ صَومِکَ ، وإذا حَجَجتَ فَتَوَقَّ ما یَحرُمُ عَلَیکَ فی حَجِّکَ وعُمرَتِکَ .

قالَ : وکُلُّ عَمَلٍ تَعمَلُهُ للّهِِ فَلیَکُن نَقِیّا مِنَ الدَّنَسِ . (2)راجع : ص 44 (تفسیر البرّ) . ص 36 (حقیقه الخیر والشرّ) .

1 / 9خَیرُ الاُمورِ10503.بحار الأنوار :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُ الاُمورِ خَیرُها عاقِبَهً . (3) .

1- .البقره : 261 .

2- .المحاسن : 1 / 396 / 887 ، تفسیر العیّاشی : 1 / 146 / 487 عن عمر بن یونس ، بحار الأنوار : 71 / 247 / 7 وج96 / 291 / 11 وراجع ثواب الأعمال : 201 / 1 والأمالی للطوسی : 224 / 388 والمؤمن : 29 / 53 .

3- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 402 / 5868 ، الأمالی للصدوق : 576 / 788 کلاهما عن أبی الصباح الکنانی عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار :71 / 363 / 2 وج 77 / 115 / 8 .

ص: 59

د پاکسازی کارها

1 / 9بهترینْ کارها

د پاکسازی کارها10506.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :المحاسن به نقل از عمر بن یزید : از امام صادق علیه السلامشنیدیم که می فرمود: «هرگاه مؤمن ، کار خود را نیکو گرداند، خداوند کارش را چند برابر می کند: برای هر حسنه، هفتصد حسنه . و این، همان سخن خدای متعال است که: «خداوند برای هر که بخواهد، می افزاید» . پس کارهایی را که به خاطر پاداش الهی انجام می دهید، نیکو کنید» .

به او عرض کردم: احسان چیست؟

فرمود: «هرگاه نماز خواندی، رکوع و سجودت را خوب انجام بده ؛ و هرگاه روزه گرفتی، از هرچه روزه ات را تباه می کند، بپرهیز ؛ و هرگاه حج گزاردی، از آنچه در حج و عمره ات بر تو حرام است، بپرهیز» .

[ نیز] فرمود: «هر کاری را که برای خدا می کنی، بکوش که از آلایش ، پاک باشد» .ر . ک : ص 45 (تفسیر نیکی) . ص 37 (حقیقت نیکی و شر) .

1 / 9بهترینْ کارها10502.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینْ کارها، خوش فرجام ترین آنهاست .

.

ص: 60

10501.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُ الاُمورِ عَزائِمُها . (1)10500.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُ الاُمورِ أوساطُها . (2)10499.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :لِیَکُن أحَبُّ الاُمورِ إلَیکَ أعَمَّها فِی العَدلِ ، وأقسَطَها بِالحَقِّ . (3)10501.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه علیه السلام :خَیرُ الاُمورِ ما أسفَرَ عَنِ الحَقِّ . (4)10500.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :خَیرُ الاُمورِ ما کانَ للّهِِ عز و جل رِضاً . (5)10499.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :خَیرُ الاُمورِ ما عَری عَنِ الطَّمَعِ . (6)10498.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :خَیرُ الاُمورِ النَّمَطُ الأَوسَطُ ؛ إلَیهِ یَرجِعُ الغالی ، وبِهِ یَلحَقُ التّالی . (7)10497.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :عَلَیکُم بِأَوساطِ الاُمورِ ؛ فَإِنَّهُ إلَیها یَرجِعُ الغالی ، وبِها یَلحَقُ التّالی . (8)10496.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :خَیرُ الاُمورِ ما سَهُلَت مَبادِئُهُ ، وحَسُنَت خَواتِمُهُ ، وحُمِدَت عَواقِبُهُ . (9) .

1- .الاختصاص : 342 ، تفسیر القمّی : 1 / 291 وراجع تحف العقول : 151 .

2- .أدب الدنیا والدین للماوردی : 25 ، إحیاء علوم الدین : 3 / 89 ، شُعَب الإیمان : 5 / 261 / 6601 عن مطرف من دون إسنادٍ إلیه صلی الله علیه و آله ، مطالب السؤول : 56 عن الإمام علیّ علیه السلاموفیه «أوسطها» بدل «أوساطها» ، کنز العمّال : 10 / 132 / 28658 ؛ عوالی اللآلی : 1 / 296 / 199 وفیه «أوسطها» بدل «أوساطها» ، بحار الأنوار : 77 / 166 / 2 .

3- .غرر الحکم : 7384 ، عیون الحکم والمواعظ : 406 / 6874 .

4- .غرر الحکم : 4991 و ح4967 و فیه «الیقین» بدل «الحقّ» ، عیون الحکم والمواعظ : 237 / 4506 .

5- .الخصال : 632 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تحف العقول : 122 .

6- .غرر الحکم : 4973 ، عیون الحکم والمواعظ : 237 / 4515 .

7- .غرر الحکم : 5059 ، عیون الحکم والمواعظ : 240 / 4577 ؛ أدب الدنیا والدین للماوردی : 25 .

8- .نثر الدرّ : 1 / 277 .

9- .غرر الحکم : 5032 ، عیون الحکم والمواعظ : 238 / 4541 .

ص: 61

10495.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینْ کارها، استوارترین آنهاست .10494.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینْ کارها، متعادل ترین آنهاست .10498.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :بهترینِ کارها نزد تو، آن باشد که دادگری اش فراگیرتر و حقگراتر است .10497.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :بهترینِ کارها، آن است که حق نماتر باشد .10496.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :بهترینِ کارها، آن است که پسندیده خدا باشد .10495.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :بهترینِ کارها، آن است که از آز، تهی باشد .10494.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :بهترینِ کارها، روش میانه است، که افراطکار به آن برمی گردد و وامانده به آن می رسد .10493.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :بر شما باد کارهای میانه (معتدل)، که افراطکار به آن برمی گردد و وامانده به آن می رسد .10492.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :بهترینِ کارها، آن است که آغازش آسان ، فرجامش نیکو و سرانجامش پسندیده باشد . .

ص: 62

10491.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الکافی عن علیّ بن إبراهیم أو غیره رفعه :خَرَجَ عَبدُ الصَّمَدِ بنُ عَلِیٍ ومَعَهُ جَماعَهٌ ، فَبَصُرَ بِأَبِی الحَسَنِ موسَی بنِ جَعفَرٍ علیهماالسلاممُقبِلاً راکِبا بَغلاً ، فَقالَ لِمَن مَعَهُ : مَکانَکُم حَتّی اُضحِکَکُم مِن موسَی بنِ جَعفَرٍ .

فَلَمّا دَنا مِنهُ قالَ لَهُ : ما هذِهِ الدّابَّهُ الَّتی لا تُدرِکُ عَلَیهَا الثَّأرَ ، ولا تَصلُحُ عِندَ النِّزالِ ؟

فَقالَ لَهُ أبُو الحَسَنِ علیه السلام : تَطَأطَأَت عَن سُمُوِّ الخَیلِ ، وتَجاوَزَت قَم ءَ العَیرِ ، وخَیرُ الاُمورِ أوسَطُها . فَاُفحِمَ عَبدُ الصَّمَدِ ؛ فَما أحارَ جَوابا . (1)1 / 10خِیَرَهُ اللّهِالکتاب« وَ اذْکُرْ عِبَدَنَآ إِبْرَ هِیمَ وَ إِسْحَقَ وَیَعْقُوبَ أُوْلِی الْأَیْدِی وَ الْأَبْصَرِ * إِنَّآ أَخْلَصْنَهُم بِخَالِصَهٍ ذِکْرَی الدَّارِ * وَ إِنَّهُمْ عِندَنَا لَمِنَ الْمُصْطَفَیْنَ الْأَخْیَارِ * وَ اذْکُرْ إِسْمَعِیلَ وَ الْیَسَعَ وَ ذَا الْکِفْلِ وَ کُلٌّ مِّنَ الْأَخْیَارِ . (2) »

« إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَی ءَادَمَ وَنُوحًا وَءَالَ إِبْرَ هِیمَ وَءَالَ عِمْرَ نَ عَلَی الْعَلَمِینَ . (3) »

« وَإِذْ قَالَتِ الْمَلَئِکَهُ یَمَرْیَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاکِ وَطَهَّرَکِ وَاصْطَفَاکِ عَلَی نِسَآءِ الْعَلَمِینَ . (4) »

.

1- .الکافی : 6/540/18 ، الإرشاد : 2 / 234 عن ابن عمّار وغیره ، الدرّه الباهره : 36 ، المناقب لابن شهرآشوب : 4 / 320 کلّها نحوه ، بحار الأنوار : 48 / 154 / 26 وج 64 / 196 / 41 ؛ مقاتل الطالبیّین : 414 عن محمّد بن عبد اللّه المدائنی عن أبیه عن بعض أصحابه نحوه .

2- .ص : 45 48 .

3- .آل عمران : 33 .

4- .آل عمران : 42 .

ص: 63

1 / 10گزینش خداوند

10489.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الکافی به نقل از علی بن ابراهیم یا دیگری : عبد الصمد بن علی بیرون شد، در حالی که گروهی با وی بودند. امام کاظم علیه السلامرا دید که سوار بر استر می آید. به همراهان گفت: صبر کنید تا شما را به موسی بن جعفر بخندانم .

چون نزدیک امام علیه السلام رسید، گفت: این چه مرکبی است که با آن، نه به خونخواهی می رسی و نه به کار جنگ می آید؟

امام کاظم علیه السلام فرمود: «نه گردنکشی اسب ها را دارد و نه خواری گورخر را . بهترینِ چیزها میانه ترین آنهاست» .

عبد الصمد مغلوب شد و جوابی نداشت .1 / 10گزینش خداوندقرآن«و یاد کن بندگان ما ابراهیم و اسحاق و یعقوب را، صاحبان نیرو و بینش * ما آنان را با موهبتی ویژه که یاد آخرت بود خالص ساختیم * و آنان نزد ما از نیکانِ برگزیده اند * و اسماعیل و یَسَع و ذو کفل را یاد کن، که همه از نیکان اند » .

«همانا خداوند، آدم و نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برگزید» .

«[ به یاد آر] آن گاه که فرشتگان گفتند: ای مریم! خداوند، تو را برگزید و پاک کرد و تو را بر زنان جهانیان ، برگزیده ساخت » .

.

ص: 64

الحدیث10485.الإمامُ زینُ العابدینَ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالَی اختارَ مِن کُلِّ شَیءٍ أربَعَهً :

اِختارَ مِنَ المَلائِکَهِ جَبرَئیلَ ومیکائیلَ وإسرافیلَ ومَلَکَ المَوتِ علیهم السلام.

وَاختارَ مِنَ الأَنبِیاءِ أربَعَهً لِلسَّیفِ: إبراهیمُ وداودُ وموسی وأنَا.

وَاختارَ مِنَ البُیوتاتِ أربَعَهً ، فَقالَ : « إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَی ءَادَمَ وَنُوحًا وَءَالَ إِبْرَ هِیمَ وَءَالَ عِمْرَ نَ عَلَی الْعَلَمِینَ » .

وَاختارَ مِنَ البُلدانِ أربَعَهً ، فَقالَ عز و جل : « وَ التِّینِ وَ الزَّیْتُونِ * وَ طُورِ سِینِینَ * وَ هَذَا الْبَلَدِ الْأَمِینِ (1) » ، فَالتّینُ المَدینَهُ ، وَالزَّیتونُ بَیتُ المَقدِسِ ، وطورُ سینینَ الکوفَهُ ، وهذَا البَلَدُ الأَمینُ مَکَّهُ .

وَاختارَ مِنَ النِّساءِ أربَعا : مَریَمُ وآسِیَهُ وخدیجَهُ وفاطِمَهُ .

وَاختارَ مِنَ الحَجِّ أربَعَهً : الثَّجُّ وَالعَجُّ وَالإِحرامُ وَالطَّوافُ ، فَأَمَّا الثَّجُّ فَالنَّحرُ ، وَالعَجُّ ضَجیجُ النّاسِ بِالتَّلبِیَهِ .

وَاختارَ مِنَ الأَشهُرِ أربَعَهً : رَجَبٌ وشَوّالٌ وذُو القَعدَهِ وذُو الحِجَّهِ .

وَاختارَ مِنَ الأَیّامِ أربَعَهً : یَومُ الجُمُعَهِ ویَومُ التَّروِیَهِ ویَومُ عَرَفَهَ ویَومُ النَّحرِ . (2)10484.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ عز و جل اختارَ مِنَ الأَیّامِ الجُمُعَهَ ، ومِنَ الشُّهورِ شَهرَ رَمَضانَ ، ومِنَ اللَّیالی لَیلَهَ القَدرِ ، وَاختارَنی عَلی جَمیعِ الأَنبِیاءِ ، وَاختارَ مِنّی عَلِیّا وفَضَّلَهُ عَلی جَمیعِ الأَوصِیاءِ ، وَاختارَ مِن عَلِیٍّ الحَسَنَ وَالحُسَینَ ، وَاختارَ مِنَ الحُسَینِ الأَوصِیاءَ مِن وُلدِهِ ، یَنفونَ عَنِ التَّنزیلِ تَحریفَ الغالینَ وَانتِحالَ المُبطِلینَ وتَأویلَ المُضِلّینَ ، تاسِعُهُم قائِمُهُم و ( هُوَ ) ظاهِرُهُم وهُوَ باطِنُهُم . (3) .

1- .التین : 1 3 .

2- .الخصال : 225 / 58 عن موسی بن بکر عن الإمام الکاظم علیه السلام ، معانی الأخبار : 365 / 1 عن موسی بن بکر عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام عنه صلی الله علیه و آله وفیه من «إنّ اللّه تبارک وتعالی اختار من البلدان» إلی «مکّه» ، روضه الواعظین : 444 ولیس فیه «للسیف» ، بحار الأنوار : 60 / 205 / 2 .

3- .کمال الدین : 281 / 32 عن أبی بصیر عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 36 / 256 / 74 و ج 25 / 363 / 22 نقلاً عن حسن بن سلیمان فی کتاب المحتضر من کتاب السیّد حسن بن کبش بإسناده إلی المفید رفعه ، وراجع الغیبه للنعمانی : 67 / 7 .

ص: 65

حدیث10482.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند متعال، از میان هر چیزی، چهار [ نمونه] را برگزید:

از میان فرشتگان، جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و عزرائیل علیهم السلامرا برگزید .

و از میان پیامبران، چهار نفر را برای شمشیر و جهاد برگزید: ابراهیم و داوود و موسی و من .

و از میان خاندان ها، چهار خاندان را برگزید و فرمود: «خداوند، آدم و نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برگزید» .

و از میان شهرها، چهار شهر را برگزید و فرمود: «سوگند به انجیر و زیتون * و طور سینا * و این شهر امن» . «انجیر»، مدینه است . «زیتون»، بیت المقدس است . «طور سینا»، کوفه است (1) و «این شهر امن»، مکّه است .

و از میان زنان، چهار بانو را برگزید: مریم، آسیه، خدیجه و فاطمه .

و از میان [ اعمال] حج، چهار عمل را برگزید: ثج، عَج، احرام و طواف . ثج، قربانی است و عج، زمزمه لبّیک مردم .

و از میان ماه ها، چهار ماه را برگزید: رجب، شوّال، ذی قعده و ذی حجّه .

و از میان روزها، چهار روز را برگزید: روز جمعه، روز تَرویَه (هشتم ذی حجّه)، روز عَرَفه و روز قربانی .10481.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند از میان روزها جمعه را و از میان ماه ها ماه رمضان را و از میان شب ها شب قدر را برگزید و مرا از میان همه پیامبران برگزید و از من علی را برگزید و او را بر همه اوصیا برتری بخشید، و از علی، حسن و حسین را برگزید و از حسین، اوصیای از فرزندان او را ، که آنان تحریف غلوکنندگان و فرقه سازی باطلگرایان و تأویل گمراهگران را از قرآن دور می سازند . نهمینِ آنان «قائم» آنان است. اوست ظاهرشان و اوست باطنشان . .

1- .بدیهی است که طور سینا ، مکانی جز کوفه است . بنا بر این، روایت مذکور ، به تفسیر آیه ، ناظر نیست ؛ بلکه بیانگر تأویل آن است، چنان که «انجیر» را به مدینه و «زیتون» را بیت المقدس ، تأویل کرده است .

ص: 66

10480.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در پاسخ به سؤال از برترین یاران ) عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ للّهِِ عز و جل خِیارا مِن کُلِّ ما خَلَقَهُ ، فَلَهُ مِنَ البِقاعِ خِیارٌ ، ولَهُ مِنَ اللَّیالی ( خِیارٌ ) ، و( مِنَ ) الأَیّامِ خِیارٌ ، ولَهُ مِنَ الشُّهورِ خِیارٌ ، ولَهُ مِن عِبادِهِ خِیارٌ ، ولَهُ مِن خِیارِهِم خِیارٌ .

فَأَمّا خِیارُهُ مِنَ البِقاعِ فَمَکَّهُ وَالمَدینَهُ وبَیتُ المَقدِسِ . وأمّا خِیارُهُ مِنَ اللَّیالی فَلَیالِی الجُمَعِ ولَیلَهُ النِّصفِ مِن شَعبانَ ولَیلَهُ القَدرِ ولَیلَتَا العیدِ . وأمّا خِیارُهُ مِنَ الأَیّامِ فَأَیّامُ الجُمَعِ وَالأَعیادِ . وأمّا خِیارُهُ مِنَ الشُّهورِ فَرَجَبٌ وشَعبانُ وشَهرُ رَمَضانَ . وأمّا خِیارُهُ مِن عِبادِهِ فَوُلدُ آدَمَ ، وخِیارُهُ مِن وُلدِ آدَمَ مَنِ اختارَهُم عَلی عِلمٍ مِنهُ بِهِم ، فَإِنَّ اللّهَ عز و جل لَمَّا اختارَ خَلقَهُ اختارَ وُلدَ آدَمَ ، ثُمَّ اختارَ مِن وُلدِ آدَمَ العَرَبَ ، ثُمَّ اختارَ مِنَ العَرَبِ مُضَرَ ، ثُمَّ اختارَ مِن مُضَرَ قُرَیشا ، ثُمَّ اختارَ مِن قُرَیشٍ هاشِما ، ثُمَّ اختارَنی مِن هاشِمٍ وأهلَ بَیتی کَذلِکَ . (1)10484.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍ علیه السلام : یا عَلِیُ ، إنَّ اللّهَ عز و جل أشرَفَ عَلی ( أهلِ ) الدُّنیا فَاختارَنی مِنها عَلی رِجالِ العالَمینَ ، ثُمَّ أطلَعَ الثّانِیَهَ فَاختارَکَ عَلی رِجالِ العالَمینَ ، ثُمَّ أطلَعَ الثّالِثَهَ فَاختارَ الأَئِمَّهَ مِن وُلدِکَ عَلی رِجالِ العالَمینَ ، ثُمَّ أطلَعَ الرّابِعَهَ فَاختارَ فاطِمَهَ عَلی نِساءِ العالَمینَ . (2) .

1- .التفسیر المنسوب إلی الإمام العسکری علیه السلام : 661 / 373 ، بحار الأنوار : 91 / 126 / 23 .

2- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 374 / 5762 عن حمّاد بن عمرو وأنس بن محمّد عن أبیه جمیعا ، الأمالی للطوسی : 642 / 1335 عن أبی بصیر نحوه ، الخصال : 207 / 26 عن حمّاد بن عمرو وکلّها عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام علیّ علیهم السلام ، بحار الأنوار : 16 / 354 / 40 وج 18 / 389 / 97 .

ص: 67

10483.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند را در میان همه آفریده هایش برگزیده هایی است . او از میان سرزمین ها برگزیده هایی دارد، و از میان شب ها برگزیده هایی و از میان روزها برگزیدهایی دارد، و از میان ماه ها برگزیده هایی دارد، و از میان بندگانش برگزیدگانی دارد، و از میان برگزیدگانِ بندگان هم برگزیدگانی .

برگزیده های خدا از میان سرزمین ها، مکّه و مدینه و بیت المقدس هستند؛ برگزیده های او از میان شب ها شب های جمعه، شب نیمه شعبان، شب قدر، شب دو عید فطر و قربان هستند؛ برگزیده های او از میان روزها روزهای جمعه و عیدها هستند ؛ برگزیده های او از میان ماه ها رجب، شعبان و ماه رمضان هستند؛ برگزیده های او از میان بندگانش، فرزندان آدم هستند؛ و برگزیدگانش از میان فرزندان آدم، کسانی هستند که آنان را از روی شناخت، برگزیده است؛ چرا که خدای متعال، چون آفریدگانش را برگزید، فرزندان آدم را برگزید و از میان آنان عرب را برگزید و از میان عرب ، مُضَر را برگزید و از میان مُضَر ، قریش را برگزید و از میان قریش ، هاشم را برگزید و از میان [ بنی ]هاشم ، من و خاندانم را برگزید .10482.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به علی علیه السلام : ای علی! خداوند بر همه جهانیان، نظر افکنْد. پس، از میان آنان ، مرا بر مردان جهان برگزید. سپس در نگاه دوم ، تو را بر مردان برگزید. سپس در نگاه سوم ، امامانِ از فرزندان تو را بر مردان جهان برگزید. سپس در نگاه چهارم ، فاطمه را بر زنان جهان برگزید . .

ص: 68

10481.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالَی اختارَ مِنَ الکَلامِ أربَعَهً ، ومِنَ المَلائِکَهِ أربَعَهً ، ومِنَ الأَنبِیاءِ أربَعَهً ، ومِنَ الصّادِقینَ أربَعَهً ، ومِنَ الشُّهَداءِ أربَعَهً ، ومِنَ النِّساءِ أربَعَهً ، (ومِنَ الشُّهورِ أربَعَهً) ، ومِنَ الأَیّامِ أربَعَهً ، ومِنَ البِقاعِ أربَعا .

فَأَمّا خِیَرَتُهُ مِنَ الکَلامِ : فَسُبحانَ اللّهِ ، وَالحَمدُ للّهِِ ، ولا إلهَ إلاَّ اللّهُ ، وَاللّهُ أکبَرُ ؛ فَمَن قالَها عَقیبَ کُلِّ صَلاهٍ کَتَبَ اللّهُ لَهُ عَشرَ حَسَناتٍ ، ومَحا عَنهُ عَشرَ سَیِّئاتٍ ، ورَفَعَ لَهُ عَشرَ دَرَجاتٍ .

وأمّا خِیَرَتُهُ مِنَ المَلائِکَهِ : فَجَبرَئیلُ ، ومیکائیلُ ، وإسرافیلُ ، وعِزرائیلُ .

وأمّا خِیَرَتُهُ مِنَ الأَنبِیاءِ : فَاختارَ إبراهیمَ خَلیلاً ، وموسی کَلیما ، وعیسی روحا ، ومُحَمَّدا حَبیبا .

وأمّا خِیَرَتُهُ مِنَ الصِّدّیقینَ : فَیوسُفُ الصِّدّیقُ ، وحَبیبٌ النَّجّارُ ، وعَلِیُ بنُ أبی طالِبٍ .

وأمّا خِیَرَتُهُ مِنَ الشُّهَداءِ : فَیَحیَی بنُ زَکَرِیّا ، وجِرجیسُ النَّبِیُ ، وحَمزَهُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ ، وجَعفَرٌ الطَّیّارُ .

وأمّا خِیَرَتُهُ مِنَ النِّساءِ : فَمَریَمُ بِنتُ عِمرانَ ، وآسِیَهُ بِنتُ مُزاحِمٍ اِمرَأَهُ فِرعَونَ ، وفاطِمَهُ الزَّهراءُ ، وخَدیجَهُ بِنتُ خُوَیلِدٍ .

وأمّا خِیَرَتُهُ مِنَ الشُّهورِ : فَرَجَبٌ ، وذُو القَعدَهِ ، وذُو الحِجَّهِ ، وَالمُحَرَّمُ ؛ وهِیَ الأَربَعُ الحُرُمُ .

وأمّا خِیَرَتُهُ مِنَ الأَیّامِ : فَیَومُ الفِطرِ ، ویَومُ عَرَفَهَ ، ویَومُ الأَضحی ، ویَومُ الجُمُعَهِ .

(وأمّا خِیَرَتُهُ مِنَ البِقاعِ : فَمَکَّهُ ، وَالمَدینَهُ ، وبَیتُ المَقدِسِ ، و)فارَ التَّنّورُ بِالکوفَهِ ؛ وإنَّ الصَّلاهَ بِمَکَّهَ بِمِائَهِ ألفِ صَلاهٍ ، وبِالمَدینَهِ بِخَمسٍ وسَبعینَ ألفَ صَلاهٍ ، وبِبَیتِ المَقدِسِ بِخَمسینَ ألفَ صَلاهٍ ، وبِالکوفَهِ بِخَمسٍ وعِشرینَ ألفَ صَلاهٍ . (1) .

1- .النوادر للراوندی : 260 / 526 عن ابن عبّاس ، الخصال : 225 / 58 عن موسی بن بکر عن الإمام الکاظم علیه السلامعنه صلی الله علیه و آله نحوه ، بحار الأنوار : 97 / 47 / 34 .

ص: 69

10480.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( لَمّا سُئلَ : مَن أفضَلُ الأصحابِ ؟ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خدای متعال از میان سخنان ، چهار سخن را ؛ از میان فرشتگان ، چهار فرشته را ؛ از میان پیامبران ، چهار پیامبر را ؛ از میان راستگویان ، چهار تن را ؛ از میان شهیدان ، چهار شهید را ؛ از میان زنان ، چهار بانو را ؛ از میان ماه ها ، چهار ماه را ؛ از میان روزها ، چهار روز را ؛ و از میان سرزمین ها، چهار سرزمین را برگزید .

برگزیده های خداوند از میان سخنانْ «سبحان اللّه » ، «الحمد للّه » ، «لا إله إلاّ اللّه » و «اللّه اکبر» هستند. هر که این سخنان را پس از هر نماز بگوید ، خداوند برای او ده حسنه می نویسد و از او ده گناه را محو می کند و او را ده درجه بالا می برد .

امّا برگزیدگان خدا از میان فرشتگان ، جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و عزرائیل هستند .

امّا برگزیدگان او از میان پیامبران : او ابراهیم را دوست خود ، موسی را همسخن خویش ، عیسی را روح خود و محمّد را حبیب خویش برگزید .

امّا برگزیدگان او از میان صدّیقان ، یوسف صدّیق و حبیب نجّار و علی بن ابی طالب هستند. (1)

امّا برگزیدگان او از میان شهیدان ، یحیی بن زکریّا و جرجیس پیامبر و حمزه بن عبد المطّلب و جعفر طیّار هستند .

امّا برگزیدگان او از میان زنان ، مریم (دختر عمران) ، آسیه (دختر مزاحم و همسر فرعون) ، فاطمه زهرا و خدیجه (دختر خُویلد) هستند .

امّا برگزیده های او از میان ماه ها ، رجب و ذی قعده و ذی حجّه و محرّم هستند که ماه های چهارگانه حرام اند .

امّا برگزیده های او از میان روزها ، روز فطر و روز عرفه و روز قربان و روز جمعه هستند.

و امّا برگزیده های او از میان سرزمین ها ، مکّه و مدینه و بیت المقدس و محلّ فوران آب از تنور در کوفه هستند. همانا نماز در مکّه با صد هزار نماز ، در مدینه با هفتاد و پنج هزار نماز ، در بیت المقدس با پنجاه هزار نماز ، و در کوفه با بیست و پنج هزار نماز ، برابر است . .

1- .در حدیث ، نام چهارمین صدّیقِ برگزیده ، نیامده است .

ص: 70

10479.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ عز و جل اصطَفی مِنَ الکَلامِ أربَعا : سُبحانَ اللّهِ ، وَالحَمدُ للّهِِ ، ولا إلهَ إلاَّ اللّهُ ، وَاللّهُ أکبَرُ .

ومَن قالَ : سُبحانَ اللّهِ کُتِبَت لَهُ بِها عِشرونَ حَسَنَهً ، وحُطَّ عَنهُ عِشرونَ سَیِّئَهً ، ومَن قالَ : اللّهُ أکبَرُ فَمِثلُ ذلِکَ ، ومَن قالَ : لا إلهَ إلاَّ اللّهُ فَمِثلُ ذلِکَ ، ومَن قالَ : الحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمینَ مِن قِبَلِ نَفسِهِ کُتِبَ لَهُ بِها ثَلاثونَ حَسَنَهً ، وحُطَّ عَنهُ ثَلاثونَ سَیِّئَهً . (1)10478.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن سَرَّهُ أن یَنظُرَ إلَی القَضیبِ الأَحمَرِ الَّذی غَرَسَهُ اللّهُ بِیَدِهِ ویَکونَ مُتَمَسِّکا بِهِ ، فَلیَتَوَلَّ عَلِیّا وَالأَئِمَّهَ مِن وُلدِهِ ؛ فَإِنَّهُم خِیَرَهُ اللّهِ عز و جل وصَفوَتُهُ ، وهُمُ المَعصومونَ مِن کُلِّ ذَنبٍ وخَطیئَهٍ . (2) .

1- .مسند ابن حنبل : 3 / 182 / 8099 عن أبی هریره وج4 / 70 / 11304 وص 76 / 11327 ، المستدرک علی الصحیحین : 1 / 693 / 1886 کلّها عن أبی سعید الخدری وأبی هریره ، کنز العمّال : 1 / 461 / 1999 .

2- .الأمالی للصدوق : 679 / 925 ، عیون أخبار الرضا : 2 / 75 / 211 کلاهما عن محمّد بن علیّ التمیمی عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 25 / 193 / 2 .

ص: 71

10477.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند از میان سخن ها ، چهار سخن را برگزید : «سبحان اللّه » ، «الحمد للّه » ، «لا إله إلاّ اللّه » و «اللّه أکبر».

هر کس «سبحان اللّه » بگوید ، برای او بیست حسنه نوشته می شود و بیست گناه از او فرو می ریزد. هر کس «اللّه أکبر» بگوید ، [ نیز ]مانند همان است و هر کس «لا إله إلاّ اللّه » بگوید ، [ نیز ]مانند همان است. و هر کس از جانب خودش «الحمد للّه ربّ العالمین» بگوید ، برای او سی حسنه نوشته می شود و سی گناه از او فرو می ریزد .10476.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس که دوست دارد به شاخه سرخی که خداوندْ آن را با دست قدرت خویش کاشته است بنگرد و بر آن چنگ زند ، با علی و امامانِ از نسل او پیوندِ «ولایت» داشته باشد ، که آنان برگزیدگان خداوند ، و از هر گناه و لغزشی مصون اند . .

ص: 72

10475.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ أحسَنَ الحَدیثِ کِتابُ اللّهِ تَبارَکَ وتَعالی ؛ قَد أفلَحَ مَن زَیَّنَهُ اللّهُ فی قَلبِهِ ، وأدخَلَهُ فِی الإِسلامِ بَعدَ الکُفرِ ، وَاختارَهُ عَلی ما سِواهُ مِن أحادیثِ النّاسِ ، إنَّهُ أحسَنُ الحَدیثِ وأبلَغُهُ .

أحِبّوا ما أحَبَّ اللّهُ ، أحِبُّوا اللّهَ مِن کُلِّ قُلوبِکُم ، ولا تَمَلّوا کَلامَ اللّهِ وذِکرَهُ ، ولا تَقسُ عَنهُ قُلوبُکُم .

فَإِنَّهُ مِن کُلِّ ما یَخلُقُ اللّهُ یَختارُ ویَصطَفی؛ قَد سَمّاهُ اللّهُ : خِیَرَتَهُ مِنَ الأَعمالِ ومُصطَفاهُ مِنَ العِبادِ ، وَالصّالِحَ مِنَ الحَدیثِ ، ومِن کُلِّ ما اُوتِیَ النّاسُ : الحَلالَ وَالحَرامَ .

فَاعبُدُوا اللّهَ ولا تُشرِکوا بِهِ شَیئا ، وَاتَّقوهُ حَقَّ تُقاتِهِ ، وَاصدُقُوا اللّهَ صالِحَ ما تَقولونَ بِأَفواهِکُم ، وتَحابّوا بِرَوحِ اللّهِ بَینَکُم ؛ إنَّ اللّهَ یَغضَبُ أن یُنکَثَ عَهدُهُ . (1)10474.امام علی علیه السلام :الإمام الحسن علیه السلام :إنّا أهلُ بَیتٍ أکرَمَنَا اللّهُ بِالإِسلامِ ، وَاختارَنا وَاصطَفانا وَاجتَبانا ، فَأَذهَبَ عَنَّا الرِّجسَ وطَهَّرَنا تَطهیرا . وَالرِّجسُ هُوَ الشَّکُّ ؛ فَلا نَشُکُّ فِی اللّهِ الحَقِّ ودینِهِ أبَدا ، وطَهَّرَنا مِن کُلِّ أفنٍ وغَیَّهٍ مُخلَصینَ إلی آدَمَ ؛ نِعمَهً مِنهُ . (2) .

1- .السیره النبویّه لابن هشام: 2 / 146، دلائل النبوّه للبیهقی : 2 / 525 ، الدرّ المنثور : 3 / 409 ، البدایه والنهایه : 3 / 214 کلّها عن أبی سلمه بن عبد الرحمن بن عوف .

2- .الأمالی للطوسی : 562 / 1174 عن عبد الرحمن بن کثیر عن الإمام الصادق عن أبیه عن الإمام زین العابدین علیهم السلام ، بحار الأنوار : 72 / 152 / 29 نقلاً عن کتاب البرهان وفیه : «وطهّرنا وأولادنا من ...» .

ص: 73

10479.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :به یقین ، بهترین سخن ، کتاب خداوند متعال است. رستگار ، کسی است که خداوند ، آن را در دلش بیاراید و او را پس از کفر ، وارد اسلام کند و وی ، آن را بر سخنان مردم برگزیند. همانا آن ، بهترین و رساترین سخن است .

آنچه را خدا دوست می دارد ، دوست بدارید. خدا را با همه دلتان دوست بدارید و از سخن و یاد خدا ملول و خسته نشوید و دل هایتان از آن دچار قساوت نشود. (1)

همانا خداوند از میان هر چه می آفریند ، برگزیده ای دارد و خدا آنها را نام برده و معیّن کرده است : بهترین از کردارها ، و برگزیدگان از بندگانش ، و از سخنان ، شایسته اش ، و نیز از هر حلال و حرامی که برای مردم فرستاده شده است . (2)

پس خدا را بپرستید و چیزی را شریک او قرار ندهید و از او به نحو شایسته پروا داشته باشید و در سخنان شایسته ای که بر زبان می آورید، به خدا راست بگویید ، و با آسایش الهی ، میان خودتان دوستی کنید. خداوند از این که پیمانش شکسته شود ، خشمگین می شود .10478.عنه علیه السلام :امام حسن مجتبی علیه السلام :ما خاندانی هستیم که خداوند ، ما را به سبب اسلام ، گرامی داشته و ما را برگزیده و پلیدی را از ما دور نموده و ما را به کمال و تمام ، پاک ساخته است و پلیدی ، همان شک است و ما درباره خدای حق و آیین او ، هرگز شک نمی کنیم و ما را از هر کاستی و گمراهی ، پاک ساخته است و تا حضرت آدم ، برگزیدگان خداییم و این ، نعمتی از سوی اوست. .

1- .مقصود ، آن است که تلاش کنید هنگام خواندن یا شنیدن سخن خدا ، با یاد او ، نرمش و رقّت قلب پیدا کنید .

2- .متن اصلی عربی در کتاب ها و منابع ، به دو صورت و با کمی تشویش نقل شده است و ترجمه فوق ، برداشت ماست .

ص: 74

10477.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :نَحنُ جَنبُ اللّهِ ، ونَحنُ صَفوَتُهُ ، ونَحنُ خِیَرَتُهُ ، ونَحنُ مُستَودَعُ مَواریثِ الأَنبِیاءِ . (1)10476.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام لِعَبدِ اللّهِ بنِ بُکَیرٍ: یَابنَ بُکَیرٍ ، إنَّ اللّهَ اختارَ مِن بِقاعِ الأَرضِ سِتَّهً : البَیتَ الحَرامَ ، وَالحَرَمَ ، ومَقابِرَ الأَنبِیاءِ ، ومَقابِرَ الأَوصِیاءِ ، ومَقاتِلَ الشُّهَداءِ ، وَالمَساجِدَ الَّتی یُذکَرُ فیهَا اسمُ اللّهِ . (2)10475.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل اختارَ مِن کُلِّ شَیءٍ شَیئا ، وَاختارَ مِنَ الأَرضِ مَوضِعَ الکَعبَهِ . (3)10474.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :إنَّ اللّهَ لَمّا خَلَقَ الخَلقَ فَجَعَلَهُ فِرقَتَینِ ، فَجَعَلَ خِیَرَتَهُ فی إحدَی الفِرقَتَینِ ، ثُمَّ جَعَلَهُم أثلاثاً ، فَجَعَلَ خِیَرَتَهُ فی إحدَی الأَثلاثِ ، ثُمَّ لَم یَزَل یَختارُ حَتَّی اختارَ عَبدَ مَنافٍ ، ثُمَّ اختارَ مِن عَبدِ مَنافٍ هاشِماً ، ثُمَّ اختارَ مِن هاشِمٍ عَبدَ المُطَّلِبِ ، ثُمَّ اختارَ مِن عَبدِ المُطَّلِبِ عَبدَ اللّهِ ، وَاختارَ مِن عَبدِ اللّهِ مُحَمَّدا رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله .

فَکانَ أطیَبَ النّاسِ وِلادَهً وأطهَرَها ، فَبَعَثَهُ اللّهُ بِالحَقِّ بَشیرا ونَذیرا ، وأنزَلَ عَلَیهِ الکِتابَ ؛ فَلَیسَ مِن شَیءٍ إلاّ فِی الکِتابِ تِبیانُهُ . (4) .

1- .بصائر الدرجات : 63 / 10 ، کمال الدین : 206 / 20 وفیه «حوزته» بدل «خیرته» وکلاهما عن خیثمه ، بحار الأنوار : 26 / 248 / 18 .

2- .کامل الزیارات : 241 / 358 عن عبد اللّه بن بکیر ، بحار الأنوار : 101 / 66 / 57 .

3- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 243 / 2306 ، وراجع بحار الأنوار : 99 / 63 / 39 .

4- .تفسیر العیّاشی : 1 / 6 / 12 عن محمّد بن حمران .

ص: 75

10473.سلیمان علیه السلام :امام باقر علیه السلام :ما همجوار خداییم . ما برگزیدگان و انتخاب شدگان خداییم. ما جایگاه ودیعت میراث های پیامبرانیم .10472.لقمان علیه السلام :امام صادق علیه السلام خطاب به عبد اللّه بن بُکَیر : ای پسر بُکَیر! خداوند از میان سرزمین ها ، شش جا را برگزیده است : خانه خدا ، حرم ، مزار پیامبران ، مدفن اوصیا ، رزمگاه شهیدان ، و مساجدی که در آنها نام خدا یاد می شود .10471.امام صادق علیه السلام :امام صادق علیه السلام :خداوند از میان هر چیزی ، چیزی را برگزید و از میان زمین[ ها] ، جایگاه کعبه را برگزید .10470.امام باقر علیه السلام :امام صادق علیه السلام :چون خداوند ، همه آفریده ها را آفرید ، آنها را دو بخش کرد و برگزیده های خویش را در بخشی قرار داد و سپس آنها را سه قسمت کرد و برگزیده خود را در یکی از سه قسمت ، قرار داد. سپس پیوسته برمی گزید ، تا آن که عبد مناف را برگزید. او سپس از عبد مناف ، هاشم را ؛ و از میان [ بنی ]هاشم ، عبد المطّلب را ؛ و از میان عبد المطّلب ، عبد اللّه را ؛ و از عبد اللّه ، محمّد، پیامبر خدا را برگزید .

پس پیامبر صلی الله علیه و آله از همه مردم ، پاک نهادتر و پاکزادتر بود. خداوندْ او را به حق ، مژده دهنده و بیم دهنده برانگیخت و کتاب خویش را بر او نازل فرمود. پس هیچ چیز نیست ، مگر آن که بیان آن در کتاب الهی هست. .

ص: 76

الفصل الثانی : التّرغیب فی الخیر2 / 1التَّأکیدُ عَلی فِعلِ الخَیرِالکتاب« وَ جَعَلْنَهُمْ أَئِمَّهً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَ أَوْحَیْنَآ إِلَیْهِمْ فِعْلَ الْخَیْرَ تِ وَ إِقَامَ الصَّلَوهِ وَ إِیتَآءَ الزَّکَوهِ وَ کَانُواْ لَنَا عَبِدِینَ . (1) »

« یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ ارْکَعُواْ وَ اسْجُدُواْ وَ اعْبُدُواْ رَبَّکُمْ وَ افْعَلُواْالْخَیْرَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ . (2) »

الحدیث10457.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :اِفعَلُوا الخَیرَ دَهرَکُم ، وتَعَرَّضوا لِنَفَحاتِ رَحمَهِ اللّهِ ؛ فَإِنَّ للّهِِ نَفَحاتٍ مِن رَحمَتِهِ یُصیبُ بِها مَن یَشاءُ مِن عِبادِهِ ، وسَلُوا اللّهَ أن یَستُرَ عَوراتِکُم وأن یُؤمِنَ رَوعاتِکُم . (3) .

1- .الأنبیاء : 73 .

2- .الحجّ : 77 .

3- .المعجم الکبیر : 1 / 250 / 720 ، حلیه الأولیاء : 3 / 162 وفیه «تعلّموا» بدل «افعلوا» ، مسند الشهاب : 1 / 408 / 701 ، نوادر الاُصول : 2 / 25 کلّها عن أنس ، ربیع الأبرار : 2 / 217 عن أبی هریره یرفعه وفیها «اطلبوا» بدل «افعلوا» ، کنز العمّال : 7 / 769 / 21325 .

ص: 77

فصل دوم : تشویق به نیکی

2 / 1تأکید بر انجام دادن کار نیک

فصل دوم : تشویق به نیکی2 / 1تأکید بر انجام دادن کار نیکقرآن«ما آنان را پیشوایانی قرار دادیم که به فرمان ما هدایت می کنند. و انجام دادن کارهای نیک و برپاداشتن نماز و پرداختن زکات را به آنان وحی کردیم، و تنها ما را می پرستیدند » .

«ای کسانی که ایمان آورده اید! رکوع و سجود کنید و پروردگارتان را بپرستید و کار نیک انجام دهید ؛ باشد که رستگار شوید » .

حدیث10459.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عمر خود را در کار نیک صرف کنید و خود را در معرض نسیم های رحمت الهی قرار دهید. همانا خداوند ، نسیم های رحمتی دارد که به هر کس از بندگانش بخواهد ، با آنها بهره می دهد. و از خداوند بخواهید که عیب های شما را بپوشاند و هراسِ شما را به ایمنی بَدَل سازد.

.

ص: 78

10460.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :اُطلُبُوا الخَیرَ دَهرَکُم ، وَاهرُبوا مِنَ النّارِ جَهدَکُم ؛ فَإِنَّ الجَنَّهَ لا یَنامُ طالِبُها ، وإنَّ النّارَ لا یَنامُ هارِبُها . (1)10461.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :الخَیرُ کَثیرٌ ، وفاعِلُهُ قَلیلٌ . (2)10462.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :تَکَلَّفوا فِعلَ الخَیرِ وجاهِدوا نُفوسَکُم عَلَیهِ ؛ فَإِنَّ الشَّرَّ مَطبوعٌ عَلَیهِ الإِنسانُ . (3)10463.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :فِعلُ الخَیرِ ذَخیرَهٌ باقِیَهٌ ، وثَمَرَهٌ زاکِیَهٌ . (4)10464.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه علیه السلام :کُن عامِلاً بِالخَیرِ ، ناهِیا عَنِ الشَّرِّ ، مُنکِرا شیمَهَ الغَدرِ . (5)10465.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :اِفعَلِ الخَیرَ ؛ فَإِنَّ یَسیرَهُ کَثیرٌ . (6)10466.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن قَصَّرَ عَن فِعلِ الخَیرِ خَسِرَ ونَدِمَ . (7)10467.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :صِل عَجَلَتَکَ بِتَأَنّیکَ ، وسَطوَتَکَ بِرِفقِکَ ، وشَرَّکَ بِخَیرِکَ ، وَانصُرِ العَقلَ عَلَی الهَوی تَملِکِ النُّهی . (8) .

1- .کنز العمّال : 15 / 931 / 43597 نقلاً عن ابن صصری فی أمالیه عن عبد اللّه بن جراد .

2- .الخصال : 30 / 105 عن عبد اللّه بن عمرو ، إرشاد القلوب : 1 / 184 ، أعلام الدین : 276 ، تنبیه الخواطر : 1 / 5 کلّها نحوه ، بحار الأنوار : 96 / 160 ؛ الفردوس : 2 / 201 / 2997 عن ابن عبّاس ، تاریخ بغداد : 8 / 177 / 4295 کلاهما نحوه ، کنز العمّال : 15 / 777 / 43066 نقلاً عن المعجم الأوسط عن ابن عمر .

3- .تنبیه الخواطر : 2 / 120 .

4- .غرر الحکم : 6545 ، عیون الحکم والمواعظ : 357 / 6032 .

5- .غرر الحکم : 7166 ، عیون الحکم والمواعظ : 393 / 6665 .

6- .غرر الحکم : 6806 ، عیون الحکم والمواعظ : 369 / 6228 .

7- .غرر الحکم : 9229 .

8- .غرر الحکم : 5849 ، عیون الحکم والمواعظ : 302 / 5362 .

ص: 79

10463.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در همه روزگارتان، در پی نیکی باشید و تا می توانید از آتش (دوزخ) بگریزید. همانا خواهان بهشت نمی خسبد و گریزان از آتش ، به خواب غفلت نمی رود.10464.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکی ، بسیار است ؛ امّا نیکوکار ، اندک.10465.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در نیکوکاری، تلاش کنید وخود را به انجام دادن کار نیک وا دارید ، که بدی با طبع انسان ، سازگار است.10466.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :کار نیک ، ذخیره ای ماندگار و بهره ای رشدیابنده است.10467.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :نیکوکار ، بازدارنده از بدی ، و نکوهنده رفتار فریبکارانه باش.10468.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :کار نیک انجام بده ، که اندک آن نیز بسیار است.10469.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر کس از انجام دادن کار نیک کوتاهی نماید ، زیان می کند و پشیمان می شود.10470.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :شتابت را با درنگ خویش ، هیبت و قدرتت را با نرمش خویش ، و بدی ات را با نیکی خویش بپیوند. یاور خرد بر ضدّ هوای نفس باش تا دارای خرد باشی. .

ص: 80

10471.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه علیه السلام :ظَفِرَ بِالخَیرِ مَن طَلَبَهُ . (1)10472.لقمانُ علیه السلام :عنه علیه السلام :قولُوا الخَیرَ تُعرَفوا بِهِ ، وَاعمَلُوا الخَیرَ تَکونوا مِن أهلِهِ ، ولا تَکونوا عُجُلاً مَذاییعَ . (2)10473.سلیمانُ علیه السلام :عنه علیه السلام :إذا رَأَیتُم خَیرا فَأَعینوا عَلَیهِ ، وإذا رَأَیتُم شَرّا فَاذهَبوا عَنهُ ؛ فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آلهکانَ یَقولُ : یَابنَ آدَمَ ، اِعمَلِ الخَیرَ ودَعِ الشَّرَّ ، فَإِذا أنتَ جَوادٌ قاصِدٌ . (3)10631.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :أطیعُوا اللّهَ ولا تَعصوهُ ، وإذا رَأَیتُمُ الخَیرَ فَخُذوا بِهِ ، وإذا رَأَیتُمُ الشَّرَّ فَأَعرِضوا عَنهُ . (4)10632.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام فی کِتابِهِ إلی قُثَمِ بنِ عَبّاسٍ عامِلِهِ عَلی مَکَّهَ : لَن یَفوزَ بِالخَیرِ إلاّ عامِلُهُ ، ولا یُجزی جَزاءَ الشَّرِّ إلاّ فاعِلُهُ . (5)10628.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :لَن یُجزی جَزاءَ الخَیرِ إلاّ فاعِلُهُ . (6)10629.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :لَیسَ بِخَیرٍ مِنَ الخَیرِ إلاّ ثَوابُهُ . (7) .

1- .غرر الحکم : 6046 ، عیون الحکم والمواعظ : 324 / 5586 .

2- .الکافی : 2 / 225 / 12 عن أبی الحسن الأصبهانی عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 75 / 81 / 29 .

3- .نهج البلاغه : الخطبه 176 ، عوالی اللآلی : 1 / 279 / 112 وفیه «یابن آدم . . .» بحار الأنوار : 75 / 321 / 49 .

4- .نهج البلاغه : الخطبه 167 ، بحار الأنوار : 32 / 41 / 26 ؛ البدایه والنهایه : 7 / 227 وفیه «فدعوه» بدل «فأعرضوا عنه» .

5- .نهج البلاغه : الکتاب 33 ، بحار الأنوار : 33 / 491 / 697 .

6- .غرر الحکم : 7406 ، عیون الحکم والمواعظ : 407 / 6884 .

7- .غرر الحکم : 7487 ، عیون الحکم والمواعظ : 410 / 6965 .

ص: 81

10630.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :آن که نیکی جوید ، به آن دست یابد.10631.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :نیک بگویید تا به نیکی شناخته شوید ؛ کار نیک انجام دهید تا از نیکوکاران باشید ، و شتابگر فاش کننده[ ی اسرار] نباشید .10632.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هرگاه کار نیکی دیدید ، یاور آن باشید و چون کار بدی دیدید ، از آن فاصله بگیرید ؛ چرا که پیامبر خدا می فرمود : «ای فرزند آدم! نیکی کن و بدی را وا گذار تا بخشنده ای میانه رو باشی».10633.عنه صلی الله علیه و آله ( لِعلیٍّ علیه السلام ) امام علی علیه السلام :فرمانبردار خدا باشید و او را نافرمانی نکنید. هرگاه کار نیکی دیدید ، به آن روی آورید و چون کار بدی دیدید ، از آن رویگردان شوید.10634.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام در نامه اش به قُثَم بن عبّاس ، فرماندارش بر مکّه : به نیکی نخواهد رسید ، مگر آن کس که نیکوکار باشد؛ و کیفر بد نخواهد دید ، جز آن کس که بدکار باشد .10635.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( فی قولِ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ : {Q} «إنَّ رَبَّک ) امام علی علیه السلام :پاداش نیک ، جز به نیکوکار داده نخواهد شد.10633.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( به علی علیه السلام ) امام علی علیه السلام :چیزی بهتر از نیکی نیست ، مگر پاداش آن . .

ص: 82

10634.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :إنَّ مِن أحَبِّ عِبادِ اللّهِ إلَیهِ عَبدا أعانَهُ اللّهُ عَلی نَفسِهِ . . . لا یَدَعُ لِلخَیرِ غایَهً إلاّ أمَّها . (1)10635.امام صادق علیه السلام ( درباره آیه «همانا پروردگار تو سخت در کمین است» ) عنه علیه السلام :شَرُّ النّاسِ مَن لا یُرجی خَیرُهُ ، ولا یُؤمَنُ شَرُّهُ . (2)10636.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :اللَّئیمُ لا یُرجی خَیرُهُ ، ولا یُسلَمُ مِن شَرِّهِ ، ولا یُؤمَنُ مِن غَوائِلِهِ .10637.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام (3) الحسین علیه السلام :الإمام (4) الحسین علیه السلام : إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله أوصی إلی أمیرِ المُؤمِنینَ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام ، وکانَ فی ما أوصی بِهِ أن قالَ لَهُ : یا عَلِیُ ، مَن حَفِظَ مِن اُمَّتی أربَعینَ حَدیثا . . . حَشَرَهُ اللّهُ یَومَ القِیامَهِ مَعَ النَّبِیّینَ وَالصِّدّیقینَ وَالشُّهَداءِ وَالصّالِحینَ ، وحَسُنَ اُولئِکَ رَفیقا .

فَقالَ عَلِیٌ علیه السلام : یا رَسولَ اللّهِ ، أخبِرنی ما هذِهِ الأَحادیثُ؟

فَقالَ : أن تُؤمِنَ بِاللّهِ . . . وألاّ تَمَلَّ مِن فِعلِ الخَیرِ . (5)10638.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ الشَّمسَ لَتَطلُعُ ومَعَها أربَعَهُ أملاکٍ ، مَلَکٌ یُنادی : یا صاحِبَ الخَیرِ أتِمَّ وأبشِر . ومَلَکٌ یُنادی : یا صاحِبَ الشَّرِّ أنزِع وأقصِر ... . 6 .

1- .نهج البلاغه : الخطبه 87 ، بحار الأنوار : 2 / 56 / 36 .

2- .غرر الحکم : 5732 ، عیون الحکم والمواعظ : 294 / 5243 .

3- .غرر الحکم : 1930 ، عیون الحکم والمواعظ : 58 / 1476 .

4- .الخصال : 543 / 19 عن إسماعیل بن فضل الهاشمی وإسماعیل بن أبی زیاد جمیعا عن الإمام الباقر عن أبیه عن الإمام الحسین علیهم السلام ، بحار الأنوار : 2 / 155 / 7 .

5- .الکافی : 4 / 42 / 1 عن جابر ، بحار الأنوار : 58 / 143 / 2 .

ص: 83

10639.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :از محبوب ترین بندگان خداوند نزد او ، بنده ای است که خداوندْ او را [ در غلبه ]بر نفس خویش یاری کرده باشد... که برای نیکی ، هیچ فرجامی وا نمی گذارد ، مگر آن که به سوی آن می رود.10640.موسی علیه السلام ( فی المُناجاهِ ) امام علی علیه السلام :بدترینِ مردم ، کسی است که نه به خیر او امید باشد و نه از شرّ او ایمنی .10636.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :فرومایه ، کسی است که نه به خیر او امید می رود ، نه از شرّ او آسودگی است و نه از فتنه و فساد او ، ایمنی .10637.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام حسین علیه السلام :پیامبر خدا به امیر مؤمنان، علی بن ابی طالب علیه السلام ، وصیّت کرد و از جمله سفارش هایش این بود : «ای علی! از امّت من ، هر کس چهل حدیث حفظ کند... ، خداوند در روز قیامت ، او را با پیامبران و صدّیقان و شهیدان و صالحان برمی انگیزد و اینان ، همراهانی نیکویند» .

علی علیه السلام پرسید : ای پیامبر خدا! مرا آگاه کن که این حدیث ها چیستند؟

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «این که به خدا ایمان آوری ... و از کار نیک خسته نشوی» .10638.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام باقر علیه السلام :خورشید که برمی آید ، چهار فرشته همراه آن اند. فرشته ای ندا می دهد : ای نیکوکار! به کمال برسان و مژده باد تو را. و فرشته ای دیگر ندا می دهد : ای بدکار! دست بردار و کوتاه بیا ... . .

ص: 84

2 / 2النَّهیُ عَنِ استِصغارِ شَیءٍ مِنَ الخَیرِ10641.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :اِفعَلُوا الخَیرَ ولا تَحقِروا مِنهُ شَیئا ؛ فَإِنَّ صَغیرَهُ کَبیرٌ وقَلیلَهُ کَثیرٌ ، ولا یَقولَنَّ أحَدُکُم : إنَّ أحَدا أولی بِفِعلِ الخَیرِ مِنّی ، فَیَکونَ وَاللّهِ کَذلِکَ . إنَّ لِلخَیرِ وَالشَّرِّ أهلاً ؛ فَمَهما تَرَکتُموهُ مِنهُما کَفاکُموهُ أهلُهُ . (1)10641.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام فِی الحِکَمِ المَنسوبَهِ إلَیهِ : لا تَحقِرَنَّ شَیئا مِنَ الخَیرِ وإن صَغُرَ ؛ فَإِنَّکَ إذا رَأَیتَهُ سَرَّکَ مَکانُهُ . (2)10642.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی أخفی أربَعَهً فی أربَعَهٍ :

أخفی رِضاهُ فی طاعَتِهِ ، فَلا تَستَصغِرَنَّ شَیئا مِن طاعَتِهِ ؛ فَرُبَّما وافَقَ رِضاهُ وأنتَ لا تَعلَمُ .

وأخفی سَخَطَهُ فی مَعصِیَتِهِ ، فَلا تَستَصغِرَنَّ شَیئا مِن مَعصِیَتِهِ ؛ فَرُبَّما وافَقَ سَخَطَهُ مَعصِیَتُهُ وأنتَ لا تَعلَمُ .

وأخفی إجابَتَهُ فی دُعائِهِ ، فَلا تَستَصغِرَنَّ شَیئا مِن دُعائِهِ ؛ فَرُبَّما وافَقَ إجابَتَهُ وأنتَ لا تَعلَمُ .

وأخفی وَلِیَّهُ فی عِبادِهِ ، فَلا تَستَصغِرَنَّ عَبدا مِن عِبادِهِ ؛ فَرُبَّما یَکونُ وَلِیَّهُ وأنتَ لا تَعلَمُ . (3) .

1- .نهج البلاغه : الحکمه 422 ، روضه الواعظین : 407 ، غرر الحکم : 2326 نحوه وح 10391 وفیه من «لا یقولنّ . . .» ، بحار الأنوار : 71 / 190 / 56 .

2- .شرح نهج البلاغه : 20 / 321 / 687 .

3- .کمال الدین : 296 / 4 ، الخصال : 209 / 31 ، معانی الأخبار : 112 / 1 کلّها عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 69 / 274 / 7 وج 93 / 363 / 4 .

ص: 85

2 / 2نهی از کوچک شمردن کار نیک

2 / 2نهی از کوچک شمردن کار نیک10645.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :کار نیک کنید و هیچ کار نیکی را کوچک مشمارید ؛ چرا که کوچکِ آن ، بزرگ و اندکِ آن ، بسیار است. هیچ یک از شما نگوید : «دیگری برای انجام دادن کار نیک ، از من شایسته تر است» که به خدا قسم ، همان گونه می شود. هر یک از نیک و بد ، اهلی دارد . هرگاه آن را وا گذارید ، اهل نیک و بد به جای شما انجامش می دهند .10646.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام در حکمت های منسوب به وی : هیچ نیکی را ، هر چند کوچک باشد ، کوچک مشمار ؛ چرا که وقتی آن را ببینی ، جایگاهش تو را خشنود می سازد.10647.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :خداوند متعال ، چهار چیز را در چهار چیز ، پنهان ساخته است:

خشنودی خود را در اطاعتش نهان ساخته است. پس هیچ طاعتی را کوچک مشمار ، شاید که با خشنودی او همراه باشد و تو ندانی؛

و خشم خود را در نافرمانی اش نهان ساخته است. پس هیچ گناهی را کوچک مشمار ، که چه بسا آن نافرمانی ، با خشم او همراه باشد و تو ندانی ؛

و اجابتش را در دعای در پیشگاهش پنهان کرده است. پس هیچ دعایی را کوچک مشمار ، که شاید با اجابت او همراه باشد و تو ندانی ؛

و دوست خود را میان بندگانش نهان داشته است. پس هیچ یک از بندگانش را کوچک مشمار ، که چه بسا وی دوست او باشد و تو ندانی .

.

ص: 86

10648.عنه علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام لِمُحَمَّدِ بنِ مُسلِمٍ : لا تَستَصغِرَنَّ حَسَنَهً تَعمَلُ بِها ؛ فَإِنَّکَ تَراها حَیثُ تَسوؤُکَ . (1)10642.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :لا تَستَقِلَّ ما یُتَقَرَّبُ بِهِ إلَی اللّهِ عز و جل ولَو شِقَّ تَمرَهٍ . (2)10643.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :تفسیر العیّاشی عن إبراهیم الکرخی عن الإمام الصادق علیه السلام :لا تَحتَقِر حَسَنَهً ؛ فَإِنَّهُ لَیسَ شَیءٌ أشَدَّ طَلَبا ولا أسرَعَ دَرَکا مِنَ الحَسَنَهِ ؛ إنَّها لَتُدرِکُ الذَّنبَ العَظیمَ القَدیمَ فَتَذهَبُ بِهِ ، وقَد (3) قالَ اللّهُ فی کِتابِهِ : « إِنَّ الْحَسَنَتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئَاتِ (4) » .

قالَ : قالَ : صَلاهُ اللَّیلِ تَذهَبُ بِذُنوبِ النَّهارِ . وقالَ : یَذهَبُ بِما جَرَحتُم . (5)2 / 3الحَثُّ عَلَی اصطِناعِ المَعروفِالکتاب« وَ ابْتَغِ فِیمَآ ءَاتَاکَ اللَّهُ الدَّارَ الْأَخِرَهَ وَ لاَ تَنسَ نَصِیبَکَ مِنَ الدُّنْیَا وَ أَحْسِن کَمَآ أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیْکَ وَ لاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِی الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ یُحِبُّ الْمُفْسِدِینَ . (6) »

الحدیث10649.الإمامُ الحسنُ علیه السلام ( لمّا دَعا بَنیهِ و بَنی أخیهِ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ البُیوتَ الَّتی یُمتارُ فیهَا المَعروفُ تُضیءُ لِأَهلِ السَّماءِ کَما تُضیءُ الکَواکِبُ لِأَهلِ الأَرضِ . (7) .

1- .علل الشرایع : 599 / 49 عن محمّد بن سلیمان عن رجل ، بحار الأنوار : 73 / 356 / 65 وج 78 / 198 / 22 .

2- .الکافی : 2 / 142 / 5 عن بشیر بن یسار ، بحار الأنوار : 71 / 222 / 34 .

3- .سقطت لفظه «قد» من الطبعه المعتمده وأثبتناها من طبعه مؤسّسه البعثه 2 / 326 / 2062 .

4- .هود : 114 .

5- .تفسیر العیّاشی : 2 / 162 / 75 ، مجمع البیان : 5 / 307 نحوه ، بحار الأنوار : 71 / 184 / 45 .

6- .القصص : 77 .

7- .عوالی اللآلی : 1 / 369 / 71 ، أعلام الدین : 275 عن الإمام علیّ علیه السلام نحوه .

ص: 87

2 / 3تشویق به انجام دادن کار نیک

10650.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام باقر علیه السلام خطاب به محمّد بن مسلم : هیچ کار نیکی را که انجام می دهی ، کوچک مشمار ، که همانا آن را در جایی خواهی دید که تو را ناراحت می کند.10651.الإمامُ الکاظمُ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :کاری را که به قصد تقرّب به پروردگار انجام می شود ، کم مشمار ، هر چند انفاقِ پاره خرمایی باشد.10652.الإمامُ العسکریُّ علیه السلام :تفسیر العیّاشی به نقل از ابراهیم کرخی ، از امام صادق علیه السلام: هیچ کار نیکی را ناچیز مشمار ؛ چرا که هیچ چیز در طلبیدن و رسیدن ، به شدّت و سرعت کار نیک نیست. کار نیک ، به گناه بزرگِ دیرینه می رسد و آن را از بین می برد. و خداوند در کتاب خویش فرموده است : «همانا کارهای نیک ، گناهان را از بین می برند» .

[ راوی گوید : امام علیه السلام فرمود:] نماز شب ، گناهان روز را از بین می برد. [ و فرمود: ]آنچه را انجام داده اید ، می برد.2 / 3تشویق به انجام دادن کار نیکقرآن«در آنچه خدا به تو بخشیده است ، سرای آخرت را بجوی و بهره خود را از دنیا فراموش مکن ، و آن سان که خدا به تو نیکی کرده ، تو نیز نیکی کن و در پی تباهی در زمین مباش ، که خداوند ، تبهکاران را دوست نمی دارد » .

حدیث10654.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خانه هایی که در آنها کار نیک انجام می شود ، برای آسمانیان می درخشند، آن گونه که ستارگان برای زمینیان می درخشند.

.

ص: 88

10655.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ إبلیسَ یَبعَثُ أشَدَّ أصحابِهِ وأقوی أصحابِهِ إلی مَن یَصنَعُ المَعروفَ فی مالِهِ . (1)10656.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :أعلام الدین :قال صلی الله علیه و آله : اِستَکثِروا مِنَ الشَّیءِ الَّذی لا تَمُسُّهُ النّارُ . قالوا : وما هُوَ یا نَبِیَ اللّهِ؟ قالَ : المَعروفُ . (2)10657.عنه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :المَعروفُ یَنقَطِعُ فی ما بَینَ النّاسِ ، ولا یَنقَطِعُ فی ما بَینَ اللّهِ وبَینَ مَن فَعَلَهُ . (3)10653.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :زِد فِی اصطِناعِ المَعروفِ ، وأکثِر مِن إسداءِ الإِحسانِ ؛ فَإِنَّهُ أبقی ذُخرا وأجمَلُ ذِکرا . (4)10654.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :کَثرَهُ اصطِناعِ المَعروفِ تَزیدُ فِی العُمُرِ ، وتَنشُرُ الذِّکرَ . (5)10655.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :لِیَکُن أحَبُّ النّاسِ إلَیکَ وأحظاهُم لَدَیکَ أکثَرَهُم سَعیا فی مَنافِعِ النّاسِ . (6)10656.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :نِعمَ عَمَلُ المَرءِ المَعروفُ . (7)10657.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :المَعروفُ فَرضٌ . (8) .

1- .المعجم الکبیر : 11 / 171 / 11536 عن ابن عبّاس ، کنز العمّال : 6 / 349 / 16001 .

2- .أعلام الدین : 283 ، تنبیه الخواطر : 2 / 249 و فیه «تأکله» بدل «تمسّه» ، بحار الأنوار : 14 / 330 / 65 .

3- .کنز العمّال : 6 / 344 / 15974 نقلاً عن الفردوس عن أبی الیسر .

4- .غرر الحکم : 5498 ، عیون الحکم والمواعظ : 277 / 5044 .

5- .غرر الحکم : 7113 ، عیون الحکم والمواعظ : 390 / 6601 .

6- .غرر الحکم : 7377 ، عیون الحکم والمواعظ : 405 / 6859 .

7- .عیون الحکم والمواعظ : 495 / 9149 ، غرر الحکم : 9890 نحوه ولیس فیه «عمل» .

8- .مطالب السؤول : 56 ؛ بحار الأنوار : 78 / 12 / 70 .

ص: 89

10658.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ابلیس ، سرسخت ترین و نیرومندترین یاران خود را به سراغ کسی می فرستد که نیکوکاریِ مالی دارد.10659.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :أعلام الدین :پیامبر خدا فرمود : «آنچه را آتش به آن نمی رسد ، زیاد انجام دهید».

گفتند : آن چیست ، ای پیامبر خدا؟

فرمود : «کار نیک».10660.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کار نیک ، در میان مردم ، دچار گسست می شود ؛ ولی رابطه بین خداوند و نیکوکار ، قطع نمی شود .10661.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :کار نیک را بسیار انجام بده و زیاد احسان کن ؛ چرا که آن ، ماندگارترین ذخیره و [ بهترین راه برای] خوشنام تر زیستن است.10662.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :نیکوکاری بسیار ، عمر می افزاید و نام نیک می گسترد.10663.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( لمّا سُئلَ عن مُصافَحَهِ المَرأهِ الأجنَبیَّهِ ) امام علی علیه السلام :محبوب ترین و برخوردارترین مردم نزد تو ، کسانی باشند که در مسیر منافع مردم کوشاترند.10658.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :کار نیک ، کار شایسته انسان است.10659.امام باقر علیه السلام :امام علی علیه السلام :نیکوکاری ، واجب است. .

ص: 90

10660.امام باقر علیه السلام :عنه علیه السلام :لا شَیءَ یَذخُرُهُ الإِنسانُ کَالإِیمانِ بِاللّهِ وصَنائِعِ الإِحسانِ . (1)10661.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :المَعروفُ ذَخیرَهُ الأَبَدِ . (2)10662.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :نِعمَ الذُّخرُ المَعروفُ . (3)10663.امام صادق علیه السلام ( آنگاه که از ایشان سؤال شد : آیا دست دادن با زن ) عنه علیه السلام :عَلَیکُم بِصَنائِعِ المَعروفِ ؛ فَإِنَّها نِعمَ الزّادُ إلَی المَعادِ . (4)10664.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :المَعروفُ أفضَلُ المَغانِمِ . (5)10665.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :المَعروفُ قُروضٌ . (6)10664.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام لِجابِرِ بنِ عَبدِ اللّهِ الأَنصارِیِّ : یا جابِرُ ، قِوامُ الدّینِ وَالدُّنیا بِأَربَعَهٍ : عالِمٍ مُستَعمِلٍ عِلمَهُ ، وجاهِلٍ لا یَستَنکِفُ أن یَتَعَلَّمَ ، وجَوادٍ لا یَبخَلُ بِمَعروفِهِ ، وفَقیرٍ لا یَبیعُ آخِرَتَهُ بِدُنیاهُ .

فَإِذا ضَیَّعَ العالِمُ عِلمَهُ استَنکَفَ الجاهِلُ أن یَتَعَلَّمَ ، وإذا بَخِلَ الغَنِیُّ بِمَعروفِهِ باعَ الفَقیرُ آخِرَتَهُ بِدُنیاهُ . (7)10665.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن صَنَعَ المَعروفَ فی ما آتاهُ ( اللّهُ ) فَلیَصِل بِهِ القَرابَهَ ، وَلیُحسِن فیهِ الضِّیافَهَ ، وَلیَفُکَّ بِهِ العانِیَ ، وَلیُعِن بِهِ الغارِمَ وَابنَ السَّبیلِ وَالفُقَراءَ وَالمُجاهِدینَ فی سَبیلِ اللّهِ ، وَلیُصبِر نَفسَهُ عَلَی النَّوائِبِ وَالخُطوبِ ؛ فَإِنَّ الفَوزَ بِهذِهِ الخِصالِ أشرَفُ مَکارِمِ الدُّنیا ودَرَکُ فَضائِلِ الآخِرَهِ . (8) .

1- .غرر الحکم : 10862 ، عیون الحکم والمواعظ : 543 / 10093 .

2- .غرر الحکم : 980 ، عیون الحکم والمواعظ : 23 / 189 .

3- .غرر الحکم : 9891 ، عیون الحکم والمواعظ : 494 / 9141 .

4- .غرر الحکم : 6166 ، عیون الحکم والمواعظ : 342 / 5844 .

5- .غرر الحکم : 521 ، عیون الحکم والمواعظ : 19 / 67 .

6- .غرر الحکم : 133 ، عیون الحکم والمواعظ : 34 / 636 .

7- .نهج البلاغه : الحکمه 372 ، بحار الأنوار : 2 / 36 / 44 وج 74 / 417 / 39 ؛ المناقب للخوارزمی : 368 / 388 عن جابر الأنصاری نحوه ، وراجع تحف العقول : 222 .

8- .الأمالی للمفید : 176 / 6 ، الأمالی للطوسی : 195 / 331 وفیه «ضیّع» بدل «صنع» و «الحقوق» بدل «الخطوب» وکلاهما عن ربیعه وعماره وغیرهما ، نهج البلاغه : الخطبه 142 نحوه ، بحار الأنوار : 74 / 416 / 35 وراجع الکافی : 4 / 32 / 3 .

ص: 91

10666.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :در آنچه انسان ذخیره می کند ، هیچ چیزْ همانند ایمان به خدا و کارهای خوب نیست.10667.عنه علیه السلام ( مِن کتابِهِ للأشتَرِ لَمّا وَلاّهُ مِصرَ ) امام علی علیه السلام :نیکی ، ذخیره ابدی است.10668.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( فی وصیَّتِهِ لابنِهِ الحَسنِ علیه السلام لمّا ض ) امام علی علیه السلام :نیکی ، ذخیره ای شایسته است.10666.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :کارهای نیک انجام دهید ؛ چرا که رهتوشه خوبی برای قیامت اند.10667.امام علی علیه السلام ( در فرمان استانداری مصر به مالک اشتر ) امام علی علیه السلام :کار نیک ، بهترینِ غنیمت هاست.10668.امام علی علیه السلام ( پس از ضربت خوردن به وسیله ابن ملجم ، در سفارش ب ) امام علی علیه السلام :کار نیک ، [ در واقع] قرض (1) هایی است [ که نیکوکار در اختیار دیگران قرار می دهد].10669.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام خطاب به جابر بن عبد اللّه انصاری : ای جابر! استواری دین و دنیا به چهار چیز است: دانشمندی که دانش خود را به کار بندد، نادانی که از آموختن روی برنتابد، بخشنده ای که از نیکوکاری اش بخل نورزد ، و تهیدستی که آخرت خود را به دنیایش نفروشد.

اگر دانشمند ، دانش خود را تباه سازد ، جاهل هم در پی آموختن نمی رود و اگر ثروتمند از نیکوکاری اش بخل ورزد ، تهیدست نیز آخرتش را به دنیایش می فروشد .10669.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :کسی که به وسیله آنچه خداوند به او داده ، نیکوکاری می کند ، [ باید] با آن به خویشاوندانش نیکی کند ، مهمانیِ خوب انجام دهد ، اسیرْ آزاد سازد ، بدهکار و در راه مانده را و تهیدستان و مجاهدان راه خدا را یاری کند ، و خویشتن را بر تحمّل حوادث تلخ و ناگواری ها شکیبا سازد ؛ چرا که دست یافتن به این خصلت ها ، ارجمندترین بزرگواری های دنیا و رسیدن به فضایل آخرت است. .

1- .ظاهرا به آیاتی اشاره دارد که در آنها «نیکی کردن به مردم» به «قرض دادن به خدا» تعبیر شده است ؛ مانند: «مَّن ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَیُضَعِفَهُو لَهُو وَ لَهُو أَجْرٌ کَرِیمٌ» (حدید ، آیه 11) .

ص: 92

10670.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( فی قولِهِ تعالی : {Q} «و لا تَجْعَلُوا اللّه َ ) عنه علیه السلام :إنَّ العِلمَ ذو فَضائِلَ کَثیرَهٍ : فَرَأسُهُ التَّواضُعُ . . . وزادُهُ المَعروفُ . (1)10670.امام صادق علیه السلام ( درباره آیه: «و خدا را دستاویز سوگندهای خود قرار ) عنه علیه السلام :لا شَیءَ أعوَدُ عَلَی الإِنسانِ مِن حِفظِ اللِّسانِ ، وبَذلِ الإِحسانِ . (2)10671.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :الإِحسانُ ذُخرٌ ، وَالکَریمُ مَن حازَهُ . (3)10672.عنه صلی الله علیه و آله ( لأبی أیُّوب ) عنه علیه السلام :الإِحسانُ غُنمٌ . (4)10673.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :قَدِّم إحسانَکَ تَغنَم . (5)10674.عنه علیه السلام :الإمام الرضا علیه السلام :العُرفُ ذَخیرَهُ الأَبَدِ . (6)2 / 4التَّأکیدُ عَلَی البِرِّ وَالتَّعاوُنِ عَلَیهِالکتاب« وتَعَاوَنُواْ عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوَی وَلاَ تَعَاوَنُواْ عَلَی الاْءِثْمِ وَالْعُدْوَ نِ وَاتَّقُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ . (7) »

.

1- .الکافی : 1 / 48 / 2 ، منیه المرید : 148 وفیه «ورداؤه» بدل «وزاده» وکلاهما عن أبی بصیر عن الإمام الصادق علیه السلام ، تحف العقول : 200 ، بحار الأنوار : 1 / 175 / 41 ؛ کنز العمّال : 10 / 254 / 29362 نقلاً عن الخطیب فی الجامع .

2- .غرر الحکم : 10860 ، عیون الحکم والمواعظ : 543 / 10091 .

3- .غرر الحکم : 1135 ، عیون الحکم والمواعظ : 45 / 1100 .

4- .غرر الحکم : 156 ، عیون الحکم والمواعظ : 38 / 813 .

5- .غرر الحکم : 6753 ، عیون الحکم والمواعظ : 372 / 6282 .

6- .نزهه الناظر : 133 / 28 ، أعلام الدین : 308 .

7- .المائده : 2 .

ص: 93

2 / 4تأکید بر نیکی و یاری بر نیکوکاری

10672.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( به أبو أیوب ) امام علی علیه السلام :دانش ، فضایل بسیاری دارد ؛ آغاز آن ، فروتنی و توشه اش نیکوکاری است.10673.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :برای انسان ، هیچ چیز ، سودآورتر از نگه داشتن زبان و بذل احسان نیست .10674.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :نیکوکاری ، ذخیره است و انسان بزرگوار ، کسی است که آن را در اختیار خود بگیرد .10675.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :نیکوکاری ، غنیمت بردن است.10676.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :نیکیِ خود را پیش فرست تا غنیمت ببری .10677.امام صادق علیه السلام ( به مفضّل ) امام رضا علیه السلام :نیکوکاری ، ذخیره جاویدان است .2 / 4تأکید بر نیکی و یاری بر نیکوکاریقرآن«یکدیگر را بر نیکوکاری و تقوا یاری کنید و یکدیگر را بر گناه و تجاوز ، یاری نرسانید ، و از خداوند پروا کنید ، که خداوند ، سخت کیفر است » .

.

ص: 94

الحدیث10680.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لا یَزالُ النّاسُ بِخَیرٍ ما أمَروا بِالمَعروفِ ونَهَوا عَنِ المُنکَرِ وتَعاوَنوا عَلَی البِرِّ وَالتَّقوی .

فَإِذا لَم یَفعَلوا ذلِکَ نُزِعَت مِنهُمُ البَرَکاتُ ، وسُلِّطَ بَعضُهُم عَلی بَعضٍ ، ولَم یَکُن لَهُم ناصِرٌ فِی الأَرضِ ولا فِی السَّماءِ . (1)10681.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :عَلَیکَ بِالبِرِّ ؛ فَإِنَّ صاحِبَ البِرِّ یُعجِبُهُ أن یَکونَ النّاسُ بِخَیرٍ وفی خِصبٍ . (2)10682.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله فی مَوعِظَتِهِ لِعَبدِ اللّهِ بنِ مَسعودٍ: یَابنَ مَسعودٍ ، أکثِر مِنَ الصّالِحاتِ وَالبِرِّ ؛ فَإِنَّ المُحسِنَ وَالمُسیءَ یَندَمانِ .

یَقولُ المُحسِنُ : یا لَیتَنِی ازدَدتُ مِنَ الحَسَناتِ . ویَقولُ المُسیءُ : قَصَّرتُ .

وتَصدیقُ ذلِکَ قَولُهُ تَعالی : « وَ لاَ أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَهِ (3) » . (4)10681.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله فی وَصِیَّتِهِ لِأَبی ذَرٍّ : یا أبا ذَرٍّ ، یَکفی مِنَ الدُّعاءِ مَعَ البِرِّ ما یَکفِی الطَّعامَ مِنَ المِلحِ . (5) .

1- .تهذیب الأحکام ، 6 / 181 / 373 ، المقنعه : 808 ، مشکاه الأنوار : 105 / 239 ولیس فیهما «والتقوی» ، بحار الأنوار : 100 / 94 / 95 .

2- .الجامع الصغیر : 2 / 162 / 5486 ، تاریخ بغداد : 10 / 152 / 5305 وفیه «بالبز» و «البز» بدل «بالبرّ» و «البرّ» وکلاهما عن أبی هریره .

3- .القیامه : 2 .

4- .مکارم الأخلاق : 2 / 353 / 2660 عن عبد اللّه بن مسعود ، بحار الأنوار : 77 / 104 / 1 .

5- .الأمالی للطوسی : 534 / 1162 ، مکارم الأخلاق : 2 / 372 / 2661 کلاهما عن أبی ذرّ ، عدّه الداعی : 141 ، بحار الأنوار : 77 / 83 / 3 وج 93 / 305 / 1 ؛ الزهد لابن حنبل : 182 ، کنز العمّال : 2 / 621 / 4913 نقلاً عن المصنّف لابن أبی شیبه وکلاهما عن أبی ذرّ من دون إسنادٍ إلیه صلی الله علیه و آله .

ص: 95

حدیث10683.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مردم ، پیوسته در آسایش به سر می برند ، تا وقتی که امر به معروف و نهی از منکر کنند [ و ]یکدیگر را بر نیکی و تقوا یاور باشند.

هرگاه چنین نباشند ، برکت ها از آنان گرفته می شود و برخی بر برخی چیره می شوند. آن گاه نه در زمین و نه در آسمان ، یاوری نخواهند داشت .10684.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکی کن . همانا نیکوکار ، خوشش می آید که مردم در خیر و فراوانی باشند .10685.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در موعظه اش به عبد اللّه بن مسعود : ای ابن مسعود! کارهای خوب و نیکی را زیاد انجام بده . همانا نیکوکار و بدکار ، [هر دو، ]پشیمان می شوند:

نیکوکار می گوید : «کاش کار نیک بیشتری انجام داده بودم!» و بدکار می گوید : «کوتاهی کردم!» .

سند درستیِ این سخن ، کلام خداوند است که : «سوگند به نفس ملامتگر [ و وجدان]» .10686.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در وصیّتش به ابوذر : ای ابوذر! دعا همراه با نیکوکاری ، به اندازه نمک برای غذا کافی است . .

ص: 96

10687.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ البِرَّ یَزیدُ فِی الرِّزقِ . (1)10688.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام عِندَ وَفاتِهِ : تَعاوَنوا عَلَی البِرِّ وَالتَّقوی ، ولا تَعاوَنوا عَلَی الإِثمِ وَالعُدوانِ . (2)10683.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :إنَّکُم مُجازَونَ بِأَفعالِکُم ، فَلا تَفعَلوا إلاّ بِرّا . (3)10684.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :مَعَ البِرِّ تَدِرُّ الرَّحمَهُ . (4)10685.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ العِلمَ خَلیلُ المُؤمِنِ ، وَالحِلمَ وَزیرُهُ ، وَالعَقلَ أمیرُ جُنودِهِ ، وَالرِّفقَ أخوهُ ، وَالبِرَّ والِدُهُ . (5)10686.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :تَبارّوا وتَواصَلوا ؛ فَیُنسِئَ اللّهُ فی آجالِکُم ، ویَزیدَ فی أموالِکُم ، وتُعطَونَ العاقِبَهَ فی جَمیعِ اُمورِکُم . (6)10687.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :اِتَّقُوا اللّهَ ، وکونوا إخوَهً بَرَرَهً ، مُتَحابّینَ فِی اللّهِ ، مُتَواصِلینَ مُتَراحِمینَ . (7) .

1- .المستدرک علی الصحیحین : 3 / 548 / 6038 عن ثوبان ، کنز العمّال : 2 / 62 / 3118 ؛ الزهد للحسین بن سعید : 33 / 87 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 74 / 81 / 84 .

2- .الدعوات : 249 / 702 ، بحار الأنوار : 81 / 241 / 26 .

3- .غرر الحکم : 3838 ، عیون الحکم والمواعظ : 174 / 3627 .

4- .غرر الحکم : 9733 ، عیون الحکم والمواعظ : 486 / 8978 .

5- .الکافی : 2 / 47 / 1 عن عبد الملک بن غالب ، الإرشاد : 1 / 303 عن الإمام علیّ علیه السلام نحوه ، بحار الأنوار : 67 / 268 / 1 وراجع تحف العقول : 55 وص 203 .

6- .قضاء حقوق المؤمنین : 29 / 34 عن جعفر بن محمّد بن أبی فاطمه ، بحار الأنوار : 74 / 277 / 10 .

7- .الکافی : 2 / 175 / 1 ، مصادقه الإخوان : 137 / 8 کلاهما عن شعیب العقرقوفی ، مشکاه الأنوار : 320 / 1016 ، بحار الأنوار : 74 / 401 / 45 وص 352 / 20 نقلاً عن الأمالی للطوسی .

ص: 97

10688.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکوکاری ، روزی را می افزاید .10689.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام به هنگام رحلتش : یکدیگر را بر نیکی و تقوا یاری کنید و یکدیگر را در گناه و تجاوز ، یاور نباشید .10690.بحار الأنوار عن عائشهَ :امام علی علیه السلام :شما پاداش کارهای خود را خواهید دید؛ پس جز نیکی انجام ندهید.10691.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :رحمت [ الهی] ، با نیکی افزایش می یابد.10692.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :دانش ، دوست مؤمن است ، بردباری وزیر او ، عقلْ فرمانده سپاه او ، مدارا برادر او ، و نیکی پدر او .10693.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :به یکدیگر نیکی و احسان کنید و با هم پیوند داشته باشید تا خداوند ، اجل های شما را به تأخیر بیندازد و اموالتان را بیفزاید و در همه کارهایتان سرانجام خوب داشته باشید .10694.الإمامُ الکاظمُ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :از خدا پروا کنید ، برادرانی نیکوکار باشید و به خاطر خدا با یکدیگر دوستی ، پیوند و مهربانی داشته باشید. .

ص: 98

10695.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( لَمّا سَألَهُ أبو ذَرٍّ عنِ الصَّلاهِ ) قرب الإسناد عن بکر بن محمّد :أکثَرُ ما کانَ یوصینا بِهِ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلامالبِرُّ وَالصِّلَهُ . (1)10689.امام علی علیه السلام :الکافی عن جمیل بن درّاج عن الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ مِمّا خَصَّ اللّهُ عز و جل بِهِ المُؤمِنَ أن یُعَرِّفَهُ بِرَّ إخوانِهِ وإن قَلَّ .

ولَیسَ البِرُّ بِالکَثرَهِ ؛ وذلِکَ أنَّ اللّهَ عز و جل یَقولُ فی کِتابِهِ : « وَ یُؤْثِرُونَ عَلَی أَنفُسِهِمْ وَلَوْ کَانَ بِهِمْ خَصَاصَهٌ » . ثُمَّ قالَ : « وَ مَن یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (2) » .

ومَن عَرَّفَهُ اللّهُ عز و جلبِذلِکَ أحَبَّهُ اللّهُ ، ومَن أحَبَّهُ اللّهُ تَبارَکَ وتَعالی وَفّاهُ أجرَهُ یَومَ القِیامَهِ بِغَیرِ حِسابٍ .

ثُمَّ قالَ : یا جَمیلُ ، اِروِ هذَا الحَدیثَ لاِءِخوانِکَ فَإِنَّهُ تَرغیبٌ فِیالبِرِّ. (3)10690.بحار الأنوار ( به نقل از عایشه ) الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام :عَلَیکُم بِالقَصدِ فِی الغِنی وَالفَقرِ ، وَالبِرِّ مِنَ القَلیلِ وَالکَثیرِ ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی یُعَظِّمُ شِقَّهَ التَّمرَهِ حَتّی یَأتِیَ یَومَ القِیامَهِ کَجَبَلِ اُحُدٍ . (4)راجع : ص 304 (آثار الإحسان إلی الناس / زیاده المال) .

2 / 5الاِهتِمامُ بِالخَیرِ10694.امام کاظم علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :هُمَّ بِخَیرٍ وَافعَلهُ قَبلَ الحَسرَهِ وَالنَّدامَهِ . (5) .

1- .قرب الإسناد : 43 / 137 ، بحار الأنوار : 74 / 390 / 2 .

2- .الحشر : 9 .

3- .الکافی : 2 / 206 / 6 ، مصادقه الإخوان : 172 / 2 ، بحار الأنوار : 74 / 299 / 35 .

4- .الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام : 338 ، بحار الأنوار : 78 / 346 / 4 .

5- .الجعفریّات : 175 عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ؛ کنز العمّال : 6 / 165 / 15229 نقلاً عن أبی نعیم والبیهقی معا فی الدلائل عن عمر .

ص: 99

2 / 5اهمیّت دادن به نیکی

10695.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در پاسخ به سؤال ابوذر درباره نماز ) قرب الإسناد به نقل از بکر بن محمّد : بیشترین چیزی که امام صادق علیه السلام ما را به آن سفارش می فرمود ، نیکی و صله رحم بود .10696.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الکافی به نقل از جمیل بن درّاج ، از امام صادق علیه السلام: از جمله چیزهایی که خداوند ، مؤمن را به آن مخصوص می سازد ، آن است که نیکی به برادرانش را ، هر چند اندک ، به او می شناساند .

نیکی ، به زیادی نیست ؛ چرا که خداوند در کتاب خویش می فرماید: «دیگران را بر خویش مقدّم می دارند ، هر چند خودشان نیاز داشته باشند» و فرموده است : «کسانی که حرص و آز نفس خویش را نگه دارند ، آنان همان رستگاران اند» .

هر کس که خداوند عز و جل او را با این ویژگی ها بشناساند ، او را دوست می دارد و خدای متعال ، هر که را دوست بدارد ، پاداش بی حسابِ او را در قیامت به طور کامل می دهد.

[ سپس فرمود:] ای جمیل! این حدیث را برای برادرانت روایت کن ؛ چرا که تشویق به نیکی است .10697.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام :در حال توانگری و تهیدستی ، میانه روی کنید و چه کم و چه زیاد ، به دیگران نیکی نمایید. همانا خدای متعال ، نیکی در حدّ پاره خرمایی را بزرگ می کند ، تا آن جا که در روز قیامت ، آن در اندازه کوه اُحُد به محشر می آید .ر .ک : ص 305 (آثار نیکی به مردم / افزایش مال) .

2 / 5اهمیّت دادن به نیکی10697.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :به نیکی اهمیّت بده و پیش از حسرت و پشیمانی ، نیکی کن .

.

ص: 100

10698.امام صادق علیه السلام ( در پاسخ به سؤال از بهترین اعمال بعد از معرفت [خ ) عنه صلی الله علیه و آله فی وَصِیَّتِهِ لِأَبی ذَرٍّ: یا أبا ذَرٍّ ، هُمَّ بِالحَسَنَهِ وإن لَم تَعمَلها ؛ لِکَیلا تُکتَبَ مِنَ الغافِلینَ . (1)10699.امام صادق علیه السلام ( در پاسخ به سؤال از برترین اعمال و محبوبترینِ آن ) عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ کَتَبَ الحَسَناتِ وَالسَّیِّئاتِ ثُمَّ بَیَّنَ ذلِکَ فَمَن هَمَّ بِحَسَنَهٍ فَلَم یَعمَلها کَتَبَهَا اللّهُ لَهُ عِندَهُ حَسَنَهً کامِلَهً ، فَإِن هُوَ هَمَّ بِها وعَمِلَها کَتَبَهَا اللّهُ لَهُ عِندَهُ عَشرَ حَسَناتٍ إلی سَبعِمِائَهِ ضِعفٍ إلی أضعافٍ کَثیرَهٍ .

ومَن هَمَّ بِسَیِّئَهٍ فَلَم یَعمَلها کَتَبَهَا اللّهُ لَهُ عِندَهُ حَسَنَهً کامِلَهً ، فَإِن هُوَ هَمَّ بِها فَعَمِلَها کَتَبَهَا اللّهُ لَهُ سَیِّئَهً واحِدَهً . (2)10700.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ رَبَّکُم تَبارَکَ وتَعالی رَحیمٌ ، مَن هَمَّ بِحَسَنَهٍ فَلَم یَعمَلها کُتِبَت لَهُ حَسَنَهٌ ، فَإِن عَمِلَها کُتِبَت لَهُ عَشَرَهٌ إلی سَبعِمِائَهٍ إلی أضعافٍ کَثیرَهٍ .

ومَن هَمَّ بِسَیِّئَهٍ فَلَم یَعمَلها کُتِبَت لَهُ حَسَنَهٌ ، فَإِن عَمِلَها کُتِبَت لَهُ واحِدَهٌ أو یَمحوهَا اللّهُ ، ولا یَهلِکُ عَلَی اللّهِ إلاّ هالِکٌ . (3)10701.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :إذا هَمَّ العَبدُ بِحَسَنَهٍ کُتِبَت لَهُ حَسَنَهٌ ، فَإِذا عَمِلَها کُتِبَت لَهُ عَشرُ حَسَناتٍ ؛ وإذا هَمَّ بِسَیِّئَهٍ لَم تُکتَب عَلَیهِ ، فَإِذا عَمِلَها اُجِّلَ تِسعَ ساعاتٍ ، فَإِن نَدِمَ عَلَیها وَاستَغفَرَ وتابَ لَم یُکتَب عَلَیهِ ، وإن لَم یَندَم ولَم یَتُب مِنها کُتِبَت عَلَیهِ سَیِّئَهٌ واحِدَهٌ . (4) .

1- .الأمالی للطوسی : 536 / 1162 ، مکارم الأخلاق : 2 / 378 / 2661 ، تنبیه الخواطر : 2 / 64 کلّها عن أبی ذرّ ، بحار الأنوار : 77 / 88 / 3 .

2- .صحیح البخاری : 5 / 2380 / 6126 ، صحیح مسلم : 1 / 118 / 207 ، مسند ابن حنبل : 1 / 772 / 3402 وص 664 / 2828 نحوه ، شُعَب الإیمان : 1 / 299 / 333 کلّها عن ابن عبّاس ، کنز العمّال : 4 / 218 / 10240 .

3- .مسند ابن حنبل : 1 / 598 / 2519 ، سنن الدارمی : 2 / 777 / 2684 ، شُعَب الإیمان : 1 / 300 / 334 ، تاریخ بغداد : 9 / 415 / 5027 ، حلیه الأولیاء : 6 / 292 کلّها عن ابن عبّاس ، کنز العمّال : 4 / 234 / 10315 وراجع تفسیر القمّی : 2 / 12 عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 10 / 39 / 10، الاحتجاج : 1 / 518 / 127 وص 525 / 127 وعوالی اللآلی : 1 / 37 / 25 .

4- .الخصال : 418 / 11 عن سلیمان بن مهران ، التوحید : 408 / 7 عن حمزه بن حمران نحوه ، بحار الأنوار : 71 / 246 / 2 وراجع الکافی : 2 / 428 / 1 ، تفسیر العیّاشی : 1 / 387 / 139 عن الإمام الصادق علیه السلام .

ص: 101

10702.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در وصیّت خود به ابوذر : ای ابوذر! به نیکی تصمیم داشته باش ، هر چند آن را انجام ندهی ، تا تو را از غافلان ننویسند .10703.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ، نیکی ها و بدی ها را مقرّر ساخت ، سپس آنها را بیان فرمود . پس ، هر کس به کار نیک همّت گمارَد ، هر چند که آن را انجام ندهد ، خداوندْ آن را برایش حسنه کامل می نویسد . [ و] اگر به نیکی تصمیم بگیرد و آن را انجام بدهد ، خداوندْ آن را نزد خویش ده حسنه تا هفتصد برابر و [ حتّی ]بیشتر می نویسد .

و هر کس به بدی تصمیم بگیرد ، ولی آن را انجام ندهد ، خداوندْ آن را نزد خویش حسنه کامل برای او می نویسد و اگر بر کار بدی تصمیم بگیرد و آن را انجام بدهد ، خداوندْ آن را برای او تنها یک گناه می نویسد .10704.لقمان علیه السلام ( لابنِهِ و هو یَعِظُهُ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پروردگار والای شما ، مهربان است. هر کس به کار نیکی تصمیم بگیرد ، ولی آن را انجام ندهد ، برایش یک حسنه نوشته می شود ، و اگر آن را انجام بدهد ، برایش ده تا هفتصد تا چندین برابر نوشته می شود .

و هر کس به کار بدی تصمیم بگیرد ، ولی آن را انجام ندهد ، برای او یک حسنه نوشته می شود ، و اگر آن را انجام بدهد ، برای او یک گناه نوشته می شود ، یا آن که خداوندْ آن را نیز محو می کند و در آستان خداوند ، جز هلاک شده ، به تباهی (هلاکت) نمی رسد!10700.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :هرگاه بنده به کار نیک تصمیم بگیرد [ ، ولی آن را انجام ندهد] ، برایش یک حسنه می نویسند ، و اگر آن را انجام بدهد ، برایش ده حسنه می نویسند ، و اگر به کار بدی تصمیم بگیرد [ ، ولی آن را انجام ندهد] ، [چیزی] بر ضدّ او نمی نویسند ، و اگر آن را انجام بدهد ، تا نُه ساعت مهلتش می دهند ؛ اگر از آن پشیمان شد و از خدا آمرزش طلبید و توبه کرد ، [ چیزی] بر ضدّ او نمی نویسند و اگر پشیمان نشد و توبه نکرد ، بر ضد او یک گناه می نویسند. .

ص: 102

10701.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا أحسَنَ أحَدُکُم إسلامَهُ فَکُلُّ حَسَنَهٍ یَعمَلُها تُکتَبُ لَهُ بِعَشرِ أمثالِها إلی سَبعِمِائَهِ ضِعفٍ ، وکُلُّ سَیِّئَهٍ یَعمَلُها تُکتَبُ لَهُ بِمِثلِها . (1)10702.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن هَمَّ بِحَسَنَهٍ فَلَم یَعمَلها قَد عَلِمَ اللّهُ أنَّهُ قَد أشعَرَها قَلبَهُ وحَرَصَ عَلَیها ، کُتِبَت لَهُ حَسَنَهٌ . . .

ومَن عَمِلَ حَسَنَهً کانَت لَهُ بِعَشرِ أمثالِها ، ومَن أنفَقَ نَفَقَهً فی سَبیلِ اللّهِ کانَت لَهُ بِسَبعِمِائَهِ ضِعفٍ . (2)10703.امام باقر علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :النِّیَّهُ الحَسَنَهُ تُدخِلُ صاحِبَهَا الجَنَّهَ ، وَالخُلُقُ الحَسَنُ یُدخِلُ صاحِبَهُ الجَنَّهَ . (3)10704.لقمان علیه السلام ( در اندرز به فرزند خود ) سنن أبی داود عن أبی موسی :سَمِعتُ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله غَیرَ مَرَّهٍ ولا مَرَّتَینِ یَقولُ : إذا کانَ العَبدُ یَعمَلُ عَمَلاً صالِحا ، فَشَغَلَهُ عَنهُ مَرَضٌ أو سَفَرٌ ، کُتِبَ لَهُ کَصالِحِ ما کانَ یَعمَلُ وهُوَ صَحیحٌ مُقیمٌ . (4)10705.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عدّه الداعی عن أبی موسی :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : إذا کانَ العَبدُ عَلی طَریقَهٍ مِنَ الخَیرِ فَمَرِضَ أو سافَرَ أو عَجَزَ عَنِ العَمَلِ بِکِبَرٍ ، کَتَبَ اللّهُ لَهُ مِثلَ ماکانَ یَعمَلُهُ .

ثُمَّ قَرَأَ : « فَلَهُمْ أَجْرٌ غَیْرُ مَمْنُونٍ (5) » . (6) .

1- .صحیح البخاری : 1 / 24 / 42 ، صحیح مسلم : 1 / 118 / 129 ، مسند ابن حنبل : 3 / 199 / 8224 کلّها عن أبیهریره وزاد فیهما «حتّی یلقی اللّه » ، کنز العمّال : 1 / 69 / 266 .

2- .مسند ابن حنبل : 7 / 30 / 19057 ؛ المعجم الکبیر : 4 / 206 / 4152 نحوه ، اُسد الغابه : 2 / 168 / 1440 کلّها عن خریم بن فاتک الأسدی ، وراجع الدرّ المنثور : 3 / 407 .

3- .الفردوس : 4 / 318 / 6937 عن جابر ، کنز العمّال : 3 / 421 / 7259 .

4- .سنن أبی داود: 3/183/3091 ، المستدرک علی الصحیحین : 1/491/1261 ، کنز العمّال: 3/310/6703 .

5- .التین : 6 .

6- .عدّه الداعی : 116 ؛ الدرّ المنثور : 8 / 558 نقلاً عن ابن مردویه ولیس فیه «أو عجز عن العمل بکبر» .

ص: 103

10706.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر گاه یکی از شما مسلمانی اش را [ با کار نیک ]استوار و شایسته سازد ، هر کار نیکی که می کند ، ده برابر تا هفتصد برابر برایش می نویسند و هر گناهی که انجام می دهد ، برایش تنها به همان اندازه می نویسند.10707.بحار الأنوار :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس به کار نیک تصمیم بگیرد ، ولی انجامش ندهد وخدا بداند که آن تصمیم در دل اوست و به انجام دادن آن علاقه دارد ، برای او یک حسنه می نویسند... .

و هر کس یک کار نیک انجام دهد ، برای او ده برابر آن است و هر کس در راه خدا یک انفاق کند ، برای او هفتصد برابر است.10708.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( فی رجُلٍ یُصَلِّی بِالنهارِ و یَسرِقُ باللیلِ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیّت خوب ، صاحبش را به بهشت می برد و [ نیز ]اخلاق نیکو ، صاحبش را به بهشت می برد.10709.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :سنن أبی داود به نقل از ابو موسی : بارها ، نه یک بار و نه دو بار ، از پیامبر صلی الله علیه و آله شنیدم که می فرمود : «وقتی کسی نیکوکار باشد و به خاطر بیماری یا مسافرت نتواند آن کار نیک را انجام دهد ، برای او مثل کار نیکی را می نویسند که در حالت تندرستی و یا در اقامتگاهش انجام می داد».10705.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عدّه الداعی به نقل از ابو موسی : پیامبر خدا فرمود : «هرگاه بنده ای در مسیر نیکی بود ، ولی بیمار شد ، یا به سفر رفت و یا به سبب سالخوردگی ، از انجام دادن آن کار نیکْ ناتوان شد ، خداوند برای او مثل آنچه انجام می داد ، می نویسد» .

پیامبر صلی الله علیه و آله ، سپس این آیه را خواندْ : «برای آنان پاداشی بدون منّت است» . .

ص: 104

10706.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :إحسانُ النِّیَّهِ یوجِبُ المَثوبَهَ . (1)10707.بحار الأنوار :عنه علیه السلام :مَن هَمَّ أن یُکافِئَ عَلی مَعروفٍ فَقَد کافی . (2)10708.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( درباره مردی که روز، نماز می خواند و شب دزدی می ) عنه علیه السلام فِی الحِکَمِ المَنسوبَهِ إلَیهِ : الجودُ الَّذی یُستَطاعُ أن یُتَناوَلَ بِهِ کُلُّ أحَدٍ هُوَ أن یُنوَی الخَیرُ لِکُلِّ أحَدٍ . (3)10709.امام صادق علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام وقَد سُئِلَ عَنِ النِّیّاتِ : لَو کانَتِ النِّیّاتُ مِن أهلِ الفِسقِ یُؤخَذُ بِها أهلُها ؛ إذا لاَُخِذَ کُلُّ مَن نَوَی الزِّنا بِالزِّنا ، وکُلُّ مَن نَوَی السَّرِقَهَ بِالسَّرِقَهِ ، وکُلُّ مَن نَوَی القَتلَ بِالقَتلِ ، ولکِنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی عَدلٌ کَریمٌ لَیسَ الجَورُ مِن شَأنِهِ ، ولکِنَّهُ یُثیبُ عَلی نِیّاتِ الخَیرِ أهلَها وإضمارِهِم عَلَیها ، ولا یُؤاخِذُ أهلَ الفُسوقِ حَتّی یَعمَلوا . (4)10710.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام الرضا علیه السلام :إذا کانَ یَومُ القِیامَهِ اُوقِفَ المُؤمِنُ بَینَ یَدَیهِ ، فَیَکونُ هُوَ الَّذی یَتَوَلّی حِسابَهُ ، فَیَعرِضُ عَلَیهِ عَمَلَهُ ، فَیَنظُرُ فی صَحیفَتِهِ ، فَأَوَّلُ ما یَری سَیِّئاتُهُ ، فَیَتَغَیَّرُ لِذلِکَ لَونُهُ ، وتَرتَعِشُ فَرائِصُهُ ، وتَفزَعُ نَفسُهُ .

ثُمَّ یَری حَسَناتِهِ فَتَقِرُّ عَینُهُ ، وتُسَرُّ نَفسُهُ وتَفرَحُ روحُهُ ، ثُمَّ یَنظُرُ إلی ما أعطاهُ اللّهُ مِنَ الثَّوابِ فَیَشتَدُّ فَرَحُهُ .

ثُمَّ یَقولُ اللّهُ لِلمَلائِکَهِ : هَلُمُّوا الصُّحُفَ الَّتی فیهَا الأَعمالُ الَّتی لَم یَعمَلوها قالَ : فَیَقرَؤونَها ، ثُمَّ یَقولونَ : وعِزَّتِکَ إنَّکَ لَتَعلَمُ أنّا لَم نَعمَل مِنها شَیئا ، فَیَقولُ : صَدَقتُم ؛ نَویتُموها فَکَتَبناها لَکُم ، ثُمَّ یُثابونَ عَلَیها . (5) .

1- .غرر الحکم : 1265 .

2- .غرر الحکم : 8727 ، عیون الحکم والمواعظ : 439 / 7604 .

3- .شرح نهج البلاغه : 20 / 329 / 771 .

4- .قرب الإسناد : 48 / 158 وص 9 / 28 نحوه وکلاهما عن مسعده بن صدقه ، بحار الأنوار : 70 / 206 / 20 وج 85 / 62 / 53 .

5- .تفسیر القمّی : 2 / 26 عن جعفر بن إبراهیم ، بحار الأنوار : 7 / 289 / 7 وج 70 / 204 / 12 .

ص: 105

10711.عنه صلی الله علیه و آله ( لأصحابِهِ لَمّا أخَذَ غُصنا مِن شَجرَهٍ کانوا ف ) امام علی علیه السلام :نیکوساختن نیّت ، موجب پاداش است.10712.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هر کس تصمیم بگیرد که کار نیک دیگری را جبران کند ، جبران کرده است.10713.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام در حکمت های منسوب به وی : بخششی که هر کس می تواند به آن دست یابد ، آن است که برای هر کس نیّت خوب داشته باشد .10710.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام در پاسخ سؤالی که از نیّت ها پرسیدند : اگر قرار بود که اهل گناه را به خاطر نیّت هایشان مؤاخذه کنند ، باید هر کس را که به زنا کردن تصمیم می گیرد ، به جرم زنا مؤاخذه کنند و هر کس را که به دزدی تصمیم می گیرد ، به سبب آن مؤاخذه کنند و هر کس را که به قتل تصمیم می گیرد ، به جرم قتل بگیرند ؛ ولی خدای متعال ، عادل و بزرگوار است و ستم ، در شأن او نیست ، لیکن او به خاطر نیّت های خیر و تصمیم درونی بر انجام دادن نیکی ، به نیّت کنندگان ، پاداش می دهد و گنهکاران را مؤاخذه نمی کند ، مگر آن گاه که گناه کنند.10711.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( وقتی با اصحاب خود در سایه درختی نشسته بود ، شاخ ) امام رضا علیه السلام :چون روز قیامت فرا رسد ، مؤمن را در پیشگاه خدا نگه می دارند و خدا خودش از او حساب می کشد و کارش را بر او عرضه می کند. او به نامه عملش می نگرد [ و ]اوّلین چیزی که می بیند ، گناهانش است. به سبب آن ، رنگش دگرگون می شود ، اندامش به لرزه می افتند و بی تاب و ناراحت می شود.

سپس نیکی هایش را می بیند. به سبب آن ، چشمش روشن و دلش شاد و روحش خشنود می گردد. آن گاه به پاداشی که خداوند به او داده ، می نگرد [ و ]خشنودی اش افزوده می شود.

سپس خدا به فرشتگان می فرماید : «پرونده هایی را بیاورید که در آنها کارهایی است که انجام نداده اند». آنها را می خوانند . سپس می گویند : به عزّتت سوگند ، خودت می دانی که هیچ یک از اینها را انجام نداده ایم . خدا می فرماید : «راست می گویید . همین که بر آنها تصمیم گرفتید ، برایتان نوشتیم» . سپس به خاطر آن کارهای نکرده ، پاداش می گیرند . .

ص: 106

2 / 6المُسارَعَهُ فِی الخَیرِالکتاب«إِنَّ الَّذِینَ هُم مِّنْ خَشْیَهِ رَبِّهِم مُّشْفِقُونَ * ... أُوْلَئِکَ یُسَرِعُونَ فِی الْخَیْرَ تِ وَ هُمْ لَهَا سَبِقُونَ . (1) »

«فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَ وَهَبْنَا لَهُ یَحْیَی وَ أَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ إِنَّهُمْ کَانُواْ یُسَرِعُونَ فِی الْخَیْرَ تِ وَ یَدْعُونَنَا رَغَبًا وَ رَهَبًا وَ کَانُواْ لَنَا خَشِعِینَ . (2) »

«وَ لِکُلٍّ وِجْهَهٌ هُوَ مُوَلِّیهَا فَاسْتَبِقُواْ الْخَیْرَ تِ أَیْنَ مَا تَکُونُواْ یَأْتِ بِکُمُ اللَّهُ جَمِیعًا إِنَّ اللَّهَ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ . (3) »

«ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتَبَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ وَ مِنْهُم مُّقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سَابِقُم بِالْخَیْرَ تِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذَ لِکَ هُوَ الْفَضْلُ الْکَبِیرُ . (4) »

.

1- .المؤمنون : 57 و 61 .

2- .الأنبیاء : 90 .

3- .البقره : 148 .

4- .فاطر : 32 .

ص: 107

2 / 6شتاب در کار نیک

2 / 6شتاب در کار نیکقرآن«همانا آنان که از خشیت پروردگارشان بیمناک اند * ... آنان در نیکی ها شتاب می کنند و در انجام دادن آنها سبقت می گیرند » .

«ما دعای او (زکریّا) را پذیرفتیم و یحیی را به او بخشیدیم و کار همسرش را به سامان رساندیم. آنان از پیشتازان در نیکی ها بودند و ما را از روی علاقه و بیم می خواندند و برای ما خاشع بودند » .

«هر کسی جهت و سویی دارد که به آن سو می گِروَد. پس به سوی نیکی ها بشتابید. هر جا باشید ، خداوند همه شما را می آورد ، که خداوند بر هر چیز تواناست » .

«سپس کتاب را به کسانی میراث دادیم که آنان را از میان بندگانمان برگزیدیم. برخی از آنان بر خویش ستمگر بودند و برخی میانه رو و برخی پیشتازِ در نیکی ها به فرمان خدا. این است آن لطف و بخشش بزرگ » .

.

ص: 108

«یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْأَخِرِ وَیَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ وَیُسَرِعُونَ فِی الْخَیْرَ تِ وَأُوْلَئِکَ مِنَ الصَّلِحِینَ . (1) »

الحدیث10720.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :بادِروا بِالأَعمالِ الصّالِحَهِ قَبلَ أن تُشغَلوا . (2)10721.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ یُحِبُّ مِنَ الخَیرِ ما یُعَجَّلُ . (3)10722.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :مَن فُتِحَ لَهُ بابٌ مِنَ الخَیرِ فَلیَنتَهِزهُ ؛ فَإِنَّهُ لا یَدری مَتی یُغلَقُ عَنهُ . (4)10723.عنه صلی الله علیه و آله :لإمام علیّ علیه السلام :لِکُلِّ شَیءٍ ثَمَرَهٌ ، وثَمَرَهُ المَعروفِ تَعجیلُهُ . (5)10724.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :عنه علیه السلام :بادِروا بِعَمَلِ الخَیرِ قَبلَ أن تُشغَلوا عَنهُ بِغَیرِهِ . (6)10725.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :بادِرِ البِرَّ ؛ فَإِنَّ أعمالَ البِرِّ فُرصَهٌ . (7)10722.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :بادِرِ الخَیرَ تَرشُد . (8) .

1- .آل عمران : 114 .

2- .سنن ابن ماجه : 1 / 343 / 1081 ، المعجم الکبیر : 25 / 229 / 21 ، شُعَب الإیمان : 3 / 244 / 55700 ، مسند الشهاب : 1 / 421 / 723 وفیه «الزاکیه» بدل «الصالحه» وکلّها عن جابر بن عبد اللّه ، کنز العمّال : 7 / 721 / 21092 ؛ إرشاد القلوب : 45 .

3- .الکافی : 2 / 142 / 4 وج 3 / 274 / 5 ، تهذیب الأحکام : 2 / 40 / 127 کلّها عن زراره عن الإمام الباقر علیه السلام ، بحار الأنوار : 71 / 222 / 33 .

4- .الزهد لابن المبارک : 38 / 117 ، مسند الشهاب : 1 / 268 / 435 کلاهما عن حکیم بن عمیر ، کنز العمّال : 15 / 791 / 43134 ؛ نزهه الناظر : 22 / 55 ، عوالی اللآلی : 1 / 289 / 146 ، بحار الأنوار : 77 / 165 / 2 .

5- .الخصال : 620 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 71 / 215 / 15 .

6- .الخصال : 620 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تحف العقول : 110 ، کنز الفوائد : 1 / 352 ، بحار الأنوار : 71 / 215 / 15 .

7- .غرر الحکم : 4363 ، عیون الحکم والمواعظ : 191 / 3925 .

8- .غرر الحکم : 4361 وح 4431 وفیه «باکِر» بدل «بادِر» ، عیون الحکم والمواعظ : 191 / 3926 .

ص: 109

«به خدا و روز واپسین ، ایمان دارند و امر به معروف و نهی از منکر می کنند و در انجام نیکی ها پیشتازند و آنان از شایستگان و نیکوکاران اند » .

حدیث10725.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیش از آن که گرفتار شوید ، به انجام دادن کارهای نیک بشتابید.10726.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند از کار خیر ، آنچه را زود انجام شود ، دوست می دارد.10727.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس که درِ نیکی برایش گشوده می شود ، آن را غنیمت بشمارد ؛ چرا که هیچ نمی داند چه زمان ، آن در به روی او بسته می شود .10728.فاطمهُ الزَّهراءُ علیها السلام :امام علی علیه السلام :هر چیزی میوه ای دارد ؛ میوه نیکی ، زود انجام دادن آن است .10729.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :در انجام دادن کار نیک شتاب کنید ، پیش از آن که از آن به کار دیگری مشغول شوید .10730.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( لَمّا سُئلَ عن عِلَّهِ الصَّلاهِ و فیها مَشغَلَ ) امام علی علیه السلام :در انجام دادن نیکی بشتاب ؛ چرا که کارهای خوب ، یک فرصت اند .10726.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :به کار نیک بشتاب تا به رشد برسی . .

ص: 110

10727.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :مِلاکُ الخَیرِ مُبادَرَتُهُ . (1)10728.فاطمه زهرا علیها السلام :عنه علیه السلام :عَلَیکُم بِأَعمالِ الخَیرِ فَتَبادَروها ، ولا یَکُن غَیرُکُم أحَقَّ بِها مِنکُم . (2)10729.امام باقر علیه السلام :عنه علیه السلام :ثابِروا عَلَی الطّاعاتِ ، وسارِعوا إلی فِعلِ الخَیراتِ ، وتَجَنَّبُوا السَّیِّئاتِ ، وبادِروا إلی فِعلِ الحَسَناتِ ، وتَجَنَّبُوا ارتِکابَ المَحارِمِ . (3)10730.امام صادق علیه السلام ( در پاسخ به این سؤال که چرا نماز ، با آن که مردم ) عنه علیه السلام :أغبَطُ النّاسِ المُسارِعُ إلَی الخَیراتِ . (4)10731.الإمامُ الرِّضا علیه السلام ( فیما کَتَبَ عن عِلَّهِ الصَّلاهِ ) عنه علیه السلام :دَرَکُ السَّعادَهِ بِمُبادَرَهِ الخَیراتِ وَالأَعمالِ الزّاکِیاتِ . (5)10731.امام رضا علیه السلام ( در بیان علّت نماز ) عنه علیه السلام :دَوامُ الطّاعاتِ وفِعلُ الخَیراتِ وَالمُبادَرَهُ إلَی المَکرُماتِ مِن کَمالِ الإِیمانِ وأفضَلِ الإِحسانِ . (6)10732.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام :مَن هَمَّ بِشَیءٍ مِنَ الخَیرِ فَلیُعَجِّلهُ ؛ فَإِنَّ کُلَّ شَیءٍ فیهِ تَأخیرٌ فَإِنَّ لِلشَّیطانِ فیهِ نَظرَهً . (7)10733.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :إذا هَمَّ أحَدُکُم بِخَیرٍ فَلا یُؤَخِّرهُ ؛ فَإِنَّ العَبدَ رُبَّما صَلَّی الصَّلاهَ أو صامَ الیَومَ فَیُقالُ لَهُ : اِعمَل ما شِئتَ بَعدَها فَقَد غَفَرَ ( اللّهُ ) لَکَ . (8) .

1- .غرر الحکم : 9718 ، عیون الحکم والمواعظ : 486 / 8968 .

2- .غرر الحکم : 6151 ، عیون الحکم والمواعظ : 340 / 5801 .

3- .غرر الحکم : 4713 ، عیون الحکم والمواعظ : 217 / 4270 .

4- .غرر الحکم : 3122 ، عیون الحکم والمواعظ : 121 / 2763 .

5- .غرر الحکم : 5152 .

6- .غرر الحکم : 5141 ، عیون الحکم والمواعظ : 249 / 4661 .

7- .الکافی : 2 / 143 / 9 عن أبی الجارود ، بحار الأنوار : 71 / 225 / 38 .

8- .الکافی : 2 / 142 / 1 ، تنبیه الخواطر : 2 / 196 کلاهما عن حمزه بن حمران ، بحار الأنوار : 71 / 220 / 30 .

ص: 111

10734.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :معیار نیکی ، شتافتن به سوی آن است.10735.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :به سوی کارهای نیک وانجام دادن آنها بشتابید. مبادا دیگران از شما به آن شایسته تر باشند!10736.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :بر طاعت ها مواظبت کنید ، به انجام دادن کارهای نیک بشتابید ، از بدی ها بپرهیزید ، به انجام دادن نیکی ها بشتابید و از ارتکاب حرام ها دوری کنید.10732.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :غبطه انگیزترینِ افراد ، کسی است که به نیکی ها شتابان باشد.10733.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :رسیدن به سعادت ، با شتافتن به سوی کارهای نیک و اعمال پاک است.10734.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :از [ نشانه های] کمال ایمان و از بهترینْ نیکی ها: استمرار در طاعت ها، انجام دادن نیکی ها، و شتافتن به سوی کارهای شایسته است.10735.امام علی علیه السلام :امام باقر علیه السلام :هر که به کار نیکی تصمیم دارد ، آن را زود انجام بدهد ؛ چرا که هر چه به تأخیر افتد ، شیطان را در آن ، درنگ (نگاه) است . (1)10736.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :هرگاه یکی از شما به کار نیکی تصمیم گرفت ، آن را تأخیر میندازد ؛ چرا که گاهی بنده نمازی می خواند یا روزی را روزه می گیرد ، آن گاه [ در عالم غیب] به او می گویند : «پس از این ، هر چه می خواهی ، بکن ؛ چون خداوند ، تو را آمرزید» . .

1- .یعنی : شیطان فکر می کند که بنده را با شگردی ، از انجام دادن کار نیک باز دارد ، یا این که مهلتی می یابد تا درباره آن فکر کند .

ص: 112

10737.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :کانَ أبی یَقولُ : إذا هَمَمتَ بِخَیرٍ فَبادِر ؛ فَإِنَّکَ لا تَدری ما یَحدُثُ . (1)10738.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن هَمَّ بِخَیرٍ فَلیُعَجِّلُه ولا یُؤَخِّرهُ ؛ فَإِنَّ العَبدَ رُبَّما عَمِلَ العَمَلَ فَیَقولُ اللّهُ تَبارَکَ وتَعالی : قَد غَفَرتُ لَکَ، ولا أکتُبُ عَلَیکَ شَیئا أبَدا. (2)10739.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه علیه السلام :إذا أرَدتَ شَیئا مِنَ الخَیرِ فَلا تُؤَخِّرهُ ؛ فَإِنَّ العَبدَ یَصومُ الیَومَ الحارَّ یُریدُ ما عِندَ اللّهِ فَیُعتِقُهُ اللّهُ بِهِ مِنَ النّارِ . (3)10740.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه علیه السلام :إذا هَمَّ أحَدُکُم بِخَیرٍ أو صِلَهٍ ، فَإِنَّ عَن یَمینِهِ وشِمالِهِ شَیطانَینِ ، فَلیُبادِر لا یَکُفّاهُ عَن ذلِکَ . (4)10737.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :إذا هَمَمتَ بِشَیءٍ مِنَ الخَیرِ فَلا تُؤَخِّرهُ ؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جل رُبَّمَا اطَّلَعَ عَلَی العَبدِ وهُوَ عَلی شَیءٍ مِنَ الطّاعَهِ ، فَیَقولُ : وعِزَّتی وجَلالی لا اُعَذِّبُکَ بَعدَها أبَدا . (5)2 / 7أهلُ الخَیرِ10740.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرٌ مِنَ الخَیرِ مُعطیهِ . (6) .

1- .الکافی : 2 / 142 / 3 عن مرازم بن حکیم ، تنبیه الخواطر : 2 / 196 ، بحار الأنوار : 71 / 222 / 32 .

2- .الکافی : 2 / 142 / 6 عن ابن بکیر عن بعض أصحابنا ، بحار الأنوار : 71 / 223 / 35 .

3- .الکافی : 2 / 142 / 5 ، عن بشیر بن یسار ، الأمالی للصدوق : 448 / 602 عن بشّار بن یسار ، تنبیه الخواطر : 2 / 196 ، بحار الأنوار : 71 / 222 / 34 .

4- .الکافی : 2 / 143 / 8 عن محمّد بن عمران ، تنبیه الخواطر : 2 / 196 بحار الأنوار : 71 / 224 / 37 .

5- .الکافی : 2 / 143 / 7 عن هشام بن سالم ، بحار الأنوار : 71 / 223 / 36 .

6- .تحف العقول : 57 ، بحار الأنوار : 77 / 161 / 173 .

ص: 113

2 / 7نیکوکاران

10741.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :پدرم می فرمود : «هرگاه به کار نیکی تصمیم گرفتی ، بشتاب ؛ چرا که نمی دانی چه پیش خواهد آمد» .10742.کتاب من لا یحضره الفقیه عن حمّادِ بنِ عیسی :امام صادق علیه السلام :هر کس که به کار نیکی تصمیم می گیرد ، بشتابد و آن را تأخیر میندازد ؛ چون گاه بنده کاری می کند که خدا می فرماید : «تو را آمرزیدم و دیگر چیزی به زیان تو نمی نویسم» .10743.الإمامُ الرِّضا علیه السلام :امام صادق علیه السلام :هرگاه خواستی کار نیکی انجام دهی ، آن را تأخیر مینداز ؛ چون بنده ، گاه در روز گرم به نیّت پاداش الهی روزه می گیرد و خداوند ، او را به سبب همان کار از دوزخ می رهاند.10744.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :هر گاه یکی از شما به احسان و کار نیکی تصمیم بگیرد ، دو شیطان از چپ و راست او در کمین می شوند. پس زود انجام دهد تا او را از انجام دادن آن باز ندارند .10741.امام صادق علیه السلام :امام صادق علیه السلام :هرگاه بر انجام دادن کار نیکی تصمیم گرفتی ، آن را تأخیر مینداز ؛ چون خداوند ، گاه بر بنده ای که در حال انجام طاعتی است ، می نگرد و می فرماید : «به عزّت و جلالم سوگند ، پس از این ، دیگر تو را عذاب نمی کنم» .2 / 7نیکوکاران10744.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهتر از نیکی ، نیکوکار است.

.

ص: 114

10745.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خَزائِنُ الخَیرِ وَالشَّرِّ مَفاتیحُهَا الرِّجالُ . (1)10746.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ مِنَ النّاسِ مَفاتیحَ لِلخَیرِ مَغالیقَ لِلشَّرِّ ، وإنَّ مِنَ النّاسِ مَفاتیحَ لِلشَّرِّ مَغالیقَ لِلخَیرِ ، فَطوبی لِمَن جَعَلَ اللّهُ مَفاتیحَ الخَیرِ عَلی یَدَیهِ! ووَیلٌ لِمَن جَعَلَ اللّهُ مَفاتیحَ الشَّرِّ عَلی یَدَیهِ! (2)10747.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ هذَا الخَیرَ خَزائِنُ ، ولِتِلکَ الخَزائِنِ مَفاتیحُ ، فَمَفاتیحُهُ الرِّجالُ ، فَطوبی لِعَبدٍ جَعَلَهُ اللّهُ مِفتاحا لِلخَیرِ ، مِغلاقا لِلشَّرِّ ! ووَیلٌ لِعَبدٍ جَعَلَهُ اللّهُ مِفتاحا لِلشَّرِّ مِغلاقا لِلخَیرِ! (3)10748.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :اِفعَلُوا الخَیرَ مَا استَطَعتُم ؛ فَخَیرٌ مِنَ الخَیرِ فاعِلُهُ . (4)10745.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :اِفعَلِ الخَیرَ ولا تَفعَلِ الشَّرَّ ؛ فَخَیرٌ مِنَ الخَیرِ مَن یَفعَلُهُ ، وشَرٌّ مِنَ الشَّرِّ مَن یَأتیهِ بِفِعلِهِ . (5)10746.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :فاعِلُ الخَیرِ خَیرٌ مِنهُ . (6)10747.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :أسعَدُ النّاسِ بِالخَیرِ العامِلُ بِهِ . (7)10748.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :ألا وإنَّ اللّهَ سُبحانَهُ قَد جَعَلَ لِلخَیرِ أهلاً ، ولِلحَقِّ دَعائِمَ ، ولِلطّاعَهِ عِصَما . (8) .

1- .ربیع الأبرار: 1/396، المعجم الکبیر: 6/150/5812 عن سهل بن سعدمرفوعا،کنز العمّال:15/769/43017.

2- .سنن ابن ماجه : 1/86/237، الزهد لابن المبارک : 344/968 کلاهما عن أنس، کنز العمّال: 15/769/43016 وراجع تنبیه الغافلین : 570 / 919 .

3- .سنن ابن ماجه : 1 / 87 / 238 ، المعجم الکبیر : 6 / 150 / 5812 وص 189 / 5956 ، مسند أبی یعلی : 6 / 495 / 7488 ، الفردوس : 3 / 46 / 4120 کلّها نحوه ، حلیه الأولیاء : 8 / 329 کلّها عن سهل بن سعد وفی بعضها رفعه ، کنز العمّال : 15 / 769 / 43018 .

4- .غرر الحکم : 2532 ، عیون الحکم والمواعظ : 92 / 2170 .

5- .غرر الحکم : 2418 ، عیون الحکم والمواعظ : 85 / 2055 .

6- .نهج البلاغه : الحکمه 32 ، غرر الحکم : 6528 ، بحار الأنوار : 71 / 217 / 22 .

7- .غرر الحکم : 3267 ، عیون الحکم والمواعظ : 123 / 2802 .

8- .نهج البلاغه : الخطبه 214 ، بحار الأنوار : 69 / 311 / 32 .

ص: 115

10749.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کلیدهای گنجینه های نیکی و بدی ، مردان اند .10750.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( لَمّا سُئلَ عنِ الخُشوعِ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :برخی مردم ، کلیدهای نیکی و قفل های بدی اند. برخی هم کلیدهای بدی و قفل های نیکی اند . خوشا آن که خداوند ، کلیدهای نیکی را به دست او سپرده است ، و وای بر آن که خداوند ، کلیدهای بدی را به دستانش سپرده است!10751.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( فی قوِلِهِ تعالی : {Q} «الذینَ هُم فی صَلاتِهِم ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :همانا این نیکی ، گنجینه هایی است و این گنجینه ها کلیدهایی دارند و کلیدهای آنها ، مردان اند. پس خوشا بنده ای که خداوند ، او را کلید نیکی و قفل بدی قرار داده است ، و وای بر بنده ای که خدا او را کلید بدی و قفل نیکی قرار داده است!10749.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :تا می توانید، کار نیک کنید ، که بهتر از نیکی ، نیکوکار است.10750.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در پاسخ به این پرسش که خشوع چیست ) امام علی علیه السلام :نیکی کن و بدی مکن ، که بهتر از نیکی ، نیکوکار است و بدتر از بدی ، بدکار.10751.امام صادق علیه السلام ( درباره آیه: «همانان که در نمازشان خاشعند» ) امام علی علیه السلام :نیکوکار ، بهتر از نیکی است.10752.فلاح السائل روی ابو محمّد جعفر بن علی القمّی فی کامام علی علیه السلام :خوشبخت ترینِ مردم به سبب نیکی ، نیکوکار است.10753.فلاح السائل روی ابو محمّد جعفر بن علی القمّی فی کامام علی علیه السلام :آگاه باشید! خدای سبحان برای نیکی ، اهلی قرار داده است و برای حق ، ستون هایی و برای طاعت ، نگهبانانی . .

ص: 116

10754.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه علیه السلام :إیّاکَ أن تَستَوحِشَ مِن غَلطَهِ خَیِّرٍ بِالشَّرِّ! (1)10755.بحار الأنوار :الإمام الباقر علیه السلام :أحسَنُ مِنَ الصِّدقِ قائِلُهُ ، وخَیرٌ مِنَ الخَیرِ فاعِلُهُ . (2)2 / 8أهلُ المَعروفِ10754.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا کانَ یَومُ القِیامَهِ جَمَعَ اللّهُ أهلَ المَعروفِ کُلَّهُم فی صَعیدٍ واحِدٍ ، فَیَقولُ : هذا مَعروفُکُم قَد قَبِلتُهُ فَخُذوهُ .

فَیَقولونَ : إلهَنا وسَیِّدَنا ، ما نَصنَعُ بِهِ وأنتَ أولی بِهِ مِنّا؟! فَخُذهُ أنتَ .

فَیَقولُ اللّهُ عز و جل : وما أصنَعُ بِهِ وأنَا مَعروفٌ بِالمَعروفِ؟! خُذوهُ فَتَصَدَّقوا بِهِ عَلی أهلِ التَّلَطُّخِ بِالذُّنوبِ . فَإِنَّهُ لَیَلقَی الرَّجُلُ صَدیقَهُ وعَلَیهِ ذُنوبٌ کَأَمثالِ الجِبالِ فَیَتَصَدَّقُ عَلَیهِ بِشَیءٍ مِن مَعروفِهِ فَیَدخُلُ بِهِ الجَنَّهَ . (3)10755.بحار الأنوار :کنز العمّال عن ابن شهاب :اِجتَمَعَ فی مَسجِدِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آلهعُمَرُ بنُ الخَطّابِ وعَلِیٌّ وجَعفَرٌ اِبنا أبی طالِبٍ وَالعَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ ، فَذَکَرُوا المَعروفَ ، فَقالَ عَلِیٌّ : المَعروفُ حِصنٌ مِنَ الحُصونِ وکَنزٌ مِنَ الکُنوزِ ، فَلا یُزَهِّدَنَّکَ فیهِ کُفرُ مَن کَفَرَهُ ، فَقَد یَشکُرُکَ عَلَیهِ مَن لَم یَنتَفِع مِنهُ بِشَیءٍ ، وقَد تُدرِکُ بِشُکرِ الشّاکِرِ ما أضاعَ الکَفورُ الجاحِدُ .

وقالَ جَعفَرٌ : یا أهلَ المَعروفِ إلَی اصطِناعِ ما لَیسَ لِلطّالِبینَ إلَیهِم فیهِ ؛ لِأَنَّکَ إذَا اصطَنَعتَ مَعروفا کانَ لَکَ أجرُهُ وفَخرُهُ وثَناؤُهُ ومَجدُهُ ، فَما بالُکَ تَطلُبُ شُکرَ ما أتَیتَ إلی نَفسِکَ مِن غَیرِکَ ؟!

وقالَ العَبّاسُ : المَعروفُ أحصَنُ الحُصونِ وأعظَمُ الکُنوزِ ، ولَن یَتِمَّ إلاّ بِثَلاثٍ : تَعجیلِهِ ، وسَترِهِ ، وتَصغیرِهِ ؛ لِأَنَّکَ إذا عَجَّلتَ هَنَأتَهُ ، وإذا صَغَّرتَهُ عَظَّمتَهُ ، وإذا سَتَرتَهُ أتمَمتَهُ .

وقالَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ : لِکُلِّ شَیءٍ أنفٌ ، وأنفُ المَعروفِ سَراحُهُ .

فَخَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقالَ : فیمَ أنتُم؟

قالوا : کُنّا نَذکُرُ المَعروفَ .

فَقالَ : المَعروفُ مَعروفٌ کَاسمِهِ ، وأهلُ المَعروفِ فِی الدُّنیا أهلُ المَعروفِ فِی الآخِرَهِ . (4) .

1- .غرر الحکم : 2750 ، عیون الحکم والمواعظ : 95 / 2193 .

2- .الأمالی للطوسی : 596 / 1233 عن إسحاق بن جعفر عن الإمام الکاظم علیه السلام ، تنبیه الخواطر : 2 / 75 عن الإمام الکاظم عنه علیهماالسلام ، أعلام الدین : 311 عن الإمام الهادی علیه السلامنحوه ، بحار الأنوار : 78 / 370 / 4 .

3- .کنز العمّال : 6 / 366 / 16098 وص 441 / 16450 کلاهما نقلاً عن ابن النجّار عن أنس .

4- .کنز العمّال : 6 / 583 / 17014 نقلاً عن ابن النجّار .

ص: 117

2 / 8اهل کار شایسته

10756.أعلام الدین :امام علی علیه السلام :مبادا از لغزش انسانی نیکوکار که [ از روی غفلت ]بدی می کند ، وحشت کنی!10757.دعائم الإسلامامام باقر علیه السلام :بهتر از راستی ، راستگوست و بهتر از نیکی ، نیکوکار است .2 / 8اهل کار شایسته10757.دعائم الإسلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چون روز قیامت فرا رسد ، خداوند ، همه نیکوکاران را در یک جا جمع می کند و می فرماید : «این، کار شایسته (معروف) شماست که قبول کرده ام . آن را بگیرید» .

می گویند : خدای ما ، سرور ما! با آن، چه کنیم ، که تو از ما به آن شایسته تری ؟ خودت آن را بگیر.

خداوند می فرماید : «من با آن چه کنم؟ منی که به معروف شناخته شده ام ؟ شما آن را برگیرید و به گناه آلودگان ببخشید» . همانا انسانْ دوستش را دیدار می کند که کوهی از گناه بر دوش دارد. پس بخشی از معروفِ خود را به او می بخشد و او به سبب همان ، وارد بهشت می شود.10758.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در ضمن بیان ستمی که بر اهل بیت علیهم السلام خوا ) کنز العمّال به نقل از ابن شهاب : عمر بن خطّاب ، علی بن ابی طالب ، جعفر بن ابی طالب و عبّاس بن عبد المطّلب در مسجد پیامبر خدا جمع بودند. از «کار شایسته (معروف)» صحبت به میان آمد. علی علیه السلامفرمود : «معروف ، دژی از دژها و گنجی از گنج هاست . مبادا ناسپاسی ناسپاسان ، تو را به انجام دادن نیکی ، بی رغبت سازد! که گاه تو را به نیکی ، سپاسگزاری کند کسی که از آن ، هیچ بهره ای نبرده است و تو با سپاسِ آن سپاسگزار ، به چیزی می رسی که ناسپاسِ انکارکننده ، آن را تباه ساخته است» .

جعفر گفت : ای اهل معروف از میان خاندان ابو طالب! (1) چرا که وقتی کار شایسته انجام می دهی ، پاداش ، افتخار ، ستایش و شکوه آن ، از آنِ توست. چرا در پی سپاس از جانب دیگران بر کاری هستی که برای خویش کرده ای ؟!

عبّاس گفت: معروف، استوارترینِ دژها وبزرگ ترین گنج هاست و جز با سه چیز به کمال نمی رسد: شتاب دادن در انجام دادن آن، کتمان آن، و کوچک دانستن آن ؛ چرا که وقتی در انجام دادن آن شتاب کنی ، گوارایش ساخته ای ، و چون کوچکش شماری ، بزرگش داشته ای ، و چون کتمانش کنی ، به کمالش رسانده ای.

عمر بن خطّاب گفت : هر چیزی قُلّه ای دارد و قلّه کار شایسته ، انجام دادن بی درنگ آن است.

پیامبر خدا سر رسید [ و] فرمود : «درباره چه سخن می گفتید؟».

گفتند : درباره معروف گفتگو می کردیم .

فرمود : «معروف ، مثل نامَش ، شناخته شده است و اهل معروف در دنیا ، [ همان ]اهل معروف در آخرت اند» .

.

1- .عبارت متن عربی ، تشویش جدّی دارد و ترجمه ما ، برداشتی آزاد از آن است .

ص: 118

10759.عدّه الداعی :رسول اللّه صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام : یا عَلِیُّ ، اُطلُبُوا المَعروفَ مِن رُحَماءِ اُمَّتی تَعیشوا فی أکنافِهِم ، ولا تَطلُبوهُ مِنَ القاسِیَهِ قُلوبُهُم ؛ فَإِنَّ اللَّعنَهَ تَنزِلُ عَلَیهِم .

یا عَلِیُ ، إنَّ اللّهَ تَعالی خَلَقَ المَعروفَ وخَلَقَ لَهُ أهلاً ؛ فَحَبَّبَهُ إلَیهِم وحَبَّبَ إلَیهِم فِعالَهُم ، ووَجَّهَ إلَیهِم طُلاّبَهُ کَما وَجَّهَ الماءَ فِی الأَرضِ الجَریبَهِ لِتَحیا بِهِ ویَحیا بِها أهلُها .

یا عَلِیُ ، إنَّ أهلَ المَعروفِ فِی الدُّنیا هُم أهلُ المَعروفِ فِی الآخِرَهِ . (1) .

1- .المستدرک علی الصحیحین : 4 / 357 / 7908 عن الأصبغ بن نباته عن الإمام علیّ علیه السلام ، کنز العمّال : 6 / 519 / 16807 .

ص: 119

10760.الإمامُ زینُ العابدینَ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به علی علیه السلام : ای علی! معروف را از مهربانان امّتم بجویید تا در پناه آنان زندگی کنید ، و آن را از سنگدلان مجویید ؛ چرا که بر آنان لعنت فرود می آید .

ای علی! خدای متعال ، معروف را آفرید و برای آن ، اهلی آفرید و آن را برای آنان محبوب ساخت و کارهای نیکشان را در نظرشان محبوب ساخت و جویندگان معروف را به سمت آنان روانه کرد ، آن گونه که آب را در زمین خشک شوره زار ، جاری ساخت تا به سبب آن ، زنده شود و نیکوکاران هم با نیکی هایشان حیات یابند .

ای علی! اهل معروف در دنیا ، در آخرت هم اهل معروف اند . .

ص: 120

10761.بحار الأنوار :عنه صلی الله علیه و آله :أوحَی اللّهُ عز و جل إلی ذِی القَرنَینِ : وعِزَّتی وجَلالی ، ما خَلَقتُ خَلقا أحَبَّ إلَیَ مِنَ المَعروفِ ، وسَأَجعَلُ لَهُ عَلَما .

فَمَن رَأَیتَنی أحبَبتُ إلَیهِ المَعروفَ وَاصطِناعَهُ وحَبَّبتُ إلَی النّاسِ الطَّلَبَ إلَیهِ فَأَحِبَّهُ وتَوَلَّهُ ؛ فَإِنّی اُحِبُّهُ وأتَوَلاّهُ .

ومَن رَأَیتَنی کَرَّهتُ إلَیهِ المَعروفَ وبَغَّضتُ إلَی النّاسِ الطَّلَبَ إلَیهِ فَأَبغِضهُ ولا تَتَوَلَّهُ ؛ فَإِنَّهُ مِن شَرِّ ما خَلَقتُ . (1)10759.عدّه الداعی :الإمام علیّ علیه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل خَلَقَ خَلقا مِن خَلقِهِ لِخَلقِهِ ، فَجَعَلَهُم لِلنّاسِ وُجوها ولِلمَعروفِ أهلاً، یَفزَعُ النّاسُ إلَیهِم فی حَوائِجِهِم، اُولئِکَ الآمِنونَ یَومَ القِیامَهِ. (2)10760.امام زین العابدین علیه السلام :عنه علیه السلام :المُحسِنُ حَیٌّ وإن نُقِلَ إلی مَنازِلِ الأَمواتِ . (3)10761.بحار الأنوار:عنه علیه السلام :صاحِبُ المَعروفِ لا یَعثَرُ ، وإذا عَثِرَ وَجَدَ مُتَّکَأً . (4)10762.بحار الأنوار من کتاب اللؤلؤیات :الإمام الحسین علیه السلام :إذا کانَ یَومُ القِیامَهِ نادی مُنادٍ : أیُّهَا النّاسُ ، مَن کانَ لَهُ عَلَی اللّهِ أجرٌ فَلیَقُم قالَ : فَلا یَقومُ إلاّ أهلُ المَعروفِ . (5)10763.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :عنه علیه السلام :إنَّ أفضَلَ النّاسِ مَن وَصَلَ مَن قَطَعَهُ ، وَالاُصولُ عَلی مَغارِسِها فَفُروعُها تَسمو . فَمَن تَعَجَّلَ لِأَخیهِ خَیرا وَجَدَهُ إذا قَدِمَ عَلَیهِ غَدا ، ومَن أرادَ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی بِالصَّنیعَهِ إلی أخیهِ کافَأَهُ بِها وَقتَ حاجَتِهِ ، وصَرَفَ عَنهُ مِن بَلاءِ الدُّنیا ما هُوَ أکثَرُ مِنهُ ، ومَن نَفَّسَ کُربَهَ مُؤمِنٍ فَرَّجَ اللّهُ عَنهُ کُرَبَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ ، ومَن أحسَنَ أحسَنَ اللّهُ إلَیهِ ، « وَاللَّهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ . (6) » .

1- .الفردوس : 1 / 144 / 515 عن عبد اللّه المزنی ، کنز العمّال : 6 / 441 / 16451 .

2- .قضاء الحوائج لابن أبی الدنیا : 80 / 42 عن یوسف الصنعانی عن الإمام زین العابدین عن أبیه علیهماالسلام ، کنز العمّال : 6 / 588 / 17017 نقلاً عن النرسی .

3- .غرر الحکم : 1521 ، عیون الحکم والمواعظ : 27 / 341 .

4- .غرر الحکم : 5825 ، عیون الحکم والمواعظ : 303 / 5385 .

5- .إرشاد القلوب : 189 .

6- .نثر الدرّ : 1 / 334 ، کشف الغمّه : 2 / 242 وفیه «أوصل» بدل «أفضل» ، بحار الأنوار : 78 / 122 / 4 .

ص: 121

10764.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند متعال به ذو القرنین وحی کرد که : «به عزّت و جلالم سوگند ، هیچ آفریده ای را نیافریدم که نزد من ، محبوب تر از معروف باشد ، و برای آن نشانه ای قرار خواهم داد.

هر کس را دیدی که معروف را در نظرش محبوب ساخته ام، نیکی جستن از او را نیز برای مردم محبوب ساخته ام . او را دوست بدار و با او دوستی کن ؛ چرا که من دوستش دارم و او را به دوستی برگزیده ام ؛

و هر کس را دیدی که معروف را در نظرش ناخوشایند ساخته ام و مردم را از نیکی جستن از او بی رغبت کرده ام ، پس تو نیز او را دشمن بدار و با او پیمان دوستی مبند ؛ چرا که او از بدترینْ آفریده های من است» .10765.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :خداوند متعال ، برخی از مردم را برای [ خدمت به ]مردم آفریده است و آنان را برای مردم ، نمایان ، و برای معروف ، اهلْ قرار داده است که مردم در نیازهایشان ، به سوی آنان روی می آورند. آنان در قیامت ، ایمن اند .10766.فلاح السائل :امام علی علیه السلام :نیکوکار زنده است ، هر چند او را به منزلگاه مُردگان ، منتقل کنند.10762.بحار الأنوار ( به نقل از کتاب اللؤلؤیات ) امام علی علیه السلام :انجام دهنده معروف نمی لغزد و اگر بلغزد ، تکیه گاهی می یابد.10763.امام باقر علیه السلام :امام حسین علیه السلام :چون روز قیامت شود ، منادی ندا می دهد : «ای مردم! هر کسی که از خدای متعال ، پاداشی طلبکار است ، برخیزد». جز اهل معروف ، کسی به پا نمی خیزد.10764.امام صادق علیه السلام :امام حسین علیه السلام :برترینِ مردم ، کسی است که با آن کس که از او بریده ، بپیوندد. ریشه ها [ متناسب] با ساقه ها و شاخه ها رشد می کنند! هر کس که برای برادرش به نیکی بشتابد ، فردای قیامت که بر او وارد می شود ، آن [ نیکی ]را می یابد ؛ و هر کس از نیکی کردن به برادرش هدف خدایی داشته باشد ، خداوند به هنگام نیازش جبران می کند و بیش از آن ، بلای دنیا را از او برمی گرداند ؛ و هر کس گرفتاری مؤمنی را برطرف کند ، خداوند ، گرفتاری های دنیا و آخرت را از او برطرف می نماید ؛ و هر کس نیکی کند ، خداوند به او نیکی می کند «و خداوند ، نیکوکاران را دوست می دارد» . .

ص: 122

10765.امام صادق علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل جَعَلَ لِلمَعروفِ أهلاً مِن خَلقِهِ ، حَبَّبَ إلَیهِم فِعالَهُ ، ووَجَّهَ لِطُلاّبِ المَعروفِ الطَّلَبَ إلَیهِم ، ویَسَّرَ لَهُم قَضاءَهُ کَما یَسَّرَ الغَیثَ لِلأَرضِ المُجدِبَهِ لِیُحیِیَها ویُحیِیَ بِهِ أهلَها .

وإنَّ اللّهَ جَعَلَ لِلمَعروفِ أعداءً مِن خَلقِهِ ، بَغَّضَ إلَیهِمُ المَعروفَ وبَغَّضَ إلَیهِم فِعالَهُ ، وحَظَرَ عَلی طُلاّبِ المَعروفِ الطَّلَبَ إلَیهِم ، وحَظَرَ عَلَیهِم قَضاءَهُ کَما یُحَرِّمُ الغَیثَ عَلَی الأَرضِ المُجدِبَهِ لِیُهلِکَها ویُهلِکَ أهلَها ، وما یَعفُو اللّهُ أکثَرُ . (1)10766.فلاح السائل :عنه علیه السلام :إنَّ للّهِِ تَعالی ذِکرُهُ عِبادا مَیامینَ مَیاسیرَ ، یَعیشونَ ویَعیشُ النّاسُ فی أکنافِهِم ، وهُم فی عِبادِهِ بِمَنزِلَهِ القَطرِ . وللّهِِ عز و جل عِبادٌ مَلاعینُ مَناکیرُ ، لا یَعیشونَ ولا یَعیشُ النّاسُ فی أکنافِهِم ، وهُم فی عِبادِهِ بِمَنزِلَهِ الجَرادِ ؛ لا یَقَعونَ عَلی شَیءٍ إلاّ أتَوا عَلَیهِ . (2)10767.دعائم الإسلام :الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهماالسلام :مَن أحسَنَ ولَم یُسِئ خَیرٌ مِمَّن أحسَنَ وأساءَ ، ومَن أحسَنَ وأساءَ خَیرٌ مِمَّن أساءَ ولَم یُحسِن . (3) .

1- .الکافی : 4 / 25 / 2 ، الزهد للحسین بن سعید : 32 / 84 نحوه وکلاهما عن أبی حمزه الثمالی ، تحف العقول : 295 نحوه ، بحار الأنوار : 74 / 419 / 45 وج 78 / 174 / 25 ؛ تاریخ أصبهان : 2 / 252 / 1604 عن اُبیّ بن کعب ، قضاء الحوائج لابن أبی الدنیا : 23 / 4 عن أبی سعید الخدری وکلاهما عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله ، کنز العمّال : 6 / 519 / 16808 .

2- .الکافی : 8 / 247 / 345 عن أبی عبید المدائنی ، تحف العقول : 300 وفیه «مثل» بدل «بمنزله» و «مناکید» بدل «مناکیر» ، بحار الأنوار : 78 / 180 / 66 .

3- .الزهد للحسین بن سعید : 19 / 41 عن أبی شیبه الزهری ، بحار الأنوار : 69 / 402 / 102 .

ص: 123

10768.المناقب لابن شهر آشوب :امام باقر علیه السلام :خداوند ، کسانی از بندگانش را اهل معروف قرار داده و نیکوکاری را محبوب آنان ساخته است و جویندگان معروف را برای نیکی جستن ، به سوی آنان گسیل داشته است و انجام دادن نیکی را برایشان آسان ساخته ، آن گونه که باران را به سوی زمین خشک و شوره زار ، آسان روان می سازد تا زمین را آباد کند و نیکوکاران را با نیکی ، به حیات برساند.

و خداوند برخی از بندگانش را دشمن معروف قرار داده و نیکی و نیکوکاری را در نظرشان نکوهیده ساخته است و جویندگان نیکی را از رفتن به سراغ آنان باز داشته است و انجام دادن نیکی را از آنان باز داشته ، آن گونه که باران را از زمین خشکیده باز می دارد تا آن زمین و اهل آن هلاک شوند ؛ و آنچه خدا در می گذرد ، بیشتر است (1) .10767.دعائم الإسلام :امام باقر علیه السلام :خداوند متعال را بندگانی پربرکت و آسان ساز است که زندگی می کنند و مردم هم در پناه آنان زنده اند . آنان در میان بندگان او ، همچون باران اند .

نیز خدا را بندگانی لعنت شده و ناپسند و شوم است که نه خود زندگی می کنند و نه مردم ، در پناه آنان زندگی دارند. آنان در میان بندگان او ، همچون ملخ اند که بر هر چه بنشینند ، تباهش می کنند.10768.مناقب ابن شهرآشوب:امام باقر یا امام صادق علیهماالسلام :آن که نیکی می کند و بدی نمی کند ، بهتر از کسی است که هم نیکی و هم بدی می کند ، و آن که نیکی و بدی می کند ، بهتر از بدکاری است که هیچ نیکی نمی کند . .

1- .اشاره است به آیه شریف: «وَیَعْفُواْ عَن کَثِیرٍ» (مائده ، آیه 15) .

ص: 124

10769.بحار الأنوارالإمام الکاظم علیه السلام :إنَّ للّهِِ تَحتَ عَرشِهِ ظِلاًّ لا یَسکُنُهُ إلاّ مَن أسدی إلی أخیهِ مَعروفا ، أو نَفَّسَ عَنهُ کُربَهً ، أو أدخَلَ عَلی قَلبِهِ سُرورا . (1)2 / 9الدَّلالَهُ عَلَی الخَیرِالکتاب« وَتَعَاوَنُواْ عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوَی . (2) »

الحدیث10773.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن یَشفَع بِشَفاعَهٍ حَسَنَهٍ أو أمَرَ بِمَعروفٍ أو نَهی عَن مُنکَرٍ أو دَلَّ عَلی خَیرٍ أو أشارَ بِهِ ؛ فَهُوَ شَریکٌ . (3)10774.عنه علیه السلام :صحیح مسلم عن أبی مسعود الأنصاریّ :جاءَ رَجُلٌ إلَی النَّبِیِ صلی الله علیه و آلهفَقالَ : إنّی اُبدِعَ بی فَاحمِلنی ، فَقالَ : ما عِندی . فَقالَ رَجُلٌ : یا رَسولَ اللّهِ ، أنا أدُلُّهُ عَلی مَن یَحمِلُهُ .

فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : مَن دَلَّ عَلی خَیرٍ فَلَهُ مِثلُ أجرِ فاعِلِهِ . (4) .

1- .قضاء حقوق المؤمنین : 23 / 24 عن رجل من أهل الری ، عدّه الداعی : 180 عن الحسین بن یقطین عن أبیه عن جدّه عن الإمام الصادق علیه السلامنحوه ، بحار الأنوار : 74 / 313 / 69 وراجع أعلام الدین : 289 .

2- .المائده : 2 .

3- .النوادر للراوندی : 143 / 196 ، الجعفریّات : 89 عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام عنه صلی الله علیه و آله ولیس فیه «أو أمر بمعروف» ، بحار الأنوار : 2 / 24 / 76 .

4- .صحیح مسلم : 3 / 1506 / 133 ، سنن أبی داود : 4 / 333 / 5139 ، سنن الترمذی : 5 / 41 / 2671 ، مسند ابن حنبل : 6 / 70 / 17083 ، جامع بیان العلم : 1 / 16 کلّها نحوه ، کنز العمّال : 15 / 774 / 43041 .

ص: 125

2 / 9راهنمایی بر انجام دادن نیکی

10775.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام کاظم علیه السلام :خداوند در زیر عرش خود ، سایه بانی دارد که تنها ، کسی در آن سایه قرار می گیرد که به برادرش نیکی کند ، یا گرفتاری او را برطرف سازد و یا دلش را شاد نماید.2 / 9راهنمایی بر انجام دادن نیکیقرآن«بر کار نیک و تقوا ، یکدیگر را یاری کنید » .

حدیث10776.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس در کار نیک واسطه شود ، یا امر به معروف و نهی از منکر کند و یا به کار نیکی راهنمایی یا اشاره کند ، او هم در آن کار نیک ، شریک است.10777.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :صحیح مسلم به نقل از ابو مسعود انصاری : مردی نزد پیامبر صلی الله علیه و آلهآمد و گفت : من از راه مانده ام ؛ برایم مرکبی عطا کن . فرمود : «چیزی ندارم» . مردی گفت : ای پیامبر خدا! من او را به کسی راهنمایی می کنم که مرکبش را فراهم سازد .

پیامبر خدا فرمود : «هر کس به کار نیکی راهنمایی کند ، پاداشی مثل پاداشِ نیکوکار دارد» .

.

ص: 126

10778.الإمامُ زینُ العابدینَ علیه السلام ( و قد سُئلَ عن سَبَبِ قَبولِ الصَّلاهِ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الدّالُّ عَلَی الخَیرِ کَفاعِلِهِ . (1)10779.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :لَو مَرَّتِ الصَّدَقَهُ عَلی یَدَی مِائَهٍ لَکانَ لَهُم مِنَ الأَجرِ مِثلُ أجرِ المُبتَدِیَ مِن غَیرِ أن یَنقُصَ مِن أجرِهِ شَیءٌ . (2)10776.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :المستدرک علی الصحیحین عن أبی هریره :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آلهقالَ : إنَّ اللّهَ تَعالی لَیُدخِلُ بِلُقمَهِ الخُبزِ وقَبضَهِ التَّمرِ ومِثلِهِ مِمّا یَنفَعُ المِسکینَ ثَلاثَهً الجَنَّهَ : الآمِرَ بِهِ ، وَالزَّوجَهَ المُصلِحَهَ ، وَالخادِمَ الَّذی یُناوِلُ المِسکینَ .

وقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : الحَمدُ للّهِِ الَّذی لَم یَنسَ خَدَمَنا . (3)10777.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن تَصَدَّقَ بِصَدَقَهٍ عَلی رَجُلٍ مِسکینٍ کانَ لَهُ مِثلُ أجرِهِ ، ولَو تَداوَلَها أربَعونَ ألفَ إنسانٍ ثُمَّ وَصَلَت إلی مِسکینٍ کانَ لَهُم أجرا کامِلاً . (4)10778.امام زین العابدین علیه السلام ( در پاسخ به سؤال از آنچه موجب قبولی نماز می شود ) عنه صلی الله علیه و آله :الخازِنُ المُسلِمُ الأَمینُ الَّذی یُنفِذُ (ورُبَّما قالَ : یُعطی) ما اُمِرَ بِهِ کامِلاً مُوَفَّرا طَیِّبٌ بِهِ نَفسُهُ فَیَدفَعُهُ إلَی الَّذی اُمِرَ لَهُ بِهِ ، أحَدُ المُتَصَدِّقَینِ . (5) .

1- .الکافی : 4 / 27 / 4 ، الخصال : 134 / 145 کلاهما عن عبد اللّه بن میمون القدّاح عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 55 / 1682 ، الاختصاص : 240 ، بحار الأنوار : 71 / 16 / 28 نقلاً عن الاحتجاج ؛ المعجم الکبیر : 17 / 227 / 628 و 629 ، تاریخ بغداد : 7 / 383 کلاهما عن أبی مسعود الأنصاری ، کنز العمّال : 6 / 359 / 16052 .

2- .تاریخ بغداد : 7 / 131 / 3568 عن أبی هریره وراجع کنز العمّال : 6 / 390 / 16197 .

3- .المستدرک علی الصحیحین : 4 / 149 / 7187 ، کنز العمّال : 4 / 348 / 10829 نقلاً عن الطبرانی عن عمرو بن عطیّه وج 6 / 338 / 15929 .

4- .ثواب الأعمال : 342 / 1 عن أبی هریره وعبد اللّه بن عبّاس ، بحار الأنوار : 76 / 369 / 30 .

5- .صحیح البخاری : 2 / 522 / 1371 ، صحیح مسلم : 2 / 710 / 79 ، سنن أبی داود : 2 / 130 / 1684 ، السنن الکبری : 4 / 323 / 7847 ولیس فیهما «المسلم» وکلّها عن أبی موسی ، کنز العمّال : 6 / 359 / 16051 ؛ نثر الدرّ : 1 / 257 .

ص: 127

10779.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :راهنمای به نیکی ، مثل کسی است که آن را انجام می دهد.10780.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اگر صدقه بر دست های صد نفر هم بگذرد ، همه آنان پاداشی مثل پاداشِ آغازکننده دارند ، بی آن که از اجر او چیزی کاسته شود.10781.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :المستدرک علی الصحیحین به نقل از ابو هریره : پیامبر خدا فرمود : «خداوند متعال به خاطر لقمه ای نان و مشتی خرما و مثل آن از آنچه بینوا را سود می بخشد ، سه نفر را به بهشت می برد : دستور دهنده آن را ، همسری که آن را آماده می سازد ، و خدمتگزاری که آن را به دست بینوا می رساند» .

و پیامبر خدا فرمود : «خدایی را سپاس که خدمتگزاران ما را فراموش نکرده است» .10782.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس که به مردی بینوا صدقه ای بدهد ، پاداشی همانند آن دارد ، و اگر آن صدقه را چهل هزار نفر ، دست به دست بگردانند ، سپس به بینوایی برسد ، همه آنان پاداش کامل دارند.10780.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خزانه دار مسلمانِ امینی که آنچه را به او دستور داده اند ، به طور کامل و با طیب نفس، به کسی که برای او داده شده می پردازد ، یکی از دو صدقه دهنده به شمار می آید . .

ص: 128

10781.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :حلیه الأولیاء عن عبد اللّه بن مسعود :کُنّا عِندَ النَّبِیِ صلی الله علیه و آلهجُلوسا ، فَجاءَ سائِلٌ فَسَأَلَ فَناوَلَهُ رَجُلٌ دِرهَما ، فَأَخَذَهُ رَجُلٌ فَناوَلَهُ إیّاهُ ، فَقالَ النَّبِیُ صلی الله علیه و آله : مَن فَعَلَ مِثلَ هذا کانَ لَهُ مِثلُ أجرِ المُعطی مِن غَیرِ أن یَنتَقِصَ مِن أجرِهِ شَیئا . (1)10782.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن مَشی بِصَدَقَهٍ إلی مُحتاجٍ کانَ لَهُ کَأَجرِ صاحِبِها مِن غَیرِ أن یَنقُصَ مِن أجرِهِ شَیءٌ . (2)10783.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :المُعطونَ ثَلاثَهٌ : اللّهُ رَبُّ العالَمینَ ، وصاحِبُ المالِ ، وَالَّذی یَجری عَلی یَدَیهِ . (3)10784.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :عنه علیه السلام فِی الرَّجُلِ یُعطی غَیرَهُ الدَّراهِمَ یُقَسِّمُها: یَجری لَهُ مِن الأَجرِ مِثلُ ما یَجری لِلمُعطی ولا یَنقُصُ مِن أجرِهِ شَیءٌ ، ولَو أنَّ المَعروفَ جَری عَلی سَبعینَ یَدا لاَُوجِروا کُلُّهُم مِن غَیرِ أن یَنقُصَ مِن أجرِ صاحِبِهِ شَیءٌ . (4)10785.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه علیه السلام :لَو جَرَی المَعروفُ عَلی ثَمانینَ کَفّا لاَُجِروا کُلُّهُم فیهِ مِن غَیرِ أن یُنقَصَ صاحِبُهُ مِن أجرِهِ شَیئا . (5) .

1- .حلیه الأولیاء : 5 / 10 ، کنز العمّال : 6 / 590 / 17027 نقلاً عن ابن النجّار .

2- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 17 / 4968 ، الأمالی للصدوق : 517 / 707 ، تنبیه الخواطر : 2 / 263 کلّها عن الحسین بن زید عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 76 / 336 / 1 وج 96 / 175 / 64 .

3- .الخصال : 134 / 146 عن شهاب بن عبد ربّه عن أبیه وراجع ح 147 و بحار الأنوار : 96 / 175 / 2 .

4- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 69 / 1750 وراجع الکافی : 4 / 18 / 3 .

5- .الکافی : 4 / 18 / 2 ، ثواب الأعمال : 170 / 14 کلاهما عن أبی نهشل عمّن ذکره ، بحار الأنوار : 96 / 175 / 5 .

ص: 129

10786.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :حلیه الأولیاء به نقل از ابن مسعود : نزد پیامبر صلی الله علیه و آلهنشسته بودیم [ که ]نیازمندی آمد و درخواست کرد . مردی درهمی برای او داد. مردی آن را گرفت و آن را به نیازمند داد. پیامبر صلی الله علیه و آلهفرمود : «هر کس چنین کند ، پاداشی برابر عطا کننده دارد ، بی آن که چیزی از پاداش او کم شود» .10787.بحار الأنوار :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کسی که صدقه ای را برای نیازمندی ببرد ، پاداشی مثل پاداش صدقه دهنده دارد ، بی آن که از پاداش او چیزی کم شود.10783.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :عطاکنندگان سه کس اند : خداوندْ پروردگار جهانیان ، صاحب مال ، و آن که بخشش به دست او انجام می شود .10784.امام باقر علیه السلام :امام صادق علیه السلام درباره مردی که درهم های دیگری را [ در میان نیازمندان ]تقسیم می کند : او پاداشی دارد ، مثل پاداشِ عطاکننده و از پاداش وی چیزی کاسته نمی شود. و اگر معروف بر هفتاد دست بچرخد ، همه آنان پاداش می برند ، بی آن که از پاداش صاحب آن ، چیزی کاسته شود .10785.امام صادق علیه السلام :امام صادق علیه السلام :اگر معروف بر هشتاد دست بچرخد ، همه آنان پاداش می برند ، بی آن که از پاداش صاحب آن چیزی کم شود . .

ص: 130

الفصل الثالث : أسباب الخیر3 / 1المَبادِئُ العِلمِیَّهُأ کتاب اللّهالکتاب«وَ قِیلَ لِلَّذِینَ اتَّقَوْاْ مَاذَآ أَنزَلَ رَبُّکُمْ قَالُواْ خَیْرًا . (1) »

«وَهَذَا کِتَبٌ أَنزَلْنَهُ مُبَارَکٌ مُّصَدِّقُ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَلِتُنذِرَ أُمَّ الْقُرَی وَمَنْ حَوْلَهَا وَالَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْأَخِرَهِ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَهُمْ عَلَی صَلاَتِهِمْ یُحَافِظُونَ . (2) »

«وَهَذَا کِتَبٌ أَنزَلْنَهُ مُبَارَکٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُواْ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ . (3) »

«وَ هَذَا ذِکْرٌ مُّبَارَکٌ أَنزَلْنَهُ أَفَأَنتُمْ لَهُ مُنکِرُونَ . (4) »

.

1- .النحل : 30 .

2- .الأنعام : 92 .

3- .الأنعام : 155 .

4- .الأنبیاء : 50 .

ص: 131

فصل سوم : اسباب نیکی

3 / 1ریشه های علمی

الف کتاب خدا

فصل سوم : اسباب نیکی3 / 1ریشه های علمیالف کتاب خداقرآن«به کسانی که پروا پیشه کردند ، گفته می شود : پروردگارتان چه فرو فرستاد؟ گویند : نیکی » .

«و این ، کتابی است که آن را فرو فرستادیم. خجسته است و تصدیق کننده آنچه پیش روی آن است. و تا امّ القری (مکّیان) و آنان را که اطراف آن اند ، بیم دهی. آنان که به آخرت ایمان دارند ، به آن نیز باور دارند و بر نمازهایشان مراقب اند » .

«و این ، کتابی است که نازل کرده ایم [ و] خجسته است. پس ، از آن پیروی کنید و پروا داشته باشید ؛ باشد که مورد رحمت قرار گیرید » .

«و این ، یادی خجسته است که آن را فرو فرستادیم. آیا شما آن را انکار می کنید؟ » .

.

ص: 132

«کِتَبٌ أَنزَلْنَهُ إِلَیْکَ مُبَرَکٌ لِّیَدَّبَّرُواْ ءَایَتِهِ وَ لِیَتَذَکَّرَ أُوْلُواْ الْأَلْبَبِ . (1) »

الحدیث10798.عنه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :نَوِّروا بُیوتَکُم مَا استَطَعتُم ؛ فَإِنَّ البَیتَ الَّذی یُقرَأُ فیهِ القُرآنُ یَتَّسِعُ عَلی أهلِهِ ، ویَکثُرُ خَیرُهُ ، وتَحضُرُهُ المَلائِکَهُ ، وتَهجُرُهُ الشَّیاطینُ . (2)10799.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :أکثِروا مِن قِراءَهِ القُرآنِ فی بُیوتِکُم ؛ فَإِنَّ البَیتَ الَّذی لا یُقرَأُ فیهِ القُرآنُ یَقِلُّ خَیرُهُ ، ویَکثُرُ شَرُّهُ ، ویَضیقُ عَلی أهلِهِ . (3)10796.امام صادق علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :البَیتُ الَّذی یُقرَأُ فیهِ القُرآنُ ویُذکَرُ اللّهُ عز و جل فیهِ تَکثُرُ بَرَکَتُهُ ، وتَحضُرُهُ المَلائِکَهُ ، وتَهجُرُهُ الشَّیاطینُ ، ویُضیءُ لِأَهلِ السَّماءِ کَما تُضیءُ الکَواکِبُ لِأَهلِ الأَرضِ . وإنَّ البَیتَ الَّذی لا یُقرَأُ فیهِ القُرآنُ ولا یُذکَرُ اللّهُ عز و جل فیهِ تَقِلُّ بَرَکَتُهُ ، وتَهجُرُهُ المَلائِکَهُ ، وتَحضُرُهُ الشَّیاطینُ . (4)10797.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( به ابو ذر غفاری ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن قَرَأَ «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ (5) » مَرَّهً بورِکَ عَلَیهِ ، فَإِن قَرَأَها مَرَّتَینِ بورِکَ عَلَیهِ وعَلی أهلِهِ ، فَإِن قَرَأَها ثَلاثا بورِکَ عَلَیهِ وعَلی أهلِهِ وعَلی جیرانِهِ . (6) .

1- .ص : 29 .

2- .الفردوس : 4 / 245 / 6725 عن أبی هریره ، کنز العمّال : 15 / 394 / 41526 نقلاً عن أبی نعیم عن أنس وأبی هریره .

3- .الفردوس : 1 / 81 / 246 ، کنز العمّال : 15 / 388 / 41496 نقلاً فی الدارقطنی عن الإفراد وکلاهما عن أنس وجابر .

4- .الکافی : 2 / 610 / 3 و ص 499 / 1 ، عدّه الداعی : 233 کلّها عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 93 / 161 / 42 .

5- .الإخلاص : 1 .

6- .تاریخ دمشق : 15 / 190 / 3729 ، الدرّ المنثور : 8 / 676 نقلاً عن الحافظ السمرقندی فی فضائل «قل هو اللّه أحد» وکلاهما عن أنس ، کنز العمّال : 1 / 600 / 2738 ، الکافی : 2 / 619 / 1 عن محمّد بن مروان عن الإمام الباقر علیه السلام ، مجمع البیان : 10 / 854 عن أنس ، بحار الأنوار : 92 / 355 / 23 .

ص: 133

«کتابی است خجسته که بر تو فرستادیم تا در آیات آن به دقّت بنگرند و تا خردمندان پند گیرند » .

حدیث10800.بحار الأنوار عن ابن عباس :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :تا می توانید ، خانه هایتان را روشن کنید . همانا خانه ای که در آن قرآن خوانده می شود ، بر صاحبانش وسعت می یابد (به آنان آسایش و آرامش می بخشد) ، خیرش افزون می گردد ، فرشتگانْ در آن حضور می یابند ، و شیاطین از آن می کوچند .10801.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در خانه هایتان زیاد قرآن بخوانید ؛ چرا که خانه ای که در آن قرآن نخوانند ، خیرش اندک و شرّش زیاد می شود و بر صاحبانش تنگ می گردد.10802.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :خانه ای که در آن قرآن خوانده شود و در آن خدا یاد گردد ، برکتش افزون می شود ، فرشتگانْ در آن حضور می یابند ، شیطان ها از آن دور می شوند ، و برای آسمانیان روشنایی می دهد ، آن گونه که ستاره ها برای زمینیانْ نورافشانی می کنند. و خانه ای که در آن قرآن خوانده نشود و در آن خدا یاد نگردد ، برکتش کم می شود ، فرشتگانْ آن را ترک می کنند ، و شیاطین در آن حضور می یابند.10803.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس سوره «قل هو اللّه أحد» را یک بار بخواند ، بر او برکت نازل می شود. پس اگر آن را دو بار بخواند ، بر او و خانواده اش برکت فرود می آید و اگر سه بار بخواند ، خود و خانواده و همسایگانش برکت می یابند . .

ص: 134

10804.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :اِقرَؤوا سورَهَ البَقَرَهِ ؛ فَإِنَّ أخذَها بَرَکَهٌ وتَرکَها حَسرَهٌ ، ولا یَستَطیعُهَا البَطَلَهُ . (1)10805.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :دَعانی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقالَ : یا عَلِیُّ . . . عَلَیکَ بِقِراءَهِ آیَهِ الکُرسِیِّ ؛ فَإِنَّ فی کُلِّ حَرفٍ مِنها ألفَ بَرَکَهٍ وألفَ رَحمَهٍ . (2)ب العَقل10801.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّما یُدرَکُ الخَیرُ کُلُّهُ بِالعَقلِ ، ولا دینَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ . (3)10802.امام صادق علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :العَقلُ یَنبوعُ الخَیرِ . (4)10803.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :بِالعَقلِ تُنالُ الخَیراتُ . (5)10804.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :الفِکرُ فِی الخَیرِ یَدعو إلَی العَمَلِ بِهِ . (6)10805.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :(إنَّ) التَّفَکُّرَ یَدعو إلَی البِرِّ وَالعَمَلِ بِهِ . (7) .

1- .صحیح مسلم : 1 / 553 / 252 ، السنن الکبری : 2 / 554 / 4056 کلاهما عن أبی اُمامه الباهلیّ ، مسند ابن حنبل : 9 / 15 / 23036 ، سنن الدارمی : 2 / 907 / 3268 کلاهما عن بریده وفیهما «تعلّموا» بدل «اقرؤوا» ، کنز العمّال : 1 / 564 / 2544 .

2- .الدعوات : 84 / 114 ، بحار الأنوار : 76 / 220 / 31 .

3- .تحف العقول : 54 .

4- .غرر الحکم : 657 ، عیون الحکم والمواعظ : 19 / 72 .

5- .غرر الحکم : 4212 ، عیون الحکم والمواعظ : 188 / 3859 .

6- .غرر الحکم : 1395 ، وراجع عیون الحکم والمواعظ : 427 / 7241 .

7- .الکافی : 2 / 55 / 5 عن ربعی عن الإمام الصادق علیه السلام ، مشکاه الأنوار : 81 / 156 عن الإمام الصادق عنه علیهماالسلام ، بحار الأنوار : 71 / 322 / 5 .

ص: 135

ب عقل

10806.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سوره بقره را بخوانید ؛ چرا که برگرفتن و حفظ آن ، برکت است و ترک آن ، حسرت . و افراد تنبل ، قدرت آن را ندارند.10807.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :پیامبر خدا مرا فرا خواند و فرمود : «ای علی! ... آیه الکرسی بخوان ، که در هر حرف آن ، هزار برکت و هزار رحمت است» (1) .ب عقل10806.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :می توان با عقل به همه نیکی رسید و آن که عقل ندارد ، دین ندارد.10807.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :عقل ، سرچشمه نیکی است.10808.بحار الأنوار:امام علی علیه السلام :با عقل ، می توان به نیکی ها دست یافت.10809.الإمامُ الباقرُ و الإمامُ الصّادقُ علیهما السلامامام علی علیه السلام :اندیشیدن درباره نیکی ، به نیکوکاری فرا می خواند .10810.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :اندیشیدن ، به نیکی و نیکوکاری فرا می خواند .

.

1- .در ذیل حدیث است که از معاویه (یکی از راویان حدیث) نقل شده است که: «به من چنین رسیده که منظور از «بطله» در این جا، ساحران هستند» .

ص: 136

10811.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :مَن غَلَبَ عَقلُهُ شَهوَتَهُ وحِلمُهُ غَضَبَهُ ، کانَ جَدیرا بِحُسنِ السّیرَهِ . (1)10809.امام باقر و امام صادق علیهما السلام :عنه علیه السلام :مَن قَدَّمَ عَقلَهُ عَلی هَواهُ حَسُنَت مَساعیهِ . (2)10810.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :لِلعاقِلِ فی کُلِّ عَمَلٍ إحسانٌ . (3)10811.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :أعقَلُ الإِنسانِ مُحسِنٌ خائِفٌ . (4)10812.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :مَن أحسَنَ أفعالَهُ أعرَبَ عَن وُفورِ عَقلِهِ . (5)10813.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن کَمُلَ عَقلُهُ حَسُنَ عَمَلُهُ . (6)10814.عنه علیه السلام :الإمام زین العابدین علیه السلام :العَقلُ قائِدُ الخَیرِ . (7)راجع : (کتاب العقل والجهل فی الکتاب والسنّه : ص 116) .

ج العِلم10817.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُ الدُّنیا وَالآخِرَهِ مَعَ العِلمِ ، وشَرُّ الدُّنیا وَالآخِرَهِ مَعَ الجَهلِ . (8) .

1- .غرر الحکم : 8887 ، عیون الحکم والمواعظ : 458 / 8310 .

2- .غرر الحکم : 8270 ، عیون الحکم والمواعظ : 455 / 8197 .

3- .غرر الحکم : 7328 ، عیون الحکم والمواعظ : 403 / 6820 .

4- .غرر الحکم : 2937 ، عیون الحکم والمواعظ : 114 / 2499 .

5- .غرر الحکم : 8418 ، عیون الحکم والمواعظ : 448 / 7945 .

6- .الخصال : 633 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 1 / 87 / 10 .

7- .أعلام الدین : 96 .

8- .مشکاه الأنوار : 239 / 691 ، روضه الواعظین : 17 ، بحار الأنوار : 1 / 204 / 23 .

ص: 137

ج علم

10812.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :کسی که عقلش بر شهوتش ، و بردباری اش بر خشمش چیره شود ، سزاوار نیک رفتاری است.10813.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر کس عقل خود را بر هوس خویش مقدّم بدارد ، تلاش هایش نیکو می شود.10814.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :برای خردمند ، در هر کاری ، نیکوکاری است .10815.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :خردمندترین انسان ، نیکوکارِ ترسان است .10816.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :آن که کارهایش را نیکو سازد ، سرشاریِ عقل خود را آشکار ساخته است.10817.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :آن که عقلش کامل شود ، کارش نیکو می گردد.10818.بحار الأنوار عن جابرِ بنِ عبدِ اللّه ِ الأنصاریّامام زین العابدین علیه السلام :خرد ، پیشوای نیکی است .ر . ک : (خِرَدگرایی در قرآن و حدیث ، ص 167) .

ج علم10820.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( فی مَعنی «قد قامَتِ الصَّلاهُ» فی الإقامَهِ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خیر دنیا و آخرت ، با دانش است و شرّ دنیا و آخرت ، با نادانی است.

.

ص: 138

10821.الإمامُ زینُ العابدینَ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :العِلمُ حَیاهُ القُلوبِ . . . یُنَزِّلُ اللّهُ حامِلَهُ مَنازِلَ الأَخیارِ ، ویَمنَحُهُ مَجالِسَ الأَبرارِ . (1)10819.علل الشرائع ( به نقل از احمد بن عبد اللّه ) عنه صلی الله علیه و آله :العِلمُ رَأسُ الخَیرِ کُلِّهِ . (2)10820.امام علی علیه السلام ( در معنای «قد قامت الصلاه» در اقامه ) الإمام علیّ علیه السلام :العِلمُ أصلُ کُلِّ خَیرٍ ؛ الجَهلُ أصلُ کُلِّ شَرٍّ . (3)10821.امام زین العابدین علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن لَم یَعرِف مَنفَعَهَ الخَیرِ لَم یَقدِر عَلَی العَمَلِ بِهِ . (4)10822.مصباح الشریعه ( فیما نسبه إلی الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ) عنه علیه السلام :مَن أیقَنَ أحسَنَ . (5)10822.مصباح الشریعه ( در آنچه که به امام صادق علیه السلام نسبت داده ا ) عنه علیه السلام :اِتَّقُوا اللّهَ تَقِیَّهَ مَن سَمِعَ فَخَشَعَ . . . وأیقَنَ فَأَحسَنَ . (6)10823.بحار الأنوار :عنه علیه السلام :مَن صَدَّقَ بِالمُجازاهِ لَم یُؤثِر غَیرَ الحُسنی . (7)10824.بحار الأنوار :عنه علیه السلام :إنَّ المُؤمِنینَ مُحسِنونَ . (8)10823.بحار الأنوار:مصباح الشریعه فی ما نسب إلی الإمام الصادق علیه السلام : العِلمُ أصلُ کُلِّ حالٍ سَنِیٍّ ، ومُنتَهی کُلِّ مَنزِلَهٍ رَفیعَهٍ . (9)راجع : (کتاب العلم والحکمه فی الکتاب والسنّه / العلم أصل کلّ خیر : ص 42) .

.

1- .الخصال : 523 / 12 عن محمّد بن عیسی بن عبید الیقطینی عن جماعه من أصحابنا رفعوه إلی الإمام علیّ علیه السلام ، تحف العقول : 28 وفیه «الأحبّاء» بدل «الأخیار» ، الأمالی للصدوق : 713 / 982 عن الأصبغ بن نباته عن الإمام علیّ علیه السلام نحوه ، بحار الأنوار : 1 / 166 / 7 وراجع روضه الواعظین : 13 .

2- .جامع الأحادیث للقمّی : 102 ، بحار الأنوار : 77 / 175 / 9 .

3- .غرر الحکم : 818 و 819 .

4- .غرر الحکم : 9009 ، عیون الحکم والمواعظ : 427 / 7241 .

5- .غرر الحکم : 7640 ، عیون الحکم والمواعظ : 431 / 7396 وفیه «أیقن بالجزاء» .

6- .نهج البلاغه : الخطبه 83 وراجع عیون الحکم والمواعظ : 89 / 2105 .

7- .غرر الحکم : 8257 ، عیون الحکم والمواعظ : 446 / 7866 .

8- .غرر الحکم : 3535 ، عیون الحکم والمواعظ : 143 / 3203 وزاد فیه «هیِّنون لیِّنون» .

9- .مصباح الشریعه : 341 ، بحار الأنوار : 2 / 31 / 20 وراجع عوالی اللآلی : 4 / 70 .

ص: 139

10825.بحار الأنوار :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دانش ، حیات دل هاست ... . خداوند ، صاحب دانش را در جایگاه نیکان جای می دهد و مقام خوبان (1) را به او می بخشد .10825.بحار الأنوار:پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دانش ، سرآغاز هر نیکی است .10826.تفسیر العیّاشی عن الحَلَبیِّ :امام علی علیه السلام :دانش ، ریشه هر نیکی است [ و] نادانی ، ریشه هر بدی است .10827.بحار الأنوار :امام علی علیه السلام :آن که سود نیکی را نشناسد ، توانِ نیکوکاری نخواهد یافت.10828.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :آن که یقین داشته باشد ، نیکی می کند.10829.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :از خدا پروا کنید ، پروای چنان کسی که شنیده و خاشع شده است ... و یقین یافته و نیکی کرده است.10826.تفسیر العیّاشی ( به نقل از حلبی ) امام علی علیه السلام :آن که پاداش دهی خدا را قبول کرده باشد ، جز نیکی برنمی گزیند .10827.بحار الأنوار:امام علی علیه السلام :مؤمنان ، نیکوکاران اند .10828.امام علی علیه السلام :مصباح الشریعه در سخنی که به امام صادق علیه السلامنسبت داده شده : دانش ، ریشه هر حالِ شایسته و نهایتِ هر جایگاه والاست .ر. ک : علم و حکمت در قرآن و حدیث ، ص 41 (علم ، بنیاد هر نیکی) .

.

1- .ظاهرا به آیه شریف: «وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ»(آل عمران ، آیه 193) اشاره دارد .

ص: 140

د أهلُ البَیتِ10831.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :بحار الأنوار :فی حَدیثِهِ صلی الله علیه و آله قالَ : «أتانی مَلَکٌ فَقالَ لی : أنتَ قُثَمٌ» ؛ أی مُجتَمَعٌ ، وَالقَثومُ : الجامِعُ لِلخَیرِ . (1)10830.الکافی ( به نقل از فضیل [بن یسار ] ) الإمام الصادق علیه السلام :نَحنُ أصلُ کُلِّ خَیرٍ ، ومِن فُروعِنا کُلُّ بِرٍّ ، فَمِنَ البِرِّ : التَّوحیدُ ، وَالصَّلاهُ ، وَالصِّیامُ ، وکَظمُ الغَیظِ ، وَالعَفوُ عَنِ المُسیءِ ، ورَحمَهُ الفَقیرِ ، وتَعَهُّدُ الجارِ (2) ، وَالإِقرارُ بِالفَضلِ لِأَهلِهِ . (3)راجع : ص 466 (الإنسان والبرکه / أهل البیت) .

3 / 2المَبادِئُ العِلمِیَّهُ وَالأَخلاقِیَّهُأ التَّحَرّی10835.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّمَا العِلمُ بِالتَّعَلُّمِ ، وإنَّمَا الحِلمُ بِالتَّحَلُّمِ ؛ مَن یَتَحَرَّ (4) الخَیرَ یُعطَهُ ، ومَن یَتَّقِ الشَّرَّ یوقَهُ . (5)ب التَّوفیق10832.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الرضا علیه السلام :قالَ اللّهُ سُبحانَهُ : یَابنَ آدَمَ ، بِمَشیئَتی کُنتَ أنتَ الَّذی تَشاءُ لِنَفسِکَ ما تَشاءُ ، وبِقُوَّتی أدَّیتَ فَرائِضی ، وبِنِعمَتی قَویتَ عَلی مَعصِیَتی . . . ما أصابَکَ مِن حَسَنَهٍ فَمِنَ اللّهِ ، وما أصابَکَ مِن سَیِّئَهٍ فَمِن نَفسِکَ ؛ وذاکَ أنّی أولی بِحَسَناتِکَ مِنکَ ، وأنتَ أولی بِسَیِّئاتِکَ مِنّی . (6) .

1- .بحار الأنوار : 16 / 130 / 64 نقلاً عن الشفا للقاضی عیاض .

2- .فی شرح الأخبار : «وتعاهد الجار» .

3- .الکافی : 8 / 242 / 336 ، شرح الأخبار : 3 / 9 / 930 کلاهما عن عبد اللّه بن مسکان ، تأویل الآیات الظاهره: 22 عن شاذان بن جبرئیل. بحار الأنوار : 24 / 303 / 15 نقلاً عن کنز الفوائد .

4- .التحرّی : القصد والاجتهاد فی الطلب ، والعزم علی تخصیص الشیء بالفعل والقول (النهایه : 1 / 376) .

5- .المعجم الأوسط : 3 / 118 / 2663 ، تاریخ بغداد : 5 / 201 / 2674 کلاهما عن أبی الدرداء و ج 9 / 127 / 4744 عن أبی هریره ، کنز العمّال : 10 / 247 / 29316 و ج 16 / 51 / 43894 .

6- .الکافی : 1 / 152 / 6 ، التوحید : 338 / 6 ، عیون أخبار الرضا : 1 / 144 / 49 نحوه ، قرب الإسناد : 354 / 1267 کلّها عن أحمد بن محمّد بن أبی نصر ، تفسیر العیّاشی : 1 / 258 / 200 عن صفوان بن یحیی عن أبی الحسن علیه السلام ، بحار الأنوار : 5 / 4 / 3 وص 56 / 99 .

ص: 141

د اهل بیت

3 / 2ریشه های عملی و اخلاقی

الف کوشش

ب توفیق

د اهل بیت10834.امام علی علیه السلام :بحار الأنوار :در حدیث پیامبر خداست که فرمود : «فرشته ای نزد من آمد و به من گفت : تو قُثَم هستی» ؛ یعنی محلّ اجتماع ، و قَثوم یعنی : جامع نیکی .10835.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :ما ریشه هر نیکی هستیم و هر خوبی ، از شاخ و برگ های ماست. از جمله خوبی هاست : توحید ، نماز ، روزه ، فرو خوردن خشم ، گذشت از بدکار ، ترحّم بر تهیدست ، رسیدگی به همسایه ، و اقرار به برتریِ صاحبان فضیلت .ر. ک : ص 467 (انسان و برکت / اهل بیت).

3 / 2ریشه های عملی و اخلاقیالف کوشش10840.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دانش ، با دانش آموختن به دست می آید و حِلم ، با بردباری نشان دادن . هر کس جویای نیکی باشد ، به او داده می شود و هر که گریزان از بدی باشد ، از آن مصون می ماند .ب توفیق10838.امام باقر علیه السلام :امام رضا علیه السلام :خداوند سبحان فرمود : «ای آدمی زاده ! با خواست من است که تو این گونه ای که هر چه بخواهی ، برای خود انجام می دهی ؛ و با نیروی من است که واجبات مرا ادا می کنی ؛ و با نعمت من است که بر گناه قدرت می یابی... . هر نیکی که به تو رسد ، از خداست و هر بدی که به تو رسد ، از خود توست. این ، از آن جهت است که من از خودت به نیکی هایت شایسته ترم و تو از من به بدی هایت سزاوارتری» .

.

ص: 142

10839.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :یا أیُّهَا النّاسُ ، إنَّما هُوَ اللّهُ وَالشَّیطانُ ، وَالحَقُّ وَالباطِلُ . . . وَالحَسَناتُ وَالسَّیِّئاتُ ، فَما کانَ مِن حَسَناتٍ فَلِلّهِ ، وما کانَ مِن سَیِّئاتٍ فَلِلشَّیطانِ ، لَعَنَهُ اللّهُ . (1)10840.امام صادق علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :مَن وُفِّقَ أحسَنَ . (2)10841.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن أمَدَّهُ التَّوفیقُ أحسَنَ العَمَلَ . (3)10842.الإمامُ الکاظمُ علیه السلام :الإمام الحسن علیه السلام فِی الدُّعاءِ : إلهی مَن أحسَنَ فَبِرَحمَتِکَ ، ومَن أساءَ فَبِخَطیئَتِهِ ، فَلاَ الَّذی أحسَنَ استَغنی عَن رِفدِکَ ومَعونَتِکَ ، ولاَ الَّذی أساءَ استَبدَلَ بِکَ وخَرَجَ مِن قُدرَتِکَ . (4)10843.بحار الأنوار عن القزّازِ :الإمام الصادق علیه السلام مِن دُعائِهِ عِندَ حُضورِ شَهرِ رَمَضانَ : اللّهُمَّ إنّی لَم أعمَلِ الحَسَنَهَ حَتّی أعطَیتَنیها ، ولَم أعمَلِ السَّیِّئَهَ إلاّ بَعدَ أن زَیَّنَها لِیَ الشَّیطانُ الرَّجیمُ . (5) .

1- .الکافی : 2 / 16 / 2 ، المحاسن : 1 / 391 / 872 کلاهما عن أحمد بن أبی عبد اللّه عن أبیه رفعه إلی الإمام الباقر علیه السلام ، بحار الأنوار : 70 / 228 / 3 وص 243 / 13 .

2- .غرر الحکم : 7713 ، عیون الحکم والمواعظ : 428 / 7285 .

3- .غرر الحکم : 8470 ، عیون الحکم والمواعظ : 449 / 7962 .

4- .مُهَج الدعوات : 181 ، بحار الأنوار : 94 / 190 / 3 نقلاً عن الکتاب العتیق الغروی .

5- .الإقبال : 1 / 127 عن هارون بن موسی التلعکبری بإسناده ، بحار الأنوار : 97 / 332 / 1 .

ص: 143

10841.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای مردم! خداست و شیطان ؛ حق است و باطل ؛ ... و خوبی ها هستند و بدی ها! هر چه از نیکی ها باشد ، برای خداست و هر چه از بدی ها باشد ، برای شیطان است . خدا لعنتش کند!10842.امام کاظم علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر کس توفیق یابد ، نیکوکاری می کند.10843.بحار الأنوار ( به نقل از قزّاز ) امام علی علیه السلام :کسی که توفیقْ یاری اش کند ، کار نیکو می کند .10844.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام حسن علیه السلام در دعا : خدایا! هر که نیکی کند ، به رحمت توست ، و هر که بدی کند ، به خطای خویش است. نه آن که نیکی می کند ، از بخشش و یاری ات بی نیاز است و نه آن که بدی می کند ، کسی را به جای تو دارد و می تواند از قدرتت بیرون رود .10845.عنه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام در دعای خویش به هنگام فرا رسیدن ماه رمضان : پروردگارا ! من نیکی نکردم ، مگر آن که تو عطایم کردی ؛ و بدی نکردم ، مگر پس از آن که شیطانِ مطرود ، آن را در نظرم آراست. .

ص: 144

10846.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الکاظم علیه السلام :إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی أیَّدَ المُؤمِنَ بِروحٍ مِنهُ تَحضُرُهُ فی کُلِّ وَقتٍ یُحسِنُ فیهِ ویَتَّقی ، وتَغیبُ عَنهُ فی کُلِّ وَقتٍ یُذنِبُ فیهِ ویَعتَدی ، فَهِیَ مَعَهُ تَهتَزُّ سُرورا عِندَ إحسانِهِ ، وتَسیخُ فِی الثَّری عِندَ إساءَتِهِ . فَتَعاهَدوا عِبادَ اللّهِ نِعَمَهُ بِإِصلاحِکُم أنفُسَکُم ؛ تَزدادوا یَقینا ، وتَربَحوا نَفیسا ثَمینا ، رَحِمَ اللّهُ امرَأً هَمَّ بِخَیرٍ فَعَمِلَهُ ، أو هَمَّ بِشَرٍّ فَارتَدَعَ عَنهُ . (1)10847.جامع الأخبار: عنه صلی الله علیه و آله :الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام :إذا صَلَّیتَ عَلی جَنازَهِ مُؤمِنٍ . . . ثُمَّ تُکَبِّرُ الثّالِثَهَ وتَقولُ : «اللّهُمَّ اغفِر لی ولِجَمیعِ المُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ . . . إنَّکَ مُجیبُ الدَّعَواتِ ووَلِیُّ الحَسَناتِ ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ» . (2)ج صُحبَهُ الأَخیارِ10845.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :لَیسَ شَیءٌ أدعی لِخَیرٍ وأنجی مِن شَرٍّ مِن صُحبَهِ الأَخیارِ . (3)10846.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :صُحبَهُ الأَخیارِ تَکسِبُ الخَیرَ کَالرّیحِ إذا مَرَّت بِالطّیبِ حَمَلَت طیبا . (4)10847.جامع الأخبار :عنه علیه السلام :قارِن أهلَ الخَیرِ تَکُن مِنهُم ، وبایِن أهلَ الشَّرِّ تَبِن عَنهُم . (5) .

1- .الکافی : 2 / 268 / 1 عن أبی خدیجه ، بحار الأنوار : 69 / 194 / 10 .

2- .الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام : 177 .

3- .غرر الحکم : 7518 ، عیون الحکم والمواعظ : 411 / 6987 وفیه «الأبرار» بدل «الأخیار» .

4- .نهج البلاغه : الکتاب 31 ، بحار الأنوار : 74 / 188 / 16 .

5- .غرر الحکم : 5826 ، عیون الحکم والمواعظ : 304 / 5405 .

ص: 145

ج همنشینی با نیکان

10848.عنه صلی الله علیه و آله :امام کاظم علیه السلام :خداوند متعال ، مؤمن را با روحی از سوی خود پشتیبانی می کند ، که هرگاه وی نیکی و تقوا نشان می دهد ، آن روح پیش اوست و هرگاه گناه و تجاوز می کند ، آن روح از پیش او غایب می شود .

پس آن [ روح] با اوست . هرگاه وی نیکی کند ، آن [ روح] از شادی ، خوشحالی می کند ؛ و هرگاه وی بدی کند ، آن [ روح] در کام زمین فرو می رود. پس ، ای بندگان خدا! با اصلاح خودتان ، از نعمت های خدا مراقبت کنید تا یقین شما افزوده گردد و به بهره نفیس و گرانبها برسید. رحمت خدا بر کسی که به نیکی تصمیم بگیرد و آن را انجام دهد ، یا بر بدی تصمیم بگیرد ؛ امّا از آن دست بکشد !10849.عنه صلی الله علیه و آله :الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام :هرگاه بر جنازه مؤمنی نماز خواندی ... ، تکبیر سوم را که گفتی ، می گویی : «خدایا! مرا و همه مردان و زنان باایمان را بیامرز ... . تو پذیرای دعاها و سرپرست نعمت هایی ، ای مهربان ترینِ مهربانان!» .ج همنشینی با نیکان10851.عنه علیه السلام ( لَمّا سُئلَ عن عِلَّهِ تَسمِیَهِ تارِکِ الصَّلا ) امام علی علیه السلام :هیچ چیز ، بیش از همنشینی با نیکان ، به نیکی نمی کشاند و از بدی نجات نمی بخشد.10848.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :همنشینی با نیکان ، نیکی می آورد ، مثل باد که چون بر بوی خوش بگذرد ، با خود ، بوی خوش می آورد .10849.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :با نیکان ، همنشین باش تا از آنان باشی و از بدان فاصله بگیر تا از آنان جدا باشی .

.

ص: 146

د التَّبَرّی مِنَ الشَّرِّ10851.امام صادق علیه السلام ( در پاسخ به این پرسش که چرا تارک نماز، کافر خوان ) الإمام علیّ علیه السلام :مِفتاحُ الخَیرِ التَّبَرّی مِنَ الشَّرِّ . (1)10852.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :لَن تَتَحَقَّقَ الخَیرَ حَتّی تَتَبَرَّأَ مِنَ الشَّرِّ . (2)10853.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( مِن کتابِهِ لمحمّدِ بنِ أبی بکرٍ ) عنه علیه السلام :لَم یَتَعَرَّ مِنَ الشَّرِّ مَن لَم یَتَجَلبَبِ الخَیرَ . (3)10854.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن لَبِسَ الخَیرَ تَعَرّی مِنَ الشَّرِّ . (4)ه الاِهتِمامُ بِالآخِرَهِ10852.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَنِ اشتاقَ إلَی الجَنَّهِ سارَعَ إلَی الخَیراتِ . (5)10853.امام علی علیه السلام ( در نامه خود به محمّد بن ابی بکر ) عنه صلی الله علیه و آله :مَنِ ارتَقَبَ المَوتَ سارَعَ فِی الخَیراتِ . (6)10854.امام صادق علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :مَن تَرَقَّبَ المَوتَ سارَعَ إلَی الخَیراتِ . (7)10855.امام کاظم علیه السلام ( وقتی از ایشان درباره آیه «آنان که از نمازشان غا ) عنه علیه السلام :مَن راقَبَ المَوتَ سارَعَ إلَی الخَیراتِ . (8) .

1- .غرر الحکم : 9808 ، عیون الحکم والمواعظ : 488 / 9032 .

2- .غرر الحکم : 7428 ، عیون الحکم والمواعظ : 407 / 6898 وفیه «بالخیر» بدل «الخیر» .

3- .غرر الحکم : 7537 ، عیون الحکم والمواعظ : 414 / 7029 وفیه «بالخیر» بدل «الخیر» .

4- .غرر الحکم : 8085 ، عیون الحکم والمواعظ : 442 / 7693 .

5- .شُعَب الإیمان : 7 / 370 / 10618 ، تاریخ بغداد : 6 / 301 / 3341 ، حلیه الأولیاء : 5 / 10 وفیه «فی الخیرات» بدل «إلی الخیرات» ، مسند الشهاب : 1 / 226 / 348 کلّها عن الحارث الأعور عن الإمام علیّ علیه السلام ، کنز العمّال : 15 / 864 / 43440 ؛ مکارم الأخلاق : 2 / 341 / 2660 عن عبد اللّه بن مسعود ، جامع الأخبار : 296 / 809 عن الإمام علیّ علیه السلام ، بحار الأنوار : 77 / 94 / 1 .

6- .حلیه الأولیاء : 1 / 74 عن خلاّس بن عمرو عن الإمام علیّ علیه السلام ، کنز العمّال : 1 / 286 / 1389 ؛ الخصال : 231 / 74 عن الأصبغ بن نباته ، نهج البلاغه : الحکمه 31 ، الأمالی للمفید : 277 / 3 عن قبیصه بن جابر الأسدی ، تحف العقول : 165 کلّها عن الإمام علیّ علیه السلاموفی الثلاثه الأخیره «إلی الخیرات» بدل «فی الخیرات» ، بحار الأنوار : 68 / 383 / 32 .

7- .غرر الحکم : 8590 ، عیون الحکم والمواعظ : 459 / 8327 .

8- .الکافی : 2 / 50 / 1 عن جابر عن الإمام الباقر علیه السلام ، بحار الأنوار : 68 / 351 / 19 .

ص: 147

د بیزاری از بدی

ه آخرت اندیشی

د بیزاری از بدی10856.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در پاسخ دخترش فاطمه علیها السلام که پرسیده بود: ) امام علی علیه السلام :کلید نیکی ، بیزاری جستن از بدی است.10857.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :تا از بدی بیزاری نجویی ، هرگز به خیر دست نخواهی یافت.10858.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر کس جامه نیکی نپوشد ، از بدی تهی نخواهد گشت.10859.مستدرک الوسائل عن أبی بصیرٍ :امام علی علیه السلام :هر که جامه نیکی بپوشد ، از بدی دور خواهد شد .ه آخرت اندیشی10858.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس مشتاق آخرت باشد ، به سوی نیکی ها می شتابد.10859.مستدرک الوسائل ( به نقل از ابو بصیر ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس چشم به راه مرگ باشد ، در انجام دادن نیکی ها می شتابد.10860.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هر کس منتظر مرگ باشد ، به نیکی ها می شتابد.10861.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هر کس مراقب مرگ باشد ، به سوی نیکی ها می شتابد.

.

ص: 148

10862.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن کانَتِ الآخِرَهُ هِمَّتَهُ بَلَغَ مِنَ الخَیرِ غایَهَ اُمنِیَّتِهِ . (1)10863.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( فی قولِ اللّه تَعالی : {Q} «فَأقِمْ وَجهَکَ لِل ) عنه علیه السلام :طوبی لِمَن ذَکَرَ المَعادَ فَأَحسَنَ! (2)10864.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :السَّعیدُ مَن خافَ العِقابَ فَآمَنَ ، ورَجَا الثَّوابَ فَأَحسَنَ . (3)10860.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :دَرَکُ الخَیراتِ بِلُزومِ الطّاعاتِ . (4)و دَوامُ الذِّکرِ10862.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :مَن عَمَّرَ قَلبَهُ بِدَوامِ الذِّکرِ حَسُنَت أفعالُهُ فِی السِّرِّ وَالجَهرِ . (5)ز الرَّزانَه10864.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مِنَ الرَّزانَهِ المُداوَمَهُ عَلَی الخَیرِ ، ومِنَ المُداوَمَهِ عَلَی الخَیرِ کَراهِیَهُ الشَّرِّ ، ومِن کَراهِیَهِ الشَّرِّ طاعَهُ النّاصِحِ . (6)ح إستمرارُ الحجِّ والعُمرهِ10866.بحار الأنوار عَن النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله قرسول اللّه صلی الله علیه و آله :تابِعوا بَینَ الحَجِّ وَالعُمرَهِ ؛ فَإِنَّهُما یَنفِیانِ الفَقرَ وَالذُّنوبَ کَما یَنفِی الکیرُ خُبثَ الحَدید (7) . .

1- .غرر الحکم : 8902 ،عیون الحکم والمواعظ : 434 / 7489 .

2- .غرر الحکم : 5980 ، عیون الحکم والمواعظ : 313 / 5478 .

3- .غرر الحکم : 1831 ، عیون الحکم والمواعظ : 22 / 144 .

4- .غرر الحکم : 5151 ، عیون الحکم والمواعظ : 251 / 4710 .

5- .غرر الحکم : 8872 ، عیون الحکم والمواعظ : 458 / 8297 .

6- .تحف العقول : 15 ، بحار الأنوار : 1 / 117 / 11 .

7- .الکافی : 4 / 255 / 2 عن أبی محمّد الفرّاء عن الإمام الباقر علیه السلام ، تهذیب الأحکام : 5 / 21 / 60 عن معاویه بن عمار عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 99 / 13 / 41 ؛ سنن الترمذی : 3 / 175 / 810 عن عبد اللّه بن مسعود ، کنز العمّال : 5 / 113 / 12289 نقلاً عن سنن الدارقطنی والطبرانی عن ابن عمر .

ص: 149

و پیوسته به یاد خدا بودن

ز وقار

ح استمرار حج و عمره

10867.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر کس همّتش آخرت باشد ، به نهایت آرزویش از نیکی می رسد.10868.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :خوشا آن کس که به یاد معاد باشد و نیکی کند!10865.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :سعادتمند ، کسی است که از کیفر الهی بترسد ، پس ایمان آوَرَد ، و به پاداش الهی امید داشته باشد ، پس نیکی کند .10866.بحار الأنوار :امام علی علیه السلام :رسیدن به نیکی ها ، با انجام دادن پیوسته طاعت هاست .و پیوسته به یاد خدا بودن10868.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر کس دلش را با پیوستگیِ یاد [ خدا] آباد کند ، کارهایش در نهان و آشکار ، نیکو خواهند شد .ز وقار10870.کتاب من لا یحضره الفقیه :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :از نشانه های وقار ، مداومت بر نیکی است ؛ و از مداومت بر نیکی ، بیزاری از بدی است ؛ و از بیزاری از بدی ، اطاعت از خیرخواه است .ح استمرار حج و عمره10870.کتاب من لا یحضره الفقیه:پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:حج و عمره را پیوسته انجام دهید؛ چرا که آن دو ، فقر و گناهان را می زدایند، آن گونه که کوره آتش، زنگار آهن را می زداید.

.

ص: 150

10871.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لا یُحالِفُ الفَقرُ وَالحُمّی مُدمِنَ الحَجِّ وَالعُمرَهِ. (1)10872.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :حِجَجٌ تَتری وعُمَرٌ نَسَقا تَدفَعُ میتَهَ السّوءِ وعَیلَهَ الفَقرِ. (2)10873.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :مَن حَجَّ حَجَّتَینِ لَم یَزَل فی خَیرٍ حَتّی یموتَ. (3)ط الاِستِعانَهُ بِاللّهِ10872.امام علی علیه السلام :مسند ابن حنبل عن عائشه :أنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَلَّمَها هذَا الدُّعاءَ : «اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ مِنَ الخَیرِ کُلِّهِ ؛ عاجِلِهِ وآجِلِهِ ؛ ما عَلِمتُ مِنهُ وما لَم أعلَم . اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ مِن خَیرِ ما سَأَلَکَ عَبدُکَ ونَبِیُّکَ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله ، وأعوذُ بِکَ مِن شَرِّ ما عاذَ مِنهُ عَبدُکَ ونَبِیُّکَ .

اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ الجَنَّهَ وما قَرَّبَ إلَیها مِن قَولٍ أو عَمَلٍ ، وأسأَلُکَ أن تَجعَلَ کُلَّ قَضاءٍ تَقضیهِ لی خَیرا» . (4)10873.امام باقر علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله مِن دُعائِهِ إذا أصبَحَ وإذا أمسی : اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ مِن فَجأَهِ الخَیرِ ، وأعوذُ بِکَ مِن فَجأَهِ الشَّرِّ ؛ فَإِنَّ العَبدَ لا یَدری ما یَفجَؤُهُ إذا أصبَحَ وإذا أمسی . (5) .

1- .الکافی : 4 / 254 / 8 عن الفضیل بن یسار عن الإمام الباقر علیه السلام ، الجامع الصغیر : 2 / 270 / 6225 عن المحاملی فی أمالیه عن اُمّ سلمه .

2- .المصنّف لعبد الرزّاق : 5 / 10 / 8815 عن عبد اللّه بن الزبیر ، کنز العمّال : 5 / 9 / 11818 ؛ الکافی: 4 / 261 / 36 عن ابن الطیّار عن الإمام الصادق علیه السلام وفیه «تسعی» بدل «نسقا» .

3- .الخصال : 60 / 81 عن صفوان بن مهران ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 216 / 2205 .

4- .مسند ابن حنبل : 9 / 458 / 25073 ، المصنّف لابن أبی شیبه : 7 / 53 / 33 وزاد فیه «وأعوذ بک من النار وما قرّب إلیها من قول أو عمل» قبل «وأسألک أن تجعل» ، کنز العمّال : 2 / 685 / 5072 .

5- .مسند أبی یعلی : 3 / 360 / 3358 عن أنس ، کنز العمّال : 7 / 71 / 18010 .

ص: 151

ط یاری خواستن از خدا

10874.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:هر که پیوسته حج و عمره انجام دهد، دچار تنگدستی و تب نمی شود.10875.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:حج های پی در پی و عمره های مرتّب، جلوی مرگ بد و تنگدستیِ خانوادگی را می گیرد.10876.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام:هر کس دو بار حج گزارد، پیوسته در نیکی است تا آن که بمیرد.ط یاری خواستن از خدا10875.امام صادق علیه السلام :مسند ابن حنبل درباره عایشه : پیامبر خدا به وی این دعا را آموخت: «پروردگارا! از تو همه نیکی را می خواهم، نیکی حال و آینده را ، آنچه را بدانم و ندانم . خدایا! از تو از بهترین چیزی که بنده و پیامبرت، محمّد، از تو خواسته است، می خواهم و به تو از بدترین چیزی که بنده و پیامبرت از آن به تو پناه آورده است، پناه می برم .

خداوندا! از تو بهشت و هر سخن و عملی را که [ مرا] به آن نزدیک می سازد، می خواهم؛ و از تو می خواهم که هر چه را برای من مقدّر می سازی، نیک باشد». (1)

271 . پیامبر خدا صلی الله علیه و آله درباره عایشه : پیامبر خدا به وی این دعا را آموخت: «پروردگارا! از تو همه نیکی را می خواهم، نیکی حال و آینده را ، آنچه را بدانم و ندانم . خدایا! از تو از بهترین چیزی که بنده و پیامبرت، محمّد، از تو خواسته است، می خواهم و به تو از بدترین چیزی که بنده و پیامبرت از آن به تو پناه آورده است، پناه می برم .

خداوندا! از تو بهشت و هر سخن و عملی را که [ مرا] به آن نزدیک می سازد، می خواهم؛ و از تو می خواهم که هر چه را برای من مقدّر می سازی، نیک باشد». 2

271 . پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در دعای صبح و شام خود مسند ابن حنبل درباره عایشه : پیامبر خدا به وی این دعا را آموخت: «پروردگارا! از تو همه نیکی را می خواهم، نیکی حال و آینده را ، آنچه را بدانم و ندانم . خدایا! از تو از بهترین چیزی که بنده و پیامبرت، محمّد، از تو خواسته است، می خواهم و به تو از بدترین چیزی که بنده و پیامبرت از آن به تو پناه آورده است، پناه می برم .

خداوندا! از تو بهشت و هر سخن و عملی را که [ مرا] به آن نزدیک می سازد، می خواهم؛ و از تو می خواهم که هر چه را برای من مقدّر می سازی، نیک باشد». 3

271 . پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در دعای صبح و شام خود : پروردگارا! از تو نیکی ناگهانی می خواهم و از بدیِ ناگهانی به تو پناه می برم؛ چرا که بنده، وقتی صبح و شام می کند، نمی داند با چه چیزی رو به رو خواهد شد.

.

1- .در المصنَّف ابن ابی شیبه، پیش از جمله آخر، این جمله را اضافه دارد: «و به تو از آتش و از آن سخن و عملی که [ مرا] به آن نزدیک می سازد، پناه می برم» .

ص: 152

10876.امام صادق علیه السلام :مسند ابن حنبل عن ابن أبی أوفی :جاءَ رَجُلٌ إلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آلهفَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، إنّی لا أستَطیعُ أخذَ شَیءٍ مِنَ القُرآنِ فَعَلِّمنی ما یُجزِئُنی .

قالَ : قُل : «سُبحانَ اللّهِ وَالحَمدُ للّهِِ ولا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَاللّهُ أکبَرُ ، ولا حَولَ ولا قُوَّهَ إلاّ بِاللّهِ» .

قالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، هذا للّهِِ عز و جل فَما لی؟

قالَ : قُل : «اللّهُمَّ اغفِر لی وَارحَمنی وعافِنی وَاهدِنی وَارزُقنی» .

ثُمَّ أدبَرَ وهُوَ مُمسِکٌ کَفَّیهِ ، فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : أمّا هذا فَقَد مَلَأَ یَدَیهِ مِنَ الخَیرِ . (1)10877.الإمامُ الرِّضا علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ موجِباتِ رَحمَتِکَ ، وعَزائِمَ مَغفِرَتِکَ ، وَالغَنیمَهَ مِن کُلِّ بِرٍّ ، وَالسَّلامَهَ مِن کُلِّ إثمٍ . (2)10878.لقمانُ علیه السلام ( لابنِهِ و هُو یَعِظُهُ ) الإمام علیّ علیه السلام :جَعَلَنَا اللّهُ وإیّاکُم مِمَّن یَسعی (سَعی) بِقَلبِهِ إلی مَنازِلِ الأَبرارِ بِرَحمَتِهِ . (3)10879.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( فی وصیّتِهِ لِمحمّدِ بنِ أبی بکرٍ حینَ وَلاّهُ ) عنه علیه السلام :اللّهُمَّ افتَرَضتَ عَلَیَّ لِلآباءِ وَالاُمَّهاتِ حُقوقا . . . فَاحتَمِلهُنَّ عَنّی إلَیهِما ، وَاغفِر لَهُما کَما رَجاکَ کُلُّ مُوَحِّدٍ مَعَ المُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ ، وَالإِخوَهِ وَالأَخَواتِ ، وألحِقنا وإیّاهُم بِالأَبرارِ ، وأبِح لَنا ولَهُم جَنّاتِکَ

مَعَ النُّجَباءِ الأَخیارِ . (4) .

1- .مسند ابن حنبل : 7 / 47 / 19132 .

2- .سنن ابن ماجه : 1 / 441 / 1384 ، سنن الترمذی : 2 / 344 / 479 ولیس فیه «اللهمّ إنّی» وکلاهما عن عبد اللّه بن أبی أوفی ، المستدرک علی الصحیحین : 1 / 706 / 1925 عن ابن مسعود وفیه «اللهمّ إنّا نسألک . . .» ، کنز العمّال : 2 / 187 / 3680 ؛ فلاح السائل : 362 / 242 عن الإمام الصادق علیه السلام ، البلد الأمین : 117 عن الإمام الکاظم علیه السلام ، بحار الأنوار : 86 / 63 / 2 .

3- .نهج البلاغه : الخطبه 165 .

4- .البلد الأمین : 94 ، بحار الأنوار : 90 / 142 / 7 وج 94 / 123 / 19 نقلاً عن الکتاب العتیق الغروی نحوه .

ص: 153

10877.امام رضا علیه السلام :مسند ابن حنبل به نقل از ابن ابی اوفی : مردی به حضور پیامبر صلی الله علیه و آلهآمد و گفت:ای پیامبر خدا! من نمی توانم از قرآن چیزی فرا بگیرم؛ به من چیزی بیاموز که مرا بس باشد.

فرمود: «بگو: سبحان اللّه و الحمد للّه و لا إله إلاّ اللّه و اللّه أکبر و لا حَولَ و لا قوّهَ إلاّ باللّه » .

گفت: ای پیامبر خدا! این برای خداست. برای خودم چه؟

فرمود: «بگو: اللّهمّ اغفر لی و ارحمنی و عافِنی و اهدِنی و ارزقنی؛ خدایا! مرا بیامرز، مرا رحمت کن، مرا عافیت ببخش، مرا هدایت کن و روزی ام ده!».

آن گاه آن مرد، در حالی که کف دستانش را به هم بسته بود، رفت . پیامبر صلی الله علیه و آلهفرمود: «او دستانش را از نیکی، پر کرد» .10878.لقمان علیه السلام ( در اندرز به فرزندش ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پروردگارا! از تو موجبات رحمتت، عوامل آمرزشت، بهره بردن از هر نیکی، و رستن از هر گناه را می خواهم .10879.امام علی علیه السلام ( در سفارش به محمّد بن ابی بکر هنگام گماردن او به ) امام علی علیه السلام :خداوند، ما و شما را از کسانی قرار دهد که در [ پرتو ]رحمتش، با دل و جان، به سوی جایگاه های نیکان می شتابند!10880.عنه علیه السلام ( مِن کتابِهِ لِلأشتَرِ ) امام علی علیه السلام :خدایا! برای پدران و مادران، حقوقی بر عهده ام واجب ساخته ای... . از سوی من، ادای آن حقوق را به آنان، بر عهده گیر؛ و آنان را بیامرز، آن گونه که هر یکتاپرستی به همراه زنان و مردان مؤمن و برادران و خواهران، از درگاه تو امید دارند؛ و ما و آنان را به نیکان ملحق ساز؛ و به ما و آنان بهشت های خودت را همراه با برگزیدگان نیک، ارزانی دار! .

ص: 154

10881.عنه علیه السلام ( مِن کتابِهِ إلی اُمَراءِ البِلادِ ) الإمام زین العابدین علیه السلام :اللّهُمَّ . . . وأعِذنی مِمّا یُباعِدُنی عَنکَ ، ویَحولُ بَینی وبَینَ حَظّی مِنکَ ، ویَصُدُّنی عَمّا اُحاوِلُ لَدَیکَ ، وسَهِّل لی مَسلَکَ الخَیراتِ إلَیکَ ، وَالمُسابَقَهَ إلَیها مِن حَیثُ أمَرتَ ، وَالمُشاحَّهَ فیها عَلی ما أرَدتَ . (1)10882.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه علیه السلام مِن دُعائِهِ عِندَ الصَّباحِ وَالمَساءِ : اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، ووَفِّقنا فی یَومِنا هذا ولَیلَتِنا هذِهِ وفی جَمیعِ أیّامِنا لاِستِعمالِ الخَیرِ وهِجرانِ الشَّرِّ . (2)10880.امام علی علیه السلام ( در نامه خود به اشتر ) عنه علیه السلام :اللّهُمَّ . . . وَاجعَلنا مِن عِبادِکَ الصّالِحینَ . . . ومِنَ الَّذینَ «یُسَرِعُونَ فِی الْخَیْرَ تِ وَ هُمْ لَهَا سَبِقُونَ (3) » . (4)10881.امام علی علیه السلام ( در نامه خود به فرمانداران شهرها ) الإمام الباقر علیه السلام مِن دُعاءٍ کانَ یُسَمّیهِ الجامِعَ : اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ مَفاتیحَ الخَیرِ وخَواتیمَهُ ، وسَوابِغَهُ وفَوائِدَهُ وبَرَکاتِهِ ، وما بَلَغَ عِلمَهُ عِلمی ، وما قَصَرَ عَن إحصائِهِ حِفظی . (5) .

1- .الصحیفه السجّادیّه : 196 الدعاء 47 .

2- .الصحیفه السجّادیّه : 41 الدعاء 6 ، مصباح المتهجّد : 246 / 361 وفیه «اللهمّ وفّقنا . . . وهجران السوء» .

3- .المؤمنون : 61 .

4- .الصحیفه السجّادیّه : 169 الدعاء 44 ، مصباح المتهجّد : 436 / 547 ، البلد الأمین : 100 وفیهما «اللهمّ . . . واجعلنا من الذین یسارعون فی الخیرات وهم لها سابقون ، واجعلنا من المصطفین الأخیار» ، بحار الأنوار : 90 / 152 / 10 .

5- .الکافی : 2 / 588 / 26 ، تهذیب الأحکام : 3 / 76 / 234 وزاد فیه «وشرائعه» بعد «فوائده» وکلاهما عن أبی حمزه الثمالی ، المقنعه : 178 / 15 من دون إسنادٍ إلی المعصوم ، مصباح المتهجّد : 548 / 640 وفیه «وشرائعه» بدل «وسوابغه» ، بحار الأنوار : 94 / 269 / 3 .

ص: 155

10882.امام صادق علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلام :خدایا! ... مرا نگه دار از هر چه از تو، دورم می سازد و میان من و بهره ام از تو، جدایی می افکند و از رسیدنم به پاداشی که نزد تو می جویم، باز می دارد. راه نیکی ها را به سوی خودت برایم هموار ساز و شتافتن به سوی آنها را از راهی که فرمان داده ای، آسان گردان و شوق و حرص در نیکی ها را، آن گونه که خواسته ای، برایم فراهم کن!10883.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( لَمّا سُئلَ عَمَّن أحَقُّ أن یَؤمَّ ) امام زین العابدین علیه السلام در دعای صبح و شام خود : خدایا! بر محمّد و خاندانش درود فرست و ما را در این روز و این شب و در همه روزهایمان، به نیکوکاری و دوری از بدی توفیق بده !10883.امام صادق علیه السلام ( در پاسخ به این سؤال که چه کسی برای امامت جماعت ) امام زین العابدین علیه السلام :خدایا! ما را از بندگان شایسته ات... و از آنان که «در کارهای نیک پیشتازند و برای انجام دادن آن، سبقت می گیرند» ، قرار بده!10884.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام باقر علیه السلام در دعایی که آن را «جامع» می نامید : خداوندا! از تو گشایش های نیکی و فرجام های نیکو و فراوانی و برکات آن را، و آنچه را دانشم به آن می رسد و آنچه را یادم از شمارش آن، کوتاه و ناتوان است، می خواهم . .

ص: 156

10885.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( أیضا ) الإمام الصادق علیه السلام فِی الدُّعاءِ : یا ذَا المَنِّ لا مَنَّ عَلَیکَ . . . اُکتُبنی عِندَکَ سَعیدا مُوَفَّقا لِلخَیرِ ، مُوَسَّعا عَلَیَّ رِزقُکَ . (1)10886.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ قَولَ التَّوّابینَ وعَمَلَهُم . . . وتَصدیقَ المُؤمِنینَ وتَوَکُّلَهُم ، ورَجاءَ المُحسِنینَ وبِرَّهُم . (2)10887.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :اللّهُمَّ . . . وأسأَلُکَ الخِیَرَهَ فی کُلِّ ما یَکونُ فیهِ الخِیَرَهُ؛ بِمَیسورِ الاُمورِ کُلِّها لا بِمَعسورِها ، یا کَریمُ . (3)10888.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام فی دُعاءِ لَیلَهِ المُزدَلِفَهِ : اللّهُمَّ هذِهِ جَمعٌ ، اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ أن تَجمَعَ لی فیها جَوامِعَ الخَیرِ .

اللّهُمَّ لا تُؤیِسنی مِنَ الخَیرِ الَّذی سَأَلتُکَ أن تَجمَعَهُ لی فی قَلبی ، وأطلُبُ إلَیکَ أن تُعَرِّفَنی ما عَرَّفتَ أولِیاءَکَ فی مَنزِلی هذا ، وأن تَقِیَنی جَوامِعَ الشَّرِّ . (4)10889.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام مِن دُعاءٍ لَهُ : وأحبِبنی ولا تُبغِضنی ، وتَوَلَّنی ولا تَخذُلنی ، وأعطِنی مِن جَمیعِ خَیرِ الدُّنیا وَالآخِرَهِ ؛ ما عَلِمتُ مِنهُ وما لَم أعلَم ، وأجِرنی مِنَ السّوءِ کُلِّهِ بِحَذافیرِهِ ؛ ما عَلِمتُ مِنهُ وما لَم أعلَم . (5) .

1- .تهذیب الأحکام : 3 / 72 / 232 عن محمّد بن یزید المحاربی ، المقنعه : 173 / 15 من دون إسنادٍ إلی المعصوم ، مصباح المتهجّد : 357 / 475 ، جمال الاُسبوع : 238 کلاهما عن الإمام زین العابدین علیه السلام وفیها «فی رزقی» بدل «رزقک» ، بحار الأنوار : 90 / 7 / 1 و ج 97 / 367 / 1 نقلاً عن الإقبال .

2- .الکافی : 2 / 593 / 33 عن أبی بصیر ، مصباح المتهجّد : 278 / 383 ، جمال الاُسبوع : 144 کلاهما من دون إسنادٍ إلی المعصوم ، بحار الأنوار : 89 / 303 / 10 و ج 97 / 267 .

3- .الکافی : 2 / 593 / 32 عن نوح أبی الیقظان ، تهذیب الأحکام : 3 / 82 / 238 عن حمّاد عن الإمام الصادق عن أبیه عن الإمام زین العابدین علیهم السلامنحوه ، مصباح المتهجّد : 278 / 383 ، جمال الاُسبوع : 144 کلاهما من دون إسنادٍ إلی المعصوم ، بحار الأنوار : 89 / 303 / 10 .

4- .الکافی : 4 / 468 / 1 ، تهذیب الأحکام : 5 / 189 / 626 کلاهما عن الحلبی ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 544 / 3137 عن أبی بصیر نحوه .

5- .الکافی : 2 / 584 / 18 عن عمرو بن أبی المقدام .

ص: 157

10884.الامام الصادق علیه السلام :امام صادق علیه السلام در دعایی : ای صاحب منّت و نعمت که منّتی بر تو نیست...! مرا در پیشگاه خود، سعادتمند و موفّقِ به نیکی مقرّر کن و روزی ات را بر من گسترده گردان!10885.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( به علی علیه السلام ) امام صادق علیه السلام :خداوندا! از تو سخن و عمل تائبان ، ... و پذیرش و توکّل مؤمنان ، و امید و نیکی نیکوکاران را می خواهم .10886.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :خداوندا! ... از تو در هر چه گزینش و انتخاب است، بهترین را می خواهم، آسان همه کارها و نه دشوارهای آنها را، ای کریم!10887.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام در دعای شبِ مُزدَلَفه (1) : خداوندا! این جا «جَمْع» (2) است (/امشب، شبِ گرد آمدن است) . خدایا! از تو می خواهم که مجموعه نیکی ها را در این جا (/امشب) برایم گرد آوری .

خدایا! از آن نیکی ای که از تو خواستم تا در دلم گرد آوری، ناامیدم مکن ! از تو می خواهم که آنچه را در این جایگاه به اولیای خود شناسانده ای، به من هم بشناسانی و از همه بدی ها نگاهم داری .10888.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام در یکی از دعاهایش : مرا دوست بدار و دشمن مدار؛ مرا سرپرستی کن و وا مگذار؛ از همه نیکی[ های] دنیا و آخرتْ عطایم کن، آنچه را دانسته ام و آنچه را ندانسته ام ؛ و مرا از همه بدی ها نگاه دار، آنچه را دانسته ام و آنچه را ندانسته ام! .

1- .مُزدَلَفه ، نام دیگر «مشعر الحرام» است و مقصود از شب مزدلفه ، شب دهم ذی حجّه است که حُجّاج به عنوان یکی از مناسک حج، تا طلوع آفتاب در آن جا می مانند.

2- .جَمع ، یکی از نام های «مشعر الحرام» است .

ص: 158

10889.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مُهَج الدعوات فی ذِکرِ أدعِیَهِ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام : ومِن ذلِکَ الدُّعاءُ المُفَضَّلُ عَلی کُلِّ دُعاءٍ لِأَمیرِ المُؤمِنینَ صَلَواتُ اللّهِ وسَلامُهُ عَلَیهِ وکانَ یَدعو بِهِ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلاموَالباقِرُ وَالصّادِقُ علیهماالسلام . . . : «اللّهُمَّ أنتَ رَبّی وأنَا عَبدُکَ . . . یا مَن بِیَدِهِ خَزائِنُ کُلِّ مِفتاحٍ (1) ؛ أن تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ الطّاهِرینَ الطَّیِّبینَ ، وأن تَفتَحَ لی مِن خَیرِ الدُّنیا وَالآخِرَهِ» . (2)10890.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( إنّه کانَ یقولُ ) الإمام الصادق علیه السلام :اللّهُمَّ اجعَلِ السَّدادَ فی قَولی . . . وَالإِحسانَ مِن شَأنی وخُلُقی . (3)10891.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :عنه علیه السلام فی دُعائِهِ : یا مَن أرجوهُ لِکُلِّ خَیرٍ ، یا مَن آمَنُ سَخَطَهُ عِندَ کُلِّ عَثرَهٍ ، ویا مَن یُعطی بِالقَلیلِ الکَثیرَ ، یا مَن أعطی مَن سَأَلَهُ تَحَنُّنا مِنهُ ورَحمَهً ، یا مَن أعطی مَن لَم یَسأَلهُ ولَم یَعرِفهُ ، صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وأعطِنی بِمَسأَلَتی مِن جَمیعِ خَیرِ الدُّنیا وجَمیعِ خَیرِ الآخِرَهِ ؛ فَإِنَّهُ غَیرُ مَنقوصٍ ما أعطَیتَنی ، وزِدنی مِن سَعَهِ فَضلِکَ یا کَریمُ . (4)10892.الإمامُ الباقرُ و الإمامُ الصّادقُ علیهما السلام ( فی قولِهِ تعالی : {Q} «إنَّ ناشِئَهَ اللیلِ هِی ) عنه علیه السلام لِمَن شَکا إلَیهِ ما ظَهَرَ بِوَجهِهِ مِنَ الوَجَعِ : إذا کانَ الثُّلُثُ الأَخیرُ مِنَ اللَّیلِ فی أوَّلِهِ فَتَوَضَّ وقُم إلی صَلاتِکَ الَّتی تُصَلّیها ، فَإِذا کُنتَ فِی السَّجدَهِ الأَخیرَهِ مِنَ الرَّکعَتَینِ الاُولَیَینِ فَقُل وأنتَ ساجِدٌ : «یا عَلِیُّ یا عَظیمُ ، یا رَحمانُ یا رَحیمُ ، یا سامِعَ الدَّعَواتِ، یا مُعطِیَ الخَیراتِ ، صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وأعطِنی مِن خَیرِ الدُّنیا وَالآخِرَهِ ما أنتَ أهلُهُ ...» . (5) .

1- .کما فی جمیع المصادر ، ویحتمل أنّ فیها تصحیفا .

2- .مُهَج الدعوات : 154 ، بحار الأنوار : 95 / 402 / 34 .

3- .مصباح الزائر : 466 ، بحار الأنوار : 102 / 168 / 6 نقلاً عن کامل الزیارات .

4- .الکافی : 2 / 584 / 20 عن أبی جعفر ، مصباح المتهجّد : 353 / 469 نحوه من دون إسنادٍ إلی المعصوم ، رجال الکشّی : 2 / 667 / 689 عن محمّد بن زید الشحّام ، الإقبال : 3 / 211 عن محمّد السجّاد وفیه «هذا رجب علّمنی فیه دعاء ینفعنی اللّه به فقال» ، بحار الأنوار : 95 / 360 / 15 .

5- .الکافی : 2 / 259 / 30 ، عدّه الداعی : 257 ، طبّ الأئمّه لابنی بسطام : 102 نحوه وکلّها عن یونس بن عمّار ، بحار الأنوار : 95 / 80 / 6 .

ص: 159

10893.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( أیضا ) مُهَج الدعوات در یادکرد دعاهای امیر مؤمنان علیه السلام: از جمله آنها، دعایی است که برتر از هر دعای امیر مؤمنان علیه السلاماست و امیر مؤمنان، امام باقر و امام صادق علیهم السلام آن را می خوانده اند ... : «خدایا! تو پروردگار منی و من بنده تو ... ، ای آن که گنجینه های هر گشایش (1) به دست توست! بر محمّد و خاندان پاک و پاکسرشت محمّد، درود فرست و از هر خیر دنیایی و آخرتی، به روی من بگشای!» .10894.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :خدایا! استواری را در سخنم ... و نیکی را از کار و بار و اخلاقم، قرار بده!10895.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام در دعای خویش :ای آن که برای هر نیکی، به او امیدوارم؛ای آن که در هر لغزش، از خشم او ایمنم؛ای آن که به کار اندک، پاداش بسیار می دهد؛ای آن که از روی لطف و رحمت، هر کس را که از او بخواهد، عطا می کند؛ای آن که به کسی می بخشد که از او نمی خواهد و او را نمی شناسد! بر محمّد و آل محمّد درود فرست و به [ واسطه ]خواسته ام، از همه نیکی[ های ]دنیا و همه نیکی[ های] آخرت عطایم کن؛ چرا که آنچه عطایم کنی، کاسته نمی شود؛ و از نعمت گسترده ات مرا بیفزای ، ای کریم! (2)10890.امام علی علیه السلام ( پیوسته ) امام صادق علیه السلام خطاب به کسی که نزد ایشان از درد صورت شکایت کرد : هرگاه یک سوم آخر شب فرا رسید ، در آغاز آن ، وضو بگیر و برای نمازی که می خوانی ، برخیز . در آخرین سجده از دو رکعت اوّل ، بگو:

«ای خدای والا و بزرگ ، ای بخشاینده مهربان ، ای شنوای دعاها ، ای بخشنده خیرها! بر محمّد و خاندانش درود فرست و از خیر دنیا و آخرت ، آنچه را خودت شایسته آنی ، به من عطا فرما ...!» . .

1- .متن عربی ، «خزائن کلّ مفتاح» است که به نظر می رسد در آن، تصحیف صورت گرفته و صحیح، «مفتاح کلّ خزینه؛ کلید همه گنجینه ها» باشد و در صورتی که تصحیفی واقع نشده باشد، می توان آن را همانند مترجم محترم ، «گنجینه های هر گشایش» ترجمه نمود . (مؤلّف)

2- .در الإقبال نقل شده که امام علیه السلام، این دعا را به کسی آموخت که درماه رجب،دعایی سودمندازایشان طلب کرد.

ص: 160

10891.امام باقر علیه السلام :الإمام الکاظم علیه السلام :اللّهُمَّ ارزُقنِی الاِستِعدادَ عِندَ المَوتِ ، وَاکتِسابَ الخَیرِ قَبلَ الفَوتِ ؛ حَتّی تَجعَلَ ذلِکَ عُدَّهً لی فی آخِرَتی واُنسا لی فی وَحشَتی . (1)3 / 3ما یُنالُ بِهِ خَیرُ الدُّنیا وَالآخِرَهِ10894.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :«لا حَولَ ولا قُوَّهَ إلاّ بِاللّهِ» کَنزٌ مِن کُنوزِ الجَنَّهِ ، مَن قالَها نَظَرَ اللّهُ عَلَیهِ ، ومَن نَظَرَ اللّهُ إلَیهِ أعطاهُ اللّهُ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ . (2)10895.امام صادق علیه السلام :الإمام زین العابدین علیه السلام :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : ألا اُخبِرُکُم بِما یَکونُ بِهِ خَیرُ الدُّنیا وَالآخِرَهِ؟ وإذا کُرِبتُم واُغمِمتُم دَعَوتُمُ اللّهَ بِهِ فَفَرَّجَ عَنکُم؟ قالوا : بَلی یا رَسولَ اللّهِ.

قالَ : قولوا : «لا إلهَ إلاَّ اللّهُ رَبُّنا لا نُشرِکُ بِهِ شَیئا» ، ثُمَّ ادعوا بِما بَدا لَکُم . (3) .

1- .بحار الأنوار : 95 / 449 / 1 نقلاً عن الکتاب العتیق الغروی .

2- .معجم السفر : 184 / 587 ، الفردوس : 5 / 10 / 7285 کلاهما عن أبی بکر .

3- .المحاسن : 1 / 100 / 71 عن سعید بن المسیّب ، الدعوات : 56 / 143 وفیه «اللّه اللّه اللّه » بدل «لا إله إلاّ اللّه » ، بحار الأنوار : 93 / 208 / 11 و ص 311 / 14 و ج 95 / 279 / 1 .

ص: 161

3 / 3آنچه با آن، خیر دنیا و آخرت به دست می آید

10896.عنه علیه السلام :امام کاظم علیه السلام :خدایا! روزی ام کن آمادگی به هنگام مرگ را و به دست آوردن نیکی را، پیش از آن که از دست برود، تا آن را رهتوشه آخرتم سازی و دمساز من در وحشتم (تنهایی ام) کنی! 3 / 3آنچه با آن، خیر دنیا و آخرت به دست می آید 10898.الکافی عن احمد بن عبد العزیز عن بعض اصحابنا :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :«لا حَولَ و لا قوّهَ إلاّ باللّه » گنجی از گنج های بهشت است . هر که آن را بگوید، نظر لطف خدا بر او خواهد بود و هر که خدا به او نظر لطف کند، خیر دنیا و آخرت را به او می بخشد .10899.الإمامُ الرِّضا علیه السلام ( لَمّا سُئلَ عنِ التَّسبیحِ فی قولِهِ تعالی : {Q ) امام زین العابدین علیه السلام :پیامبر خدا فرمود: «آیا شما را بیاگاهانم که خیر دنیا و آخرت، به چه خواهد بود، و هرگاه گرفتار و اندوهگین شدید، اگر خدا را به آن بخوانید، غمتان را بزداید؟» .

گفتند: آری،ای پیامبر خدا!

فرمود: «بگویید: لا إله إلاّ اللّهُ رَبُّنا، لانُشْرِکُ بِهِ شَیْئَا؛ معبودی جز پروردگارمان اللّه نیست، چیزی را شریک او قرار نمی دهیم . آن گاه هر چه خواستید، بخوانید» .

.

ص: 162

10896.امام صادق علیه السلام :صحیح مسلم عن أبی مالک عن أبیه :أنَّهُ سَمِعَ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله أتاهُ رَجُلٌ فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، کَیفَ أقولُ حینَ أسأَلُ رَبّی؟ قالَ : قُل : «اللّهُمَّ اغفِر لی وَارحَمنی وعافِنی وَارزُقنی» ، ویَجمَعُ أصابِعَهُ إلاَّ الإِبهامَ ؛ فَإِنَّ هؤُلاءِ تَجمَعُ لَکَ دُنیاکَ وآخِرَتَکَ . (1)10897.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن اُعطِیَ لِسانا ذاکِرا فَقَد اُعطِیَ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ . (2)10898.الکافی ( به نقل از احمد بن عبد العزیز از بعضی از یاران م ) معدن الجواهر :قالَ رَجُلٌ لِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله : عَلِّمنی یا رَسولَ اللّهِ خَصلَهً تَجمَعُ لی خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ .

قالَ : لا تَکذِب . قالَ الرَّجُلُ : فَکُنتُ عَلی خِلالٍ یَکرَهُهَا اللّهُ تَعالی فَتَرَکتُها خَوفا مِن أن یَسأَلَنی سائِلٌ : هَل عَمِلتَ کَذا؟ فَأَفتَضِحَ أو أکذِبَ ، فَأَکونَ قَد خالَفتُ رَسولَ اللّهِ فی ما دَلَّنی عَلَیهِ . (3)10899.امام رضا علیه السلام ( در پاسخ به پرسش از تسبیح در آیه «و در بخشی بلند ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أربَعٌ مَن اُعطِیَهُنَّ اُعطِیَ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ : قَلبا شاکِرا ، ولِسانا ذاکِرا ، وبَدَنا عَلَی البَلاءِ صابِرا ، وزَوجَهً لا تَبغیهِ خَونا فی نَفسِها ولا مالِهِ . (4)10900.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام :وَجَدنا فی کِتابِ عَلِیٍّ علیه السلام أنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آلهقالَ وهُوَ عَلی مِنبَرِهِ : وَالَّذی لا إلهَ إلاّ هُوَ ، ما اُعطِیَ مُؤمِنٌ قَطُّ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ إلاّ بِحُسنِ ظَنِّهِ بِاللّهِورَجائِهِ لَهُ،وحُسنِ خُلُقِهِ،وَالکَفِ عَنِ اغتِیابِ المُؤمِنینَ. (5) .

1- .صحیح مسلم : 4 / 2073 / 36 ، مسند ابن حنبل : 5 / 381 / 15877 وفیه «واهدنی» بدل «وعافنی» و ح 15881 عن أبی طارق بن أشیم ، الأدب المفرد : 196 / 651 عن سعد بن طارق بن أشیم الأشجعی وکلاهما نحوه .

2- .الکافی : 2 / 499 / 1 / عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق علیه السلام .

3- .معدن الجواهر : 21 ، الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام : 354 .

4- .المعجم الکبیر : 11 / 109 / 11275 ، شُعَب الإیمان : 4 / 104 / 4429 ، حلیه الأولیاء : 3 / 65 وفیه «لا تتبعه» بدل « لا تبغیه» ، الشکر لابن أبی الدنیا : 28 / 34 کلّها عن ابن عبّاس ، کنز العمّال : 15 / 858 / 43416 ؛ الجعفریّات: 230 عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام عنه صلی الله علیه و آله، تاریخ الیعقوبی: 2/90، مشکاه الأنوار: 481 / 1600 عن الإمام الباقر علیه السلام وکلاهما نحوه ، بحار الأنوار : 82 / 145 / 30 .

5- .الکافی : 2 / 71 / 2 عن برید بن معاویه ، الاختصاص : 227 ، عدّه الداعی : 135 عن العالم علیه السلام وفیه من «واللّه ما اُعطی . . .» ، مشکاه الأنوار : 77 / 148 ، بحار الأنوار : 6 / 28 / 29 .

ص: 163

10901.الأمالی للصدوق عن ابن عبّاس :صحیح مسلم به نقل از ابو مالک، درباره پدرش : وی شنید که پیامبر خدا به مردی که خدمت ایشان رسیده بود و از ایشان پرسیده بود که: «وقتی از پروردگارم سؤال می کنم، چه بگویم؟»، فرموده است: بگو: «خدایا! مرا بیامرز، بر من رحمت آر، عافیتم بخش، و روزی ام ده!» و انگشتانش را بجز انگشت ابهام ببند، که اینها دنیا و آخرتت را برایت گرد می آورند .10902.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :به هر که زبانی ذکرگو داده شود، به او نیکی دنیا و آخرت داده شده است .10900.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :معدن الجواهر :مردی به پیامبر خدا گفت: ای پیامبر خدا! مرا خصلتی بیاموز که خیر دنیا و آخرت را برایم گرد آوَرَد . فرمود: «دروغ نگو» .

آن مرد می گوید: من عادت هایی داشتم که از نظر خدای متعال، ناپسند بودند. آنها را ترک کردم، از بیم آن که کسی از من بپرسد: «آیا آن کار را کرده ای؟» و من، یا رسوا شوم و یا دروغ بگویم و بر خلاف رهنمود پیامبر خدا عمل کرده باشم .10901.الأمالی للصدوق ( به نقل از ابن عباس ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چهار چیز است که به هر کس داده شود، خیر دنیا و آخرت را به او داده اند: دل سپاسگزار ، زبان ذکرگو، بدن شکیبا بر بلا، و همسری که در پی خیانت به شوهر نیست، نه درباره خودش و نه در مورد مال او .10902.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام باقر علیه السلام :در کتاب علی علیه السلام یافتیم که پیامبر خدا در حالی که بر منبر خویش بود، فرمود: «سوگند به آن که جز او معبودی نیست، هرگز خیر دنیا و آخرت را به مؤمنی ندهند، مگر به سبب: خوش گمانی اش به خدا و امیدش به او، اخلاق نیکویش، و پرهیز کردن از غیبت مؤمنان» . .

ص: 164

10903.عنه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :قالَ اللّهُ عز و جل : إذا أرَدتُ أن أجمَعَ لِلمُسلِمِ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ جَعَلتُ لَهُ قَلبا خاشِعا ، ولِسانا ذاکِرا ، وجَسَدا عَلَی البَلاءِ صابِرا ، وزَوجَهً مُؤمِنَهً تَسُرُّهُ إذا نَظَرَ إلَیها ، وتَحفَظُهُ إذا غابَ عَنها فی نَفسِها ومالِهِ . (1)10904.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله لِلحَسَنِ بنِ أبی رَزینٍ : ألا أدُلُّکَ عَلی مِلاکِ هذَا الأَمرِ الَّذی تُصیبُ بِهِ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ؟ عَلَیکَ بِمَجالِسِ أهلِ الذِّکرِ ، وإذا خَلَوتَ فَحَرِّک لِسانَکَ مَا استَطَعتَ بِذِکرِ اللّهِ ، وأحِبَّ فِی اللّهِ ، وأبغِض فِی اللّهِ . (2)10905.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خَصلَتانِ مَن رُزِقَهُما قَد اُعطِیَ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ : مَن إذَا ابتُلِیَ صَبَرَ ، وإذا اُعطِیَ شَکَرَ . (3)10903.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :ثَلاثٌ مَن رُزِقَهُنَّ فَقَد رُزِقَ خَیرَ الدّارَینِ : الرِّضا بِالقَضاءِ ، وَالصَّبرُ عَلَی البَلاءِ ، وَالدُّعاءُ فِی الرَّخاءِ . (4) .

1- .الکافی : 5 / 327 / 2 عن برید بن معاویه العجلی عن الإمام الباقر علیه السلام ، دعائم الإسلام : 2 / 194 / 705 ، مشکاه الأنوار : 481 / 1600 عن الإمام الباقر علیه السلام نحوه ، بحار الأنوار : 82 / 145 / 30 وراجع المعجم الکبیر : 11 / 109 / 11275 .

2- .حلیه الأولیاء : 1 / 367 ، تاریخ دمشق : 13 / 317 / 3285 وفیه «بمجالسه» بدل «بمجالس» ، کنز العمّال : 15 / 837 / 43329 .

3- .تنبیه الخواطر : 2 / 247 .

4- .مسکّن الفؤاد : 49 عن ابن مسعود ، الدعوات : 121 / 289 نحوه ، بحار الأنوار : 82 / 138 / 22 ؛ تنبیه الغافلین : 252 / 332 عن ابن مسعود نحوه .

ص: 165

10904.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند فرموده است: «هرگاه بخواهم نیکی دنیا و آخرت را برای مسلمانی فراهم آورم، برای او قرار می دهم: دلی خاشع، زبانی ذکرگو، بدنی شکیبا بر بلا، همسری باایمان که چون به او بنگرد، شادمانش کند و آن گاه که غایب باشد، نگهدار خویش و مال او باشد» .10905.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به حسن بن ابی رزین : آیا تو را به معیار این کار راهنمایی ات کنم، کاری که با آن به خیر دنیا و آخرت برسی؟ ملازم مجالس ذکر باش و آن گاه هم که تنهایی، تا می توانی زبانت را به یاد خدا بچرخان . و به خاطر خدا دوستی کن و به خاطر خدا دشمن بدار .10906.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دو خصلت است که به هر که داده باشند، خیر دنیا و آخرت را به او داده اند: [ خصلت] کسی که چون مبتلا شود، شکیبایی کند و چون بخشش یابد، سپاسگزار باشد .10907.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سه خصلت است که به هر کس بدهند، خیر دو سرا را به او داده اند: رضایتمندی به تقدیر خدا، شکیبایی بر بلا، و دعا در آسایش . .

ص: 166

10908.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :ثَلاثُ خِصالٍ یُدرَکُ بِها خَیرُ الدُّنیا وَالآخِرَهِ : الشُّکرُ عِندَ النَّعماءِ ، وَالصَّبرُ عِندَ الضَّرّاءِ ، وَالدُّعاءُ عِندَ البَلاءِ . (1)10909.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :ثَلاثٌ یُدرِکُ بِهِنَّ العَبدُ رَغائِبَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ : الصَّبرُ عَلَی البَلاءِ ، وَالرِّضا بِالقَضاءِ ، وَالدُّعاءُ فِی الرَّخاءِ . (2)10906.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :مَن اُعطِیَ حَظَّهُ مِنَ الرِّفقِ فَقَد اُعطِیَ حَظَّهُ مِنَ الخَیرِ ، ومَن حُرِمَ حَظَّهُ مِنَ الرِّفقِ فَقَد حُرِمَ حَظَّهُ مِنَ الخَیرِ . (3)10907.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ حَسَنَ الخُلُقِ ذَهَبَ بِخَیرِ الدُّنیا وَالآخِرَهِ . (4)10908.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن اُعطِیَ أربَعَ خِصالٍ فِی الدُّنیا فَقَد اُعطِیَ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ ، وفازَ بِحَظِّهِ مِنهُما : وَرَعٌ یَعصِمُهُ عَن مَحارِمِ اللّهِ ، وحُسنُ خُلُقٍ یَعیشُ بِهِ فِی النّاسِ ، وحِلمٌ یَدفَعُ بِهِ جَهلَ الجاهِلِ ، وزَوجَهٌ صالِحَهٌ تُعینُهُ عَلی أمرِ الدُّنیا وَالآخِرَهِ . (5)10909.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :الخَیرُ الَّذی لا شَرَّ فیهِ : الشُّکرُ مَعَ النِّعمَهِ ، وَالصَّبرُ عَلَی النّازِلَهِ . (6) .

1- .إرشاد القلوب : 149 .

2- .کنز العمّال : 15 / 808 / 43211 نقلاً عن أبی الشیخ عن عمران بن حصین .

3- .سنن الترمذی : 4 / 367 / 2013 ، مسند ابن حنبل : 10 / 432 / 27623 ولیس فیه من «ومَن حرم . . .» ، السنن الکبری : 10 / 326 / 20798 کلّها عن أبی الدرداء ، مسند أبی یعلی : 4 / 304 / 4513 وفیه «خیر الدنیا والآخره» بدل «الخیر» فی کلا الموضعین ، حلیه الأولیاء : 9 / 159 وفیه «من خیری الدنیا والآخره» بدل «الخیر» فی کلا الموضعین وکلاهما عن عائشه ، کنز العمّال : 3 / 38 / 5368 ؛ الجعفریّات : 149 عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آلهنحوه .

4- .الخصال : 42 / 34 عن الحسن عن أبیه بإسناده رفعه ، ثواب الأعمال : 215 / 1 عن موسی بن إبراهیم رفعه ، الأمالی للصدوق : 588 / 811 عن موسی بن إبراهیم عن الإمام الکاظم عن أبیه عن جدّه علیهم السلام ، مشکاه الأنوار : 393 / 1296 ، روضه الواعظین : 412 ، بحار الأنوار : 71 / 384 / 23 .

5- .الأمالی للطوسی : 577 / 1190 عن فاطمه بنت الحسین عن أبیها عن الإمام علیّ علیهم السلام ، تنبیه الخواطر : 2 / 71 ، بحار الأنوار : 69 / 404 / 106 و ج 103 / 237 / 38 .

6- .تحف العقول : 234 ، دستور معالم الحکم : 26 ، بحار الأنوار : 78 / 106 / 7 .

ص: 167

10910.بحار الأنوار :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سه خصلت است که با آنها می توان به خیر دنیا و آخرت رسید: شکرگزاری به هنگام برخورداری، شکیبایی در هنگام رنج و گرفتاری، و دعا به هنگام بلا .10911.الإمامُ زینُ العابدینَ علیه السلام ( لَمّا سُئلَ : ما بالُ المُتَهَجِّدِینَ بِاللَّی ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سه خصلت است که بنده با آنها به خواسته های دنیا و آخرت می رسد: شکیبایی بر بلا، رضایتمندی به تقدیر خدا، و دعا در آسایش .10912.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :به هر کس که بهره اش را از مدارا داده باشند، بهره اش را از خیر داده اند و هر که از بهره خود از مدارا، محروم شود، از بهره خویش از خیر، محروم شده است .10913.عنه علیه السلام ( فی قولِهِ تعالی : {Q} «إنَّ الحَسَناتِ یُذهِبْن ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :همانا نیک رفتار، خیر دنیا و آخرت را با خود برده است .10914.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در دنیا به هر کس چهار خصلت را داده باشند، به او خیر دنیا و آخرت را داده اند و به او بهره خویش از دو سرای رسیده است: پرهیزگاری ای که او را از حرام های خدا باز دارد؛ اخلاق نیکی که با آن در میان مردم زندگی کند؛ حلمی که با آن، نادانیِ جاهل را دفع کند؛ و همسر شایسته ای که در کار دنیا و آخرت، او را یاری نماید .10915.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :نیکی که هیچ بدی در آن نیست، شکر همراه با نعمت و شکیبایی بر مصیبت است . .

ص: 168

10910.بحار الأنوار :عنه علیه السلام :أربَعٌ مَن اُعطِیَهُنَّ فَقَد اُعطِیَ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ : صِدقُ حَدیثٍ ، وأداءُ أمانَهٍ ، وعِفَّهُ بَطنٍ ، وحُسنُ خُلُقٍ . (1)10911.امام زین العابدین علیه السلام ( وقتی از ایشان سؤال شد : چرا شب زنده داران از هم ) عنه علیه السلام :ما أعطَی اللّهُ سُبحانَهُ العَبدَ شَیئا مِن خَیرِ الدُّنیا وَالآخِرَهِ إلاّ بِحُسنِ خُلُقِهِ وحُسنِ نِیَّتِهِ . (2)10912.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن رُزِقَ الدّینَ فَقَد رُزِقَ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ . (3)10913.امام صادق علیه السلام ( درباره آیه «همانا خوبیها بدیها را از بین می برد ) عنه علیه السلام :جُمِعَ خَیرُ الدُّنیا وَالآخِرَهِ فی کِتمانِ السِّرِّ ومُصادَقَهِ الأَخیارِ ، وجُمِعَ الشَّرُّ فِی الإِذاعَهِ ومُؤاخاهِ الأَشرارِ . (4)10914.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام فِی الحِکَمِ المَنسوبَهِ إلَیهِ : خَیرُ الدُّنیا وَالآخِرَهِ فی خَصلَتَینِ : الغِنی وَالتُّقی . (5)10915.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :طَلَبتُ القَدرَ وَالمَنزِلَهَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِالعِلمِ ؛ تَعَلَّموا یَعظُم قَدرُکُم فِی الدّارَینِ .

وطَلَبتُ الکَرامَهَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِالتَّقوی ؛ اِتَّقوا لِتُکرَموا .

وطَلَبتُ الغِنی فَما وَجَدتُ إلاّ بِالقَناعَهِ ؛ عَلَیکُم بِالقَناعَهِ تَستَغنوا .

وطَلَبتُ الرّاحَهَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِتَرکِ مُخالَطَهِ النّاسِ إلاّ لِقِوامِ عَیشِ الدُّنیا ؛ اُترُکُوا الدُّنیا ومُخالَطَهَ النّاسِ تَستَریحوا فِی الدّارَینِ ، وتَأمَنوا مِنَ العَذابِ .

وطَلَبتُ السَّلامَهَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِطاعَهِ اللّهِ ؛ أطیعُوا اللّهَ تَسلَموا .

وطَلَبتُ الخُضوعَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِقَبولِ الحَقِّ ؛ اِقبَلُوا الحَقَّ فَإِنَّ قَبولَ الحَقِّ یُبعِدُ مِنَ الکِبرِ .

وطَلَبتُ العَیشَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِتَرکِ الهَوی ؛ فَاترُکِ الهَوی لِیَطیبَ عَیشُکُم .

وطَلَبتُ المَدحَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِالسَّخاوَهِ ؛ کونوا أسخِیاءَ تُمدَحوا .

وطَلَبتُ نَعیمَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ فَما وَجَدتُ إلاّ بِهذِهِ الخِصالِ الَّتی ذَکَرتُها . (6) .

1- .غرر الحکم : 2142 ، عیون الحکم والمواعظ : 74 / 1807 .

2- .غرر الحکم : 9670 ، عیون الحکم والمواعظ : 483 / 8915 .

3- .غرر الحکم : 8523 ، عیون الحکم والمواعظ : 450 / 8000 .

4- .الاختصاص : 218 ، بحار الأنوار : 74 / 178 / 17 و ج 75 / 71 / 14 .

5- .شرح نهج البلاغه : 20 / 301 / 446 .

6- .جامع الأخبار : 341 / 950 ، بحار الأنوار : 69 / 399 / 91 .

ص: 169

10916.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( لِرَجُلٍ قالَ لَهُ : إنّی حُرِمتُ الصَّلاهَ بال ) امام علی علیه السلام :چهار چیز است که به هر کس داده باشند، خیر دنیا و آخرت را به او داده اند: راستگویی، امانتداری، عفّت شکم (حلال خوری)، و اخلاق نیک .10917.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :خدای سبحان به بنده، از خیر دنیا و آخرت، چیزی همانند خوش اخلاقی و نیّت نیک، نداده است .10918.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :به هر که دین داده اند، خیر دنیا و آخرت را روزی کرده اند .10916.امام علی علیه السلام ( به مردی که عرض کرد : من از نماز شب محروم شده ام ) امام علی علیه السلام :نیکی دنیا و آخرت، در رازداری و دوستی با نیکان، گرد آمده است، و بدی ، در افشای راز و دوستی با بدان، جمع شده است .10917.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام از حکمت های منسوب به ایشان : خیر دنیا و آخرت، در دو خصلت است: بی نیازی و پرهیزگاری .10918.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :در جستجوی منزلت بودم [ و] آن را جز در سایه دانش نیافتم . دانش بیاموزید تا در دو سرا، ارزشمند شوید .

در جستجوی بزرگواری بودم [ و] آن را جز در سایه تقوا ندیدم . تقوا پیشه کنید تا ارج یابید .

در جستجوی بی نیازی بودم [ و] آن را جز با قناعت نیافتم . قناعت، پیشه کنید تا بی نیاز شوید .

در جستجوی آسودگی بودم [ و] آن را جز در ترک آمیزش با مردم نیافتم، مگر در حدّی که زندگی دنیا سامان می گیرد. پس دنیا و آمیزش با مردم را وا گذارید تا در هر دو سرا بیاسایید و از عذاب، ایمن شوید .

در جستجوی سلامت بودم [ و] آن را جز در سایه طاعت خداوند نیافتم . از خداوند پیروی کنید تا سالم بمانید .

در جستجوی خضوع بودم [ و] آن را جز با پذیرش حق نیافتم . حق پذیر باشید؛ چرا که پذیرش حق، از تکبّر دور می سازد .

در جستجوی زندگی بودم [ و] آن را جز با ترک هوای نفس نیافتم . پس هوای نفس را رها کنید تا زندگی تان خوش باشد .

در جستجوی ستودگی بودم [ و] آن را جز با سخاوت نیافتم . پس بخشنده باشید تا ستایش شوید .

در جستجوی نعمت دنیا و آخرت بودم [ و] آن را جز به این خصلت ها که یاد کردم، نیافتم . .

ص: 170

10919.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام الحسین علیه السلام لِرَجُلٍ سَأَلَهُ عَن خَیرِ الدُّنیا وَالآخِرَهِ : بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ . أمّا بَعدُ ، فَإِنَّهُ مَن طَلَبَ رِضَا اللّهِ بِسَخَطِ النّاسِ کَفاهُ اللّهُ اُمورَ النّاسِ ، ومَن طَلَبَ رِضَا النّاسِ بِسَخَطِ اللّهِ وَکَلَهُ اللّهُ إلَی النّاسِ . وَالسَّلامُ . (1)10920.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام زین العابدین علیه السلام فی دُعائِهِ لِلأَضحی وَالجُمُعَهِ : وأسأَلُکَ اللّهُمَّ رَبَّنا بِأَنَّ لَکَ المُلکَ ولَکَ الحَمدَ ، لا إلهَ إلاّ أنتَ الحَلیمُ الکَریمُ ، الحَنّانُ المَنّانُ ، ذُو الجَلالِ وَالإِکرامِ ، بَدیعُ السَّماواتِ وَالأَرضِ ، مَهما قَسَمتَ بَینَ عِبادِکَ المُؤمِنینَ مِن خَیرٍ ، أو عافِیَهٍ ، أو بَرَکَهٍ ، أو هُدیً ، أو عَمَلٍ بِطاعَتِکَ ، أو خَیرٍ تَمُنُّ بِهِ عَلَیهِم تَهدیهِم بِهِ إلَیکَ ، أو تَرفَعُ لَهُم عِندَکَ دَرَجَهً ، أو تُعطیهِم بِهِ خَیرا مِن خَیرِ الدُّنیا وَالآخِرَهِ ؛ أن تُوَفِّرَ حَظّی ونَصیبی مِنهُ . (2) .

1- .الأمالی للصدوق : 268 / 293 عن یحیی بن أبی القاسم عن الإمام الصادق عن أبیه عن جدّه علیهم السلام ، الاختصاص : 225 عن الإمام الصادق عن أبیه عن جدّه علیهم السلام ، روضه الواعظین : 485 ، بحار الأنوار : 71 / 208 / 17 و ص 371 / 3 .

2- .الصحیفه السجّادیّه : 203 الدعاء 48 ، مصباح المتهجّد : 371 / 501 ولیس فیه «أن توفّر . . .» ، المصباح للکفعمی : 574 عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 89 / 218 / 65 .

ص: 171

10921.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام حسین علیه السلام به مردی که از او درباره خیر دنیا و آخرت پرسید : به نام خداوند بخشاینده مهربان . امّا بعد، هر کس رضایت الهی را با نارضایی مردم بطلبد، خداوند برای کارهای مردم [ و حلّ نارضایی آنان ]او را بس است؛ و هر کس با خشم خدا در پی خشنودی مردم باشد، خداوند، او را به مردم وا می گذارد . و السلام .10919.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام زین العابدین علیه السلام در دعای روز عید قربان و جمعه : بار خدایا، پروردگارا! به سبب آن که پادشاهی و ستایش از آنِ توست و معبودی جز تو نیست که [ تو،] بردبار و بزرگوار، مهربان و صاحب نعمت، با شکوه و بزرگوار، و پدیدآورنده آسمان ها و زمین هستی ، از تو می خواهم که هرگاه میان بندگان مؤمن خود، خیر و عافیت، برکت و هدایت، و عمل به طاعتت را تقسیم می کنی، یا هر خیری که بر آنان منّت می نهی [ و] با آن نعمتْ بخشی، آنان را به سوی خودت رهنمون می شوی، یا درجه آنان را نزد خودت بالا می بری و یا به آنان خیری از خیرهای دنیا و آخرت را می بخشی، بهره و سهم مرا نیز از آن، سرشار سازی . .

ص: 172

10920.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام :مَن اُعطِیَ الخُلُقَ وَالرِّفقَ فَقَد اُعطِیَ الخَیرَ کُلَّهُ وَالرّاحَهَ وحُسنَ حالِهِ فی دُنیاهُ وآخِرَتِهِ ، ومَن حُرِمَ الرِّفقَ وَالخُلُقَ کانَ ذلِکَ لَهُ سَبیلاً إلی کُلِّ شَرٍّ وبَلِیَّهٍ ، إلاّ مَن عَصَمَهُ اللّهُ تَعالی . (1)10921.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :ثَلاثَهٌ مَن تَمَسَّکَ بِهِنَّ نالَ مِنَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ بُغیَتَهُ : مَنِ اعتَصَمَ بِاللّهِ ، ورَضِیَ بِقَضاءِ اللّهِ ، وأحسَنَ الظَّنَّ بِاللّهِ . (2)10922.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :العالم علیه السلام :وَاللّهِ ما اُعطِیَ مُؤمِنٌ قَطُّ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ إلاّ بِحُسنِ ظَنِّهِ بِاللّهِ ورَجائِهِ لَهُ ، وحُسنِ خُلُقِهِ ، وَالکَفِّ عَنِ اغتِیابِ المُؤمِنینَ .

وَاللّهُ تَعالی لا یُعَذِّبُ عَبدا بَعدَ التَّوبَهِ وَالاِستِغفارِ إلاّ بِسوءِ ظَنِّهِ ، وتَقصیرِهِ فی رَجائِهِ اللّهَ عز و جل ، وسوءِ خُلُقِهِ ، وَاغتِیابِهِ لِلمُؤمِنینَ .

ولَیسَ یَحسُنُ ظَنُّ عَبدٍ مُؤمِنٍ بِاللّهِ عز و جل إلاّ کانَ اللّهُ عِندَ ظَنِّهِ ؛ لِأَنَّ اللّهَ تَعالی کَریمٌ یَستَحیی أن یُخلِفَ ظَنَّ عَبدِهِ ورَجاءَهُ .

فَأَحسِنُوا الظَّنَّ بِاللّهِ وَارغَبوا إلَیهِ ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالی یَقولُ : «الظَّآنِّینَ بِاللَّهِ ظَنَّ السَّوْءِ عَلَیْهِمْ دَآئِرَهُ السَّوْءِ وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ وَ لَعَنَهُمْ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَهَنَّمَ وَ سَآءَتْ مَصِیرًا (3) » . (4)10923.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :تحف العقول :سَأَلَهُ [ أیِ الإِمامَ الصّادِقَ علیه السلام] رَجُلٌ أن یُعَلِّمَهُ ما یَنالُ بِهِ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ ولا یَطولُ عَلَیهِ فَقالَ علیه السلام : لا تَکذِب . (5) .

1- .حلیه الأولیاء : 3 / 186 عن ابن المبارک .

2- .تحف العقول : 316 ، بحار الأنوار : 78 / 229 / 2 .

3- .الفتح : 6 .

4- .عدّه الداعی : 135 ، إرشاد القلوب : 109 عن الإمام الصادق علیه السلامنحوه ، بحار الأنوار : 6 / 28 / 29 و ج 70 / 399 / 72 .

5- .تحف العقول : 359 ، بحار الأنوار : 78 / 241 / 27 .

ص: 173

10922.امام باقر علیه السلام :امام باقر علیه السلام :به هر کس که اخلاق و مدارا داده اند، به او همه نیکی، آسودگی، و نیک حالیِ در دنیا و آخرت را داده اند ؛ و هر کس از مدارا و خوش اخلاقی محروم باشد، آن برای او راهی به سوی هر بدی و گرفتاری است، مگر آن که خدا نگاهش دارد.10923.امام صادق علیه السلام :امام صادق علیه السلام :سه چیز است که هر کس به آنها چنگ زند، به خواسته هایش در دنیا و آخرت می رسد: کسی که به خداوند، چنگ زند، و به تقدیر الهی راضی باشد، و به خداوند، خوش گمان باشد .10924.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام کاظم علیه السلام :به خدا سوگند، هرگز به مؤمنی خیر دنیا و آخرت داده نشده، مگر به سبب: خوش گمانی اش به خداوند و امیدش به درگاه او، اخلاق نیکویش، و پرهیز کردن از غیبت مؤمنان .

و خداوند، هیچ بنده ای را پس از توبه و استغفار، عذاب نمی کند، مگر به سبب: بدگمانی اش و کوتاهی اش در امید به درگاه خدا، بد اخلاقی اش، و غیبت کردنش از مؤمنان .

و هیچ بنده مؤمنی، گمانش به خدا نیکو نمی شود، جز آن که خداوند، نزد گمان او [ و همراه با آن ]است؛ چرا که خدای متعال، بخشنده است و شرم دارد که بر خلاف گمان و امید بنده اش کار کند .

پس به خدا خوش بین باشید و به او رغبت نشان دهید؛ چون می فرماید: «گمانْ برندگان به خدا [ از نوعِ] گمان بد . برگشت بدگمانی، به خود آنان است و خدا بر آنان خشم گرفت و لعنتشان کرد و دوزخ را برای آنان آماده ساخت و بد سرانجامی است!» .10925.عنه صلی الله علیه و آله :تحف العقول :مردی از امام صادق علیه السلام خواست تا به او چیزی بیاموزد که با آن به خیر دنیا و آخرت برسد و [ آموختنش] به درازا نکشد . امام علیه السلامفرمود: «دروغ نگو» . .

ص: 174

10926.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :مَن کانَ یُؤمِنُ بِاللّهِ وَالیَومِ الآخِرِ فَلا یَدَع أن یَقرَأَ فی دُبُرِ الفَریضَهِ بِ «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ » ؛ فَإِنَّهُ مَن قَرَأَها جَمَعَ اللّهُ لَهُ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ ، وغَفَرَ لَهُ ولِوالِدَیهِ وما وَلَدا . (1)10927.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر والإمام الصادق علیهماالسلام :مَن قَرَأَ سورَهَ «الطّورِ» ، جَمَعَ اللّهُ لَهُ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ . (2)10924.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :مَن یَتَّقِ اللّهَ فَقَد أحرَزَ نَفسَهُ مِنَ النّارِ بِإِذنِ اللّهِ ، وأصابَ الخَیرَ کُلَّهُ فِی الدُّنیا وَالآخِرَهِ . (3)10925.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مصباح الشریعه فی ما نسب إلی الإمام الصادق علیه السلام : ثَلاثَهُ أشیاءَ فی کُلِّ زَمانٍ عَزیزَهٌ ، وهِیَ : الإِخاءُ فِی اللّهِ تَعالی ، وَالزَّوجَهُ الصّالِحَهُ الأَلیفَهُ تُعینُهُ فی دینِ اللّهِ عز و جل ، وَالوَلَدُ الرَّشیدُ .

ومَن وَجَدَ الثَّلاثَهَ ومَن أصابَ إحدَی الثَّلاثَهِ فَقَد أصابَ خَیرَ الدّارَینِ وَالحَظَّ الأَوفَرَ مِنَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ . (4)10926.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :مَن أرادَ الحَدیثَ لِمَنفَعَهِ الدُّنیا لَم یَکُن لَهُ فِی الآخِرَهِ نَصیبٌ ، ومَن أرادَ بِهِ خَیرَ الآخِرَهِ أعطاهُ اللّهُ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ . (5) .

1- .الکافی : 2 / 622 / 11 ، ثواب الأعمال : 156 / 4 کلاهما عن أبی بکر الحضرمی ، جامع الأخبار : 123 / 230 عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار : 92 / 345 / 4 .

2- .ثواب الأعمال : 143 / 1 عن محمّد بن مسلم ، مکارم الأخلاق : 2 / 185 / 2492 عن الإمام الصادق علیه السلام ، مجمع البیان : 9 / 245 عن محمّد بن هشام عن الإمام الباقر علیه السلام .

3- .مختصر بصائر الدرجات : 79 ، بصائر الدرجات : 526 / 1 ولیس فیه «اللّه » بعد «یتّق» وکلاهما عن المفضّل بن عمر ، بحار الأنوار : 24 / 286 / 1 .

4- .مصباح الشریعه : 307 ، بحار الأنوار : 74 / 282 / 3 .

5- .الکافی : 1 / 46 / 2 ، منیه المرید : 138 ، مشکاه الأنوار : 245 / 714 وفیه «من نصیب» وکلّها عن أبی خدیجه ، بحار الأنوار : 2 / 158 / 2 .

ص: 175

10927.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :هر کس که به خدا و قیامت ایمان دارد، خواندن سوره توحید را پس از هر نماز واجب، ترک نکند؛ چرا که هر کس آن را بخواند، خداوند، خیر دنیا و آخرت را برایش فراهم می آورد و او و پدر و مادر و فرزندش را می آمرزد .10928.عنه صلی الله علیه و آله ( لِرَجُلٍ [یقال له قلیب] شَکا حِرمانَهُ الحَجَّ ) امام باقر یا امام صادق علیهماالسلام :هر کس سوره «طور» را بخواند، خداوند، خیر دنیا و آخرت را برای او فراهم می آورد .10929.عنه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :هر کس از خدا پروا کند، به اذن خدا، خود را از آتش نگه داشته و به همه خیر دنیا و آخرت رسیده است .10930.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :مصباح الشریعه در سخنی که به امام صادق علیه السلامنسبت داده شده : سه چیز، همیشه کمیاب اند : برادری در راه خدای متعال، همسر شایسته و همدم که او را در دین خدا یاری کند، و فرزند رشید و نیک .

هر کس هر سه را داشته باشد و هر کس یکی از این سه را داشته باشد، به خیر دو سرا و به بیشترین بهره دنیا و آخرت رسیده است .10931.عنه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :هر کس حدیث را برای سود دنیا بجوید، در آخرت بهره ای نخواهد داشت . و هر کس آن را به خاطر خیر آخرت بخواهد، خداوند، خیر دنیا و آخرت را به او می دهد . .

ص: 176

10932.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :إنَّ رَجُلاً أتی رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، إنّی اُصَلّی فَأَجعَلُ بَعضَ صَلاتی لَکَ .

فَقالَ : ذلِکَ خَیرٌ لَکَ .

فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، فَأَجعَلُ نِصفَ صَلاتی لَکَ .

فَقالَ : ذلِکَ أفضَلُ لَکَ .

فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، فَإِنّی اُصَلّی فَأَجعَلُ کُلَّ صَلاتی لَکَ .

فَقالَ رَسولُ اللّهِ : إذَن یَکفِیَکَ اللّهُ ما أهَمَّکَ مِن أمرِ دُنیاکَ وآخِرَتِکَ . (1)10933.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :الکافی عن هلقام بن أبی هلقام :أتَیتُ أبا إبراهیمَ علیه السلام فَقُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداکَ ، عَلِّمنی دُعاءً جامِعا لِلدُّنیا وَالآخِرَهِ وأوجِز .

فَقالَ : قُل فی دُبُر الفَجرِ إلی أن تَطلُعَ الشَّمسُ : «سُبحانَ اللّهِ العَظیمِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ وأسأَلُهُ مِن فَضلِهِ» .

قالَ هِلقامُ : لَقَد کُنتُ مِن أسوَاَ أهلِ بَیتی حالاً ، فَما عَلِمتُ حَتّی أتانی میراثٌ مِن قِبَلِ رَجُلٍ ما ظَنَنتُ أنَّ بَینی وبَینَهُ قَرابهً ، وإنِّی الیَومَ أیسَرُ أهلِ بَیتی ؛ ذلِکَ إلاّ بِما عَلَّمَنی مَولایَ العَبدُ الصّالِحُ علیه السلام . (2)10934.عنه علیه السلام :الکافی عن علیّ بن مهزیار :کَتَبَ مُحَمَّدُ بنُ إبراهیمَ إلی أبِی الحَسَنِ علیه السلام : إن رَأَیتَ یا سَیِّدی أن تُعَلِّمَنی دُعاءً أدعو بِهِ فی دُبُرِ صَلَواتی یَجمَعُ اللّهُ بِهِ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ .

فَکَتَبَ علیه السلام : تَقولُ : «أعوذُ بِوَجهِکَ الکَریمِ وعِزَّتِکَ الَّتی لا تُرامُ وقُدرَتِکَ الَّتی لا یَمتَنِعُ مِنها شَیءٌ ، مِن شَرِّ الدُّنیا وَالآخِرَهِ ، ومِن شَرِّ الأَوجاعِ کُلِّها» . (3) .

1- .الکافی : 8 / 274 / 414 ، ثواب الأعمال : 188 / 1 نحوه وفیه «ثلث صلاتی» بدل «بعض صلاتی» وکلاهما عن مرازم ، بحار الأنوار : 94 / 60 / 42 .

2- .الکافی : 2 / 550 / 12 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 328 / 962 وفیه «فما علمت» بدل « ما ظننت» ، مکارم الأخلاق : 2 / 34 / 2075 ، بحار الأنوار : 86 / 131 / 7 .

3- .الکافی : 3 / 346 / 28 ، مصباح المتهجّد : 51 / 68 من دون إسنادٍ إلی المعصوم ، بحار الأنوار : 86 / 48 .

ص: 177

10928.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( به مردی [به نام قلیب] که از محرومیّت خود از حجّ ) امام صادق علیه السلام :مردی نزد پیامبر خدا آمد و گفت:ای پیامبر خدا! من نماز می گزارم و بخشی از نمازم را برای تو قرار می دهم .

فرمود: «این برایت خوب است» .

گفت: ای پیامبر خدا! من نصف نمازم را برای تو قرار می دهم .

فرمود: «این برایت برتر است» .

گفت: من نماز می خوانم و همه نمازم را برای تو قرار می دهم .

پیامبر خدا فرمود: «پس خداوند هم در مورد آنچه از کار دنیا و آخرتت که تو را نگران ساخته، کفایتت می کند» .10929.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الکافی به نقل از هِلقام بن ابی هلقام : خدمت امام کاظم علیه السلامرسیدم و به او عرض کردم: فدایت شوم! مرا دعایی مختصر بیاموز که دربرگیرنده دنیا و آخرت باشد .

فرمود: «بعد از هر نماز صبح تا طلوع خورشید، بگو: سُبْحانَ اللّهِ العَظیمِ و بِحَمْدِهِ، أَسْتَغْفِرُ اللّهَ وَ أَسْأَلُهُ مِنْ فَضلِهِ؛ خدای بزرگ، منزّه است . به ستایش او مشغولم و از او آمرزش می خواهم و از فضل او می طلبم » .

من از همه خانواده ام بدحال تر و پریشان تر بودم، تا آن که از سوی مردی که فکر نمی کردم میان من و او خویشاوندی باشد، ارثی به من رسید و امروز، من توانگرترین فرد خانواده ام. این نبود، مگر به برکت آنچه مولایم، بنده شایسته خدا (امام کاظم علیه السلام)، به من آموخت .10930.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الکافی به نقل از علی بن مهزیار : محمّد بن ابراهیم، نامه ای به محضر امام کاظم علیه السلام نوشت و درخواست کرد که: سرورم! مرا دعایی بیاموز که پس از نمازهایم بخوانم تا خداوند، خیر دنیا و آخرت را برایم فراهم آورد .

امام علیه السلام نوشت: چنین می گویی: «أَعُوذُ بِوَجْهِکَ الکَریمِ وَ عِزَّتِکَ الَّتی لاتُرامُ وَ قُدرَتِکَ الَّتی لایَمْتنِعُ مِنْها شَیْ ءٌ، مِنْ شَرِّ الدُّنْیا و الآخِرَهِ وَ مِنْ شَرِّ الأَوْجاعِ کُلِّها؛ به درگاه با شکوه و بنده نوازت و به آن قدرتِ تباه نشدنی و آن توانایی ات که هیچ چیز در برابر آن ناشدنی نیست، از شرّ دنیا و آخرت و از شرّ همه دردها، به تو پناه می آورم» . .

ص: 178

10931.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :معدن الجواهر :قالَ رَجُلٌ لِأَحَدِ الأَئِمَّهِ علیهم السلام : یَابنَ رَسولِ اللّهِ ، عَلِّمنی ما یَجمَعُ لی خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ ولا تُطِل عَلَیَّ، قالَ: عَلَیکَ بِشَیءٍ واحِدٍ ؛ وهُوَ تَرکُ الغَضَبِ. (1)10932.امام علی علیه السلام :عنهم علیهم السلام :إنَّ أصلَ کُلِّ خَیرٍ فِی الدُّنیا وَالآخِرَهِ شَیءٌ واحِدٌ ؛ وهُوَ الخَوفُ مِنَ اللّهِ عز و جل . (2)راجع : ص 272 (آثار الحسنات / خیر الدنیا والآخره) .

3 / 4جَوامِعُ الخَیرِ10936.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :سَبعُ خِصالٍ مِن جَوامِعِ الخَیرِ : حُبُّ الإِسلامِ ، وأهلِهِ ، وَالفُقَراءِ ، ومُجالَسَتِهِم ، ولا تَیأَس مِن رَجُلٍ یَکونُ عَلی شَرٍّ فَیَرجِعُ إلی خَیرٍ فَیَموتُ عَلَیهِ ، ولا تَأمَن رَجُلاً یَکونُ عَلی خَیرٍ فَیَرجِعُ إلی شَرٍّ فَیَموتُ عَلَیهِ ، لِیَشغَلکَ عَنِ النّاسِ ما تَعلَمُ مِن نَفسِکَ . (3)10937.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن مَنَّ اللّهُ عَلَیهِ بِمَعرِفَهِ أهلِ بَیتی ووِلایَتِهِم ، فَقَد جَمَعَ اللّهُ لَهُ الخَیرَ کُلَّهُ . (4) .

1- .معدن الجواهر : 22 .

2- .معدن الجواهر : 22 .

3- .الفردوس : 2 / 331 / 3494 عن أبی ذرّ ، کنز العمّال : 15 / 908 / 43569 .

4- .الأمالی للصدوق : 560 / 751 عن أبی قدامه الفدّانی ، بشاره المصطفی : 176 عن أبی ورامه القدائی ، بحار الأنوار : 27 / 88 / 36 .

ص: 179

3 / 4مجموعه های نیکی

10938.عنه علیه السلام :معدن الجواهر :مردی به یکی از امامان علیهم السلام گفت: ای پسر پیامبر خدا! مرا چیزی بیاموز که در بردارنده خیر دنیا و آخرت باشد و [ در آموختنت ]طول مده . امام علیه السلام فرمود: «بر تو باد انجام دادن یک چیز: خشم را وا گذار» .10939.عنه علیه السلام :از اهل بیت علیهم السلام :ریشه همه نیکی ها در دنیا و آخرت، یک چیز است: خداترسی .ر . ک : ص 273 (آثار حسنات/ خیر دنیا و آخرت) .

3 / 4مجموعه های نیکی (1)10937.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هفت خصلت، از مجموعه های نیکی است: دوست داشتن اسلام و مسلمانان و تهیدستان و همنشینی با آنان؛ این که ناامید نباشی از مردی که بر بدی است، که به سوی نیکی برمی گردد و بر نیکی می میرد؛ این که ایمن نباشی از مردی که بر نیکی است ، که به سوی بدی برمی گردد و بر بدی می میرد؛ و این که آنچه از [ عیوب] خودت می دانی، تو را از پرداختن به [ عیب های ]دیگران باز دارد .10938.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند بر هر کس که منّت نهد و معرفت و ولایت خاندان مرا روزی اش کند، همه خیر را برای او گرد آورده است .

.

1- .مقصود از «مجموعه های نیکی» ، صفت یا صفاتی است که هر کس بدان متّصف شود ، به سایر ارزش های اخلاقی و عملی نیز دست خواهد یافت .

ص: 180

10939.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :جِماعُ الخَیرِ خَشیَهُ اللّهِ . (1)10940.امام صادق علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :جُمِعَ الخَیرُ کُلُّهُ فی ثَلاثِ خِصالٍ : النَّظَرِ وَالسُّکوتِ وَالکَلامِ . فَکُلُّ نَظَرٍ لَیسَ فیهِ اعتِبارٌ ؛ فَهُوَ سَهوٌ ، وکُلُّ کَلامٍ لَیسَ فیهِ ذِکرٌ فَهُوَ لَغوٌ ، وکُلُّ سُکوتٍ لَیسَ فیهِ فِکرٌ فَهُوَ غَفلَهٌ .

فَطوبی لِمَن کانَ نَظَرُهُ عَبَرا ، وسُکوتُهُ فِکرا ، وکَلامُهُ ذِکرا ، وبَکی عَلی خَطیئَتِهِ وأمِنَ النّاسُ شَرَّهُ ! (2)10941.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :جِماعُ الخَیرِ فِی المُوالاهِ فِی اللّهِ ، وَالمُعاداهِ فِی اللّهِ ، وَالمَحَبَّهِ فِی اللّهِ ، وَالبُغضِ فِی اللّهِ . (3)10942.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :عَلَیکُم بِتَقوَی اللّهِ ؛ فَإِنَّها تَجمَعُ الخَیرَ ولا خَیرَ غَیرُها . (4)10943.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :جِماعُ الخَیرِ فی أعمالِ البِرِّ . (5)10944.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :جِماعُ الخَیرِ فِی المُشاوَرَهِ ، وَالأَخذِ بِقَولِ النَّصیحِ . (6)10945.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :جِماعُ الخَیرِ فِی العَمَلِ بِما یَبقی ، وَالاِستِهانَهِ بِما یَفنی . (7) .

1- .تنبیه الخواطر : 2 / 122 .

2- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 405 / 5876 ، معانی الأخبار : 344 / 1 ، الخصال : 98 / 47 ، کلاهما عن أبی حمزه عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام الأمالی للصدوق : 80 / 47 عن سلمان بن خالد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، ثواب الأعمال : 212 / 1 عن أبی حمزه ، الاختصاص : 231 کلاهما عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام ، بحار الأنوار : 71 / 275 / 2 .

3- .غرر الحکم : 4781 ، عیون الحکم والمواعظ : 223 / 4348 .

4- .تنبیه الخواطر : 2 / 178 .

5- .غرر الحکم : 4796 .

6- .غرر الحکم : 4769 .

7- .غرر الحکم : 4735 .

ص: 181

10941.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مجموعه نیکی، خداترسی است .10942.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :همه نیکی، در سه خصلت گرد آمده است: نگاه، سکوت، سخن . هر نگاهی که در آن پندآموزی نباشد، اشتباه است؛ هر سخنی که در آن یادآوری نباشد، بیهوده است؛ و هر سکوتی که در آن اندیشه نباشد، غفلت است .

پس خوشا آن که نگاهش عبرت، سکوتش تفکّر، و سخنش یادآوری باشد و بر خطای خویش بگرید و مردم از شرّ او آسوده باشند .10943.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :مجموعه نیکی، در دوستی برای خدا و دشمنی برای خدا و محبّت داشتن به خاطر خدا و کینه ورزیدن به خاطر خداست .10944.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :بر شما باد پروای از خدا؛ چرا که همه نیکی را گرد می آورد و خیری جز آن نیست!10945.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :مجموعه نیکی، در کارهای نیک است .10946.الإمامُ الباقرُ أو الإمامُ الصّادقُ علیهما السلامامام علی علیه السلام :مجموعه نیکی، در مشورت و گوش سپردن به سخن خیرخواه است .10947.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :مجموعه نیکی، در عمل به چیزی است که ماندگار است و ناچیز شمردن آنچه ناپایدار است . .

ص: 182

10948.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :ثَلاثٌ هُنَّ جِماعُ الخَیرِ : إسداءُ النِّعَمِ ، ورِعایَهُ الذِّمَمِ ، وصِلَهُ الرَّحِمِ . (1)10949.عنه صلی الله علیه و آله ( لَمّا سُئلَ عن کَیفِیَّهِ الصَّلاهِ علَیهِ ) عنه علیه السلام :إنَّ الخَیرَ کُلَّهُ فی مَن عَرَفَ قَدرَهُ . (2)10946.امام باقر یا امام صادق علیهما السلام :الإمام زین العابدین علیه السلام :الخَیرُ کُلُّهُ صِیانَهُ الإِنسانِ نَفسَهُ . (3)10947.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :رَأَیتُ الخَیرَ کُلَّهُ قَدِ اجتَمَعَ فی قَطعِ الطَّمَعِ عَمّا فی أیدِی النّاسِ . (4)10948.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :أوحَی اللّهُ عز و جل إلی آدَمَ علیه السلام : یا آدَمُ ، إنّی أجمَعُ لَکَ الخَیرَ کُلَّهُ فی أربَعِ کَلِماتٍ ؛ واحِدَهٌ لی ، وواحِدَهٌ لَکَ ، وواحِدَهٌ فی ما بَینی وبَینَکَ ، وواحِدَهٌ فی ما بَینَکَ وبَینَ النّاسِ :

فَأَمَّا الَّتی لی : فَتَعبُدُنی ولا تُشرِکُ بی شَیئا ؛ وأمَّا الَّتی لَکَ : فَاُجازیکَ بِعَمَلِکَ أحوَجَ ما تَکونُ إلَیهِ .

وأمَّا الَّتی فی ما بَینی وبَینَکَ : فَعَلَیکَ الدُّعاءُ وعَلَیَّ الإِجابَهُ .

وأمَّا الَّتی بَینَکَ وبَینَ النّاسِ : فَتَرضی لِلنّاسِ ما تَرضی لِنَفسِکَ . (5)10949.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در پاسخ به پرسش از نحوه درود فرستادن بر ایشان ) قضاء حقوق المؤمنین عن الإمام الصادق علیه السلام :ما عَلی أحَدِکُم أن یَنالَ الخَیرَ کُلَّهُ بِالیَسیرِ .

قالَ الرّاوی : قُلتُ : بِماذا ، جُعِلتُ فِداکَ؟

قالَ : یَسُرُّنا بِإِدخالِ السُّرورِ عَلَی المُؤمِنینَ مِن شیعَتِنا . (6) .

1- .غرر الحکم : 4675 ، عیون الحکم والمواعظ : 214 / 4247 .

2- .الإرشاد : 1 / 231 ، تنبیه الخواطر : 2 / 115 وفیه «قدر نفسه» بدل «قدره» ، بحار الأنوار : 2 / 99 / 59 .

3- .تحف العقول : 278 ، بحار الأنوار : 78 / 136 / 9 .

4- .الکافی : 2 / 148 / 3 و ص 320 / 3 کلاهما عن الزهری ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 392 / 5834 عن الإمام علیّ علیه السلام نحوه ، مشکاه الأنوار : 226 / 624 ، بحار الأنوار : 73 / 171 / 10 .

5- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 405 / 5877 ، الکافی : 2 / 146 / 13 عن یعقوب بن شعیب ، الخصال : 243 / 98 عن میثم بن یعقوب بن شعیب کلاهما نحوه ، معانی الأخبار : 137 عن محمّد بن قیس عن الإمام الباقر علیه السلام ، بحار الأنوار : 75 / 26 / 8 .

6- .قضاء حقوق المؤمنین : 20 / 16 ، رجال النجاشی : 2 / 216 / 894 ، رجال العلاّمه الحلّی : 140 ، منیه المرید : 165 کلّها عن محمّد بن إسماعیل بن بزیع عن الإمام الرضا علیه السلامنحوه ، بحار الأنوار : 74 / 312 / 69 .

ص: 183

10950.الإمامُ الکاظمُ علیه السلام ( لمّا سُئلَ عن مَعنی صلاهِ اللّه ِ و الملائکهِ و ) امام علی علیه السلام :سه چیز، مجموعه نیکی است: نعمت رساندن به دیگران، عمل به تعهّدها، و صله رحم .10951.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( فی الآیَهِ ) امام علی علیه السلام :همه نیکی، در آن است که کسی قدر و بهای خویش را بشناسد .10950.امام کاظم علیه السلام ( در پاسخ به سؤال از معنای درود خدا و فرشتگان و م ) امام زین العابدین علیه السلام :همه نیکی، آن است که انسان، نگهبان خویش باشد .10951.امام صادق علیه السلام ( نیز درباره همین آیه ) امام زین العابدین علیه السلام :همه نیکی را گِردآمده در این دیدم که انسان به آنچه در دست مردم است، چشم طمع نداشته باشد .10952.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( لأبی ذَرٍّ و هو یَعِظُهُ ) امام صادق علیه السلام :خداوند متعال به [ حضرت] آدم علیه السلام وحی کرد: «ای آدم! من همه نیکی را در چهار کلمه برایت گرد می آورم. یکی برای من، یکی برای تو، یکی میان من و تو، و یکی هم میان تو و مردم .

امّا آنچه برای من است، این که: مرا بپرستی و چیزی را شریک من قرار ندهی. و امّا آنچه برای توست، این که: من پاداش عمل تو را، در شرایطی می دهم که بیشترین نیاز را به آن داری.

امّا آنچه میان من و توست، این که: بر تو دعاست و بر من اجابت. و امّا آنچه میان تو و مردم است، این که: آنچه برای خودت می پسندی، برای مردم نیز بپسندی» .10953.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :قضاء حقوق المؤمنین به نقل از امام صادق علیه السلام : «برای شما چه اشکالی دارد که با کاری اندک، به همه نیکی برسید؟» .

راوی پرسید: فدایت شوم! به چه وسیله ای؟

فرمود: «[ به این که] با شاد کردن دل شیعیان ما، ما را شاد سازد» . .

ص: 184

10954.عنه علیه السلام ( فی علامهِ المُتَّقی ) الإمام الرضا علیه السلام فی ذِکرِ عِلَلِ بَعضِ أفعالِ الصَّلاهِ : إنَّما بُدِئَ بِالحَمدِ دونَ سائِرِ السُّوَرِ ، لِأَ نَّهُ لَیسَ شَیءٌ مِنَ القُرآنِ وَالکَلامِ جُمِعَ فیهِ مِن جَوامِعِ الخَیرِ وَالحِکمَهِ ما جُمِعَ مِن سورَهِ الحَمدِ . (1) .

1- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 310 / 926 ، عیون أخبار الرضا : 2 / 107 / 1 ، علل الشرایع : 260 / 9 وفیهما « . . . قیل : لأنّه لیس . . .» وکلّها عن الفضل بن شاذان ، بحار الأنوار : 85 / 54 / 46 .

ص: 185

10955.عنه علیه السلام ( فی صِفهِ المؤمِنِ ) امام رضا علیه السلام در ذکر حکمت برخی از کارهای نماز : این که نماز با سوره حمد و نه سوره های دیگر، آغاز می شود، برای آن است که هیچ بخشی از قرآن یا هر کلام[ دیگر]، همچون سوره حمد، مجموعه ای از نیکی و حکمت نیست . .

ص: 186

الفصل الرابع : ما یُنبئ عن الخیر4 / 1عَلاماتُ الأَخیارِ10954.امام علی علیه السلام ( در بیان نشانه پرهیزگار ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ تَعالی إذا أرادَ بِقَومٍ بَقاءً أو نَماءً رَزَقَهُمُ السَّماحَهَ وَالعَفافَ ، وإذا أرادَ بِقَومٍ اِقتِطاعا فَتَحَ عَلَیهِم بابَ خِیانَهٍ . (1)10955.امام علی علیه السلام ( در توصیف مؤمن ) الکافی عن سلمه بن محرز :سَمِعتُ أبا جَعفَرٍ علیه السلام یَقولُ : إنَّ مِن عِلمِ ما اُوتینا تَفسیرَ القُرآنِ وأحکامَهُ ، وعِلمَ تَغییرِ الزَّمانِ وحَدَثانِهِ ؛ إذا أرادَ اللّهُ بِقَومٍ خَیرا أسمَعَهُم ، ولَو أسمَعَ مَن لَم یَسمَع لَوَلّی مُعرِضا کَأَن لَم یَسمَع .

ثُمَّ أمسَکَ هُنَیئَهً ثُمَّ قالَ : ولَو وَجَدنا أوعِیَهً أو مُستَراحا لَقُلنا ، وَاللّهُ المُستَعانُ . (2) .

1- .مسند الشامیین : 1 / 35 / 19 ، تاریخ دمشق : 40 / 165 کلاهما عن عباده بن الصامت ، کنز العمّال : 6 / 342 / 15960 .

2- .الکافی : 1 / 229 / 3 ، بصائر الدرجات : 194 / 1 عن عمرو بن مصعب عن الإمام الصادق علیه السلامنحوه ، بحار الأنوار : 23 / 194 / 21 .

ص: 187

فصل چهارم : آنچه از نیکی خبر می دهد

4 / 1نشانه های نیکان

فصل چهارم : آنچه از نیکی خبر می دهد4 / 1نشانه های نیکان10959.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه درباره قومی اراده بقا یا رشد کند، به آنان بخشندگی و پاکدامنی عطا می کند و هرگاه بخواهد قومی را نابود کند، درِ خیانت را بر آنان می گشاید .10960.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الکافی به نقل از سلمه بن محرز : از امام باقر علیه السلامشنیدم که می فرمود: «از دانشی که به ما آموخته اند، تفسیر قرآن و احکام آن، و دانشِ دگرگونی زمان و حوادث آن است . خداوند، هرگاه درباره قومی اراده خیری داشته باشد، به گوش آنان می رساند و اگر به گوش کسی برساند که شنوا نیست ، اعراض کرده، روی برمی گرداند، گویا چیزی نشنیده است (1) » .

آن گاه امام علیه السلام اندکی درنگ کرد. سپس فرمود: «اگر ما ظرفیّت یا دلی آماده بیابیم، می گوییم؛ و یاریخواهی از خداست» .

.

1- .اشاره است به آیه : «وَلَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِیهِمْ خَیْرًا لأََّسْمَعَهُمْ وَلَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّواْ وَّهُم مُّعْرِضُونَ»(انفال ، آیه 23) .

ص: 188

10957.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا بَعَثَ إلَیهِ مَلَکا مِن خُزّانِ الجَنَّهِ فَمَسَحَ صَدرَهُ ، ویُسَخِّی نَفسَهُ بِالزَّکاهِ . (1)10958.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا فَتَحَ لَهُ قُفلَ قَلبِهِ ، وجَعَلَ فیهِ الیَقینَ وَالصِّدقَ ، وجَعَلَ قَلبَهُ واعِیا لِما سَلَکَ فیهِ ، وجَعَلَ قَلبَهُ سَلیما ، ولِسانَهُ صادِقا ، وخَلیقَتَهُ مُستَقیمَهً ، وجَعَلَ اُذُنَهُ سَمیعَهً وعَینَهُ بَصیرَهً . (2)10959.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سنن الترمذی عن أنس :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیراً اِستَعمَلَهُ . فَقیلَ : کَیفَ یَستَعمِلُهُ یا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ : یُوَفِّقُهُ لِعَمَلٍ صالِحٍ قَبلَ المَوتِ . (3)10960.امام علی علیه السلام :مسند ابن حنبل عن عمرو بن الحمق الخزاعی :أنَّهُ سَمِعَ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آلهیَقولُ : إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیراً اِستَعمَلَهُ . قیلَ : ومَا استَعمَلَهُ؟ قالَ : یُفتَحُ لَهُ عَمَلٌ صالِحٌ بَینَ یَدَی مَوتِهِ حَتّی یَرضی عَنهُ مَن حَولَهُ . (4)10961.عنه علیه السلام ( فی وَصِیَّتِهِ قَبلَ وفاتِهِ ) المعجم الکبیر عن أبی اُمامه :سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله : إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا طَهَّرَهُ قَبلَ مَوتِهِ .

قالوا : یا رَسولَ اللّهِ ، وما طَهورُ العَبدِ؟

قالَ : عَمَلٌ صالِحٌ یُلهِمُهُ إیّاهُ حَتّی یَقبِضَهُ عَلَیهِ . (5) .

1- .ثواب الأعمال : 69 / 2 / عن السکونی عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، الجعفریّات : 53 عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام ، دعائم الإسلام : 1 / 240 عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلاموکلاهما نحوه ، بحار الأنوار : 96 / 19 / 43 ؛ الفردوس : 1 / 243 / 939 عن الإمام علیّ علیه السلام وفیه «ظهره أو» بدل «صدره و» ، کنز العمّال : 15 / 695 / 42786 .

2- .کنز العمّال : 11 / 96 / 30768 نقلاً عن أبی الشیخ عن أبی ذرّ .

3- .سنن الترمذی : 4 / 450 / 2142 ، المستدرک علی الصحیحین : 1 / 490 / 1257 ، صحیح ابن حبّان : 2 / 53 / 341 ، مسند ابن حنبل : 6 / 100 / 17217 نحوه ، اُسد الغابه : 4 / 136 / 3828 کلاهما عن عمر الجُمعی ، کنز العمّال : 11 / 101 / 30795 .

4- .مسند ابن حنبل : 8 / 221 / 22008 ، المستدرک علی الصحیحین : 1 / 490 / 1258 صحیح ابن حبّان : 2 / 54 / 342 وص 55 / 343 ، تاریخ بغداد : 11 / 434 / 6327 ، المعجم الکبیر : 8 / 110 / 7522 عن أبی اُمامه کلّها نحوه ، کنز العمّال : 11 / 95 / 30763 .

5- .المعجم الکبیر : 8 / 230 / 7900 ، کنز العمّال : 11 / 96 / 30767 .

ص: 189

10962.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه خیر بنده ای را بخواهد، فرشته ای را از مأموران بهشتی به سوی او می فرستد. او هم بر سینه اش دست می کشد و دل وی را بر پرداخت زکات، بخشنده می سازد.10963.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه خیر بنده ای را بخواهد، قفل دلش را می گشاید و در آن، یقین و راستی قرار می دهد و دلش را نسبت به راهی که می پوید، آگاه می سازد و دلش را سالم، زبانش را راستگو، اخلاقش را درست، گوشش را شنوا، و چشمش را بینا می سازد.10964.عنه علیه السلام :سنن الترمذی به نقل از اَنَس : پیامبر خدا فرمود: «خداوند، هرگاه خیر بنده ای را بخواهد، او را به کار می گیرد». گفتند:ای پیامبر خدا! چگونه او را به کار می گیرد؟ فرمود: «پیش از آن که بمیرد، او را به کاری شایسته موفّق می دارد» .10965.عنه علیه السلام :مسند ابن حنبل از عمرو بن حمق خزاعی : او شنید که پیامبر خدا می فرمود: «خداوند، هر گاه برای بنده ای نیکی اراده کند، او را به کار می گیرد».

گفته شد: به کار گرفتن او چیست؟

فرمود: «در آستانه مرگ، راهی برای کاری شایسته به رویش گشوده می شود تا آنان که پیرامون اویند، از او خرسند شوند» .10966.عنه علیه السلام :المعجم الکبیر به نقل از ابو اُمامه : شنیدم که پیامبر خدا فرمود: «خداوند، هرگاه خیر بنده ای را بخواهد، او را پیش از مرگ ، پاک می کند» .

گفتند:ای پیامبر خدا! پاک کننده بنده چیست؟

فرمود: «کاری شایسته است که خداوند بر دلش می اندازد تا [ در پایان عمر ، ]با عمل نیکو جان دهد» . .

ص: 190

10967.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام فی حَدیثِ المِعراجِ : قالَ اللّهُ تَعالی . . . : یا أحمَدُ ، إنَّ أهلَ الخَیرِ وأهلَ الآخِرَهِ رَقیقَهٌ وُجوهُهُم ، کَثیرٌ حَیاؤُهُم ، قَلیلٌ حُمقُهُم ، کَثیرٌ نَفعُهُم ، قَلیلٌ مَکرُهُم ، النّاسُ مِنهُم فی راحَهٍ ، أنفُسُهُم مِنهُم فی تَعَبٍ، کَلامُهُم مَوزونٌ ، مُحاسِبینَ لِأَنفُسِهِم مُتَعَیِّبینَ لَها. (1)10968.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :سِتُّ خِصالٍ مِنَ الخَیرِ : جِهادُ أعداءِ اللّهِ بِالسَّیفِ ، وَالصَّومُ فی یَومِ الصَّیفِ ، وحُسنُ الصَّبرِ عِندَ المُصیبَهِ ، وتَرکُ المِراءِ وأنتَ مُحِقٌّ ، وتَبکیرُ الصَّلاهِ فی یَومِ الغَیمِ ، وحُسنُ الوُضوءِ فی أیّامِ الشِّتاءِ . (2)10969.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :سِتُّ خِصالٍ مِنَ الخَیرِ : جِهادُ أعداءِ اللّهِ بِالسَّیفِ ، وَالصَّومُ فی یَومِ الصَّیفِ ، وحُسنُ الصَّبرِ عِندَ المُصیبَهِ ، وتَرکُ المِراءِ ، وَالإِنفاقُ فِی الخَفاءِ ، وَالمُحاباهُ فِی اللّهِ . (3)10970.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله لِمُعاذِ بنِ جَبَلٍ : ألا أدُلُّکَ عَلی أبوابِ الخَیرِ؟ الصَّومُ جُنَّهٌ ، وَالصَّدَقَهُ تُطفِئُ الخَطیئَهَ کَما یُطفِئُ الماءُ النّارَ ، وصَلاهُ الرَّجُلِ مِن جَوفِ اللَّیلِ .

ثُمَّ تَلا : «تَتَجَافَی جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ» حَتّی بَلَغَ «یَعْمَلُونَ (4) » . (5) .

1- .إرشاد القلوب : 199 و 201 ، بحار الأنوار : 77 / 24 / 6 وفیه «متعبین» بدل «متعیّبین» .

2- .الجامع الصغیر : 2 / 45 / 4653 ، کنز العمّال : 15 / 894 / 43535 نقلاً عن البیهقی فی شُعَب الإیمان عن أبی مالک الأشعری .

3- .نهج الفصاحه : 368 / 1735 .

4- .السجده : 16 و 17 .

5- .سنن الترمذی : 5 / 12 / 2616 ، سنن ابن ماجه : 2 / 1314 / 3973 ، مسند ابن حنبل : 8 / 235 / 22077 ولیس فیه «کما یطفئ الماء النار» وکلّها عن معاذ بن جبل ، کنز العمّال : 15 / 915 / 43579 ؛ الکافی : 2 / 24 / 15 عن سلیمان بن خالد عن الإمام الباقر علیه السلام ، فضائل الأشهر الثلاثه : 122 / 126 ، المحاسن : 1 / 450 / 1038 کلاهما عن علیّ بن عبد العزیز عن الإمام الصادق علیه السلاموالثلاثه الأخیره نحوه ، بحار الأنوار : 68 / 331 / 6 .

ص: 191

10961.امام علی علیه السلام ( در وصیّت خود پیش از رحلت ) امام علی علیه السلام در حدیث معراج : خداوند فرمود: «...ای احمد! اهل نیکی و اهل آخرت، چهره هایی لطیف دارند؛ بسیار باحیایند؛ نابخردی شان اندک، سودشان بسیار، و نیرنگشان کم است؛ مردم از دست آنان آسوده اند و جان آنان از مردم، در رنج است؛ سخنشان آهنگین و بر معیار است؛ و به حساب خود می رسند و خود را [ از این جهت ،] به زحمت (1) می اندازند» .10962.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :شش خصلت، از نیکی است: جهاد مسلّحانه با دشمنان خدا؛ روزه گرفتن در روز تابستان؛ شکیباییِ شایسته بر مصیبت؛ ترک جدال، هر چند که بر حق باشی؛ [ اوّل وقت ]نماز خواندن در روز ابرآلود؛ و وضوی خوب گرفتن در روزهای زمستان.10963.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :شش خصلت، از نیکی است: جهاد مسلّحانه با دشمنان خدا، روزه گرفتن در روز تابستان، شکیباییِ شایسته بر مصیبت، ترک جدال، انفاق در پنهان ، و دوستی با دیگری به خاطر خداوند .10964.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به معاذ بن جبل : «آیا تو را به درهای نیکی راهنمایی کنم؟ روزه، سپر است؛ صدقه، گناه را خاموش می کند، آن گونه که آب، آتش را؛ نماز خواندن شخص در دل شب» .

سپس پیامبر خدا آیه: «پهلوهایشان از رختخواب ها فاصله می گیرد» را تا پایان آیه (2) تلاوت فرمود . .

1- .ترجمه این کلمه ، بر اساس متن بحار الأنوار که صحیح تر است انجام گرفته است .

2- .ترجمه کامل آیات 16 و 17 سوره سجده چنین است : «پهلوهایشان از رختخواب ها فاصله می گیرد [ و] پروردگارشان را از روی بیم و طمع می خوانند و از آنچه روزی شان داده ایم، انفاق می کنند * هیچ کس نمی داند چه چیزی از آنچه روشنی بخش دیدگان است ، به [ پاداشِ] آنچه انجام می دادند ، برای آنان پنهان کرده ام» .

ص: 192

10965.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن یُرِدِ اللّهُ بِهِ خَیرا یُصِب مِنهُ . (1)10966.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا عاتَبَهُ فی مَنامِهِ . (2)10967.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا صَیَّرَ حَوائِجَ النّاسِ إلَیهِ . (3)10968.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله لِبُرَیدَهَ : ألا اُعَلِّمُکَ کَلِماتٍ مَن أرادَ اللّهُ بِهِ خَیرا عَلَّمَهُ إیّاهُنَّ ثُمَّ لَم یُنسِهِ إیّاهُنَّ أبَدا؟ قُل :

«اللّهُمَّ إنّی ضَعیفٌ فَقَوِّ فی رِضاکَ ضَعفی ، وخُذ إلَی الخَیرِ بِناصِیَتی ، وَاجعَلِ الإِسلامَ مُنتَهی رِضائی ، اللّهُمَّ إنّی ضَعیفٌ فَقَوِّنی ، وإنّی ذَلیلٌ فَأَعِزَّنی ، وفَقیرٌ فَارزُقنی» . (4)10969.امام علی علیه السلام :مسند ابن حنبل عن عبد اللّه بن مغفل :إنَّ رَجُلاً لَقِیَ امرَأَهً کانَت بَغِیّاً فِی الجاهِلِیَّهِ فَجَعَلَ یُلاعِبُها حَتّی بَسَطَ یَدَهُ إلَیها فَقالَتِ المَرأَهُ : مَه! فَإِنَّ اللّهَ عز و جل قَد ذَهَبَ بِالشِّرکِ و ...

فَوَلَّی الرَّجُلُ ، فَأَصابَ وَجهَهُ الحائِطُ فَشَجَّهُ ، ثُمَّ أتَی النَّبِیَ صلی الله علیه و آلهفَأَخبَرَهُ.

فَقالَ : أنتَ عَبدٌ أرادَ اللّهُ بِکَ خَیراً . إذا أرادَ اللّهُ عز و جل بِعَبدٍ خَیراً عَجَّلَ لَهُ عُقوبَهَ ذَنبِهِ ، وإذا أرادَ بِعَبدٍ شَرّاً أمسَکَ عَلَیهِ بِذَنبِهِ حَتّی یُوَفِّیَ بِهِ یَومَ القِیامَهِ کَأَنَّهُ عَیرٌ . (5) .

1- .صحیح البخاری : 5 / 2138 / 5321 ، مسند ابن حنبل : 3 / 23 / 7239 ، الزهد لابن المبارک : 158 / 464 کلّها عن أبی هریره ، کنز العمّال : 1 / 110 / 518 و ج 3 / 325 / 6773 .

2- .الفردوس : 1 / 244 / 943 عن أنس ، کنز العمّال : 11 / 96 / 30765 .

3- .الفردوس : 1 / 243 / 938 عن أنس ، شُعَب الإیمان : 6 / 117 / 7659 و ج 7 / 426 / 10839 کلاهما عن عبد اللّه بن عمرو نحوه ، کنز العمّال : 6 / 7 / 14594 .

4- .المصنّف لابن أبی شیبه : 7 / 55 / 4 ، المستدرک علی الصحیحین : 1 / 708 / 1931 وفیه من «اللهمّ إنّی ضعیف . . .» ، مشکل الآثار : 1 / 64 وفیه «فأغننی» بدل «فارزقنی» وکلّها عن بریده ، کنز العمّال : 2 / 194 / 3712 نقلاً عن الطبرانی عن ابن عمر وعن مسند أبی یعلی عن بریده .

5- .مسند ابن حنبل : 5 / 630 / 16806 ، المستدرک علی الصحیحین : 4 / 418 / 8133 وفیه «غیّر» بدل «عیر»، حلیه الأولیاء : 3 / 25 .

ص: 193

10970.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند درباره هر کس اراده خیر کند، او را گرفتار می سازد. (1)10971.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هر گاه خیر بنده ای را بخواهد، او را در خوابش مورد سرزنش قرار می دهد . (2)10972.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه برای بنده ای خیر بخواهد، نیازهای مردم را به سوی او می گرداند (او را مرجع تأمین نیازهای مردم می نماید).10973.الإمامُ الحسنُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به بُرَیده : آیا کلماتی به تو بیاموزم که اگر خداوند، خیر بنده ای را بخواهد، آنها را به او می آموزد و سپس هرگز آنها را از یادش نمی برد؟ بگو:

«خدایا! ناتوانم؛ ناتوانی مرا در مسیر رضای خود، به قوّت برسان، پیشانی (اختیار) مرا بگیر و به نیکی بکش و اسلام را نهایت خرسندی من قرار بده . خدایا! ناتوانم؛ توانم بخش؛ خوارم، عزیزم کن؛ و تهیدستم، روزی ام ده» .10974.عنه علیه السلام :مسند ابن حنبل به نقل از عبد اللّه بن مغفل : مردی به زنی برخورد که در جاهلیّت، بدکاره بود . با او به شوخی پرداخت، تا آن که دستش را به طرف او گشود. آن زن گفت: دست بردار، که خدای متعال شرک را از میان بُرده و...!

آن مرد روی برگرداند، که صورتش به دیوار خورد و شکافته شد. او نزد پیامبر خدا آمد و ایشان را [ از ماجرا] خبر داد .

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «تو بنده ای هستی که خداوند، خیر تو را خواسته است. خداوند، هرگاه بخواهد به بنده ای نیکی کند، کیفر گناهش را زود می دهد و هرگاه برای بنده ای بدی بخواهد، گناهش را بر او نگاه می دارد، تا آن که روز قیامت، وی را با گناهی انبوه (3) دریابد». .

1- .او را به مصیبت ها دچار می سازد تا وی را در دنیا از گناهان پاک کند و خدا را پاک دیدار نماید (حاشیه منبع) .

2- .ظاهرا مقصود ، آن است که اگر کار خطایی انجام دهد ، در عالم رؤیا مورد سرزنش قرار می گیرد تا توبه کند .

3- .در متن حدیث، «عَیْر» است، یعنی اُلاغ وحشی . و گفته اند که مقصود، کوهی در مدینه به نام «عیر» است که گناهان بسیار بنده، به آن کوه تشبیه شده است .

ص: 194

10975.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدِهِ الخَیرَ عَجَّلَ لَهُ العُقوبَهَ فِی الدُّنیا ، وإذا أرادَ اللّهُ بِعَبدِهِ الشَّرَّ أمسَکَ عَنهُ بِذَنبِهِ حَتّی یُوافِیَ بِهِ یَومَ القِیامَهِ . (1)10976.الإمامُ الکاظمُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا ألهاهُ عَن مَحاسِنِهِ ، وجَعَلَ مَساوِئَهُ بَینَ عَینَیهِ ، وکَرَّهَهُ مُجالَسَهَ المُعرِضینَ عَن ذِکرِ اللّهِ تَعالی . (2)10977.الإمامُ الرِّضا علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا جَعَلَ صَنائِعَهُ ومَعروفَهُ فی أهلِ الحِفاظِ ، وإذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ شَرّا جَعَلَ صَنائِعَهُ ومَعروفَهُ فی غَیرِ أهلِ الحِفاظِ . (3) .

1- .سنن الترمذی : 4 / 601 / 2396 ، المستدرک علی الصحیحین : 4 / 651 / 8799 ، مسند أبی یعلی : 4 / 206 / 4238 کلّها عن أنس ، کنز العمّال : 11 / 102 / 30799 .

2- .مصباح الشریعه : 514 ، بحار الأنوار : 71 / 336 / 19 .

3- .الفردوس : 1 / 242 / 936 عن اُمّ سلمه ، کنز العمّال : 6 / 396 / 16233 ؛ نثر الدرّ: 1 / 158 ولیس فیه «ومعروفه»، مستدرک الوسائل: 12 / 349 / 14260 نقلاً عن أبی القاسم الکوفی فی کتاب الأخلاق وفیه «عند مستحقی الصنائع» بدل «فی أهل الحفاظ» ولیس فیهما ذیله .

ص: 195

10978.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه خیر بنده اش را بخواهد، کیفر او را در دنیا جلو می اندازد؛ و خداوند، هرگاه بدی بنده اش را بخواهد، عذابش را نگه می دارد تا او را در قیامت به کیفرش برساند .10971.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه خیر بنده ای را بخواهد، او را از یاد خوبی هایش غافل می سازد، بدی هایش را پیش چشمش قرار می دهد و همنشینی با رویگردانانِ از خدای متعال را در نظرش ناپسند می گرداند .10972.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه درباره بنده ای اراده نیکی کند، خدمات مالی و نیکوکاریِ او را در خدمت دیندارانِ حق شناس قرار می دهد (1)

؛ و خداوند، هرگاه برای بنده ای بدی بخواهد ، خدمات مالی و نیکوکاریِ او را در خدمت کسانی جز دیندارانِ حق شناس قرار می دهد . .

1- .این، از آن جهت است که کار نیک، وقتی اهمیّت می یابد که در جای مناسبش قرار گیرد .

ص: 196

10973.امام حسن علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن یُرِدِ اللّهُ بِهِ خَیرا یُفَقِّههُ فِی الدّینِ . (1)10974.امام حسن علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا جَعَلَ غِناهُ فی نَفسِهِ ، وتُقاهُ فی قَلبِهِ . (2)10975.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن یُرِدِ اللّهُ بِهِ خَیرا یَجعَل خُلُقَهُ حَسَنا . (3)10976.امام کاظم علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِأَهلِ بَیتٍ خَیرا أدخَلَ عَلَیهِمُ الرِّفقَ . (4)10977.امام رضا علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِأَهلِ بَیتٍ خَیرا رَزَقَهُمُ الرِّفقَ فِی المَعیشَهِ وحُسنَ الخُلُقِ .10978.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبیدٍ خَیرا رَزَقَهُمُ الرِّفقَ فی مَعاشِهِم ، وإذا أرادَ بِهِم شَرّا (5) أو قالَ غَیرَ ذلِکَ رَزَقَهُمُ الخُرقَ فی مَعاشِهِم . (6)10979.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا فَتَحَ عَینَی قَلبِهِ ، فَیُشاهِدُ بِها ما کانَ غائِبا عَنهُ . (7) .

1- .صحیح البخاری : 1 / 39 / 71 ، صحیح مسلم : 2 / 718 / 98 ، سنن ابن ماجه : 1 / 80 / 221 کلّها عن معاویه بن أبی سفیان ، سنن الترمذی : 5 / 28 / 2645 ، سنن الدارمی : 1 / 79 / 229 ، مسند ابن حنبل : 1 / 656 / 2791 کلّها عن ابن عبّاس ، کنز العمّال : 10 / 142 / 28722 ؛ الکافی : 1 / 32 / 3 عن حمّاد بن عثمان عن الإمام الصادق علیه السلام ، الأمالی للمفید : 158 / 9 عن حمّاد بن عثمان عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آله ، مشکاه الأنوار : 235 / 667 عن الإمام علیّ علیه السلام نحوه ، بحار الأنوار : 1 / 177 / 49 .

2- .نوادر الاُصول : 1 / 419 ، الفردوس : 1 / 243 / 940 کلاهما عن أبی هریره ، کنز العمّال : 3 / 396 / 7120 و ج 15 / 900 / 43549 .

3- .مسند الشهاب : 1 / 225 / 347 عن قبیصه بن ذؤیب .

4- .مسند ابن حنبل : 9 / 345 / 24481 ، شُعَب الإیمان : 5 / 253 / 6560 وزاد فیه «الرفق فی المعاش» وکلاهما عن عائشه ، کنز العمّال : 3 / 52 / 5450 و ص 53 / 5455 نقلاً عن البخاری فی التاریخ وابن أبی الدنیا فی ذمّ الغضب عن عائشه وسنن ابن ماجه عن جابر ؛ تنبیه الخواطر : 2 / 247 وفیه «أرشدهم للرفق والتأنّی» بدل «أدخل علیهم الرفق» .

5- .الزهد للحسین بن سعید : 27 / 63 عن ذریح عن الإمام الصادق علیه السلام ، الکافی : 5 / 88 / 5 عن ذریح المحاربی عن الإمام الصادق علیه السلام ولیس فیه «وحُسن الخُلق» ، بحار الأنوار : 71 / 394 / 67 .

6- .شُعَب الإیمان : 5 / 253 / 6561 عن عائشه ، کنز العمّال : 3 / 52 / 5451 .

7- .عوالی اللآلی : 4 / 116 / 183 .

ص: 197

10980.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر که خدا درباره اش اراده خیر کند، او را دین شناس می سازد .10981.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خدا ، هرگاه خیر بنده ای را بخواهد، بی نیازیِ او را در جانش و تقوایش را در دلش قرار می دهد .10982.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر که خدا درباره اش اراده خیر کند، اخلاقش را نیکو قرار می دهد .10983.عنه علیه السلام ( فی صفهِ النبیِّ صلی الله علیه و آله ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه برای خانواده ای نیکی بخواهد، مدارا (نرمخویی) را در [ زندگیِ] آنان وارد می کند.10984.عنه علیه السلام ( فی صفهِ أهلِ البیتِ علیهم السلام ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه برای خانواده ای خیر بخواهد، مدارا در زندگی و اخلاق نیکو را روزیِ آنان می گرداند .10985.عنه علیه السلام ( أیضا ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه نیکیِ به بندگانی را قصد داشته باشد، مدارای در زندگی را روزیِ آنان می سازد؛ و آن گاه که برای آنان اراده بدی داشته باشد یا چیزی جز این فرمود ، خشونت را در زندگی ، نصیبِ آنان می نماید .10979.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه نیکی بنده ای را بخواهد، دو چشم دلش را می گشاید تا با آن، آنچه را از او پنهان بوده، ببیند . .

ص: 198

10980.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :یَقولُ اللّهُ تَعالی : المَعروفُ هَدِیَّهٌ مِنّی إلی عَبدِیَ المُؤمِنِ ، فَإِن قَبِلَها مِنّی فَبِرَحمَتی ومِنّی ، وإن رَدَّها عَلَیَّ فَبِذَنبِهِ حُرِمَها ، ومِنهُ لا مِنّی .

وأیُّما عَبدٍ خَلَقتُهُ فَهَدَیتُهُ إلَی الإِیمانِ ، وحَسَّنتُ خُلُقَهُ ، ولَم أبتَلِهِ بِالبُخلِ ، فَإِنّی اُریدُ بِهِ خَیرا . (1)10981.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ تَعالی بِعَبدٍ خَیرا جَعَلَ لَهُ واعِظا مِن نَفسِهِ ، یَأمُرُهُ ویَنهاهُ . (2)10982.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ إذا أرادَ بِعَبدٍ خَیرا وَفَّقَهُ لاِءِنفاذِ أجَلِهِ فی أحسَنِ عَمَلِهِ ، ورَزَقَهُ مُبادَرَهَ مَهَلِهِ فی طاعَتِهِ قَبلَ الفَوتِ . (3)10983.امام علی علیه السلام ( در توصیف پیامبر صلی الله علیه و آله ) عنه علیه السلام فِی الحِکَمِ المَنسوبَهِ إلَیهِ : إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا حالَ بَینَهُ وبَینَ شَهوَتِهِ ، وحَجَزَ بَینَهُ وبَینَ قَلبِهِ ، وإذا أرادَ بِهِ شَرّا وَکَلَهُ إلی نَفسِهِ . (4)10984.امام علی علیه السلام ( در توصیف اهل بیت علیهم السلام ) عنه علیه السلام :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا ألهَمَهُ الاِقتِصادَ وحُسنَ التَّدبیرِ ، وجَنَّبَهُ سوءَ التَّدبیرِ وَالإِسرافَ . (5)10985.امام علی علیه السلام ( نیز در توصیف اهل بیت علیهم السلام ) عنه علیه السلام :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا ألهَمَهُ القَناعَهَ وأصلَحَ لَهُ زَوجَهُ . (6) .

1- .الأمالی للمفید : 259 / 1 عن برید بن معاویه العجلی عن الإمام الباقر عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 71 / 351 / 4 و ج 73 / 307 / 33 .

2- .کنز العمّال : 11 / 95 / 30762 نقلاً عن الفردوس عن اُمّ سلمه ، تاریخ دمشق : 53 / 221 عن محمّد ، البدایه والنهایه : 9 / 274 عن محمّد بن سیرین وکلاهما من دون إسنادٍ إلیه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 73 / 327 وفیها «من قلبه» بدل «من نفسه» .

3- .غرر الحکم : 3587 .

4- .شرح نهج البلاغه : 20 / 256 / 11 .

5- .غرر الحکم : 4138 ، عیون الحکم والمواعظ : 131 / 2952 .

6- .غرر الحکم : 4115 ، عیون الحکم والمواعظ : 131 / 2950 .

ص: 199

10986.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند متعال می فرماید: «نیکی [ به دیگران ، در واقع ]هدیه من است به بنده مؤمنم . اگر آن را بپذیرد، به سبب رحمت من و از سوی من است؛ و اگر آن را به من برگرداند (انجام ندهد)، به خاطر گناه خودش است که از آن محروم شده است و از خود اوست، نه از من .

و هر بنده ای را که آفریدم و او را به ایمانْ رهنمون شدم و اخلاقش را نیکو ساختم و به بُخل مبتلایش نکردم، خیر او را می خواسته ام» .10987.الإمامُ الرِّضا علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه خیر بنده ای را بخواهد، برای او پنددهنده ای از خودش قرار می دهد که آن پنددهنده درونی، او را امر و نهی می کند .10986.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :خدای سبحان، هرگاه به بنده ای اراده خیر داشته باشد، او را توفیق می دهد که عمر خود را در بهترین کارش سپری کند و شتافتن به طاعت خود را، پیش از آن که فرصت از دست برود، روزیِ او می سازد .10987.امام رضا علیه السلام :امام علی علیه السلام در حکمت های منسوب به ایشان : خداوند، هرگاه خیر بنده ای را بخواهد، میان او و خواسته های دلش فاصله می اندازد و میان او و دلش مانع پدید می آورد؛ و هر گاه بدی بنده ای را بخواهد، او را به خودش وا می گذارد .10988.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :خداوند، هرگاه خیر بنده ای را بخواهد، میانه روی و برنامه ریزی خوب [ برای زندگی] را به او الهام می کند و از برنامه ریزی بد و ولخرجی، دورش می سازد .10989.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :خداوند، هرگاه خوبیِ بنده ای را بخواهد، قناعت را به او الهام می کند و همسرش را شایسته می سازد. .

ص: 200

10990.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا ألهَمَهُ القَناعَهَ فَاکتَفی بِالکَفافِ ، وَاکتَسی بِالعَفافِ . (1)10991.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا فَقَّهَهُ فِی الدّینِ ، وألهَمَهُ الیَقینَ . (2)10992.عنه علیه السلام ( فِی الحِکَمِ المَنسوبَهِ إلَیهِ ) أعلام الدین :رُوِیَ أنَّ اللّهَ تَعالی إذا أرادَ بِعَبدٍ خَیرا ألهَمَهُ الطّاعَهَ ، وألزَمَهُ القَناعَهَ ، وفَقَّهَهُ فِی الدّینِ ، وقَوّاهُ بِالیَقینِ ، فَاکتَفی بِالکَفافِ ، وتَحَلّی بِالقَناعَهِ . (3)10988.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا أعَفَّ بَطنَهُ عَنِ الطَّعامِ ، وفَرجَهُ عَنِ الحَرامِ . (4)10989.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا مَنَحَهُ عَقلاً قَویما ، وعَمَلاً مُستَقیما . (5)10990.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :سُنَّهُ الأَخیارِ لینُ الکَلامِ ، وإفشاءُ السَّلامِ . (6)10991.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :مِن أماراتِ الخَیرِ الکَفُّ عَنِ الأَذی . (7)10992.امام علی علیه السلام ( در کلمات حکیمانه ای که به ایشان نسبت داده شده ا ) عنه علیه السلام :بِحُسنِ الطّاعَهِ یُعرَفُ الأَخیارُ . (8)10993.عنه علیه السلام ( فی کِتابِهِ لِلأَشتَرِ لَمّا وَلاّهُ مِصرَ ) عنه علیه السلام :إنَّ الخَیرَ وَالشَّرَّ لا یُعرَفانِ إلاّ بِالنّاسِ ، فَإِذا أرَدتَ أن تَعرِفَ الخَیرَ فَاعمَلِ الخَیرَ تَعرِف أهلَهُ ، وإذا أرَدتَ أن تَعرِفَ الشَّرَّ فَاعمَلِ الشَّرَّ تَعرِف أهلَهُ . (9) .

1- .غرر الحکم : 4137 .

2- .غرر الحکم : 4133 ، عیون الحکم والمواعظ : 132 / 2967 .

3- .أعلام الدین : 135 و ص 278 عن الإمام الصادق علیه السلام وفیه «إذا أحبّ اللّه تعالی عبدا» بدل «روی أنّ اللّه تعالی إذا أراد بعبدٍ خیرا» ، بحار الأنوار : 103 / 26 / 34 .

4- .غرر الحکم : 4116 و ح 4114 نحوه ، عیون الحکم والمواعظ : 132 / 2969 .

5- .غرر الحکم : 4113 ، عیون الحکم والمواعظ : 136 / 3108 .

6- .غرر الحکم : 5565 ، عیون الحکم والمواعظ : 284 / 5129 .

7- .غرر الحکم : 9330 ، عیون الحکم والمواعظ : 472 / 8655 .

8- .غرر الحکم 4332 ، عیون الحکم والمواعظ : 186 / 3781 .

9- .تحف العقول : 204 ، بحار الأنوار : 78 / 41 / 26 .

ص: 201

10994.قصص الأنبیاء عن وهب بن منبّه :امام علی علیه السلام :خداوند، هرگاه برای بنده ای خوبی بخواهد، قناعت را به او الهام می کند. پس او به اندازه کفاف، بسنده می کند و خود را با عفاف می پوشاند .10995.الزهد لابن حنبل عن سعیدِ بنِ المسیّب :امام علی علیه السلام :خداوند، هرگاه خیر بنده ای را اراده کند، او را بینای در دین (فقیه) می سازد و یقین را به او الهام می کند .10993.امام علی علیه السلام ( در نامه به اشتر ، آن گاه که وی را به کارگزاریِ ) أعلام الدین :روایت شده است که خدای متعال، هرگاه برای بنده ای خیر بخواهد، طاعت را به او الهام می کند، قناعت را همراهش می سازد، در دینْ بینایش می گرداند، و با یقینْ نیرویش می بخشد. پس او به حدّ کفاف، بسنده می کند و با قناعت ، آراسته می شود .10994.قصص الأنبیاء ( به نقل از وهب بن منبّه ) امام علی علیه السلام :خداوند، هرگاه برای بنده ای خیر بخواهد، به او عفّت شکم و عفّت جنسی عنایت می فرماید .10995.الزهد لابن حنبل ( به نقل از سعید بن مسیّب ) امام علی علیه السلام :خداوند، هرگاه خیر بنده ای را بخواهد، به او خِرَدی استوار و عملی درست عطا می کند .10996.ربیع الأبرار :امام علی علیه السلام :شیوه نیکان، گفتار نرم و سلام کردن آشکار است .10997.تفسیر العیّاشی عن محمّدِ بنِ خالد الضبّیّ :امام علی علیه السلام :از نشانه های نیکی، دست برداشتن از آزار است.10998.الکافی عن اُمّ الحسن النخعیّه :امام علی علیه السلام :نیکان، با طاعتِ شایسته شناخته می شوند .10996.ربیع الأبرار :امام علی علیه السلام :نیک و بد، جز با مردم شناخته نمی شوند. هرگاه خواستی نیکی را بشناسی، نیکی کن تا نیکوکاران را بشناسی؛ و هرگاه خواستی بدی را بشناسی، بدی کن تا بدکاران را بشناسی . .

ص: 202

10997.تفسیر العیّاشی ( به نقل از محمّد بن خالد ضَبّی ) الإمام زین العابدین علیه السلام :ألا إنَّ لِلعَبدِ أربَعَ أعیُنٍ : عَینانِ یُبصِرُ بِهِما أمرَ دینِهِ ودُنیاهُ ، وعَینانِ یُبصِرُ بِهِما أمرَ آخِرَتِهِ . فَإِذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا فَتَحَ لَهُ العَینَینِ اللَّتَینِ فی قَلبِهِ فَأَبصَرَ بِهِمَا الغَیبَ فی أمرِ آخِرَتِهِ ، وإذا أرادَ بِهِ غَیرَ ذلِکَ تَرَکَ القَلبَ بِما فیهِ . (1)10998.الکافی ( به نقل از امّ حسن نخعیّه ) الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ اللّهَ إذا أرادَ بِعَبدٍ خَیرا وَکَلَ بِهِ مَلَکا ، فَأَخَذَ بِعَضُدِهِ ، فَأَدخَلَهُ فی هذَا الأَمرِ . (2)10999.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن أرادَ اللّهُ بِهِ الخَیرَ قَذَفَ فی قَلبِهِ حُبَّ الحُسَینِ علیه السلاموحُبَّ زِیارَتِهِ ، ومَن أرادَ اللّهُ بِهِ السّوءَ قَذَفَ فی قَلبِهِ بُغضَ الحُسَینِ علیه السلاموبُغضَ زِیارَتِهِ . (3)11000.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله فی وَصِیَّتِهِ لِأَبی ذَرٍّ : یا أبا ذَرٍّ ، إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا فَقَّهَهُ فِی الدّینِ ، وزَهَّدَهُ فِی الدُّنیا ، وبَصَّرَهُ بِعُیوبِ نَفسِهِ . (4)11001.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام فی رِسالَتِهِ إلی أصحابِهِ : اِعلَموا أنَّ اللّهَ إذا أرادَ بِعَبدٍ خَیرا شَرَحَ صَدرَهُ لِلإِسلامِ ، فَإِذا أعطاهُ ذلِکَ أنطَقَ لِسانَهُ بِالحَقِّ ، وعَقَدَ قَلبَهُ عَلَیهِ فَعَمِلَ بِهِ ، فَإِذا جَمَعَ اللّهُ لَهُ ذلِکَ تَمَّ لَهُ إسلامُهُ . (5) .

1- .الخصال : 240 / 90 عن الزهری ، بحار الأنوار : 61 / 250 / 3 .

2- .المحاسن : 1 / 322 / 645 ، قرب الإسناد : 45 / 145 کلاهما عن نباته بن محمّد ، بحار الأنوار : 5 / 198 / 17 و ص 205 / 40 .

3- .کامل الزیارات : 269 / 417 عن فضیل بن عثمان الصیرفی عمّن حدّثه ، بحار الأنوار : 101 / 76 / 28 .

4- .مکارم الأخلاق : 2 / 368 / 2661 ، تنبیه الخواطر : 2 / 57 کلاهما عن أبی ذرّ و ص 192 ، الکافی : 2 / 130 / 10 کلاهما عن عبد اللّه بن القاسم ، مشکاه الأنوار : 206 / 556 عن الإمام الصادق علیه السلام وکلّها نحوه ، بحار الأنوار : 73 / 55 / 28 .

5- .الکافی : 8 / 13 / 1 عن إسماعیل بن جابر ، بحار الأنوار : 78 / 223 / 93 .

ص: 203

10999.امام صادق علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلام :آگاه باشید که بنده، چهار چشم دارد: با دو چشم، کار دین و دنیایش را می بیند و با دو چشم دیگر، کار آخرتش را می نگرد. پس خداوند، هرگاه نیکیِ بنده ای را بخواهد، دو چشم دلش را می گشاید تا با آن دو ، غیب (نهان) را در کار آخرتش ببیند؛ و هرگاه برای بنده اش جز این را بخواهد، دل را با آنچه در آن است، وامی گذارد .11000.امام صادق علیه السلام :امام صادق علیه السلام :خداوند، آن گاه که خیر بنده ای را بخواهد، فرشته ای را بر او می گمارد تا بازویش را بگیرد و او را وارد این امر (ولایت اهل بیت علیهم السلام) سازد.11001.امام صادق علیه السلام :امام صادق علیه السلام :خداوند، هرگاه خیر بنده ای را اراده کند، محبّت حسین علیه السلامو عشق زیارتش را در دل او می افکند؛ و خداوند، بدی هر کس را بخواهد، دشمنی با حسین علیه السلام و زیارتش را در دل او می افکند .11002.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در سفارش خود به ابوذر : ای ابوذر! هرگاه، خداوند خیر بنده ای را بخواهد، او را دین شناس می سازد و در دنیا پارسایش می کند و او را به عیب های خویش بینا می سازد.11003.الإمامُ الحسنُ علیه السلام :امام صادق علیه السلام در نامه اش به اصحاب خویش : بدانید که خداوند، آن گاه که بخواهد به بنده ای خیر برساند، دلش را برای اسلام می گشاید. پس وقتی این موهبت را به او داد، زبانش را به حق گویا می سازد و دلش را با اسلام، گِره می زند تا به آن عمل کند. هرگاه خداوند، اینها را برایش فراهم آورد، اسلام او برای او کامل شده است . .

ص: 204

11004.الإمامُ الباقرُ علیه السلام ( لرجُلٍ یَشکُو إلَیهِ مُصابَهُ بِوَلَدِهِ ) عنه علیه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل إذا أرادَ بِعَبدٍ خَیرا نَکَتَ فی قَلبِهِ نُکتَهً مِن نورٍ ، وفَتَحَ مَسامِعَ قَلبِهِ ، ووَکَّلَ بِهِ مَلَکا یُسَدِّدُهُ ، وإذا أرادَ بِعَبدٍ سوءا نَکَتَ فی قَلبِهِ نُکتَهً سَوداءَ ، وسَدَّ مَسامِعَ قَلبِهِ ، ووَکَّلَ بِهِ شَیطانا یُضِلُّهُ .

ثُمَّ تَلا هذِهِ الآیَهَ : «فَمَن یُرِدِ اللَّهُ أَن یَهْدِیَهُ یَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلاْءِسْلَمِ وَمَن یُرِدْ أَن یُضِلَّهُ یَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَیِّقًا حَرَجًا کَأَنَّمَا یَصَّعَّدُ فِی السَّمَآءِ (1) » . (2)11005.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( لَمّا سُئِلَ عن أشَدِّ المَصائبِ ) عنه علیه السلام فی وَصِیَّتِهِ لِمُؤمِنِ الطّاقِ : یَابنَ النُّعمانِ ، إنَّ اللّهَ جَلَّ وعَزَّ إذا أرادَ بِعَبدٍ خَیرا نَکَتَ فی قَلبِهِ نُکتَهً بَیضاءَ ، فَجالَ القَلبُ یَطلُبُ الحَقَّ ، ثُمَّ هُوَ إلی أمرِکُم أسرَعُ مِنَ الطَّیرِ إلی وَکرِهِ . (3)11006.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَیرا طَیَّبَ روحَهُ وجَسَدَهُ ، فلا یَسمَعُ شَیئا مِنَ الخَیرِ إلاّ عَرَفَهُ ، ولا یَسمَعُ شَیئا مِنَ المُنکَرِ إلاّ أنکَرَهُ . (4)11002.امام علی علیه السلام :الإمام الهادی علیه السلام لِبَعضِ مَوالیهِ : عاتِب فُلانا وقُل لَهُ : إنَّ اللّهَ إذا أرادَ بِعَبدٍ خَیرا إذا عوتِبَ قَبِلَ . (5) .

1- .الأنعام : 125 .

2- .الکافی : 1 / 166 / 2 عن سلیمان بن خالد و ج 2 / 214 / 7 عن محمّد بن مسلم وفیه إلی «یضلّه» ، التوحید : 415 / 14 ، تفسیر العیّاشی : 1 / 321 / 110 و ص 376 / 94 کلّها عن سلیمان بن خالد ، بحار الأنوار : 70 / 57 / 30 .

3- .تحف العقول : 313 ، المحاسن : 1 / 319 / 635 عن سلیمان بن خالد ، بحار الأنوار : 5 / 204 / 33 وراجع الکافی : 2 / 212 / 1 .

4- .الکافی : 2 / 3 / 2 عن عبد الغفّار الجازی ، بصائر الدرجات : 16 / 7 عن عبد الغفّار الجاری ، بحار الأنوار : 25 / 9 / 13 و ج 67 / 82 / 7 .

5- .تحف العقول : 481 ، مستطرفات السرائر : 65 / 1 ، بحار الأنوار : 75 / 65 / 4 .

ص: 205

11003.امام حسن علیه السلام :امام صادق علیه السلام :«خداوند، هرگاه نسبت به بنده ای اراده خیر کند، در دلش، نقطه ای از نور می افکند، گوش های جانش را می گشاید و فرشته ای را بر او مأمور می کند تا حمایتش کند؛ و هرگاه نسبت به بنده ای اراده بدی کند، در دلش نقطه ای سیاه می افکند و گوش های دلش را می بندد و بر او شیطانی می گمارد که گمراهش کند» .

سپس امام علیه السلام این آیه را تلاوت کرد: «پس هر کس را که خدا بخواهد هدایت کند، سینه اش را برای پذیرش اسلام، باز می کند؛ و هر کس را که بخواهد گمراه سازد، سینه اش را تنگ و در فشار قرار می دهد، گویا در آسمانْ بالا می رود» .11004.امام باقر علیه السلام ( به مردی که نزد ایشان از داغِ فرزندش شکایت کرد ) امام صادق علیه السلام در توصیه اش به مؤمن طاق : ای پسر نُعمان! خدای متعال، هرگاه درباره بنده ای اراده خیر کند، در دلش نقطه ای سفید می افکند. پس، دل در جستجوی حق، به این سو و آن سو می رود. آن گاه، گرایش او به امر شما (پذیرش امامت و ولایت اهل بیت علیهم السلام) سریع تر از بازگشت پرنده به آشیانه خویش است .11005.امام علی علیه السلام ( در پاسخ به پرسش از سخت ترین مصیبتها ) امام صادق علیه السلام :خداوند، هرگاه درباره بنده ای اراده خیر کند، روح و تن او را پاکیزه می سازد. پس، هیچ خیری را نمی شنود، مگر آن که آن را می پذیرد، و هیچ زشتی را نمی شنود، مگر آن که آن را رد می کند .11006.امام علی علیه السلام :امام هادی علیه السلام خطاب به یکی از دوستانش : فلانی را سرزنش کن و به او بگو: خداوند، هرگاه خیر بنده ای را بخواهد، چنان شود که اگر سرزنش شود، بپذیرد . .

ص: 206

11007.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِقَومٍ خَیرا أکثَرَ فُقَهاءَهُم وأقَلَّ جُهّالَهُم ؛ فَإِذا تَکَلَّمَ الفَقیهُ وَجَدَ أعوانا ، وإذا تَکَلَّمَ الجاهِلُ قُهِرَ .

وإذا أرادَ اللّهُ بِقَومٍ شَرّا أکثَرَ جُهّالَهُم وأقَلَّ فُقَهاءَهُم ؛ فَإِذا تَکَلَّمَ الجاهِلُ وَجَدَ أعوانا ، وإذا تَکَلَّمَ الفَقیهُ قُهِرَ . (1)11008.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ عز و جل بِقَومٍ خَیرا أمَدَّ لَهُم فِی العُمُرِ وألهَمَهُمُ الشُّکرَ . (2)11009.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ عز و جل بِقَومٍ خَیرا وَلّی عَلَیهِم حُلَماءَهُم ، وقَضّی بَینَهُم عُلَماءَهُم ، وجَعَلَ المالَ فی سَخایاهُم . وإذا أرادَ اللّهُ بِقَومٍ شَرّا وَلّی عَلَیهِم سُفَهاءَهُم ، وقَضّی بَینَهُم جُهّالَهُم ، وجَعَلَ المالَ فی بُخَلائِهِم . (3)11010.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِأَهلِ بَیتٍ خَیرا فَقَّهَهُم فِی الدّینِ ، ورَزَقَهُمُ الرِّفقَ فی مَعایِشِهِم ، وَالقَصدَ فی شَأنِهِم ، ووَقَّرَ صَغیرُهُم کَبیرَهُم ، وإذا أرادَ بِهِم غَیرَ ذلِکَ تَرَکَهُم هَمَلاً . (4)11011.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( إنّهُ کانَ یقولُ عندَ المُصیبَهِ ) الإمام الصادق علیه السلام :إذا أرادَ اللّهُ عز و جل بِرَعِیَّهٍ خَیرا جَعَلَ لَها سُلطانا رَحیما ، وقَیَّضَ لَهُ وَزیرا عادِلاً . (5) .

1- .الفردوس : 1 / 246 / 952 عن ابن عمر ، کنز العمّال : 10 / 137 / 28692 .

2- .الفردوس : 1 / 246 / 953 عن أبی هریره ، کنز العمّال : 3 / 254 / 6412 .

3- .الفردوس : 1 / 246 / 954 عن أبی سعید الخدری ، کنز العمّال : 6 / 7 / 14595 .

4- .الجعفریّات : 149 عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام ، دعائم الإسلام : 2 / 255 / 966 وفیه إلی «فی شأنهم» ؛ الفقیه والمتفقّه : 1 / 4 ولیس فیه «والقصد فی شأنهم» و «إذا أراد بهم . . .» ، الفردوس : 1 / 247 / 956 ، کنز العمّال : 10 / 137 / 28691 نقلاً عن الدارقطنی فی الإفراد وکلاهما عن أنس نحوه .

5- .الأمالی للصدوق : 318 / 371 عن المفّضل بن عمر ، روضه الواعظین : 511 وفیه «لها» بدل «له» ، بحار الأنوار : 75 / 340 / 19 .

ص: 207

11007.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه برای قومی خیر بخواهد، دین شناسانشان را می افزاید و نادانانشان را می کاهد. پس چون دین شناس سخن گوید، یاورانی می یابد و چون نادان لب به سخن بگشاید، طرد می شود.

و خداوند، هرگاه برای قومی بدی اراده کند، نادانان آنان را افزایش داده، فقیهانشان را کم می کند. پس چون نادان سخن بگوید، یاورانی می یابد و چون فقیه لب به سخن گشاید، طرد می شود .11008.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه برای گروهی خیر بخواهد، عمرشان را افزایش می دهد و شکرگزاری را به آنان الهام می کند.11009.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه برای گروهی نیکی بخواهد، بردبارانشان را سرپرست آنان می سازد و دانشمندانشان را داور آنان می کند و ثروت را در اختیار سخاوتمندانشان قرار می دهد؛ و خداوند، هرگاه برای گروهی بدی بخواهد، سفیهانشان را سرپرست آنان می کند و نادانانشان را داور آنان می کند و ثروت را در دست بخیلانشان قرار می دهد .11010.امام باقر علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هرگاه برای خاندانی قصد خیر داشته باشد، آنان را در دین، دانا می سازد، مدارا در زندگی ها و میانه روی در کارشان را روزیِ آنان می کند و کوچکشان به بزرگشان احترام می گزارد. و اگر جز این را برایشان بخواهد، به حال خود رهایشان می سازد .11011.امام صادق علیه السلام ( در هنگام مصیبت ) امام صادق علیه السلام :خداوند، هرگاه نسبت به ملّتی قصد خیر داشته باشد، فرمانروای آنان را مهربان قرار می دهد و برای او وزیری دادگر مقدّر می کند . .

ص: 208

4 / 2خَصائِصُ الأَبرارِ11012.امام صادق علیه السلام ( به مردی که در مرگ فرزندش سخت بیتابی می کرد ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :... أمّا عَلامَهُ البارِّ فَعَشَرَهٌ : یُحِبُّ فِی اللّهِ ، ویُبغِضُ فِی اللّهِ ، ویُصاحِبُ فِی اللّهِ ، ویُفارِقُ فِی اللّهِ ، ویَغضَبُ فِی اللّهِ ، ویَرضی فِی اللّهِ ، ویَعمَلُ للّهِِ ، ویَطلُبُ إلَیهِ، ویَخشَعُ للّهِِ خائِفا مَخوفا طاهِرا مُخلِصا مُستَحیِیا مُراقِبا ، ویُحسِنُ فِی اللّهِ . (1)11013.امام صادق علیه السلام ( در معنای تسلیت دادن ) عنه صلی الله علیه و آله :یَقولُ اللّهُ عز و جل : طالَ شَوقُ الأَبرارِ إلی لِقائی ، وأنا إلَیهِم أشَدُّ شَوقا . (2)11014.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عیسی علیه السلام :البِرُّ ثَلاثَهٌ : المَنطِقُ ، وَالنَّظَرُ ، وَالصَّمتُ . فَمَن کانَ مَنطِقُهُ فی غَیرِ ذِکرٍ فَقَد لَغا ، ومَن کانَ نَظَرُهُ فی غَیرِ اعتِبارٍ فَقَد سَها ، ومَن کانَ صَمتُهُ فی غَیرِ فِکرٍ فَقَد لَها . (3)11015.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام فی ذِکرِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله : مُستَقَرُّهُ خَیرُ مُستَقَرٍّ ، ومَنبِتُهُ أشرَفُ مَنبِتٍ ، فی مَعادِنِ الکَرامَهِ ومَماهِدِ السَّلامَهِ ، قَد صُرِفَت نَحوَهُ أفئِدَهُ الأَبرارِ ، وثُنِیَت إلَیهِ أزِمَّهُ الأَبصارِ . (4)11016.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام : یا عَلِیُّ ، أنتَ قَسیمُ الجَنَّهِ وَالنّارِ ، بِمَحَبَّتِکَ یُعرَفُ الأَبرارُ مِنَ الفُجّارِ ، ویُمَیَّزُ بَینَ الأَشرارِ وَالأَخیارِ وبَینَ المُؤمِنینَ وَالکُفّارِ . (5) .

1- .تحف العقول : 21 ، بحار الأنوار : 1 / 121 / 11 .

2- .الفردوس : 5 / 240 / 8067 عن أبی الدرداء ، تفسیر القرطبی : 11 / 233 نحوه .

3- .البیان والتبیین : 1 / 297 عن الشعبی ؛ المواعظ العددیّه : 195 وراجع ثواب الأعمال : 212 / 1 .

4- .نهج البلاغه : الخطبه 96 ، بحار الأنوار : 16 / 380 / 92 .

5- .الأمالی للصدوق : 101 / 77 عن مقاتل بن سلیمان عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، روضه الواعظین : 115 وفیه «یتمیّز» بدل «یمیّز» ، بحار الأنوار : 37 / 254 / 1 .

ص: 209

4 / 2ویژگی های نیکان

4 / 2ویژگی های نیکان11015.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :... امّا نشانه نیک، ده تاست: برای خدا دوست می دارد، برای خدا دشمن می دارد، به خاطر خدا همنشینی می کند، به خاطر خدا جدایی می گزیند، به خاطر خدا خشم می گیرد، برای خدا راضی می شود، برای خدا کار می کند، به سوی خدا طلب می کند، برای خدا ترسان، بیمناک، پاک، مخلص، با شرم، و مراقب، خشوع می کند، و در راه خدا نیکی می کند .11016.امام باقر علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند می فرماید: «شوق نیکان به دیدار من، دیرپای است و من به دیدار آنان مشتاق ترم» .11017.امام صادق علیه السلام :حضرت عیسی علیه السلام:نیکی، [ در مورد] سه چیز است: گفتار، نگاه و سکوت. پس هر کس گفتارش در غیر یادآوری باشد، بیهوده گفته است و هر کس نگاهش بدون پندگیری باشد، اشتباه کرده است و هر کس سکوتش بدون اندیشه باشد، مشغول بازیچه شده است .11018.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( و قد سَمِعَ رَجلاً یقولُ کَلِمَهَ الاستِرجاعِ ) امام علی علیه السلام در یادکرد پیامبر خدا : قرارگاه او بهترین قرارگاه، و جایگاه رشد او برترین رویشگاه بود [ و] در سرچشمه های کرامت و گهواره های تندرستی، رشد کرد. دل های نیکان، به سوی او گروید و توجّه ها و نگاه ها به سمت او معطوف گشت .11019.الکافی عن صالح بن أبی حماد رفعه :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به علی علیه السلام : ای علی! تو تقسیم کننده بهشت و دوزخی : با محبّت تو، نیکان از بدان باز شناخته می شوند و با دوستی تو، نیکان از بدان و مؤمنان از کافران، متمایز می گردند .

.

ص: 210

11018.امام علی علیه السلام ( وقتی شنید که مردی جمله استرجاع را می گوید ) الإمام علیّ علیه السلام :اِلزَمِ الصِّدقَ وَالأَمانَهَ ؛ فَإِنَّهُما سَجِیَّهُ الأَبرارِ . (1)11019.الکافی ( به نقل از أبی حماد از فرد دیگری ) عنه علیه السلام :اِستَشعِرِ الحِکمَهَ وتَجَلبَبِ السَّکینَهَ ؛ فَإِنَّهُما حِلیَهُ الأَبرارِ . (2)11020.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :ثَلاثٌ مِن عَمَلِ الأَبرارِ : إقامَهُ الفَرائِضِ ، وَاجتِنابُ المَحارِمِ ، وَاحتِراسٌ مِنَ الغَفلَهِ فِی الدّینِ . (3)11021.بحار الأنوار عَن قَبِیصَهِ :عنه علیه السلام :بِحُسنِ الوَفاءِ یُعرَفُ الأَبرارُ . (4)11022.الأمالی للطوسی عن عائشه :عنه علیه السلام :إنَّما طَبائِعُ الأَبرارِ طَبائِعُ مُحتَمِلَهٌ لِلخَیرِ ، فَمَهما حُمِّلَت مِنهُ احتَمَلَتهُ (5) .11023.بحار الأنوار عن جابر بن عبد اللّه :عنه علیه السلام :نُفوسُ الأَبرارِ نافِرَهٌ مِن نُفوسِ الأَشرارِ (6) .11020.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :نُفوسُ الأَبرارِ تَأبی أفعالَ الفُجّارِ . (7)11021.بحار الأنوار ( به نقل از قبیصه ) الأمالی للطوسی عن سدیر :قُلتُ لِأَبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام : إنّی لَأَلقَی الرَّجُلَ لَم أرَهُ ولَم یَرَنی فی ما مَضی قَبلَ یَومِهِ ذلِکَ ، فَاُحِبُّهُ حُبّا شَدیدا ، فَإِذا کَلَّمتُهُ وَجَدتُهُ لی عَلی مِثلِ ما أنَا عَلَیهِ لَهُ ، ویُخبِرُنی أنَّهُ یَجِدُ لی مِثلَ الَّذی أجِدُ لَهُ .

فَقالَ : صَدَقتَ یا سَدیرُ ، إنَّ ائتِلافَ قُلوبِ الأَبرارِ إذَا التَقَوا وإن لَم یُظهِرُوا التَّوَدُّدَ بِأَلسِنَتِهِم کَسُرعَهِ اختِلاطِ قَطرِ السَّماءِ عَلی مِیاهِ الأَنهارِ ، وإنَّ بُعدَ ائتِلافِ قُلوبِ الفُجّارِ إذَا التَقَوا وإن أظهَرُوا التَّوَدُّدَ بِأَلسِنَتِهِم کَبُعدِ البَهائِمِ مِنَ التَّعاطُفِ وإن طالَ اعتِلافُها عَلی مِذوَدٍ واحِدٍ . (8) .

1- .غرر الحکم : 2325 ، عیون الحکم والمواعظ : 83 / 2013 وفیه «الأبرار» بدل «الأخیار» .

2- .غرر الحکم : 2324 ، عیون الحکم والمواعظ : 83 / 2012 .

3- .کشف الغمّه : 3 / 139 عن أحمد بن علیّ بن ثابت عن الإمام الجواد عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 78 / 81 / 74 .

4- .غرر الحکم : 4331 ، عیون الحکم والمواعظ : 186 / 3780 .

5- .غرر الحکم : 3902 ، عیون الحکم والمواعظ : 179 / 3679 .

6- .غرر الحکم : 10008 ، عیون الحکم والمواعظ : 498 / 9187 وفیه «الأخیار» بدل «الأبرار» .

7- .غرر الحکم : 10009 ، عیون الحکم والمواعظ : 498 / 9188 .

8- .الأمالی للطوسی : 411 / 924 ، تحف العقول : 373 ، مشکاه الأنوار : 352 / 1139 وفیهما «إنّ سرعه ائتلاف قلوب الأبرار . . .» ، بحار الأنوار : 74 / 281 / 1 .

ص: 211

11022.الأمالی للطوسی ( به نقل از عائشه ) امام علی علیه السلام :باصداقت و امین باش، که این دو، خوی نیکان اند .11023.بحار الأنوار ( به نقل از جابر بن عبد اللّه ) امام علی علیه السلام :جامه حکمت و پوششِ آرامش به بر کن، که این دو، جامه آراستگی نیکان اند .11024.الدعوات :امام علی علیه السلام :سه چیز، از کار نیکان است: برپاداشتن واجبات، پرهیز نمودن از حرام ها، و دوری جستن از غفلت در دین .11024.الدعوات :امام علی علیه السلام :نیکان، با وفای شایسته شناخته می شوند .11025.کمال الدین عن محمّد بن عبد اللّه الکوفی :امام علی علیه السلام :همانا سرشت نیکان، سرشتی خیرپذیر است؛ هر چه نیکی بر آن بار کنند، پذیرای آن می شود .11026.سنن النسائی عن أبی هریره :امام علی علیه السلام :جان نیکان، از بدان، گریزان است .11025.کمال الدین ( به نقل از محمّد بن عبد اللّه الکوفی ) امام علی علیه السلام :روح نیکان، از کار بدکاران، بیزار است .11026.سنن النسائی ( به نقل از أبو هریره ) الأمالی طوسی به نقل از سدیر : به امام صادق علیه السلام گفتم: گاهی مردی را دیدار می کنم که پیش از آن، نه من او را دیده ام و نه او مرا دیده است؛ ولی بسیار دوستش می دارم. وقتی با او صحبت می کنم، می یابم که او نیز نسبت به من همین حالت را دارد و خبر می دهد که او هم مرا دوست می دارد، آن گونه که من دوستش دارم .

امام علیه السلام فرمود: «راست می گویی ، ای سَدیر! همانا پیوند دل های نیکان، وقتی به هم می رسند، هر چند به زبانْ اظهار دوستی نکرده اند، مثل سرعتِ به هم آمیختن قطرات آسمان با آب های نهرهاست؛ و دیرجوشی دل های بدکاران، هنگام برخورد با یکدیگر، هر چند به زبانْ اظهار دوستی کنند، مثل دیر انس گرفتن چارپایان با یکدیگر است، هر چند مدّت های طولانی از یک آخور، علف خورده باشند» . .

ص: 212

11027.الإمامُ الکاظمُ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :حُبُّ الأَبرارِ لِلأَبرارِ ثَوابٌ لِلأَبرارِ ، وحُبُّ الفُجّارِ لِلأَبرارِ فَضیلَهٌ لِلأَبرارِ ، وبُغضُ الفُجّارِ لِلأَبرارِ زَینٌ لِلأَبرارِ ، وبُغضُ الأَبرارِ لِلفُجّارِ خِزیٌ عَلَی الفُجّارِ . (1)11028.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :إنَّ للّهِِ عِبادا کَسَرَت قُلوبَهُم خَشیَهُ اللّهِ . . . یَرَونَ فی أنفُسِهِم أنَّهُم أشرارٌ ، وإنَّهُم لَأَکیاسٌ وأبرارٌ . (2)4 / 3خَصائِصُ المُحسِنینَ11027.امام کاظم علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :مَنِ استَسلَمَ لِلحَقِّ وأطاعَ المُحِقَّ کانَ مِنَ المُحسِنینَ . (3)11028.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :المُحسِنُ مَن صَدَّقَ أقوالَهُ أفعالُهُ . (4)11029.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( آن گاه که در مرگ یکی از فرزندانش گریست و به آن ) عنه علیه السلام :إذا أحسَنتَ القَولَ فَأَحسِنِ العَمَلَ ؛ لِتَجمَعَ بِذلِکَ بَینَ مَزِیَّهِ اللِّسانِ وفَضیلَهِ الإِحسانِ . (5) .

1- .الکافی : 2 / 640 / 6 ، الاختصاص : 239 کلاهما عن عمّار بن موسی ، مصادقه الإخوان : 157 / 4 نحوه ، المحاسن : 1 / 414 / 949 کلاهما عن عبد اللّه بن القاسم الجعفری ، تحف العقول : 487 عن الإمام العسکری علیه السلام ، مشکاه الأنوار : 219 / 602 ، بحار الأنوار : 69 / 238 / 8 .

2- .تحف العقول : 394 عن الإمام الکاظم علیه السلام ، الزهد للحسین بن سعید : 5 / 6 عن أبی أراکه نحوه ، بحار الأنوار : 1 / 149 / 30 .

3- .غرر الحکم : 8851 ، عیون الحکم والمواعظ : 462 / 8410 .

4- .غرر الحکم : 1138 ، عیون الحکم والمواعظ : 45 / 1101 .

5- .غرر الحکم : 4145 ، عیون الحکم والمواعظ : 137 / 3114 .

ص: 213

4 / 3ویژگی های نیکوکاران

11030.امام علی علیه السلام ( در نامه ای به رفاعه بن شدّاد ، قاضی خود در اهوا ) امام صادق علیه السلام :دوستی نیکان با نیکان، برای نیکانْ ثواب است و دوستی گنهکاران با نیکان، برای نیکانْ فضیلت. دشمنی گنهکاران با نیکان، زیور نیکان است و دشمنی نیکان با گهنکاران، مایه خواری گنهکاران .11031.عنه علیه السلام ( لِحَربِ بنِ شُرَحْبِیلٍ الشَّبامِیِّ لمّا سَمِع ) امام علی علیه السلام :خدا را بندگانی است که خشیت (هراس) الهی، دل هایشان را شکسته است ... . خود را در چشم خویش بد می بینند، در حالی که هوشمندان و نیکان اند .4 / 3ویژگی های نیکوکاران11034.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر که تسلیم حق و مطیع حقْدار شود، از نیکوکاران است .11031.امام علی علیه السلام ( وقتی شیونِ زنان بر کشتگان صفّین را شنید ، به حر ) امام علی علیه السلام :نیکوکار، کسی است که کردارش، گفتارش را تصدیق کند .11032.امام کاظم علیه السلام ( در پاسخ به سؤال از نوحه کردن برای مرده ) امام علی علیه السلام :هرگاه سخن را نیکو گفتی، کار را هم نیکو کن تا بدین سبب، امتیاز زبان و فضیلت نیکی را یک جا داشته باشی .

.

ص: 214

11033.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام فی حَقِّ مَن ذَمَّهُ : یَقولُ فِی الدُّنیا بِقَولِ الزّاهِدینَ ، ویَعمَلُ فیها بِعَمَلِ الرّاغِبینَ . یُظهِرُ شیمَهَ المُحسِنینَ ویُبطِنُ عَمَلَ المُسیئینَ . (1)11034.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :إذا رَأَیتُمُ الخَیرَ فَسارَعتُم إلَیهِ ، ورَأَیتُمُ الشَّرَّ فَتَباعَدتُم عَنهُ ، وکُنتُم بِالطّاعاتِ عامِلینَ ، وفِی المَکارِمِ مُتَنافِسینَ ، کُنتُم مُحسِنینَ فائِزینَ . (2)11035.کتاب من لا یحضره الفقیه :عنه علیه السلام :یُستَدَلُّ عَلَی المُحسِنینَ بِما یَجری لَهُم عَلی ألسُنِ الأَخیارِ ، وحُسنِ الأَفعالِ ، وجَمیلِ السّیرَهِ . (3)11036.بحار الأنوار :عنه علیه السلام :إنَّما یُستَدَلُّ عَلَی الصّالِحینَ بِما یُجرِی اللّهُ لَهُم عَلی ألسُنِ عِبادِهِ ، فَلیَکُن أحَبُّ الذَّخائِرِ إلَیکَ ذَخیرَهَ العَمَلِ الصّالِحِ . (4)11037.کتاب من لا یحضره الفقیه :سنن ابن ماجه عن عبد اللّه بن مسعود :قالَ رَجُلٌ لِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله : کَیفَ لی أن أعلَمَ إذا أحسَنتُ وإذا أسَأتُ؟

قالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : إذا سَمِعتَ جیرانَکَ یَقولونَ أن قَد أحسَنتَ ؛ فَقَد أحسَنتَ ، وإذا سَمِعتَهُم یَقولونَ : قَد أسَأتَ ؛ فَقَد أسَأتَ . (5) .

1- .غرر الحکم : 11040 و 11041 ، عیون الحکم والمواعظ : 551 / 10162 وفیه «الصالحین» بدل «المحسنین» .

2- .غرر الحکم : 4154 ، عیون الحکم والمواعظ : 137 / 3115 .

3- .غرر الحکم : 10964 ، عیون الحکم والمواعظ : 553 / 10191 وفیه «من حُسن السیره والفعل» بدل «وحُسن الأفعال . . .» .

4- .نهج البلاغه : الکتاب 53 ، تحف العقول : 126 ، بحار الأنوار : 33 / 600 / 744 .

5- .سنن ابن ماجه : 2 / 1412 / 4223 ، مسند ابن حنبل : 2 / 63 / 3808 ، صحیح ابن حبّان : 2 / 285 / 526 ، السنن الکبری : 10 / 213 / 20396 ، المعجم الکبیر : 10 / 193 / 10433 ، حلیه الأولیاء : 5 / 43 ، کنز العمّال : 11 / 89 / 30739 .

ص: 215

11038.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام درباره کسی که از ایشان بدگویی کرده بود : در دنیا سخنِ زاهدانه می گوید؛ ولی عملش در دنیا، دنیاطلبانه است. خصلتِ نیکوکاران را نشان می دهد؛ امّا در نهان، کار بدکاران را می کند.11035.کتاب من لا یحضره الفقیه :امام علی علیه السلام :هرگاه نیکی را دیدید و به سوی آن شتافتید و بدی را دیدید و از آن دوری جستید و کارتان طاعت و رقابتتان در خصلت های برجسته بود، از نیکوکاران و کامیابان خواهید بود .11036.بحار الأنوار :امام علی علیه السلام :بر نیکوکاران، با آنچه درباره آنان بر زبان نیکان می گذرد و [ نیز ]با کارهای ستوده و روش زیبا، می توان دلیل و شاهد آورد .11037.کتاب من لا یحضره الفقیه :امام علی علیه السلام :همانا بر شایستگان، با آنچه خداوند بر زبان بندگانش جاری می کند، استدلال می شود. پس ذخیره کار شایسته، محبوب ترین ذخیره ها نزد تو باشد .11038.امام صادق علیه السلام :سنن ابن ماجه به نقل از عبد اللّه بن مسعود : مردی به پیامبر خدا عرض کرد: از کجا می توانم بفهمم که نیکوکارم یا بدکار؟

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «هرگاه شنیدی که همسایگانت به تو می گویند: نیکو کرده ای ، پس نیکوکاری، و هرگاه شنیدی که می گویند: بد کرده ای ، پس بدکاری» . .

ص: 216

4 / 4خَیرُ النّاسِ11041.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُ النّاسِ مَنِ انتَفَعَ بِهِ النّاسُ . (1)11042.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :کنز العمّال عن خالد بن الولید :جاءَ رَجُلٌ إلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آلهفَقالَ : . . . اُحِبُّ أن أکونَ خَیرَ النّاسِ ، فَقالَ : خَیرُ النّاسِ مَن یَنفَعُ النّاسَ ، فَکُن نافِعا لَهُم . (2)11043.عنه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُ النّاسِ فَقیرٌ یُعطی جَهدَهُ . (3)11044.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُ النّاسِ مَنزِلَهً رَجُلٌ أخَذَ بِعِنانِ فَرَسِهِ یَطلُبُ المَوتَ مَظانَّهُ . (4)11045.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله فی خُطبَهٍ لَهُ یَومَ فَتحِ مَکَّهَ : أیُّهَا النّاسُ ، إنَّکُم مِن آدَمَ وآدَمُ مِن طینٍ ، ألا وإنَّ خَیرَکُم عِندَ اللّهِ وأکرَمَکُم عَلَیهِ الیَومَ أتقاکُم وأطوَعُکُم لَهُ . (5)11039.امام صادق علیه السلام ( در پاسخ به پرسش از مزد نوحه خوان ) عنه صلی الله علیه و آله لَمّا سُئِلَ عَن خَیرِ النّاسِ : أفقَهُهُم فی دینِ اللّهِ ، وأوصَلُهُم لِرَحِمِهِ . (6) .

1- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 396 / 5840 ، الأمالی للصدوق : 73 / 41 کلاهما عن یونس بن ظبیان ، معانی الأخبار : 196 / 1 عن أبی حمزه الثمالی ، کنز الفوائد : 1 / 301 کلّها عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، الاختصاص : 243 ، بحار الأنوار : 75 / 23 / 1 و ص 281 / 7 ؛ مسند الشهاب : 2 / 223 / 1234 عن جابر نحوه ، کنز العمّال : 15 / 777 / 43065 .

2- .کنز العمّال : 16 / 128 / 44154 نقلاً عن جلال الدین السیوطی عن شمس الدین بن القماح فی مجموع له .

3- .الفردوس : 2 / 178 / 2893 عن ابن عمر ، کنز العمّال : 6 / 341 / 15947 و ص 469 / 16586 .

4- .المجازات النبویّه : 318 / 244 ؛ کنز العمّال : 4 / 316 / 10679 نقلاً عن صحیح ابن حبّان عن أبی هریره .

5- .الزهد للحسین بن سعید : 56 / 150 عن أبی عبیده الحذّاء ، دعائم الإسلام : 2 / 199 / 729 نحوه وکلاهما عن الإمام الباقر علیه السلام ، بحار الأنوار : 73 / 293 / 24 وراجع فتح الباری : 6 / 527 .

6- .مسند ابن حنبل : 10 / 402 / 27503 وراجع کنز العمّال : 10 / 153 / 28782 .

ص: 217

4 / 4بهترینِ مردم

4 / 4بهترینِ مردم11042.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ مردم، کسی است که مردم از او بهره مند شوند .11043.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کنز العمّال به نقل از خالد بن ولید : مردی خدمت پیامبر صلی الله علیه و آلهآمد و گفت: ... دوست دارم که بهترینِ مردم باشم . فرمود: «بهترینِ مردم، کسی است که به مردم سود برساند. پس برای مردم، سودمند باش» .11044.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ مردم، تهیدستی است که در حدّ توان، انفاق می کند .11045.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :والامرتبه ترینِ مردم، کسی است که عنان اسبش را بگیرد و در جاهای مورد گمان، دنبال مرگ برود (برای جهاد، آمادگی داشته باشد (1) ).11046.الإمامُ زینُ العابدینَ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در خطبه خویش در روز فتح مکّه : ای مردم! شما از آدمید و آدم از خاک است. آگاه باشید! امروز، بهترینِ شما نزد خدا و گرامی ترینِ شما پیش او، پرهیزگارترین و مطیع ترینِ شما در برابر اوست .11047.الاختصاص :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله آن گاه که پرسیدند: بهترینِ مردم کیست؟ : کسی که در دین خداوند، داناتر و نسبت به خویشاوندانش نیکی کننده تر باشد .

.

1- .سیّد رضی گفته است: «این سخن، مجاز است؛ چرا که پیامبر علیه الصلاه و السلام کسی را که در راه خدا پیکار می کند و در پی مبارزه با دشمنانْ در صحنه های درگیری است، همچون کسی دانسته که مرگ را در کمینگاه ها و مخفیگاه هایش می جوید . او به حقیقت در پی مرگ نیست، بلکه جویای یاری دین و دفع دشمنان است؛ ولی چون این کار، اغلب، به مرگ (کشته شدن) می انجامد، گویا رزمنده، چون کسی است که مرگ را می جوید و در پی یافتن قتلگاه خویش است».

ص: 218

11048.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( إنّهُ کانَ یقولُ عندَ المُصیبَهِ ) عنه صلی الله علیه و آله لِرَجُلٍ سَأَلَهُ : أیُّ النّاسِ خَیرٌ؟ : خَیرُ النّاسِ أقرَؤُهُم وأتقاهُم ، وآمَرُهُم بِالمَعروفِ وأنهاهُم عَنِ المُنکَرِ ، وأوصَلُهُم لِلرَّحِمِ . (1)11046.امام زین العابدین علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُکُم مَن قَرَأَ القُرآنَ وأقرَأَهُ . (2)11047.الإختصاص :عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُکُمُ الأَتقِیاءُ الأَصفِیاءُ ، الَّذینَ إذا حَضَروا لَم یُعرَفوا ، وإذا غابوا لَم یُفتَقَدوا . (3)11048.امام صادق علیه السلام ( هنگام مصیبت ) سنن الترمذی عن أبی بکره :إنَّ رَجُلاً قالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، أیُّ النّاسِ خَیرٌ؟

قالَ : مَن طالَ عُمُرُهُ وحَسُنَ عَمَلُهُ.

قالَ : فَأَیُّ النّاسِ شَرٌّ؟

قالَ : مَن طالَ عُمُرُهُ وساءَ عَمَلُهُ . (4)11049.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُکُم مَن أطابَ الکَلامَ ، وأطعَمَ الطَّعامَ ، وصَلّی بِاللَّیلِ وَالنّاسُ نِیامٌ . (5)11050.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :مسند ابن حنبل عن عبد اللّه بن بسر :جاءَ أعرابِیّانِ إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آلهفَقالَ أحَدُهُما : یا رَسولَ اللّهِ ، أیُّ النّاسِ خَیرٌ؟

قالَ : مَن طالَ عُمُرُهُ وحَسُنَ عَمَلُهُ .

وقالَ الآخَرُ : یا رَسولَ اللّهِ ، إنَّ شَرائِعَ الإِسلامِ قَد کَثُرَت عَلَیَّ ، فَمُرنی بِأَمرٍ أتَثَبَّتُ بِهِ .

فَقالَ : لا یَزالُ لِسانُکَ رَطبا بِذِکرِ اللّهِ عز و جل . (6) .

1- .مسند ابن حنبل: 10/402/27504 ، المعجم الکبیر : 24 / 258 / 657 ولیس فیه «أقرؤهم» وفیه «ووصلهم» بدل «وأوصلهم» وکلاهما عن درّه بنت أبی لهب ، کنز العمّال : 10 / 153 / 28782 و ص 182 / 28948 .

2- .المعجم الکبیر: 10/161/10325، الثقات: 22509 کلاهما عن عبداللّه بن مسعود، کنزالعمّال: 1/525/2354.

3- .العقد الفرید : 2 / 378 ؛ نهج السعاده : 8 / 101 .

4- .سنن الترمذی: 4/566/2330، مسند ابن حنبل: 7/327/20503 وح 20502، سنن الدارمی: 2/763/2641، المستدرک علی الصحیحین : 1/489/1256 ، السنن الکبری : 3/519 / 6525 ، کنز العمّال : 15/667/42649.

5- .عیون أخبار الرضا : 2 / 65 / 290 عن عبد اللّه التمیمی عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 87 / 142 / 14 .

6- .مسند ابن حنبل : 6 / 214 / 17714 ، السنن الکبری : 3 / 519 / 6526 عن عبد اللّه بن بشر وفیه «فمرنی» و «أتشبّث» بدل «فأخبرنی» و «أتثبّت» ، حلیه الأولیاء : 6 / 111 / 346 نحوه .

ص: 219

11051.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به مردی که از ایشان پرسید: کدام یک از مردم، بهترین است؟ : بهترینِ مردم، کسی است که قرآن خوان تر و باتقواتر باشد، بیش از همه امر به معروف و نهی از منکر کند و نسبت به خویشاوندانش صله رحم (نیکی) نماید .11052.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما، کسی است که قرآن بخواند و دیگران را هم قرآن خوان کند .11049.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما، باتقوایانِ برگزیده اند؛ آنان که چون حضور داشته باشند، شناخته نشوند و چون غایب باشند، کسی جویای آنان نباشد .11050.امام علی علیه السلام :سنن الترمذی به نقل از ابو بکره : مردی گفت: ای پیامبر خدا! بهترینِ مردم کیست؟

فرمود: «کسی که عمرش طولانی و کارش نیک باشد».

مرد پرسید: بدترینِ مردم کیست؟

فرمود: «آن که عمرش طولانی و کارش ناپسند باشد» .11051.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما، کسی است که گفتارش را نیکو سازد، به دیگران طعام دهد، و آن گاه که مردم در خواب اند، در دل شب به نماز ایستد .11052.امام صادق علیه السلام :مسند ابن حنبل به نقل از عبد اللّه بن بسر : دو بادیه نشین به محضر پیامبر خدا آمدند . یکی از آن دو گفت: ای پیامبر خدا! بهترینِ مردم کیست؟

فرمود: «آن که عمرش طولانی و کارش نیکو باشد» .

دیگری گفت: ای پیامبر خدا! آیین های اسلام بر من زیاد شده است . مرا به کاری دستور بده که بر عمل به آن، ثابت بمانم .

فرمود: «پیوسته زبانت را به ذکر خدای متعال، گویا کن» . .

ص: 220

11053.عنه علیه السلام :شُعَب الإیمان عن عبد اللّه بن عمرو بن العاص :قُلنا : یا نَبِیَّ اللّهِ ، مَن خَیرُ النّاسِ؟

قالَ : ذُو القَلبِ المَحمومِ وَاللِّسانِ الصّادِقِ .

قُلنا : قَد عَرَفنَا اللِّسانَ الصّادِقَ فَمَا القَلبُ المَحمومُ؟

قالَ : التَّقِیُّ النَّقِیُّ الَّذی لا إثمَ فیهِ ولا بَغیَ ولا حَسَدَ . (1)11054.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :ألا إنَّ خَیرَ الرِّجالِ مَن کانَ بَطیءَ الغَضَبِ سَریعَ الفَیءِ ، وشَرَّ الرِّجالِ مَن کانَ سَریعَ الغَضَبِ بَطیءَ الفَیءِ .

فَإِذا کانَ سَریعَ الغَضَبِ سَریعَ الفَیءِ فَإِنَّها بِها ، وإذا کانَ بَطیءَ الغَضَبِ بَطیءَ الفَیءِ فَإِنَّها بِها . (2)11055.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :خَیرُ النّاسِ مَن طَهَّرَ مِنَ الشَّهَواتِ نَفسَهُ، وقَمَعَ غَضَبَهُ، وأرضی رَبَّهُ (3) . .

1- .شُعَب الإیمان : 4 / 205 / 4800 ، الدرّ المنثور : 4 / 319 وزاد فیه «ولا غِلّ» بعد «ولا بغی» نقلاً عن ابن ماجه والحکیم الترمذی فی نوادر الاُصول والخرائطی فی مکارم الأخلاق .

2- .مسند أبییعلی:2/34/1096، مسند ابن حنبل:4/39/1143نحوه، المستدرک علی الصحیحین:4/551/8543، شُعَب الإیمان : 6 / 310 / 8289 کلّها عن أبی سعید الخدری ، کنز العمّال : 15 / 922 / 43587 .

3- .غرر الحکم : 5026 ، عیون الحکم والمواعظ : 240 / 4587 .

ص: 221

11056.عنه علیه السلام :شُعَب الإیمان به نقل از عبد اللّه بن عمرو بن عاص : گفتیم: ای پیامبر خدا! بهترینِ مردم کیست؟

فرمود: «صاحب قلب شُسته شده و زبان راستگو» .

گفتیم: زبان راستگو را شناختیم . قلبِ شسته شده چیست؟

فرمود: «پرواپیشه پاکیزه که در آن، نه گناه است، نه تعدّی و نه حسد» .11053.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آگاه باشید! بهترینِ مردان، کسی است که دیر خشمگین شود و زود برگردد؛ و بدترینِ مردان، کسی است که زود عصبانی گردد و دیر برگردد.

پس آن گاه که کسی زود عصبانی شود و زود برگردد، این در مقابل آن است (تعادل ایجاد می شود) و آن گاه که دیر خشمگین شود و دیر برگردد، این نیز در مقابل آن است (تعادل ایجاد می شود).11054.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :بهترینِ مردم، کسی است که خود را از شهوت ها پاک گرداند، خشمش را سرکوب کند، و پروردگارش را خشنود سازد. .

ص: 222

11055.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :خَیرُ النّاسِ مَن إن اُغضِبَ حَلُمَ ، وإن ظُلِمَ غَفَرَ ، وإن اُسیءَ إلَیهِ أحسَنَ . (1)11056.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :خَیرُ النّاسِ مَن إذا اُعطِیَ شَکَرَ ، وإذَا ابتُلِیَ صَبَرَ ، وإذا ظُلِمَ غَفَرَ . (2)11057.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :خَیرُ النّاسِ أورَعُهُم ، وشَرُّهُم أفجَرُهُم . (3)11058.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :خَیرُ النّاسِ مَن کافی عَلَی القَبیحِ بِالجَمیلِ . (4)11059.عنه صلی الله علیه و آله ( فی وصیِّتِهِ لأبی ذَرٍّ ) عنه علیه السلام :خَیرُ النّاسِ مَن زَهَدَت نَفسُهُ ، وقَلَّت رَغبَتُهُ ، وماتَت شَهوَتُهُ ، وخَلَصَ إیمانُهُ ، وصَدَقَ إیقانُهُ . (5)11057.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :خَیرُ النّاسِ مَن نَفَعَ النّاسَ (6)11058.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :خَیرُ النّاسِ مَن تَحَمَّلَ مَؤونَهَ النّاسِ . (7)11059.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در سفارش به ابوذر ) عنه علیه السلام :خَیرُ النّاسِ مَن کانَ فی یُسرِهِ سَخِیّا شَکورا . (8)11060.الدرّ المنثور عن الحسن :عنه علیه السلام :خَیرُ النّاسِ مَن کانَ فی عُسرِهِ مُؤثِرا صَبورا . (9)11061.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :خَیرُ النّاسِ مَن أخرَجَ الحِرصَ مِن قَلبِهِ، وعَصی هَواهُ فی طاعَهِ رَبِّهِ (10) .11062.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام فی کِتابِهِ إلَی الخَوارِجِ : خَیرُ النّاسِ خَیرُهُم لِنَفسِهِ ، وشَرُّ النّاسِ شَرُّهُم لِنَفسِهِ ، ولَیسَ بَینَ اللّهِ وبَینَ أحَدٍ قَرابَهٌ ، و «کُلُّ نَفْسِم بِمَا کَسَبَتْ رَهِینَهٌ (11) » . (12) .

1- .غرر الحکم : 5000 ، عیون الحکم والمواعظ : 239 / 4566 .

2- .غرر الحکم : 5020 ، عیون الحکم والمواعظ : 238 / 4534 .

3- .غرر الحکم : 5015 ، عیون الحکم والمواعظ : 240 / 4573 .

4- .غرر الحکم : 5750 ، عیون الحکم والمواعظ : 295 / 5292 .

5- .غرر الحکم : 5031 ، عیون الحکم والمواعظ : 239 / 4543 .

6- .غرر الحکم : 5001 ، عیون الحکم والمواعظ : 239 / 4567 .

7- .غرر الحکم : 5002 ، عیون الحکم والمواعظ : 239 / 4568 .

8- .غرر الحکم : 5027 ، عیون الحکم والمواعظ : 238 / 4538 .

9- .غرر الحکم : 5028 ، عیون الحکم والمواعظ : 238 / 4537 .

10- .غرر الحکم : 5025 ، عیون الحکم والمواعظ : 238 / 4539 .

11- .المدّثّر : 38 .

12- .المناقب لابن شهرآشوب : 3 / 189 ، الاختصاص : 239 وفیه «خیر الناس للناس خیرهم لنفسه» فقط ، بحار الأنوار : 33 / 390 .

ص: 223

11063.عنه علیه السلام ( لأصحابِهِ عندَ الحَربِ ) امام علی علیه السلام :بهترینِ مردم، کسی است که اگر خشمگین شود، بردباری نشان دهد و اگر به او ظلم کنند، ببخشاید واگر به او بدی کنند، نیکی کند.11060.الدرّ المنثور ( به نقل از حسن ) امام علی علیه السلام :بهترینِ مردم، کسی است که چون به او عطا کنند، سپاسگزاری کند و چون گرفتار شود، شکیبا باشد و چون مظلوم شود، ببخشاید.11061.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :بهترینِ مردم، پرهیزگارترینِ آنان است و بدترینشان، گنهکارترینِ آنان.11062.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :بهترینِ مردم، کسی است که کار زشت را با کار زیبا (پسندیده) پاسخ دهد.11063.امام علی علیه السلام ( به یاران خود در جنگ ) امام علی علیه السلام :بهترینِ مردم، کسی است که جانش پارسا، دنیاخواهی اش اندک، شهوتش مُرده، ایمانش خالص، و یقینش راست باشد.11064.الإمامُ زینُ العابدینَ علیه السلام ( مِن دُعائهِ فی وَداعِ شَهرِ رَمَضانَ ) امام علی علیه السلام :بهترینِ مردم، کسی است که به مردم، سود برساند.11065.کتاب من لا یحضره الفقیه :امام علی علیه السلام :بهترینِ مردم، کسی است که هزینه (بار) مردم را بر دوش کشد.11064.امام زین العابدین علیه السلام ( در دعای وداع با ماه رمضان ) امام علی علیه السلام :بهترینِ مردم، کسی است که در حال توانگری اش، بخشنده و سپاسگزار باشد.11065.کتاب من لا یحضره الفقیه ( به نقل از حفص بن غیاث ) امام علی علیه السلام :بهترینِ مردم، کسی است که در حال توانگری اش، ایثارگر و شکیبا باشد.11066.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :بهترینِ مردم، کسی است که آز را از دلش بیرون کند و در راه اطاعتِ پروردگارش، با خواسته دلش مخالفت نماید.11067.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام در نامه اش به خوارج : بهترینِ مردم، برای خودش بهتر است و بدترینِ مردم، برای خودش بدتر (1) . میان خداوند و هیچ کس، خویشاوندی نیست و «هر کس در گرو عملکرد خویش است» . .

1- .اشاره است به آیه شریف: «إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لِأَنفُسِکُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا» (اسراء ، آیه 7) .

ص: 224

11068.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام لِمَن سَأَلَهُ : أیُّ النّاسِ خَیرٌ عِندَ اللّهِ؟ : أخوَفُهُم للّهِِ ، وأعمَلُهُم بِالتَّقوی ، وأزهَدُهُم فِی الدُّنیا . (1)11069.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام فِی الحِکَمِ المَنسوبَهِ إلَیهِ : الخَیِّرُ مِنَ النّاسِ مَن قَدَرَ عَلی أن یَصرِفَ نَفسَهُ کَما یَشاءُ ، ویَدفَعُها عَنِ الشُّرورِ ، وَالشِّرّیرُ مَن لَم یَکُن کَذلِکَ . (2)11070.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الإمام الصاد ق علیه السلام :إنَّ خَیرَ العِبادِ مَن یَجتَمِعُ فیهِ خَمسُ خِصالٍ : إذا أحسَنَ استَبشَرَ ، وإذا أساءَ استَغفَرَ ، وإذا اُعطِیَ شَکَرَ ، وإذَا ابتُلِیَ صَبَرَ ، وإذا ظُلِمَ غَفَرَ . (3)11066.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام زین العابدین علیه السلام :مَن عَمِلَ بِمَا افتَرَضَ اللّهُ عَلَیهِ فَهُوَ مِن خَیرِ النّاسِ . (4)11067.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله فِی النِّساءِ : خَیرُهُنَّ أیسَرُهُنَّ صَداقا . (5) .

1- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 383 / 5833 ، معانی الأخبار : 199 / 4 کلاهما عن عبد اللّه بن بکر المرادی عن الإمام الکاظم عن آبائه عن الإمام الحسین علیهم السلام ، تنبیه الخواطر : 2 / 174 عن الإمام زین العابدین علیه السلام ، بحار الأنوار : 70 / 310 / 1 .

2- .شرح نهج البلاغه : 20 / 282 / 235 .

3- .کشف الغمه : 2 / 418 ، غرر الحکم : 5019 و 5020 ، بحار الأنوار : 78 / 206 / 63 .

4- .الکافی : 2 / 81 / 1 ، الأمالی للمفید : 184 / 9 ، الزهد للحسین بن سعید : 19 / 40 وفیه «فرض» بدل «افترض» وکلّها عن أبی حمزه الثمالی ، بحار الأنوار : 69 / 402 / 101 .

5- .صحیح ابن حبان : 9 / 342 / 4034 ، المعجم الکبیر : 11 / 65 / 11100 وح 11101 کلها عن ابن عبّاس ، کنز العمّال : 16 / 293 / 44544 .

ص: 225

11068.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام خطاب به کسی که از او پرسید: بهترینِ مردم نزد خداوند کیست؟ : کسی که خداترس ترین، عمل کننده ترینِ به تقوا، و پارساترینِ مردم در دنیا باشد.11069.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام در حکمت های منسوب به ایشان : نیکوکارِ از مردم، کسی است که بتواند خود را آن گونه که می تواند، بگرداند و خویشتن را از بدی ها باز دارد؛ و بدکار، کسی است که این گونه نباشد.11070.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :بهترینِ بندگان، کسی است که در او پنج خصلت ، گرد آمده باشد: هر گاه نیکی کند، خوشحال شود؛ هر گاه بدی کند، استغفار نماید؛ هر گاه [ نعمتی] به او عطا شود ، سپاس گوید؛ هر گاه مبتلا شود، شکیبایی ورزد؛ و هر گاه به او ظلم شود، درگذرد.11071.عنه علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلام :هر کس به آنچه خداوند بر او واجب ساخته، عمل کند، از بهترین مردم است.11072.فاطمهُ الزَّهراءُ علیها السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله درباره زنان : بهترینِ آنان، کسی است که مهریه اش آسان تر (سبک تر) باشد. .

ص: 226

4 / 5خِیارُ المُؤمِنینَ11075.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خِیارُ المُؤمِنینَ القانِعُ ، وشِرارُهُمُ الطّامِعُ . (1)11071.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُ المُسلِمینَ مَن کَثُرَت قَناعَتُهُ ، وحَسُنَت عِبادَتُهُ ، وکانَ هَمُّهُ لاِخِرَتِهِ . (2)11072.فاطمه زهرا علیها السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خِیارُ اُمَّتی أحِدّاؤُهُمُ الَّذینَ إذا غَضِبوا رَجَعوا . (3)11073.امام حسین علیه السلام ( درباره علّت وجوب روزه ) الإمام الصادق علیه السلام :خِیارُ المُسلِمینَ مَن وَصَلَ ، وأعانَ ، ونَفَعَ . (4)11074.امام باقر علیه السلام :المستدرک علی الصحیحین عن عیاض بن سلیمان :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : خِیارُ اُمَّتی فی ما أنبَأَنِیَ المَلَأُ الأَعلی قَومٌ یَضحَکونَ جَهرا فی سَعَهِ رَحمَهِ رَبِّهِم عز و جل ، ویَبکونَ سِرّا مِن خَوفِ شِدَّهِ عَذابِ رَبِّهِم عز و جل ، یَذکُرونَ رَبَّهُم بِالغَداهِ وَالعَشِیِّ فِی البُیوتِ الطَّیِّبَهِ المَساجِدِ ، ویَدعونَهُ بِأَلسِنَتِهِم رَغبا ورَهبا ، ویَسأَلونَهُ بِأَیدیهِم خَفضا ورَفعا ، ویُقبِلونَ بِقُلوبِهِم عَودا وبَدءا .

فَمُؤنَتُهُم عَلَی النّاسِ خَفیفَهٌ ، وعَلی أنفُسِهِم ثَقیلَهٌ ، یَدِبّونَ فِی الأَرضِ حُفاهً عَلی أقدامِهِم کَدَبیبِ النَّملِ بِلا مَرَحٍ ولا بَذَخٍ ، یَمشونَ بِالسَّکینَهِ ، ویَتَقَرَّبونَ بِالوَسیلَهِ ، ویَقرَؤونَ القُرآنَ ، ویُقَرِّبونَ القُربانَ ، ویَلبَسونَ الخُلقانَ .

عَلَیهِم مِنَ اللّهِ تَعالی شُهودٌ حاضِرَهٌ وعَینٌ حافِظَهٌ ، یَتَوَسَّمونَ العِبادَ ، ویَتَفَکَّرونَ فِی البِلادِ ، أرواحُهُم فِی الدُّنیا وقُلوبُهُم فِی الآخِرَهِ ، لَیسَ لَهُم هَمٌّ إلاّ إمامَهُم أعَدُّوا الجِهازَ لِقُبورِهِم ، وَالجَوازَ لِسَبیلِهِم ، وَالاِستِعدادَ لِمُقامِهِم .

ثُمَّ تَلا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : «ذَ لِکَ لِمَنْ خَافَ مَقَامِی وَ خَافَ وَعِیدِ (5) » . (6) .

1- .مسند الشهاب : 2 / 240 / 1274 ، کنز العمّال : 3 / 391 / 7095 .

2- .تنبیه الخواطر : 2 / 123 .

3- .المعجم الأوسط : 6 / 60 / 5793 ، شُعَب الإیمان : 6 / 313 / 8302 ، مسند الشهاب : 2 / 243 / 1277 و 1278 کلّها عن قنبر عن الإمام علیّ علیه السلام ، کنز العمّال : 3 / 127 / 5805 .

4- .رجال الکشّی : 2 / 666 / 689 عن محمّد بن زید الشحّام ، دعائم الإسلام : 2 / 321 / 1213 .

5- .إبراهیم : 14 .

6- .المستدرک علی الصحیحین : 3 / 19 / 4294 ، شُعَب الإیمان : 1 / 478 / 765 ، اُسد الغابه : 4 / 313 / 4154 نحوه وفیه إلی «بالوسیله» ، کنز العمّال : 1 / 162 / 815 .

ص: 227

4 / 5بهترین مؤمنان

4 / 5بهترین مؤمنان11077.الإمامُ العسکریُّ علیه السلام ( لمّا سُئلَ عن عِلَّهِ وُجوبِ الصَّومِ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ مؤمنان، کسی است که قانع باشد و بدترینِ آنان، کسی است که طمعکار باشد.11078.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ مسلمانان، کسی است که قناعتش بسیار، عبادتش نیکو، و تلاشش برای آخرتش باشد.11076.امام رضا علیه السلام ( در بیان علّت وجوب روزه ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین های امّتم، تندخویانی هستند که چون خشمگین شوند، از خشم خود، زود باز گردند.11077.امام عسکری علیه السلام ( در پاسخ به پرسش از علّت واجب شدن روزه ) امام صادق علیه السلام :بهترینِ مسلمانان، کسی است که [ با خویشان ، ]پیوند داشته باشد، یاری کند و سود برساند.11078.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :المستدرک علی الصحیحین به نقل از عیاض بن سلیمان : پیامبر خدا فرمود: «برگزیدگانِ امّت من در آنچه ملکوتیان، مرا آگاهانیده اند گروهی هستند که در وسعت رحمت پروردگارشان، در آشکارا می خندند؛ امّا از بیم عذاب سخت پروردگارشان، در نهان می گریند؛ صبح و شام، در خانه های پاک (مساجد)، خدا را یاد می کنند و با شوق و بیم ، به زبان ، خدا را می خوانند و با دست هایشان که برای دعا [ به قنوتْ ]بالا و پایین می رود ، از خدا درخواست می نمایند و در آغاز و انجام، پیوسته با دل هایشان به خدا روی می آورند.

هزینه (بار) آنان بر مردم، سبک، و بر خودشان سنگین است؛ پابرهنه بر زمین می جنبند، همچون راه رفتن مورچه، بدون سرخوشی و غرور و تکبّر؛ آرام راه می روند؛ با وسیله به خدا تقرّب می جویند؛ قرآن می خوانند؛ به درگاه خدا آنچه را موجب تقرّب به اوست، نزدیک می کنند؛ و جامه کهنه می پوشند.

[ احساس می کنند که] بر آنان از سوی خدای متعال، گواهانی حاضرند و چشمی نگهبان گماشته شده که [ اعمال] بندگان را به دقّت بررسی می کنند و [ در آنچه] در شهرها [ می گذرد ، ]می اندیشند؛ روح های آنان در دنیاست و دل هایشان در آخرت؛ به چیزی جز [ رضای] امام خود نمی اندیشند؛ و برای گورهایشان رهتوشه، برای راهشان برگ عبور، و برای جایگاهشان وسایلْ آماده ساخته اند».

آن گاه پیامبر خدا این کلام الهی را تلاوت فرمود: «این، برای کسی است که از مقام من، بیم داشته و از وعید من، هراسان باشد» .

.

ص: 228

11079.عنه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خِیارُ اُمَّتی عُلَماؤُها ، وخِیارُ عُلَمائِها حُلَماؤُها . (1)11080.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :خِیارُ عِبادِ اللّهِ عِندَ اللّهِ یَومَ القِیامَهِ ، الموفونَ المُطَیِّبونَ . (2)11081.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ خِیارَ عِبادِ اللّهِ الموفونَ المُطَیِّبونَ . (3)11082.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :ألا اُخبِرُکُم بِخَیرِ عِبادِ اللّهِ؟ الضَّعیفُ المُستَضعَفُ ذُو الطِّمرَینِ ، لَو أقسَمَ عَلَی اللّهِ لَأَبَرَّ اللّهُ قَسَمَهُ . (4)11083.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ خِیارَ عِبادِ اللّهِ الَّذینَ یُراعونَ الشَّمسَ وَالقَمَرَ وَالنُّجومَ وَالأَظِلَّهَ لِذِکرِ اللّهِ . (5) .

1- .مسند الشهاب : 2/242/1276 عن ابن عمر ، تاریخ بغداد : 1 / 238 / 54 وفیه «رحماؤها» بدل «حلماؤها»، حلیه الأولیاء: 8/188 وفیه «خیارها» بدل «حلماؤها» وکلاهما عن أبیهریره، کنز العمّال: 10/152/28778.

2- .مسند ابن حنبل : 10 / 134 / 26372 ، السنن الکبری : 6 / 34 / 11095 ولیس فیه «عند اللّه یوم القیامه» وکلاهما عن عائشه ، مسند أبی یعلی : 2 / 17 / 1047 عن أبی سعید الخدری نحوه .

3- .تاریخ دمشق : 36 / 388 / 7374 عن أبی حُمَید الساعدی ، کنز العمّال : 4 / 366 / 10941 نقلاً عن المعجم الکبیر وحلیه الأولیاء عن عائشه .

4- .مسند ابن حنبل : 9 / 120 / 23517 عن حذیفه ، کنز العمّال : 3 / 155 / 5944 .

5- .المستدرک علی الصحیحین : 1 / 115 / 163 ، السنن الکبری : 1 / 558 / 1781 ، حلیه الأولیاء : 7 / 227 وفیه «الأهلّه» بدل «النجوم والأظلّه» وکلّها عن ابن أبی أوفی ، کنز العمّال : 7 / 683 / 20902 .

ص: 229

11084.الإمامُ الکاظمُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین های امّتم دانشمندان آنان، و برترین دانشمندانشان بردبارانِ آنان اند.11085.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین بندگان خدا در روز قیامت، وفاکنندگان و مداراکنندگان اند.11079.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین های بندگان خدا، وفا کنندگانِ اهل مدارایند.11080.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آیا شما را به بهترین بندگان خدا آگاه کنم؟ ناتوانِ مستضعفی که دارای دو جامه ژنده است. اگر او بر خدا سوگند خورَد ، خداوند، سوگندش را تحقّق می بخشد [ و حاجتش را عطا می کند].11081.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :همانا بهترین بندگان خدا، کسانی هستند که برای ذکر خدا، پیوسته مراقب خورشید و ماه و ستارگان و سایه ها [ که وقت های عبادت اند ،] هستند. .

ص: 230

11082.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :اِعلَموا أنَّ خِیارَ عِبادِ اللّهِ الَّذینَ یَعمَلونَ بِما یَعلَمونَ ، وأنَّ شِرارَهُمُ الجُهّالُ الَّذینَ یُنازِعونَ بِالجَهلِ أهلَ العِلمِ ؛ فَإِنَّ لِلعالِمِ بِعِلمِهِ فَضلاً ، وإنَّ الجاهِلَ لَن یَزدادَ بِمُنازَعَهِ العالِمِ إلاّ جَهلاً . (1)11083.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُکُم مَن تَعَلَّمَ القُرآنَ وعَلَّمَهُ . (2)11084.امام کاظم علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خِیارُکُم مَن قَرَأَ القُرآنَ وأقرَأَهُ . (3)11085.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :خِیارُکُم فِی الجاهِلِیَّهِ خِیارُکُم فِی الإِسلامِ إذا فَقِهوا . (4)11086.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :خِیارُکُم أحاسِنُکُم أخلاقا إذا فَقِهوا . (5)11087.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ خِیارَکُم أحاسِنُکُم أخلاقا . (6)11088.عنه صلی الله علیه و آله :مسند ابن حنبل عن أبی هریره :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اُنَبِّئُکُم بِخِیارِکُم؟

قالوا : بَلی یا رَسولَ اللّهِ .

قالَ : خِیارُکُم أطوَلُکُم أعمارا وأحسَنُکُم أخلاقا . (7) .

1- .وقعه صفّین : 150 عن أبی الودّاک ، بحار الأنوار : 32 / 429 .

2- .صحیح البخاری : 4 / 1919 / 4739 ، سنن أبی داود : 2 / 70 / 1452 ، سنن الترمذی : 5 / 173 / 2907 کلّها عن عثمان ، سنن ابن ماجه : 1 / 77 / 213 عن سعد ، مسند ابن حنبل : 1 / 323 / 1317 عن النعمان بن سعید عن الإمام علیّ علیه السلامعنه صلی الله علیه و آلهوفیهما «خیارکم» بدل «خیرکم» ، کنز العمّال : 1 / 515 / 2296 ؛ الأمالی للطوسی : 357 / 739 عن النعمان بن سعد عن الإمام علیّ علیه السلام و ح 740 عن سعد وفیهما «خیارکم» بدل «خیرکم» وکلاهما عنه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 92 / 186 / 2 .

3- .کنز العمّال : 1 / 515 / 2297 ، الجامع الصغیر : 1 / 616 / 3983 کلاهما نقلاً عن ابن الضریس وابن مردویه عن ابن مسعود .

4- .صحیح البخاری : 3 / 1235 / 3194 و ج 4 / 1729 / 4412 ، مسند ابن حنبل : 3 / 536 / 10299 و 10300 کلّها عن أبی هریره ، کنز العمّال : 10 / 152 / 28780 .

5- .مسند ابن حنبل : 3 / 496 / 10029 و ص 502 / 10072 و ص 527 / 10244 ، الأدب المفرد : 94 / 285 وفیها «خیرکم إسلاما» بدل «خیارکم» وکلّها عن أبی هریره ، کنز العمّال : 3 / 8 / 5171 .

6- .صحیح البخاری : 5 / 2245 / 5688 ، صحیح مسلم : 4 / 1810 / 68 وفیه «إنّ من . . .» ، سنن الترمذی : 4 / 349 / 1975 ، الأدب المفرد : 90 / 271 کلّها عن عبد اللّه بن عمرو ، تاریخ بغداد : 2 / 316 / 804 عن ابن عبّاس وفیه «أحسنکم» بدل «أحاسنکم» ، کنز العمّال : 3 / 6 / 5154 ؛ مکارم الأخلاق : 1 / 62 / 55 عن الإمام علیّ علیه السلامعنه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 16 / 237 .

7- .مسند ابن حنبل : 3 / 368 / 9246 و ص 20 / 7216 و فیه «أعمالاً» بدل «أخلاقا» ، صحیح ابن حبّان : 2 / 234 / 484 ، المستدرک علی الصحیحین : 1 / 489 / 1255 ، السنن الکبری : 3 / 520 / 6527 وفیهما «عملاً» بدل «أخلاقا» وکلاهما عن جابر بن عبد اللّه ، کنز العمّال : 3 / 8 / 5167 .

ص: 231

11089.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :بدانید که بهترین بندگان خدا، کسانی هستند که به آنچه می دانند، عمل می کنند؛ و بدترین آنان، نادانانی هستند که به سبب جهل خویش، با دانشمندان به ستیز می پردازند. همانا دانشمند را به سبب دانشش فضیلتی است، و نادان با کشمکش با دانا، جز بر نادانی خویش نمی افزاید.11090.عنه صلی الله علیه و آله ( إنّهُ کانَ إذا أفطَرَ یقولُ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین شما، کسانی هستند که قرآن بیاموزند و آن را بیاموزانند.11091.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین شما، کسانی هستند که قرآن بخوانند و دیگران را قرآن خوان کنند.11086.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین های شما در جاهلیّت، آن گاه که دین شناس شوند، بهترین شما در دوره اسلام اند.11087.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین های شما، خوش اخلاق ترین های شمایند، آن گاه که دین شناس باشند.11088.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :همانا بهترین های شما، خوش اخلاق ترین های شمایند.11089.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مسند ابن حنبل به نقل از ابو هریره : پیامبر خدا فرمود: «آیا شما را به بهترین هایتان آگاه سازم؟». گفتند: آری، ای پیامبر خدا! فرمود: «بهترین شما، آنانی هستند که عُمرهاشان درازتر و اخلاقشان نیکوتر باشد».11090.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در هنگام افطار روزه اش ) امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا فرمود: «آیا شما را به بهترین هایتان آگاه سازم؟».

گفتند: آری، ای پیامبر خدا!

فرمود: «آنانی که خوش اخلاق تر و متواضع تر باشند؛ آنانی که با مردم الفت می گیرند و دیگران هم با آنان الفت دارند». .

ص: 232

11091.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : ألا اُنَبِّئُکُم بِخِیارِکُم؟

قالوا : بَلی یا رَسولَ اللّهِ.

قالَ: أحسَنُکُم أخلاقا، المُوَطَّؤونَ أکنافا ، الَّذینَ یَألَفونَ ویُؤلَفونَ. (1)11092.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :سنن ابن ماجه عن أسماء بنت یزید :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : ألا اُنَبِّئُکُم بِخِیارِکُم؟ قالوا : بَلی یا رَسولَ اللّهِ ، قالَ : خِیارُکُمُ الَّذینَ إذا رُؤوا ذُکِرَ اللّهُ عز و جل . (2)11093.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُکُم مَن لَم یَترُک آخِرَتَهُ لِدُنیاهُ ، ولا دُنیاهُ لاِخِرَتِهِ ، ولَم یَکُن کَلاًّ عَلَی النّاسِ . (3)11094.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُکُم خَیرُکُم لِأَهلی مِن بَعدی . (4)11095.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :صحیح البخاری عن أبی هریره :إنَّ رَجُلاً أتَی النَّبِیَّ صلی الله علیه و آلهیَتَقاضاهُ فَأَغلَظَ ، فَهَمَّ بِهِ أصحابُهُ ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : دَعوهُ ؛ فَإِنَّ لِصاحِبِ الحَقِّ مَقالاً . ثُمَّ قالَ : أعطوهُ سِنّا مِثلَ سِنِّهِ .

قالوا : یا رَسولَ اللّهِ ، لا نَجِدُ إلاّ أمثَلَ مِن سِنِّهِ .

فَقالَ : أعطوهُ ، فَإِنَّ مِن خَیرِکُم أحسَنَکُم قَضاءً . (5) .

1- .الزهد للحسین بن سعید : 30 / 75 ، الکافی : 2 / 102 / 16 کلاهما عن حبیب الخثعمی عن الإمام الصادق علیه السلام ، تحف العقول : 45 ، مشکاه الأنوار : 316 / 997 کلّها نحوه ، بحار الأنوار : 71 / 380 / 14 ؛ المعجم الأوسط : 4 / 356 / 4422 عن أبی سعید الخدری نحوه ، کنز العمّال : 3 / 10 / 5179 .

2- .سنن ابن ماجه : 2 / 1379 / 4119 ، مسند ابن حنبل : 10 / 442 / 27670 و ص 443 / 27672 ، الأدب المفرد : 103/323، شُعَب الإیمان : 7/494/11108، حلیه الأولیاء: 10/389 ، کنز العمّال : 1/419/1788 .

3- .تاریخ بغداد : 4 / 221 / 1918 ، کنز العمّال : 3 / 238 / 6336 نقلاً عن المستدرک علی الصحیحین وکلاهما عن أنس ؛ نثر الدرّ : 1 / 186 نحوه ولیس فیه ذیله .

4- .المستدرک علی الصحیحین : 3/352/5359 ، مسند أبی یعلی: 5/351/5898 ، تاریخ بغداد: 7/277/ 3765 کلّها عن أبی هریره ، کنز العمّال : 12 / 94 / 34146 ؛ بشاره المصطفی : 39 عن أبی هریره ، العمده : 306 ، بحار الأنوار : 23 / 104 / 1 .

5- .صحیح البخاری : 2 / 809 / 2183 و ح 8182 وفیه «خیارکم» بدل «من خیرکم» ، صحیح مسلم : 3 / 1225 / 120 ، سنن النسائی : 7 / 291 ، مسند ابن حنبل : 3 / 474 / 9887 کلاهما نحوه ، سنن ابن ماجه : 2 / 809 / 2423 وفیه «إنّ خیرکم أو من خیرکم أحاسنکم قضاءً» فقط ، کنز العمّال : 6 / 226 / 15456 .

ص: 233

11096.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :سنن ابن ماجه به نقل از اسماء بنت یزید : پیامبر خدا فرمود: «آیا شما را به بهترین هایتان آگاه سازم؟».

گفتند: آری، ای پیامبر خدا! فرمود: «بهترین های شما، آنانی هستند که دیدن آنان، خدا را به یاد آورد».11097.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما، کسی است که نه آخرتش را به خاطر دنیایش، و نه دنیایش را به خاطر آخرتش رها کند و سربار دیگران نباشد.11092.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما، کسی است که پس از من نسبت به اهل بیتم نیکوتر باشد.11093.امام صادق علیه السلام :صحیح البخاری به نقل از ابو هریره : مردی نزد پیامبر صلی الله علیه و آلهآمد و از ایشان طلب خود را می خواست، که با خشونت، سخن گفت. اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله خواستند او را تنبیه کنند که پیامبر خدا فرمود: «رهایش کنید؛ همانا صاحب حق را سخنی است». سپس فرمود: «به او همتای طلبش را بدهید».

گفتند: ای پیامبر خدا! چیزی نداریم، مگر بهتر از [ حیوانِ ]هم سنّ مال او.

فرمود: «بدهید . از بهترینِ شما، کسی است که حقّ دیگری را بهتر ادا کند». .

ص: 234

11094.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُکُمُ المُدافِعُ عَن عَشیرَتِهِ ، ما لَم یَأثَم . (1)11095.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُکُم خَیرُکُم لِأَهلِهِ ، وأنَا خَیرُکُم لِأَهلی . (2)11096.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُکُم خَیرُکُم لِنِسائِهِ ولِبَناتِهِ . (3)11097.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خِیارُکُم خِیارُکُم لِنِسائِهِم . (4)11098.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام :سُئِلَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَن خِیارِ العِبادِ ، فَقالَ : الَّذینَ إذا أحسَنُوا استَبشَروا ، وإذا أساؤُوا استَغفَروا ، وإذا اُعطوا شَکَروا ، وإذَا ابتُلوا صَبَروا ، وإذا غَضِبوا غَفَروا . (5) .

1- .سنن أبی داود : 4 / 332 / 5120 عن سراقه بن مالک بن جعشم المدلجی ، کنز العمّال : 3 / 359 / 6932 .

2- .کتاب من لا یحضره الفقیه: 3/555/4908، مکارم الأخلاق : 1/466/1590 ، قرب الإسناد : 92 / 306 عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلامعنه صلی الله علیه و آلهوفیه «خیارکم خیارکم لأهله»، بحار الأنوار: 79/268/5 ؛ سنن الترمذی: 5/709/3895 عن عائشه ، سنن ابن ماجه : 1 / 636/1977 عن ابن عبّاس ، کنز العمّال: 16/371/44941 .

3- .شُعَب الإیمان : 6 / 415 / 8720 عن أبی هریره ، کنز العمّال : 16 / 371 / 44944 .

4- .سنن ابن ماجه : 1 / 636 / 1978 عن عبد اللّه بن عمرو ، سنن الترمذی : 3 / 466 / 1162 وزاد فیه «خلقا» ، مسند ابن حنبل : 3 / 509 / 10112 ، شُعَب الإیمان : 6 / 232 / 7981 وفیهما «لنسائکم» بدل «لنسائهم» وکلّها عن أبی هریره ، المستدرک علی الصحیحین : 4 / 191 / 7327 عن ابن عبّاس وفیه «للنساء» بدل «لنسائهم» ، کنز العمّال : 16 / 375 / 44971 ؛ الأمالی للطوسی : 392 / 864 عن أبی هریره ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 443 / 4538 وفیه «خیرکم خیرکم لنسائه» ، بحار الأنوار : 103 / 226 / 15 .

5- .الکافی : 2 / 240 / 31 عن سلیمان عمّن ذکره ، الخصال : 317 / 99 ، الأمالی للصدوق : 60 / 18 کلاهما عن محمّد بن مسلم وغیره ، تحف العقول : 445 وفیه «عفوا» بدل «غفروا» عن الإمام الرضا علیه السلام ، مشکاه الأنوار : 151 / 364 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 141 / 1978 عن أبان بن تغلب نحوه ، بحار الأنوار : 69 / 395 / 77 نقلاً عن صحیفه الإمام الرضا علیه السلام .

ص: 235

11099.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما، کسی است که از فامیل (دودمان) خویش دفاع کند؛ تا وقتی که گناهکار نگردد.11100.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما، بهترینتان برای خانواده اش است و من، بهترینِ شما نسبت به خانواده ام هستم.11101.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما، کسی است که بهترینتان نسبت به زنان و دخترانش باشد.11102.الإمامُ الکاظمُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما، کسی است که نسبت به زنانتان، بهترین باشد.11103.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام باقر علیه السلام :از پیامبر خدا درباره بهترین بندگان پرسیدند. فرمود: «آنانی که چون نیکی کنند، خوشحال شوند؛ چون بدی کنند، آمرزش خواهند؛ چون عطا یابند، سپاس گویند؛ چون مبتلا شوند، صبر کنند؛ و چون خشمگین شوند، درگذرند». .

ص: 236

11098.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الأمالی عن ابن عبّاس :قیلَ : یا رَسولَ اللّهِ ، أیُّ الجُلَساءِ خَیرٌ؟ قالَ : مَن ذَکَّرَکُم بِاللّهِ رُؤیَتُهُ ، وزادَکُم فی عِلمِکُم مَنطِقُهُ ، وذَکَّرَکُم بِالآخِرَهِ عَمَلُهُ . (1)11099.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُکُم مَن رَضِیَ بِالفَقرِ .

خَیرُکُم مَنِ انفَرَدَ عَنِ النّاسِ وأحرَزَ وَرَعَهُ ودینَهُ .

خَیرُکُم مَن أعانَهُ اللّهُ عَلی نَفسِهِ فَمَلَکَها .

خَیرُکُم مَن عَرَفَ سُرعَهَ رِحلَتِهِ فَتَزَوَّدَ لَها .

خَیرُکُم مَن ذَکَّرَکُم بِاللّهِ رُؤیَتُهُ .

خَیرُکُم مَن دَعاکُم إلی فِعلِ الخَیرِ .

خَیرُکُمُ المُبَرَّأُ مِنَ العُیوبِ .

خَیرُکُمُ المُتَنَزِّهونَ عَنِ المَعاصی وَالذُّنوبِ . (2)11100.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُکُم مَن أطعَمَ الطَّعامَ ، وأفشَی السَّلامَ ، وصَلّی وَالنّاسُ نِیامٌ . (3) .

1- .الأمالی للطوسی : 157 / 262 ، الکافی : 1 / 39 / 3 عن الإمام الصادق علیه السلامنحوه ، نوادر الاُصول : 1 / 303 عن عبد اللّه بن عمرو نحوه ، کنز العمّال : 9 / 28 / 24764 من دون صدره و ج 1 / 419 / 1787 .

2- .تنبیه الخواطر : 2 / 122 .

3- .الکافی : 4 / 50 / 3 عن عبد اللّه بن القاسم الجعفری عن الإمام الصادق علیه السلام ، الخصال : 91 / 32 عن ابن المنکدر بإسناده ، المحاسن : 2 / 141 / 1366 عن عبد اللّه بن القاسم الجعفری عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 74 / 360 / 4 .

ص: 237

11101.امام صادق علیه السلام :الأمالی به نقل از ابن عبّاس : گفته شد: ای پیامبر خدا! کدام همنشینان بهترند؟ فرمود: «آنانی که دیدنشان شما را به یاد خدا اندازد، گفتارشان دانش شما را بیفزاید، و کارشان شما را به یاد آخرت اندازد».11102.امام کاظم علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما، کسی است که به تنگدستی، راضی باشد.

بهترینِ شما، کسی است که از مردم، گوشه بگیرد و پارسایی و دین خود را نگه دارد.

بهترینِ شما، کسی است که خداوند، او را بر نفس خویش یاری دهد؛ پس مالک نفس خویش گردد.

بهترینِ شما، کسی است که سرعت کوچ خویش را بشناسد و برای آن، توشه برگیرد.

بهترینِ شما، کسی است که دیدنش، خدا را به یاد شما آورد.

بهترینِ شما، کسی است که شما را به کار نیک فرا خواند.

بهترینِ شما، آن است که از عیب ها پیراسته باشد.

بهترین شما، وارستگان از گناهان و عیب هایند.11103.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما، کسی است که [ به دیگران] طعام بدهد و سلام را آشکارا بگوید و آن گاه که مردم در خواب اند، به نماز برخیزد. .

ص: 238

11104.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خِیارُکُم مَن أطعَمَ الطَّعامَ ورَدَّ السَّلامَ . (1)11105.عنه علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :قالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : إنَّ خِیارَکُم اُولُو النُّهی .

قیلَ : یا رَسولَ اللّهِ ، ومَن اُولُو النُّهی؟

قالَ : هُم اُولُو الأَخلاقِ الحَسَنَهِ وَالأَحلامِ الرَّزینَهِ وصِلَهِ الأَرحامِ ، وَالبَرَرَهُ بِالاُمَّهاتِ وَالآباءِ ، وَالمُتَعاهِدینَ لِلفُقَراءِ وَالجیرانِ وَالیَتامی ، ویُطعِمونَ الطَّعامَ ، ویُفشونَ السَّلامَ فِی العالَمِ ، ویُصَلّونَ وَالنّاسُ نِیامٌ غافِلونَ . (2)11106.عنه علیه السلام :الکافی عن جابر بن عبد اللّه :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : ألا اُخبِرُکُم بِخَیرِ رِجالِکُم؟

قُلنا : بَلی یا رَسولَ اللّهِ .

قالَ : إنَّ مِن خَیرِ رِجالِکُمُ التَّقِیَّ النَّقِیَّ ، السَّمحَ الکَفَّینِ ، النَّقِیَّ الطَّرَفَینِ ، البَرَّ بِوالِدَیهِ ، ولا یُلجِئُ عِیالَهُ إلی غَیرِهِ . (3)11107.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( لامرَأهٍ صائمهٍ تَسُبُّ جاریَهً لَها ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُکُم أزهَدُکُم فِی الدُّنیا ، وأرغَبُکُم فِی الآخِرَهِ . (4)11104.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خِیارُکُم کُلُّ مُفتَنٍ تَوّابٍ . (5)11105.امام علی علیه السلام :مسند ابن حنبل عن أبی هریره :إنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله وَقَفَ عَلی ناسٍ جُلوسٍ ، فَقالَ : ألا أُخبِرُکُم بِخَیرِکُم مِن شَرِّکُم؟

فَسَکَتَ القَومُ ، فَأَعادَها ثَلاثَ مَرّاتٍ . فَقالَ رَجُلٌ مِنَ القَومِ : بَلی یا رَسولَ اللّهِ .

قالَ : خَیرُکُم مَن یُرجی خَیرُهُ ویُؤمَنُ شَرُّهُ ، وشَرُّکُم مَن لا یُرجی خَیرُهُ ولا یُؤمَنُ شَرُّهُ . (6) .

1- .مسند ابن حنبل : 9 / 241 / 23981 ، المستدرک علی الصحیحین : 4 / 310 / 7739 ولیس فیه «وردّ السلام» وکلاهما عن صهیب ، کنز العمّال : 9 / 244 / 25846 .

2- .الکافی : 2/240/32 عن سلیمان بإسناده ، بحار الأنوار : 69/305/27 . ونصْب «المتعاهدین» علی المدح.

3- .الکافی : 2 / 57 / 7 ، تهذیب الأحکام : 7 / 400 / 1597 وفیه «السلیم الطرفین» بدل «النقیّ الطرفین» ، بحار الأنوار : 70 / 375 / 20 .

4- .کنز العمّال : 3 / 192 / 6116 عن الحسن مرسلاً ، شُعَب الإیمان : 7 / 377 / 10646 عن أبی ذرّ من دون إسنادٍ إلیه صلی الله علیه و آله وفیه «خیارکم» .

5- .مسند الشهاب : 2 / 239 / 1271 ، شُعَب الإیمان : 5 / 419 / 7121 کلاهما عن النعمان بن سعد ، مسند أبی یعلی : 1 / 257 / 479 عن محمّد بن الحنفیّه وکلّها عن الإمام علیّ علیه السلام نحوه ، کنز العمّال: 4 / 213 / 10210.

6- .مسند ابن حنبل : 3 / 298 / 8820 وص 319 / 8929 ، سنن الترمذی : 4 / 528 / 2263 نحوه ، مسند الشهاب : 2 / 228 / 776 وفیه من «خیرکم مَن یُرجی خیره . . .» ، کنز العمّال : 15 / 770 / 43025 .

ص: 239

11106.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما، کسی است که [ به دیگران] طعام بدهد و سلام را پاسخ بگوید.11107.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( به زنی که با زبان روزه کنیز خود را دشنام می داد ) امام باقر علیه السلام :پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «بهترین های شما، صاحبانِ خِرَدند».

گفتند: ای پیامبر خدا! صاحبان خرد کیان اند؟

فرمود: «صاحبان اخلاق نیک و افکار سنگین و صله ارحام، نیکی کنندگان به مادران و پدران، و رسیدگی کنندگان به تهیدستان و همسایگان و یتیمان، و آنان که [ به دیگران ]طعام می دهند و به همه سلام می کنند و آن گاه که مردم خواب و غافل اند، نماز می خوانند».11108.عنه صلی الله علیه و آله :الکافی به نقل از جابر بن عبد اللّه : پیامبر خدا فرمود: «آیا شما را به بهترین مردانتان خبر دهم؟» .

گفتیم: آری، ای پیامبر خدا!

فرمود: «از بهترین مردان شما، کسی است که پرهیزگار، پاک، دستانش بخشنده، پاک دهان ، پاکدامن ، و نیکوکار به پدر و مادر خود باشد و خانواده خود را به دیگران وا نگذارد».11109.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما، کسی است که در دنیا پارساتر و به آخرت دلبسته تر باشد.11110.فاطمهُ الزَّهراءُ علیها السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما، هر آزموده شده (1) (گناهکار) بسیار توبه کننده است .11111.الإمامُ زینُ العابدینَ علیه السلام ( کانَ مِن دُعائهِ إذا دَخَلَ شَهرُ رَمَضانَ ) مسند ابن حنبل به نقل از ابو هریره : پیامبر خدا بالای سر گروهی که نشسته بودند، ایستاد و فرمود: «آیا شما را خبر بدهم که بهترینِ شما و بدترینِ شما کیان اند؟» .

آن گروه، ساکت ماندند. پیامبر صلی الله علیه و آله سخن خویش را سه بار تکرار کرد. پس مردی از آن گروه گفت: آری، ای پیامبر خدا!

فرمود: «بهترینِ شما، کسی است که [ دیگران] به خیر او امیدوار و از شرّ او ایمن باشند؛ و بدترینِ شما، کسی است که به خیر او امید نباشد و از شرّ او آسودگی نباشد». .

1- .تعبیر «آزموده شده» برای گناهکار، به جهت آن است که وی به وسیله گناه، آزموده شده است .

ص: 240

11112.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام لِزِیادِ بنِ النَّضرِ حینَ أنفَذَهُ عَلی مُقَدَّمَتِهِ إلی صِفّینَ : اِتَّقِ اللّهَ فی کُلِّ مُمسی ومُصبَحٍ . . . قَد وَلَّیتُکَ هذَا الجُندَ فَلا تَستَذِلَّنَّهُم ولا تَستَطِل عَلَیهِم ؛ فَإِنَّ خَیرَکُم أتقاکُم . تَعلَّم مِن عالِمِهِم وعَلِّم جاهِلَهُم ، وَاحلُم عَن سَفیهِهِم ؛ فَإِنَّکَ إنَّما تُدرِکُ الخَیرَ بِالعِلمِ وکَفِّ الأَذی وَالجَهلِ . (1)11108.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :إنَّ خِیارَکُمُ الَّذینَ إذا نُظِرَ إلَیهِم ذُکِرَ اللّهُ . (2)11109.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :خِیارُکُم سُمَحاؤُکُم ، وشِرارُکُم بُخَلاؤُکُم . (3) .

1- .تحف العقول : 191 ، بحار الأنوار : 33 / 465 / 680 .

2- .الکافی : 2 / 225 / 12 عن أبی الحسن الأصبهانی عن الإمام الصادق علیه السلام ، مشکاه الأنوار : 194 / 516 وزاد فی آخره «بهم» ، بحار الأنوار : 75 / 81 / 29 .

3- .الکافی : 4 / 41 / 15 ، الأمالی للمفید : 291 / 9 ، الخصال : 96 / 42 کلّها عن جمیل بن درّاج ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 61 / 1707 ، الاُصول الستّه عشر : 2 ، مکارم الأخلاق : 1 / 295 / 918 ، بحار الأنوار : 71 / 350 / 3 .

ص: 241

11110.فاطمه زهرا علیها السلام :امام علی علیه السلام خطاب به زیاد بن نضر، آن گاه که او را پیشاپیش سپاهش به صفّین اعزام کرد : هر شامگاه و صبحگاه، از خدا پروا داشته باش... . تو را سرپرست این سپاه قرار دادم؛ مبادا آنان را به خواری بکشی و بر آنان زور بگویی! همانا بهترینِ شما، پرهیزگارترینِ شماست. از دانایشان دانش بیاموز، به جاهلشان دانش بیاموزان، و با نابخردشان بردباری کن؛ همانا خیر را با دانش و پرهیز از آزار و نادانی، به دست می آوری.11111.امام زین العابدین علیه السلام ( در دعای خود به هنگام حلول ماه رمضان ) امام علی علیه السلام :بهترین های شما، آنانی هستند که چون دیگران به آنها بنگرند، خدا یاد شود.11112.امام باقر علیه السلام :امام صادق علیه السلام :بهترین های شما، بخشندگان شمایند و بدترین های شما، بخیلان شما. .

ص: 242

الفصل الخامس : آثار الخیر5 / 1آثارُ الحَسَنا تِأ الإِحسانُ إلَی النَّفسِالکتاب«إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لِأَنفُسِکُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا . (1) »

الحدیث11118.عنه علیه السلام :نثر الدرّ :قالَ [عَلِیٌّ علیه السلام] یَوما : ما أحسَنتُ إلی أحَدٍ قَطُّ ! فَرَفَعَ النّاسُ رُؤوسَهُم تَعَجُّبا ، فَقَرَأَ : «إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لِأَنفُسِکُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا . (2) » 11119.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :إنَّکَ إن أحسَنتَ فَنَفسَکَ تُکرِمُ ، وإلَیها تُحسِنُ ؛ إنَّکَ إن أسَأتَ فَنَفسَکَ تَمتَهِنُ وإیّاها تَغبِنُ . (3) .

1- .الإسراء : 7 .

2- .نثر الدرّ : 1 / 293 .

3- .غرر الحکم : 3808 و 3809 ، عیون الحکم والمواعظ : 172 / 3595 و 3596 .

ص: 243

فصل پنجم: آثار نیکی

5 / 1آثار کارهای نیک

الف نیکی به خویشتن

فصل پنجم: آثار نیکی5 / 1آثار کارهای نیکالف نیکی به خویشتنقرآن«اگر نیکی کردید، به خودتان نیکی کرده اید و اگر بدی کردید، به خودتان بد کرده اید » .

حدیث11121.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :نثر الدرّ:روزی، [ علی علیه السلام] فرمود: «من هرگز به هیچ کس خوبی نکرده ام!» . مردم، سرهای خود را از روی شگفتی بلند کردند. وی[ علیه السلام ]این آیه را خواند: «اگر نیکی کردید، به خودتان نیکی کرده اید و اگر بدی کردید، به خودتان بد کرده اید» .11122.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :به یقین، اگر نیکی کنی، خودت را گرامی داشته و به خویشتن نیکی کرده ای و اگر بدی کنی، خود را فرومایه ساخته و به زیان خویش کار کرده ای .

.

ص: 244

11123.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام فِی الحِکَمِ المَنسوبَهِ إلَیهِ : کُلُّ مُصطَنِعِ عارِفَهٍ فَإِنَّما یَصنَعُ إلی نَفسِهِ ، فَلا تَلتَمِس مِن غَیرِکَ شُکرَ ما أتَیتَهُ إلی نَفسِکَ ، وتَمَّمتَ بِهِ لَذَّتَکَ ، ووَقَیتَ بِهِ عِرضَکَ . (1)11124.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :مَن فَعَلَ مَعروفا فَإِنَّما صَنَعَ الخَیرَ لِنَفسِهِ ، ولا یَطلُبُ مِن غَیرِهِ شُکرَ ما أولاهُ لِنَفسِهِ ، ولکِن عَلی مَن اُنعِمَ عَلَیهِ أن یَشکُرَ النِّعمَهَ لِمُنعِمِها ، فَإِن لَم یَفعَل فَقَد کَفَرَها . (2)11125.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :مَن شَکَرَ کانَ کَریما ، ومَن عَلِمَ أنَّ ما صَنَعَ إنَّما صَنَعَ إلی نَفسِهِ لَم یَستَبطِ النّاسَ فی شُکرِهِم ، ولَم یَستَزِدهُم فی مَوَدَّتِهِم ، فَلا تَلتَمِس مِن غَیرِکَ شُکرَ ما أتَیتَ إلی نَفسِکَ ووَقَیتَ بِهِ عِرضَکَ . (3)11121.امام صادق علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام فی رِسالَتِهِ إلی أصحابِهِ : أحسِنوا إلی أنفُسِکُم مَا استَطَعتُم ، فَإِن أحسَنتُم أحسَنتُم لِأَنفُسِکُم ، وإن أسَأتُم فَلَها . (4)11122.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام أیضا : مَن سَرَّهُ أن یُبلِغَ إلی نَفسِهِ فِی الإِحسانِ فَلیُطِعِ اللّهَ ، فَإِنَّهُ مَن أطاعَ اللّهَ فَقَد أبلَغَ إلی نَفسِهِ فِی الإِحسانِ . وإیّاکُم و مَعاصِیَ اللّهِ أن تَرکَبوها! فَإِنَّهُ مَنِ انتَهَکَ مَعاصِیَ اللّهِ فَرَکِبَها فَقَد أبلَغَ فِی الإِساءَهِ إلی نَفسِهِ .

ولَیسَ بَینَ الإِحسانِ وَالإِساءَهِ مَنزِلَهٌ ، فَلِأَهلِ الإِحسانِ عِندَ رَبِّهِمُ الجَنَّهُ ، ولِأَهلِ الإِساءَهِ عِندَ رَبِّهِمُ النّارُ . (5) .

1- .شرح نهج البلاغه : 20 / 343 / 936 وراجع: الجعفریّات: 236 .

2- .دعائم الإسلام : 2 / 320 / 1208 .

3- .الکافی : 4 / 28 / 1 عن زراره عن الإمام الصادق علیه السلام ، الخصال : 258 / 132 عن زراره عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلاموفیه «برّهم» بدل «شکرهم» ، معانی الأخبار : 141 / 1 عن زراره عن الإمام الباقر علیه السلام ولیس فیه من «فلا تلتمس . . .» ، تحف العقول : 299 ، بحار الأنوار : 75 / 42 / 4 .

4- .الکافی : 8 / 7 / 1 عن إسماعیل بن جابر ، بحار الأنوار : 78 / 216 / 93 .

5- .الکافی : 8 / 11 / 1 عن إسماعیل بن جابر ، بحار الأنوار : 78 / 220 / 93 .

ص: 245

11123.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام در حکمت های منسوب به ایشان : هر که کار نیک انجام می دهد، به خودش نیکی می کند. پس، از دیگری نخواه که سپاسگزار چیزی باشد که برای خود کرده ای و لذّت خویش را با آن کامل ساخته ای و آبروی خودت را با آن حفظ نموده ای.11124.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هر که نیکی کند، به خویش نیکی کرده است و نباید از دیگری بخواهد که سپاسگزار کاری باشد که برای خود کرده است؛ لیکن بر کسی که نعمتی می یابد، سزاوار است که سپاس آن نعمت را درباره صاحب نعمت ادا کند، که اگر چنین نکند، آن نعمت را ناسپاسی کرده است.11125.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هر کس سپاسگزاری کند، بزرگوار خواهد بود و هر کس بداند که آنچه کرده است، برای خویشتن کرده، مردم را به ناسپاسی، نسبت نمی دهد و خواستار افزونی موّدت آنان نمی شود. پس سپاس آنچه را به خویش کرده ای و با آن آبروی خود را حفظ کرده ای، از دیگری مخواه.11126.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام صادق علیه السلام در نامه اش به اصحاب خود : تا می توانید، به خودتان نیکی کنید؛ چرا که اگر نیکی کنید ، به خودتان کرده اید و اگر بدی کنید، به خودتان بد کرده اید.11127.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام صادق علیه السلام در همان نامه : هر که به کمال رساندنِ خویش ، خوشحالش می سازد ، فرمانبردار خدا باشد؛ چرا که هر که از خدا اطاعت کند، نهایت نیکی را به خویش کرده است. و از ارتکاب معصیت های خدا بپرهیزید؛ چرا که هر کس پرده دری نماید و خدا را نافرمانی کند، نهایت بدی را به خود کرده است.

بین نیکی و بدی، جایگاهی نیست؛ پاداش نیکوکاران نزد پروردگارشان، بهشت است و کیفر بدکاران نزد پروردگارشان، آتش. .

ص: 246

ب ذَهابُ السَّیِّئاتِالکتاب«وَ أَقِمِ الصَّلَوهَ طَرَفَیِ النَّهَارِ وَ زُلَفًا مِّنَ الَّیْلِ إِنَّ الْحَسَنَتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئَاتِ ذَ لِکَ ذِکْرَی لِلذَّ کِرِینَ . (1) »

الحدیث11129.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله لِمَن سَأَلَهُ : هَل یَنفَعُ البِرُّ بَعدَ الفُجورِ؟ : نَعَم ؛ إنَّ التَّوبَهَ تَغسِلُ الحَوبَهَ ، وإنَّ الحَسَناتِ یُذهِبنَ السَّیِّئاتِ . (2)11130.عنه علیه السلام ( فی صفهِ المؤمنِ ) عنه صلی الله علیه و آله :اِتَّقِ اللّهَ حَیثُما کُنتَ ، وأتبِعِ السَّیِّئَهَ الحَسَنَهَ تَمحُها ، وخالِقِ النّاسَ بِخُلُقٍ حَسَنٍ . (3)11131.عنه علیه السلام :مسند ابن حنبل عن أبی ذرّ :قُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، أوصِنی ، قالَ : إذا عَمِلتَ سَیِّئَهً فَأَتبِعها حَسَنَهً تَمحُها .

قالَ : قُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، أمِنَ الحَسَناتِ لا إلهَ إلاَّ اللّهُ؟ قالَ : هِیَ أفضَلُ الحَسَناتِ . (4) .

1- .هود : 114 .

2- .تاریخ دمشق : 3 / 472 ، کنز العمّال : 12 / 464 / 35559 نقلاً عن مسند أبی یعلی وأبی نعیم فی الدلائل وابن عساکر و ج 3 / 145 / 5899 ، حلیه الأولیاء : 1 / 270 وفیه من «إنّ التوبه . . .» وکلّها عن شدّاد بن أوس ؛ بحار الأنوار : 15 / 399 / 27 نقلاً عن المنتقی فی مولود المصطفی .

3- .سنن الترمذی : 4 / 355 / 1987 ، مسند ابن حنبل : 8 / 82 / 21412 ، سنن الدارمی : 2 / 779 / 2688 ، المستدرک علی الصحیحین : 1 / 121 / 178 ، مسند الشهاب : 1 / 379 / 652 کلّها عن أبی ذرّ ، کنز العمّال : 3 / 89 / 5629 ؛ الأمالی للطوسی : 186 / 312 عن أبی ذرّ ، تنبیه الخواطر : 1 / 89 کلاهما نحوه ، بحار الأنوار : 71 / 393 / 63 .

4- .مسند ابن حنبل : 8 / 113 / 21543 ، الأسماء والصفات : 1 / 269 / 202 ، کنز العمّال : 4 / 209 / 10181 .

ص: 247

ب از بین رفتن گناهاناشاره

اشاره

ب از بین رفتن گناهانقرآن«و نماز را در دو طرف روز و اوایل شب، بر پادار. همانا کارهای نیک، گناهان را از بین می برند. این، یادآوری برای کسانی است که اهل یاد باشند » .

حدیث11132.امام حسن علیه السلام ( به نقل از دایی خود هند ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به کسی که پرسید: آیا پس از گناه، نیکی سود می بخشد؟ : آری؛ توبه، گناه را می شوید و نیکی ها، بدی ها را از بین می برند.11260.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( لَمّا رُئیَ حَزینا فسُئلَ عن عِلَّتِهِ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر جا که هستی، از خدا پروا کن و پس از گناه، نیکی کن تا آن را بزداید، و با مردم با اخلاقی نیکو رفتار کن.11259.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :مسند ابن حنبل به نقل از ابوذر : گفتم ای پیامبر خدا! مرا سفارش کن. فرمود: «هر گاه کار بدی کردی، پس از آن، کار نیک کن تا آن را بزداید».

گفتم: ای پیامبر خدا! آیا [ گفتن] «لا إله إلاّ اللّه » از کارهای نیک است؟ فرمود: «این، بهترینِ نیکی هاست».

.

ص: 248

11258.عنه صلی الله علیه و آله :حلیه الأولیاء عن أبی ذرّ :قُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، عَلِّمنی عَمَلاً یُقَرِّبُنی مِنَ الجَنَّهِ ویُباعِدُنی مِنَ النّارِ .

قالَ : إذا عَمِلتَ سَیِّئَهً فَاعمَل حَسَنَهً ؛ فَإِنَّها عَشرُ أمثالِها .

قُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، لا إلهَ إلاَّ اللّهُ مِنَ الحَسَناتِ؟

قالَ : هِیَ أحسَنُ الحَسَناتِ کُفؤا . (1)11257.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن أحسَنَ فی ما بَقِیَ مِن عُمُرِهِ غَفَرَ اللّهُ لِما مَضی وما بَقِیَ ، ومَن أساءَ فی ما بَقِیَ مِن عُمُرِهِ اُخِذَ فی ما مَضی وفی ما بَقِیَ . (2)11256.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :الإِساءَهُ یَمحاهَا الإِحسانُ . (3)11255.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل یُکَفِّرُ بِکُلِّ حَسَنَهٍ سَیِّئَهً ، قالَ اللّهُ عز و جل : «إِنَّ الْحَسَنَتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئَاتِ . (4) » 11254.امام علی علیه السلام ( به علاء بن زیاد وقتی خانه وسیع او را دید ) الإمام الصادق علیه السلام لِأَبِی النُّعمانِ : أحسِن ؛ فَإِنّی لَم أرَ أشَدَّ طَلَبا ولا أسرَعَ دَرَکا مِن حَسَنَهٍ مُحدَثَهٍ لِذَنبٍ قَدیمٍ ، إنَّ اللّهَ جَلَّ وعَزَّ یَقولُ : «إِنَّ الْحَسَنَتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئَاتِ ذَ لِکَ ذِکْرَی لِلذَّ کِرِینَ (5) » . (6) .

1- .حلیه الأولیاء : 4 / 217 ، الدرّ المنثور : 3 / 404 نقلاً عن ابن المنذر وابن أبی حاتم وابن مردویه ولیس فیه «کفؤا» .

2- .کفایه الأثر : 190 عن عائشه ، الأمالی للصدوق : 111 / 89 عن غیاث بن إبراهیم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آلهوفیه «لم یؤاخذ بما مضی من ذنبه» بدل «غفر اللّه لما مضی وما بقی» و «بالأوّل والآخر» بدل «فی ما مضی وفی ما بقی» ، بحار الأنوار : 36 / 349 / 218 ؛ کنز العمّال : 4 / 244 / 10357 نقلاً عن ابن عساکر عن أبی ذرّ .

3- .غرر الحکم : 866 ، عیون الحکم والمواعظ : 31 / 535 .

4- .الأمالی للمفید : 262 / 3 ، الأمالی للطوسی : 26 / 31 ، بشاره المصطفی : 44 کلّها عن أبی إسحاق الهمدانی ، بحار الأنوار : 82 / 319 .

5- .هود : 114 .

6- .الأمالی للمفید : 68 / 3 عن أبی النعمان وص 181 / 3 عن ابن أبی یعفور ولیس فیه «محدثه» ، الکافی : 2 / 454 / 3 عن أبی النعمان عن الإمام الباقر علیه السلام ، علل الشرایع : 599 / 49 عن محمّد بن سلیمان عن رجل عن الإمام الباقر علیه السلامولیس فیهما «إنّ اللّه جلّ وعزّ یقول . . .» ، الزهد للحسین بن سعید : 16 / 31 ولیس فیه «محدثه» ، مشکاه الأنوار : 139 / 329 کلاهما عن علیّ بن یعقوب ، الاختصاص : 231 ولیس فیه «محدثه» ، بحار الأنوار : 71 / 243 / 5 .

ص: 249

11253.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :حلیه الأولیاء به نقل از ابوذر : گفتم: ای پیامبر خدا! به من کاری بیاموز که مرا به بهشت نزدیک کند و از آتش دور سازد.

فرمود: «هر گاه کار بدی کردی، کار نیکی انجام بده؛ چرا که پاداش آن، ده برابر است» .

گفتم: ای پیامبر خدا! آیا [ گفتن] «لا إله إلاّ اللّه » هم از کارهای نیک است؟

فرمود: «این، همتای بهترین نیکی هاست».11252.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر که در باقیمانده عمرش کار نیک کند، خداوند، گناهان گذشته و باقیمانده عمر او را می بخشاید؛ و هر که در باقیمانده عمرش گناه کند، نسبت به گذشته و آینده عمرش مؤاخذه می شود.11254.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( لِعلاءِ بنِ زیادٍ، لمّا رَأیَ سَعَهَ دارِهِ ) امام علی علیه السلام :نیکی، بدی را از بین می برد.11253.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :خداوند با هر نیکی، یک بدی را می پوشاند. خداوند فرموده است: «همانا کارهای نیک، گناهان را از بین می برند» .11252.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام خطاب به ابو نعمان : نیکی کن، که من هیچ چیز را جویاتر و رسنده تر [ و جبران کننده تر] از کار نیکِ تازه ای ندیدم که از پیِ گناهی کهنه انجام می گیرد. خدای متعال می فرماید: «همانا کارهای نیک ، گناهان را از بین می برند. این، یادآوری برای کسانی است که اهل یاد باشند» . .

ص: 250

11251.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :لا تَستَحقِرَنَّ سَیِّئَهً ؛ فَإِنَّها سَتَسوؤُکَ یَوما ، ولا تَحقِرَنَّ حَسَنَهً وإن صَغُرَت عِندَکَ وقَلَّت فی عَینِکَ ؛ فَإِنَّها سَتَسُرُّکَ یَوما ، وَاعلَم أنَّهُ لَیسَ شَیءٌ أضَرَّ عاقِبَهً ولا أسرَعَ نَدامَهً مِنَ الخَطیئَهِ .

وإنَّهُ لَیسَ شَیءٌ أشَدَّ طَلَبا ولا أسرَعَ دَرَکا لِلخَطیئَهِ مِنَ الحَسَنَهِ ، أما إنَّها لَتُدرِکُ الذَّنبَ العَظیمَ القَدیمَ المَنسِیَّ عِندَ عامِلِهِ فَتَجتَذِبُهُ وتُسقِطُهُ وتَذهَبُ بِهِ بَعدَ إثباتِهِ ، وذلِکَ قَولُ اللّهِ سُبحانَهُ : «إِنَّ الْحَسَنَتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئَاتِ ذَ لِکَ ذِکْرَی لِلذَّ کِرِینَ . (1) » 11250.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام فی قَولِ اللّهِ عز و جل : «إِنَّ الْحَسَنَتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئَاتِ» صَلاهُ المُؤمِنِ بِاللَّیلِ تَذهَبُ بِما عَمِلَ مِن ذَنبٍ بِالنَّهارِ . (2)11251.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن خَلا بِعَمَلٍ فَلیَنظُر فیهِ؛ فَإِن کانَ حَسَنا جَمیلاً فَلیَمضِ عَلَیهِ ، وإن کانَ سَیِّئا قَبیحا فَلیَجتَنِبهُ ؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جل أولی بِالوَفاءِ وَالزِّیادَهِ . ومَن عَمِلَ سَیِّئَهً فِی السِّرِّ فَلیَعمَل حَسَنَهً فِی السِّرِّ ، ومَن عَمِلَ سَیِّئَهً فِی العَلانِیَهِ فَلیَعمَل حَسَنَهً فِی العَلانِیَهِ . (3) .

1- .تفسیر العیّاشی : 2 / 163 / 80 ، مجمع البیان : 5 / 307 وفیه «فتجتذبه» بدل «فیجدیه» وکلاهما عن إبراهیم الکرخی ، بحار الأنوار : 71 / 184 / 45 وراجع ثواب الأعمال : 162 / 1 والأمالی للمفید : 181 / 3 .

2- .الکافی : 3 / 266 / 10 ، تهذیب الأحکام : 2 / 122 / 466 ، ثواب الأعمال : 66 / 11 ، علل الشرایع : 363 / 7 ، تفسیر العیّاشی : 2 / 162 / 76 کلّها عن إبراهیم بن عمر الیمانی عمّن حدّثه ، بحار الأنوار : 83 / 126 / 73 .

3- .معانی الأخبار : 237 / 1 عن یونس بن ظبیان ، بحار الأنوار : 71 / 243 / 6 .

ص: 251

11250.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :هیچ گناهی را کوچک مشمار؛ چرا که روزی، تو را ناراحت خواهد کرد، و هیچ حسنه ای را، هر چند در نزد تو کوچک و در چشم تو اندک باشد، کوچک مشمار؛ چرا که روزی،تو را شاد خواهد کرد. و بدان که هیچ چیزی همچون گناه، سرانجامی زیانبارتر و ندامت آورتر ندارد و هیچ چیزی همچون نیکی، جویاتر و جبران کننده تر برای گناه نیست.

همانا نیکی، گناه بزرگِ دیرین و فراموش شده نزد گناهکار را در می یابد و آن را می گیرد و ساقط می کند و پس از اثباتش، آن را از بین می برد، و این، همان سخن خدای سبحان است که: «همانا کارهای نیک، گناهان را از بین می برند. این ، یادآوری برای کسانی است که اهل یاد باشند» .11249.الخصال ( به نقل از ابو الحسن الحذّاء ) امام صادق علیه السلام درباره سخن خداوند: «همانا کارهای نیک، گناهان را از بین می برند» : نماز شب مؤمن، گناه روزانه او را از بین می برد.11248.امام صادق علیه السلام :امام صادق علیه السلام :هر کس که کاری انجام داد، در آن به دقّت بنگرد؛ اگر نیکو و زیبا بود، آن را ادامه دهد و اگر بد و زشت بود، از آن پرهیز کند. همانا خداوند، به وفا[ ی به عهد] و افزون دادن[ِ پاداش]، سزاوارتر است.

و هر کس در نهان، کار بدی کرده، در نهان، کار نیکی کند و هر که آشکارا کار بدی کرده، در آشکارا کار نیکی انجام دهد. .

ص: 252

11247.امام صادق علیه السلام :معانی الأخبار عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق علیه السلام :کانَ عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِما یَقولُ : وَیلٌ لِمَن غَلَبَت آحادُهُ أعشارَهُ!

فَقُلتُ لَهُ : وکَیفَ هذا؟

فَقالَ : أما سَمِعتَ اللّهَ عز و جل یَقولُ : «مَن جَآءَ بِالْحَسَنَهِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَن جَآءَ بِالسَّیِّئَهِ فَلاَ یُجْزَی إِلاَّ مِثْلَهَا (1) » فَالحَسَنَهُ الواحِدَهُ إذا عَمِلَها کُتِبَت لَهُ عَشرا ، وَالسَّیِّئَهُ الواحِدَهُ إذا عَمِلَها کُتِبَت لَهُ واحِدَهً ، فَنَعوذُ بِاللّهِ مِمَّن یَرتَکِبُ فی یَومٍ واحِدٍ عَشرَ سَیِّئاتٍ ، ولا تَکونُ لَهُ حَسَنَهٌ واحِدَهٌ فَتَغلِبَ حَسَناتِهِ سَیِّئاتُهُ . (2)11246.امام باقر یا امام صادق علیهما السلام :الإمام الصادق علیه السلام :کانَ فی ما وَعَظَ اللّهُ تَبارَکَ وتَعالی بِهِ عیسَی بنَ مَریَمَ علیه السلامأن قالَ لَهُ : . . . یا عیسی ، اِغسِل بِالماءِ مِنکَ ما ظَهَرَ ، وداوِ بِالحَسَناتِ ما بَطَنَ ؛ فَإِنَّکَ إلَیَ راجِعٌ . (3)11245.امام علی علیه السلام :الکافی عن علیّ بن عیسی رفعه :إنَّ موسی علیه السلام ناجاهُ اللّهُ تَبارَکَ وتَعالی فَقالَ لَهُ فی مُناجاتِهِ : . . . یا موسی ، إنَّ الحَسَنَهَ عَشَرَهُ أضعافٍ ، ومِنَ السَّیِّئَهِ الواحِدَهِ الهَلاکُ . لا تُشرِک بی ؛ لا یَحِلُّ لَکَ أن تُشرِکَ بی . قارِب وسَدِّد ، وَادعُ دُعاءَ الطّامِعِ الرّاغِبِ فی ما عِندی ، النّادِمِ عَلی ما قَدَّمَت یَداهُ ؛ فَإِنَّ سَوادَ اللَّیلِ یَمحوهُ النَّهارُ ، وکَذلِکَ السَّیِّئَهُ تَمحوهَا الحَسَنَهُ ، وعَشوَهُ اللَّیلِ تَأتی عَلی ضَوءِ النَّهارِ ، وکَذلِکَ السَّیِّئَهُ تَأتی عَلَی الحَسَنَهِ الجَلیلَهِ فَتُسَوِّدُها . (4) .

1- .الأنعام : 160 .

2- .معانی الأخبار : 248 / 1 ، بحار الأنوار : 71 / 243 / 7 .

3- .الأمالی للصدوق : 606 و 610 / 841 عن أبی بصیر ، الکافی : 8 / 135 / 103 عن علیّ بن أسباط عنهم علیهم السلام ، بحار الأنوار : 14 / 319 / 19 .

4- .الکافی : 8 / 49 / 8 ، تحف العقول : 496 ، بحار الأنوار : 13 / 337 / 13 و ج 77 / 39 / 7 .

ص: 253

11249.الخصال عن أبی الحسنِ الحذّاءُ :معانی الأخبار به نقل از هشام بن سالم، از امام صادق علیه السلام : «امام زین العابدین علیه السلام می فرمود: وای بر آن که یک هایش بر ده هایش غلبه کند ».

پرسیدم: این چگونه است؟

فرمود: «آیا نشنیده ای که خداوند می فرماید: «هر کس حسنه ای (کار نیکی)، آوَرَد، ده برابر پاداش دارد و هر کس بدی کند، جز همانند آن، کیفر نمی بیند» ؟ پس اگر یک حسنه انجام دهد، ده حسنه برایش نوشته می شود؛ ولی اگر یک گناه انجام دهد، همان یک گناه برای او نوشته می شود. پس پناه می بریم به خدا از کسی که روزی ، ده گناه انجام می دهد و حتّی یک کار نیک هم انجام نمی دهد که حسناتش، سیّئاتش را از بین ببرند».11248.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام:از جمله مواعظ خداوند متعال به حضرت عیسی علیه السلاماین بود که به او فرمود: «ای عیسی! برونِ خود را با آب، و درون خویش را با حسنات، شستشو بده؛ همانا تو به سوی من برمی گردی».11247.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الکافی به نقل از علی بن عیسی : خداوند با موسی علیه السلامسخن گفت . از جمله آن سخنان این بود: «... ای موسی! نیکی، ده برابر است و هلاکت، از یک گناه است. برای من، شریک قرار مده که برای تو شرک ورزیدن، روا نیست. به من نزدیک شو و کار استوار (درست) انجام بده و دعا کن، همچون دعای کسی که به آنچه پیش من است، طمع و علاقه دارد و بر آنچه انجام داده، پشیمان است؛ چرا که روز، تاریکی شب را از بین می برد و نیکی نیز همین گونه بدی را می زداید؛ و تاریکی شب، روشنایی روز را در بر می گیرد و گناه نیز همین گونه نیکیِ بزرگ را در برگرفته، آن را سیاه می کند». .

ص: 254

ج مَحَبَّهُ اللّهِالکتاب« وَأَحْسِنُواْ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ . (1) »

« فَئَاتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْیَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْأَخِرَهِ وَاللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ . (2) »

الحدیث11241.امام علی علیه السلام :الإرشاد عن عبد الرزّاق :جَعَلَت جارِیَهٌ لِعَلِیِ بنِ الحُسَینِ علیهماالسلامتَسکُبُ عَلَیهِ الماءَ لِیَتَهَیَّأَ لِلصَّلاهِ ، فَنَعَسَت فَسَقَطَ الإِبریقُ مِن یَدِ الجارِیَهِ فَشَجَّهُ .

فَرَفَعَ رَأسَهُ إلَیها .

فَقالَت لَهُ الجارِیَهُ : إنَّ اللّهَ تَعالی یَقولُ : « وَالْکاظِمِینَ الْغَیْظَ » .

قالَ : قَد کَظَمتُ غَیظی .

قالَت : « وَ الْعافِینَ عَنِ النَّاسِ » .

قالَ لَها : عَفَا اللّهُ عَنکِ .

قالَت : « وَاللّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ (3) » .

قالَ : اِذهَبی فَأَنتِ حُرَّهٌ . (4) .

1- .البقره : 195 .

2- .آل عمران : 148 وراجع المائده : 13 و 93 .

3- .آل عمران : 134 .

4- .الإرشاد : 2 / 146 ، الأمالی للصدوق : 268 / 294 ، مجمع البیان : 2 / 838 ، إعلام الوری : 1 / 491 ، مشکاه الأنوار : 312 / 980 وزِید فی ذیلها «لوجه اللّه » ، بحار الأنوار : 46 / 68 / 36 ؛ تاریخ دمشق : 41 / 387 .

ص: 255

ج محبّت خدا

ج محبّت خداقرآن«و نیکی کنید؛ همانا خداوند، نیکوکاران را دوست می دارد » .

«پس خداوند، پاداش دنیا و پاداش نیک آخرت را به آنان عطا کرد و خداوند، نیکوکاران را دوست می دارد » .

حدیث11242.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الإرشاد به نقل از عبد الرزّاق : کنیز امام زین العابدین علیه السلامبرای ایشان آب می ریخت تا امام علیه السلامبرای نماز آماده شود. چُرت، کنیز را فراگرفت. آفتابه از دست او افتاد و امام علیه السلام را زخمی کرد.

امام علیه السلام سر بلند کرد و به او نگریست.

کنیز گفت: خداوند می فرماید: «و فرو خورندگان خشم» .

فرمود: خشمم را فرو خوردم.

کنیز گفت: «و عفوکنندگان مردم» .

به او فرمود: خدا تو را ببخشاید.

کنیز گفت: «و خداوند، نیکوکاران را دوست می دارد» .

فرمود: برو، تو آزادی.

.

ص: 256

د حُسنُ الجَزاءِالکتاب« فَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّهٍ خَیْرًا یَرَهُ . (1) »

« یَوْمَ تَجِدُ کُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ مِنْ خَیْرٍ مُّحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِن سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَیْنَهَا وَبَیْنَهُ أَمَدَا بَعِیدًا وَیُحَذِّرُکُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَاللَّهُ رَءُوفُ بِالْعِبَادِ . (2) »

« وَ مَا تُقَدِّمُواْ لِأَنفُسِکُم مِّنْ خَیْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللَّهِ هُوَ خَیْرًا وَ أَعْظَمَ أَجْرًا وَ اسْتَغْفِرُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمُ . (3) »

« وَ لِلَّهِ مَا فِی السَّمَوَ تِ وَ مَا فِی الْأَرْضِ لِیَجْزِیَ الَّذِینَ أَسَئُواْ بِمَا عَمِلُواْ وَ یَجْزِیَ الَّذِینَ أَحْسَنُواْ بِالْحُسْنَی . (4) »

« هَلْ جَزَآءُ الاْءِحْسَنِ إِلاَّ الاْءِحْسَنُ . (5) »

« إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِی نَعِیمٍ . (6) »

« لَکِنِ الَّذِینَ اتَّقَوْاْ رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّتٌ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَرُ خَلِدِینَ فِیهَا نُزُلاً مِّنْ عِندِ اللَّهِ وَمَا عِندَ اللَّهِ خَیْرٌ لِّلْأَبْرَارِ . (7) »

« إِنَّ الْأَبْرَارَ یَشْرَبُونَ مِن کَأْسٍ کَانَ مِزَاجُهَا کَافُورًا . (8) »

.

1- .الزلزله : 7 .

2- .آل عمران : 30 .

3- .المزّمّل : 20 .

4- .النجم : 31 .

5- .الرحمن : 60 .

6- .المطفّفین : 22 .

7- .آل عمران : 198 .

8- .الإنسان : 5 .

ص: 257

د پاداش نیک

د پاداش نیکقرآن«هر کس همسنگ ذرّه ای نیکی کند، آن را می بیند » .

«[ قیامت،] روزی است که هر کس، هر کار نیک و بدی را که انجام داده، حاضر می بیند و دوست می دارد که میان او و آنها (کارهای بد) فاصله ای زیاد باشد. خداوند، شما را از [ کیفر ]خویش برحذر می دارد و خداوند به بندگان، مهربان است » .

«و هر کار نیکی که برای خود، پیش فرستید، آن را نزد خداوند می یابید؛ او بهتر و پاداشش بزرگ تر است. از خدا آمرزش بطلبید؛ همانا خداوند، آمرزنده مهربان است » .

«و آنچه در آسمان ها و آنچه در زمین است، از آنِ خداست، تا بدکاران را به سبب کرده هایشان، کیفر دهد و نیکوکاران را پاداش نیکو عطا نماید » .

«آیا پاداش نیکی، جز نیکی است؟ » .

«نیکان، در نعمت اند » .

«لیکن آنان که از پروردگارشان پروا کردند، برای آنان باغ هایی است که از زیر درختانش نهرها جاری اند [ و] همواره در آنها جاویدان اند. این، ضیافتْ خانه ای از سوی خداست و آنچه نزد خداوند است، برای نیکان، بهتر است » .

«نیکان، از جامی می نوشند که آمیخته آن، کافور است » .

.

ص: 258

« رَّبَّنَآ إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِیًا یُنَادِی لِلاْءِیمَنِ أَنْ ءَامِنُواْ بِرَبِّکُمْ فَئَامَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَکَفِّرْ عَنَّا سَیِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ . (1) »

الحدیث11227.امام علی علیه السلام ( در توصیف منافقان ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :المَوتُ یَأتیکُم بَغتَهً ، فَمَن یَزرَع خَیرا یَحصِد غِبطَهً ، ومَن یَزرَع شَرّا یَحصِد نَدامَهً . (2)11226.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آلهفی وَصِیَّتِهِ لِأَبی ذَرٍّ : یا أبا ذَرٍّ ... مَن یَزرَع خَیرا یوشِک أن یَحصِدَ خَیرا . (3)11225.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :طوبی لِمَن طالَ عُمُرُهُ وحَسُنَ عَمَلُهُ ؛ فَحَسُنَ مُنقَلَبُهُ إذ رَضِیَ عَنهُ رَبُّهُ ! (4)11229.نهج البلاغه :عنه صلی الله علیه و آله :لَن یَشبَعَ المُؤمِنُ مِن خَیرٍ یَسمَعُهُ حَتّی یَکونَ مُنتَهاهُ الجَنَّهَ . (5)11228.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن أماطَ عَن طَریقِ المُسلِمینَ ما یُؤذیهِم کَتَبَ اللّهُ لَهُ أجرَ قِراءَهِ أربَعِمِائَهِ آیَهٍ ، کُلُّ حَرفٍ مِنها بِعَشرِ حَسَناتٍ . (6)11227.عنه علیه السلام ( فی صِفهِ المنافقینَ ) عنه صلی الله علیه و آله :مَن أماطَ أذیً عَن طَریقِ المُسلِمینَ کُتِبَ لَهُ حَسَنَهٌ ، ومَن تُقُبِّلَت لَهُ حَسَنَهٌ دَخَلَ الجَنَّهَ . (7) .

1- .آل عمران : 193 .

2- .الأمالی للطوسی: 473/1032 عن الحارث الهمدانی عن الإمام علیّ علیه السلام، الکافی: 2/458/19 عن ابن فضّال عمّن ذکره عن الإمام الصادق علیه السلام ، تحف العقول : 489 عن الإمام العسکری علیه السلام ، بحار الأنوار: 71/176/ 15.

3- .مکارم الأخلاق : 2 / 365 / 2661 عن أبی ذرّ ، بحار الأنوار : 77 / 76 / 3 .

4- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 396 / 5846 ، الأمالی للصدوق : 111 / 88 عن عبد اللّه بن الفضل الهاشمی عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آله ، روضه الواعظین : 521 ، بحار الأنوار : 71 / 172 / 2 وراجع مستطرفات السرائر : 113 / 1 وکنز العمّال : 15 / 667 / 42650 .

5- .سنن الترمذی : 5 / 50 / 2686 ، المستدرک علی الصحیحین : 4 / 144 / 7175 ، صحیح ابن حبّان : 3 / 185 / 903 نحوه ، ریاض الصالحین : 502 ولیس فیهما «یسمعه» وکلّها عن أبی سعید الخدری ، کنز العمّال : 1 / 146 / 721 .

6- .الأمالی للطوسی : 183 / 306 عن أبی قلاّبه ، بحار الأنوار : 69 / 382 / 44 و فیه «أماط» بدل «أحاط» .

7- .الأدب المفرد : 180 / 593 ، المعجم الکبیر : 20 / 217 / 502 کلاهما عن معقل المزنی و ص 102 / 198 عن معاذ وفیه «من رفع حجرا . . .» ، مسند ابن حنبل : 10 / 416 / 27549 ، المعجم الأوسط : 1 / 14 / 32 کلاهما عن أبی الدرداء نحوه ، کنز العمّال : 6 / 430 / 16406 .

ص: 259

«پروردگارا! ما منادی ای را شنیدیم که به ایمان فرا می خواند که: «به پروردگارتان ایمان آورید». پس ایمان آوردیم. پروردگارا! پس گناهان ما را بیامرز و از خطاهایمان درگذر و ما را با نیکان، بمیران » .

حدیث11224.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مرگ، ناگهان به سراغ شما می آید. پس هر که نیکی بکارد، سعادت دِرو می کند و هر که بدی بکارد، ندامت دِرو می نماید.11223.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در وصیّتش به ابوذر : ای ابوذر!... هر که نیکی بکارد، امید است که نیکی بِدرَوَد.11222.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خوشا آن که عمرش طولانی و کارش نیک باشد، که سرانجامش نیز خوب خواهد بود؛ چرا که پروردگارش از او خرسند است.11221.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مؤمن، هرگز از خیری که می شنود، سیر نمی شود، تا آن که سرانجامش بهشت باشد.11220.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس چیزی را که مایه آزار مسلمانان است، از سر راهشان بردارد، خداوند، پاداش خواندن چهارصد آیه برای او می نویسد که هر حرف آن آیه ها، ده حسنه ثواب دارد.11219.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس، آزار دهنده ای را از سر راه مسلمانان بردارد، برای او یک حسنه نوشته می شود و هر کس یک کار نیک از او پذیرفته شود، به بهشت می رود. .

ص: 260

11218.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :مَن أماطَ أذیً عَن طَریقِ مَکَّهَ کَتَبَ اللّهُ لَهُ حَسَنَهً ، ومَن کَتَبَ لَهُ حَسَنَهً لَم یُعَذِّبهُ . (1)11217.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :وَاللّهِ لَتَموتونَ کَما تَنامونَ ، ولَتُبعَثونَ کَما تَستَیقِظونَ ، ولَتُحاسَبونَ کَما تَعمَلونَ ، ولَتُجزَونَ بِالإِحسانِ إحسانا وبِالسّوءِ سوءا ، وإنَّهَا الجَنَّهُ أبَدا والنّارُ أبَدا . (2)11224.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :أنزَلَ اللّهُ هذِهِ الآیَهَ مُسَجَّلَهً لِلکافِرِ وَالمُسلِمِ : « هَلْ جَزَآءُ الاْءِحْسَنِ إِلاَّ الاْءِحْسَنُ (3) » . (4)11223.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام فی قَولِ اللّهِ عز و جل : « هَلْ جَزَآءُ الاْءِحْسَنِ إِلاَّ الاْءِحْسَنُ » : سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : إنَّ اللّهَ عز و جل قالَ : ما جَزاءُ مَن أنعَمتُ عَلَیهِ بِالتَّوحیدِ إلاَّ الجَنَّهَ . (5) .

1- .الکافی : 4 / 547 / 34 عن إسحاق بن عمّار ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 228 / 2267 عن الإمام الباقر علیه السلاموفیه «قبل اللّه منه» بدل «کتب له» .

2- .المناقب لابن شهرآشوب : 1 / 46 عن قتاده ، روضه الواعظین : 63 و فیه «تعلمون» بدل «تعملون» ، بحار الأنوار : 18 / 197 / 30 .

3- .الرحمن : 60 .

4- .شُعَب الإیمان : 6 / 525 / 9154 عن ابن عبّاس ، کنز العمّال : 2 / 43 / 3049 ؛ الزهد للحسین بن سعید : 31 / 78 ، تفسیر نور الثقلین : 5 / 199 / 58 عن علیّ بن سالم عن الإمام الصادق علیه السلاموکلاهما نحوه ، بحار الأنوار : 75 / 43 / 7 .

5- .التوحید : 28 / 29 ، الأمالی للصدوق : 470 / 628 ، الأمالی للطوسی : 430 / 960 کلّها عن إسماعیل بن موسی عن آبائه علیهم السلام ، الاختصاص : 225 ، منیه المرید : 366 ، بحار الأنوار : 3 / 5 / 12 وراجع مجمع البیان : 9 / 315 وکنز العمّال : 2 / 43 / 3048 و ص 517 / 4638 .

ص: 261

11222.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :هر کس از راه مکّه، آزاردهنده ای را بردارد، خداوند برای او یک حسنه می نویسد و خدا برای هر که یک حسنه بنویسد، عذابش نمی کند.11221.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :به خدا سوگند، می میرید، آن گونه که می خوابید؛ و برانگیخته می شوید، آن سان که بیدار می شوید؛ و محاسبه می شوید، آن چنان که عمل می کنید؛ و برای خوبی، پاداش خوب می یابید و برای بدی، کیفر بد می بینید و آن، بهشت جاویدان است، یا آتش ابدی.11220.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، این آیه را نازل کرد، که برای کافر و مسلمان، ثابت است: «آیا پاداش نیکی، جز نیکی است؟» .11219.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام درباره این سخن خداوند که: «آیا پاداش نیکی، جز نیکی است» : از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود: «خداوند فرموده است: پاداش کسی که نعمت توحید را بر او ارزانی داشته ام، جز بهشت نیست ». .

ص: 262

11218.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن قَدَّمَ خَیرا وَجَدَهُ . (1)11217.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن زَرَعَ خَیرا حَصَدَ أجرا . (2)11216.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :إنَّ ما تُقَدِّمُ مِن خَیرٍ یَکُن لَکَ ذُخرُهُ ، وما تُؤَخِّرُهُ یَکُن لِغَیرِکَ خَیرُهُ . (3)11215.امام علی علیه السلام ( در نامه خود به معاویه ) عنه علیه السلام :الخَیرُ لا یَفنی . (4)11214.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :قَدِّموا خَیرا تَغنَموا ، وأخلِصوا أعمالَکُم تَسعَدوا . (5)11213.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن قَدَّمَ الخَیرَ غَنِمَ . (6)11216.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :فِعلُ الخَیرِ ذَخیرَهٌ باقِیَهٌ ، وثَمَرَهٌ زاکِیَهٌ . (7)11215.عنه علیه السلام ( مِن کتابهِ إلی معاویهَ ) عنه علیه السلام :غارِسُ شَجَرَهِ الخَیرِ یَجتَنیها (8) أحلی ثَمَرَهٍ . (9)11214.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام فی قَولِهِ تَعالی : « إِنَّ رَبِّی عَلَی صِرَ طٍ مُّسْتَقِیمٍ (10) » : یَعنی : إنَّهُ عَلی حَقٍّ ، یَجزی بِالإِحسانِ إحسانا وبِالسَّیِءِ سَیِّئا ، ویَعفو عَمَّن یَشاءُ ویَغفِرُ ، سُبحانَهُ وتَعالی . (11) .

1- .غرر الحکم : 9214 .

2- .غرر الحکم : 8337 ، عیون الحکم والمواعظ : 447 / 7904 .

3- .غرر الحکم : 3504 ، عیون الحکم والمواعظ : 152 / 3328 .

4- .غرر الحکم : 917 ، عیون الحکم والمواعظ : 31 / 519 .

5- .غرر الحکم : 6779 ، عیون الحکم والمواعظ : 372 / 6296 .

6- .غرر الحکم : 7901 ، عیون الحکم والمواعظ : 430 / 7339 .

7- .غرر الحکم : 6545 ، عیون الحکم والمواعظ : 357 / 6032 .

8- .فی الطبعه المعتمده «تجتنیها» والتصویب من طبعه النجف .

9- .غرر الحکم : 6442 ، عیون الحکم والمواعظ : 350 / 5947 وفیه «مجتنیها» .

10- .هود : 56 .

11- .تفسیر العیّاشی : 2 / 151 / 42 عن أبی معمّر السعدی ، بحار الأنوار : 71 / 112 .

ص: 263

11213.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر کس کار نیکی پیش فرستد، آن را می یابد.11212.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر که نیکی کاشت، پاداش دِرَوید.11212.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر نیکی که از پیش فرستی، ذخیره آن برای تو خواهد بود، و آنچه تأخیر بیندازی، خیرش برای دیگری است.11211.امام علی علیه السلام ( در یاد کرد از پیامبر صلی الله علیه و آله ) امام علی علیه السلام :نیکی، نابود نمی شود.11210.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :نیکی، پیش فرستید تا بهره مند شوید، و کارهایتان را خالص سازید، تا به سعادت برسید.11209.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر کس نیکی پیش فرستاد، بهره برد.11208.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :کار نیک، ذخیره ای ماندگار و ثمری بالنده است.11211.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( فی ذِکرِ النبیِّ صلی الله علیه و آله ) امام علی علیه السلام :آن که درخت نیکی می کارد، از آن، شیرین ترین میوه را می چیند.11210.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام درباره سخن خدای متعال که: «پروردگار من، بر راه راست (استوار) است» : یعنی او بر حق است؛ نیکی را به نیکی و بدی را به بدی، پاداش می دهد و از هر که بخواهد، درمی گذرد و می آمرزد؛ او منزّه و والاست. .

ص: 264

11209.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن أحسَنَ العَمَلَ حَسُنَت لَهُ المُکافَأَهُ . (1)11208.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :مَن قَبِلَ اللّهُ مِنهُ صَلاهً واحِدَهً لَم یُعَذِّبهُ ، ومَن قَبِلَ مِنهُ حَسَنَهً لَم یُعَذِّبهُ . (2)راجع : (میزان الحکمه ، الباب 2670: المعروف ذخیره الأبد) .

ه تَضاعُفُ الجَزاءِالکتاب« إِنَّ اللَّهَ لاَ یَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّهٍ وَإِن تَکُ حَسَنَهً یُضَعِفْهَا وَیُؤْتِ مِن لَّدُنْهُ أَجْرًا عَظِیمًا . (3) »

« مَن جَآءَ بِالْحَسَنَهِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَن جَآءَ بِالسَّیِّئَهِ فَلاَ یُجْزَی إِلاَّ مِثْلَهَا وَهُمْ لاَ یُظْلَمُونَ .» (4)

الحدیث11205.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ شَهرَ رَمَضانَ شَهرٌ عَظیمٌ ، یُضاعِفُ اللّهُ فیهِ الحَسَناتِ ویَمحو فیهِ السَّیِّئاتِ ویَرفَعُ فیهِ الدَّرَجاتِ ، مَن تَصَدَّقَ فی هذَا الشَّهرِ بِصَدَقَهٍ غَفَرَ اللّهُ لَهُ ، ومَن أحسَنَ فیهِ إلی ما مَلَکَت یَمینُهُ غَفَرَ اللّهُ لَهُ ، ومَن حَسُنَ فیهِ خُلُقُهُ غَفَرَ اللّهُ لَهُ . (5)11204.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :مسند ابن حنبل عن أبی عثمان النهدی :أتَیتُ أبا هُرَیرَهَ فَقُلتُ لَهُ : إنَّهُ بَلَغَنی أنَّکَ تَقولُ : إنَّ الحَسَنَهَ تُضاعَفُ ألفَ ألفِ حَسَنَهٍ .

قالَ : وما أعجَبَکَ مِن ذلِکَ؟! فَوَاللّهِ لَقَد سَمِعتُ یَعنِی النَّبِیَ صلی الله علیه و آله یَقولُ : إنَّ اللّهَ لَیُضاعِفُ الحَسَنَهَ ألفَی ألفِ حَسَنَهٍ! (6) .

1- .غرر الحکم : 8343 ، عیون الحکم والمواعظ : 447 / 7910 .

2- .الکافی : 3 / 266 / 11 ، تهذیب الأحکام : 2 / 238 / 943 کلاهما عن حفص بن البختری ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 211 / 641 .

3- .النساء : 40 .

4- .الأنعام : 160 .

5- .عیون أخبار الرضا : 1 / 293 / 46 ، فضائل الأشهر الثلاثه : 73 / 53 ، الأمالی للصدوق : 109 / 82 کلّها عن الحسن بن علیّ بن فضّال عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلام، روضه الواعظین: 372 ، بحار الأنوار : 96/361/29.

6- .مسند ابن حنبل : 3 / 153 / 7950 وص 610 / 10764 نحوه ، الدرّ المنثور : 2 / 541 عن أبی عثمان ، کنز العمّال : 6 / 352 / 16019 نقلاً عن ابن جریر عن أبی هریره وراجع الفردوس : 1 / 167 / 620 .

ص: 265

ه افزایش پاداش

11203.امام باقر علیه السلام ( در پاسخ به سؤال از مستضعفان ) امام علی علیه السلام :هر که کار نیک کند، پاداش نیک می یابد.11202.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :خداوند، از هر که یک نماز بپذیرد، او را عذاب نمی کند و [ نیز] از هر که یک حسنه قبول کند، او را عذاب نمی نماید.ر. ک: میزان الحکمه، باب 2670 (نیکی، ذخیره ابدی است).

ه افزایش پاداشقرآن«خداوند، همسنگ ذرّه ای، ستم نمی کند و اگر کار نیک باشد، چند برابرش می کند و از پیش خود، پاداشی بزرگ می دهد » .

«هر کس حسنه ای (کار نیکی) آوَرَد، ده برابر پاداش دارد و هر کس بدی کند، جز همانند آن، کیفر نمی بیند و به آنان ستم نمی شود » .

حدیث11199.امام باقر علیه السلام ( نیز درباره همین آیه ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ماه رمضان، ماه بزرگی است. خداوند در آن، حسنات را می افزاید و گناهان را می زداید و درجات را بالا می برد. هر کس در این ماه، صدقه ای بدهد، خداوند، او را می آمرزد؛ و هر که در آن ماه، به برده خویش نیکی کند، خدا او را می آمرزد؛ و هر که در آن ماه، اخلاقش خوب باشد، خداوند او را می بخشاید.11198.امام باقر علیه السلام ( درباره آیه: «جز آن مردان و زنان و کودکان مستضعف ) مسند ابن حنبل به نقل از ابو عثمان نهدی : نزد ابو هریره رفتم و گفتم : به من خبر رسیده که می گویی: حسنه، هزار هزار برابر می شود.

گفت: کجای این، تعجّب دارد؟ به خدا قسم، از پیامبر صلی الله علیه و آله شنیدم که فرمود: «خداوند، حسنه را به دو هزار هزار برابر می افزاید».

.

ص: 266

11199.عنه علیه السلام ( أیضا ) الإمام علیّ علیه السلام لِوَلَدِهِ الحَسَنِ علیه السلام : وَاعلَم أنَّ الَّذی بِیَدِهِ خَزائِنُ السَّماواتِ وَالأَرضِ قَد أذِنَ لَکَ فِی الدُّعاءِ . . . ولَم یُؤیِسکَ مِنَ الرَّحمَهِ ، بَل جَعَلَ نُزوعَکَ عَنِ الذَّنبِ حَسَنَهً ، وحَسَبَ سَیِّئَتَکَ واحِدَهً ، وحَسَبَ حَسَنَتَکَ عَشرا . (1)11198.الإمامُ الباقرُ علیه السلام ( فی قولِهِ تعالی : {Q} «إلاّ المُستَضعَفِین ...» ) عنه علیه السلام فی خُطبَهٍ لَهُ : لکِنَّهُ سُبحانَهُ جَعَلَ حَقَّهُ عَلَی العِبادِ أن یُطیعوهُ ، وجَعَلَ جَزاءَهُم عَلَیهِ مُضاعَفَهَ الثَّوابِ تَفَضُّلاً مِنهُ ، وتَوَسُّعا بِما هُوَ مِنَ المَزیدِ أهلُهُ . (2)11197.امام صادق علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :مَن نَوَی الصَّومَ ثُمَّ دَخَلَ عَلی أخیهِ فَسَأَلَهُ أن یُفطِرَ عِندَهُ فَلیُفطِر ، وَلیُدخِل عَلَیهِ السُّرورَ ؛ فَإِنَّهُ یُحتَسَبُ لَهُ بِذلِکَ الیَومِ عَشَرَهُ أیّامٍ ، وهُوَ قَولُ اللّهِ عز و جل : « مَن جَآءَ بِالْحَسَنَهِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا . (3) » 11196.امام علی علیه السلام ( درباره آیه: «خواستیم بر کسانی که ناتوان نگه داش ) الإمام الصادق علیه السلام :لَمّا اُنزِلَت هذِهِ الآیَهُ عَلَی النَّبِیِ صلی الله علیه و آله : « مَن جَآءَ بِالْحَسَنَهِ فَلَهُ خَیْرٌ مِّنْهَا (4) » قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ زِدنی .

فَأَنزَلَ اللّهُ تَبارَکَ وتَعالی : « مَن جَآءَ بِالْحَسَنَهِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِهَا » .

فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ زِدنی .

فَأَنزَلَ اللّهُ عز و جل عَلَیهِ : « مَّن ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَیُضَعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا کَثِیرَهً (5) » فَعَلِمَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آلهأنَّ الکَثیرَ مِنَ اللّهِ عز و جل لا یُحصی ولَیسَ لَهُ مُنتَهیً . (6) .

1- .نهج البلاغه : الکتاب 31 ، کشف المحجّه : 227 عن عمر بن أبی المقدام عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام ؛ تحف العقول : 75 نحوه ، بحار الأنوار : 93 / 301 / 38 ؛ کنز العمّال : 16 / 173 / 44215 نقلاً عن وکیع والعسکری فی المواعظ نحوه .

2- .نهج البلاغه : الخطبه 216 ، بحار الأنوار : 27 / 251 / 14 و ج 41 / 152 / 46 .

3- .الکافی : 4 / 150 / 2 عن نجم بن حطیم ، تفسیر العیّاشی : 1 / 386 / 138 عن محمّد بن حکیم ، بحار الأنوار : 97 / 126 / 10 .

4- .النمل : 89 .

5- .البقره : 245 .

6- .معانی الأخبار : 398 / 54 عن أبی أیّوب الخزّاز ، تفسیر العیّاشی : 1 / 131 / 434 عن علیّ بن عمّار نحوه ، بحار الأنوار : 71 / 246 / 1 .

ص: 267

11195.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام خطاب به فرزندش امام حسن علیه السلام : بدان! آن که گنجینه های آسمان ها و زمین به دست اوست، به تو اجازه دعا داده است ... و تو را از رحمت، ناامید نساخته است؛ بلکه دست برداشتنت را از گناه، حسنه قرار داده و هر گناه تو را یکی حساب کرده و هر حسنه تو را ده برابر، حساب نموده است.11194.کنز العمّال ( به نقل از امیه بن خالد بن عبد اللّه درباره پیام ) امام علی علیه السلام در خطبه ای : لیکن خدای سبحان، حقّ خود بر بندگان را این قرار داد که اطاعتش کنند و پاداش آنان را بر این اطاعت، از روی لطف خویش و از روی گشایشی که خودش در خور آن افزایش است، چند برابر قرار داد.11197.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام باقر علیه السلام :هر کس نیّت روزه کند، سپس نزد برادر دینی اش برود و او از وی بخواهد که پیش او غذا بخورد، پس وی غذا بخورد [ و روزه اش را افطار کند] و او را شادمان سازد، همانا آن روز، مانند ده روز برای او حساب می شود و این، همان سخن خداوند است که فرمود: «هر کس حسنه ای (کار نیکی) آوَرَد، ده برابر پاداش دارد» .11196.عنه علیه السلام ( فی قولِهِ تعالی : {Q} «و نُریدُ أنْ نَمُنَّ علی ) امام صادق علیه السلام :چون این آیه: «هر کس نیکی کند، پاداش او بهتر از آن نیکی است» بر پیامبر صلی الله علیه و آلهنازل شد، پیامبر خدا فرمود: «خدایا! بر من بیفزای!».

خداوند، این آیه را فرستاد: «هر کس حسنه ای (کار نیکی) آوَرَد، ده برابر پاداش دارد» .

پیامبر خدا عرضه داشت: «خدایا! بیشتر کن».

خداوند، این آیه را فرستاد: «کیست که به خداوند، قرض دهد، قرضی نیکو، تا خداوند هم پاداش او را چند برابر بیشتر و بسیار کند؟» . پس پیامبر خدا دانست که «بسیارِ» خداوند، بی شمار و بی پایان است. .

ص: 268

11195.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن عَمِلَ مِنکُم حَسَنَهً کَتَبَ اللّهُ عز و جل لَهُ بِها عِشرینَ حَسَنَهً ، ویُضاعِفُ اللّهُ عز و جل حَسَناتِ المُؤمِنِ مِنکُم إذا أحسَنَ أعمالَهُ ، ودانَ بِالتَّقِیَّهِ عَلی دینِهِ وإمامِهِ ونَفسِهِ ، وأمسَکَ مِن لِسانِهِ أضعافا مُضاعَفَهً ؛ إنَّ اللّهَ عز و جل کَریمٌ . (1)و نورُ القَلبِ11193.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :وَجَدتُ الحَسَنَهَ نورا فِی القَلبِ ، وزَینا فِی الوَجهِ ، وقُوَّهً فِی العَمَلِ ؛ ووَجَدتُ الخَطیئَهَ سَوادا فِی القَلبِ، وشَینا فِی الوَجهِ، ووَهنا فِی العَمَلِ. (2)ز حُسنُ العَلانِیَهِ11191.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( به سعد بن أبی وقاص ) الإمام علیّ علیه السلام :مَن أحسَنَ فی ما بَینَهُ وبَینَ اللّهِ کَفاهُ اللّهُ الَّذی بَینَهُ وبَینَ عِبادِهِ ؛ ومَن أحسَنَ سَریرَتَهُ أحسَنَ اللّهُ عَلانِیَتَهُ . (3) .

1- .الکافی : 1 / 334 / 2 ، کمال الدین : 646 / 7کلاهما عن عمّار الساباطی ، بحار الأنوار : 52 / 127 / 20 .

2- .حلیه الأولیاء : 2 / 161 ، الفردوس : 4 / 381 / 7109 کلاهما عن أنس ، کنز العمّال : 16 / 110 / 44084 .

3- .کنز الفوائد : 2 / 68 عن سهل بن سعید ، أعلام الدین : 334 عن ابن عبّاس عن النبیّ صلی الله علیه و آله و فیه «أصلح اللّه علانیته» بدل «أحسن اللّه علانیته» ، بحار الأنوار : 27 / 113 / 87 ؛ کنز العمّال : 3 / 25 / 5276 نقلاً عن ابن عساکر فی تاریخه عن ابن عمرو عن النبیّ صلی الله علیه و آله .

ص: 269

و روشنایی دل

ز خوبیِ آشکار

11190.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :هر کس از شما نیکی کند، خداوند، پاداش آن را بیست برابر می نویسد. و خداوند، حسنات مؤمنِ از شما را چندین برابر می افزاید، آن گاه که کارهایش را خوب انجام دهد و به تقیّه (مخفیکاری در زمان حاکمیّت ستمگران)، بر دین خود و پیشوایش و جانش، گردن بنهد و زبان خویش را نگه بدارد. همانا خداوند، بخشنده است.و روشنایی دل11188.امام علی علیه السلام ( در توصیف پیامبران ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :حسنه (کار نیک) را فروغی در دل، آرایشی در چهره، و نیرویی در کار یافتم؛ و گناه را سیاهی در قلب، آلودگی در سیما، و سستی در کار یافتم.ز خوبیِ آشکار11192.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هر کس میان خود و خدا را نیکو کند، خداوند هم میان او و بندگانش را نیکو می سازد؛ و هر کس درون خویش را نیک سازد، خداوند هم برون او را نیکو می سازد.

.

ص: 270

11191.عنه صلی الله علیه و آله ( لسعد بن أبی وقاص ) عنه علیه السلام :بِحُسنِ الأَفعالِ یَحسُنُ الثَّناءُ . (1)ح حُسنُ الصِّلَهِ مَعَ النّاسِ11189.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :مَن أحسَنَ فی ما بَینَهُ وبَینَ اللّهِ أحسَنَ اللّهُ ما بَینَهُ وبَینَ النّاسِ . (2)ط ثِقلُ المیزانِ11187.امام علی علیه السلام ( در توصیف پیامبران ) تفسیر القمّیّ : « . . .فَمَن ثَقُلَتْ مَوَ زِینُهُ » یَعنی بِالأَعمالِ الحَسَنَهِ « فَأُوْلَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ * وَمَنْ خَفَّتْ مَوزِینُهُ (3) » مِنَ الأَعمالِ الحَسَنَهِ . (4)11186.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام لِمَن سَأَلَهُ عَن آیاتٍ زَعَمَ أنَّها مُتَناقِضَهٌ : . . . أمّا قَولُهُ : « فَمَن ثَقُلَتْ مَوَ زِینُهُ» و « خَفَّتْ مَوزِینُهُ» فَإِنَّما یَعنِی الحِسابَ ، توزَنُ الحَسَناتُ وَالسَّیِّئاتُ ، وَالحَسَناتُ ثِقلُ المیزانِ ، وَالسَّیِّئاتُ خِفَّهُ المیزانِ . (5)11185.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام فی خُطبَهٍ لَهُ : عَلَیکُم بِرَهبَهٍ تُسکِنُ قُلوبَکُم . . . قَبلَ یَومٍ یُذهِلُکُم ویَبتَلیکُم ؛ یَومٍ یَفوزُ فیهِ مَن ثَقُلَ وَزنُ حَسَنَتِهِ وخَفَّ وَزنُ خَطیئَتِهِ . (6) .

1- .غرر الحکم : 4241 ، عیون الحکم والمواعظ : 187 / 3844 .

2- .نهج البلاغه : الحکمه 423 .

3- .الأعراف : 8 و 9 .

4- .تفسیر القمّی : 2 / 94 .

5- .التوحید : 268 / 5 عن أبی معمر السعدانی ، بحار الأنوار : 7 / 250 / 9 .

6- .مطالب السؤول : 60 ، کنز العمّال : 16 / 210 / 44234 نقلاً عن أبی الفتوح یوسف بن المبارک فی مشیخته عن أبی صالح ؛ بحار الأنوار : 77 / 341 / 28 .

ص: 271

ح پیوند خوب با مردم

ط سنگینی وزنه عمل

11187.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( فی صفهِ الأنبیاءِ ) امام علی علیه السلام :ستایش نیکو، در سایه کارهای نیکوست.ح پیوند خوب با مردم11185.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هر کس آنچه را میان او و خداست، نیکو سازد، خداوند هم آنچه را میان او و مردم است، نیکو می سازد.ط سنگینی وزنه عمل11134.عنه علیه السلام :تفسیر القمّی : «مَن ثَقُلَتْ مَوَ زِینُهُ» ، یعنی کسی که کارهای نیکش سنگین شود . «آنان رستگارند» . «وَ مَنْ خَفَّتْ مَوَ زِینُهُ» یعنی کسی که وزنه های او از کارهای نیک، سبک شود.11135.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام خطاب به کسی که از ایشان، درباره آیاتی پرسید که می پنداشت آنها با هم تناقض دارند : امّا مقصود از «فَمَن ثَقُلَتْ مَوَ زِینُهُ» و «وَ مَنْ خَفَّتْ مَوَ زِینُهُ» ، حساب است. کارهای نیک و بد، سنجیده می شوند. حسنات، سنگینی میزان اعمال اند و گناهان ، سبکی میزان اعمال.11136.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام در خطبه ای : بیمی داشته باشید که دل های شما را آرامش بخشد... ، پیش از روزی که شما را از خود بی خود سازد و گرفتار کند؛ [ همان] روزی که هر کس کار نیکش سنگین و گناهش سبک باشد، رستگار می گردد.

.

ص: 272

ی خَیرُ الدُّنیا وَالآخِرَهِالکتاب« وَ قِیلَ لِلَّذِینَ اتَّقَوْاْ مَاذَآ أَنزَلَ رَبُّکُمْ قَالُواْ خَیْرًا لِّلَّذِینَ أَحْسَنُواْ فِی هَذِهِ الدُّنْیَا حَسَنَهٌ وَ لَدَارُ الْأَخِرَهِ خَیْرٌ وَ لَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِینَ . (1) »

« مَنْ عَمِلَ صَلِحًا مِّن ذَکَرٍ أَوْ أُنثَی وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَوهً طَیِّبَهً وَ لَنَجْزِیَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا کَانُواْ یَعْمَلُونَ . (2) »

« وَمِنْهُم مَّن یَقُولُ رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَهً وَفِی الْأَخِرَهِ حَسَنَهً وَقِنَا عَذَابَ النَّار . (3) »

« وَاکْتُبْ لَنَا فِی هَذِهِ الدُّنْیَا حَسَنَهً وَفِی الْأَخِرَهِ إِنَّا هُدْنَآ إِلَیْکَ . (4) »

« وَ الَّذِینَ هَاجَرُواْ فِی اللَّهِ مِن بَعْدِ مَا ظُلِمُواْ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِی الدُّنْیَا حَسَنَهً وَ لَأَجْرُ الْأَخِرَهِ أَکْبَرُ لَوْ کَانُواْ یَعْلَمُونَ . (5) »

« وَ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَقَ وَ یَعْقُوبَ وَ جَعَلْنَا فِی ذُرِّیَّتِهِ النُّبُوَّهَ وَ الْکِتَبَ وَ ءَاتَیْنَهُ أَجْرَهُ فِی الدُّنْیَا وَ إِنَّهُ فِی الْأَخِرَهِ لَمِنَ الصَّلِحِینَ . (6) »

.

1- .النحل : 30 .

2- .النحل : 97 .

3- .البقره : 201 .

4- .الأعراف : 156 .

5- .النحل : 41 .

6- .العنکبوت : 27 .

ص: 273

ی خیر دنیا و آخرت

ی خیر دنیا و آخرتقرآن«به کسانی که پروا پیشه کردند، گفته می شود: پروردگارتان چه فرو فرستاد؟ گویند: نیکی. برای آنان که در این دنیا نیکی کنند، حسنه است، و سرای آخرت، بهتر است. و چه نیکوجایی است سرای پرواپیشگان! » .

«هر کس از مرد و زن، کار شایسته کند، در حالی که ایمان داشته باشد، او را به حیاتی پاک، زنده می داریم، و پاداش آنان را به [ تناسب] بهترین کاری که می کردند، خواهیم داد » .

«بعضی از آنان می گویند: پروردگارا! در دنیا به ما نیکی بده و در آخرت به ما نیکی بده و ما را از عذاب آتش نگه دار » .

«و برای ما در این دنیا و در آخرت حسنه بنویس؛ همانا ما به سوی تو بازگشته ایم » .

«و آنان که پس از ستم شدن به آنان، در راه خدا هجرت کردند، در دنیا جایگاهی شایسته به آنان می دهیم . پاداش آخرت، به یقین، بزرگ تر است، اگر می دانستند » .

«و به او (ابراهیم) ، اسحاق و یعقوب را عطا کردیم و در نسل او ، پیامبری و کتاب قرار دادیم و در دنیا پاداشش را به او دادیم و او در آخرت، از شایستگان است » .

.

ص: 274

« وَ کَذَ لِکَ مَکَّنَّا لِیُوسُفَ فِی الْأَرْضِ یَتَبَوَّأُ مِنْهَا حَیْثُ یَشَآءُ نُصِیبُ بِرَحْمَتِنَا مَن نَّشَآءُ وَ لاَ نُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ * وَ لَأَجْرُ الْأَخِرَهِ خَیْرٌ لِّلَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ کَانُواْ یَتَّقُونَ . (1) »

الحدیث11181.کتاب من لا یحضره الفقیه ( به نقل از محمّد بن عمرو بن سعید از فرد دیگری ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ عز و جل لا یَظلِمُ المُؤمِنَ حَسَنَهً یُثابُ عَلَیهَا الرِّزقَ فِی الدُّنیا ویُجزی بِها فِی الآخِرَهِ . (2)11180.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام فی عَهدِهِ إلی مُحَمَّدِ بنِ أبی بَکرٍ لَمّا وَلاّهُ مِصرَ : اِعلَموا عِبادَ اللّهِ أنَّ المُتَّقینَ ذَهَبوا بِعاجِلِ الدُّنیا وآجِلِ الآخِرَهِ ؛ فَشارَکوا أهلَ الدُّنیا فی دُنیاهُم ، ولَم یُشارِکوا أهلُ الدُّنیا فی آخِرَتِهِم . سَکَنُوا الدُّنیا بِأَفضَلِ ما سُکِنَت ، وأکَلوها بِأَفضَلِ ما اُکِلَت ؛ فَحَظوا مِنَ الدُّنیا بِما حَظِیَ بِهِ المُترَفونَ ، وأخَذوا مِنها ما أخَذَهُ الجَبابِرَهُ المُتَکَبِّرونَ .

ثُمَّ انقَلَبوا عَنها بِالزّادِ المُبَلِّغِ وَالمَتجَرِ الرّابِحِ . أصابوا لَذَّهَ زُهدِ الدُّنیا فی دُنیاهُم ، وتَیَقَّنوا أنَّهُم جیرانُ اللّهِ غَدا فی آخِرَتِهِم . لا تُرَدُّ لَهُم دَعوَهٌ ، ولا یَنقُصُ لَهُم نَصیبٌ مِن لَذَّهٍ . (3)11181.کتاب من لا یحضره الفقیه عن محمّد بن عمرو بن سعیدعنه علیه السلام فی عَهدِهِ إلی مُحَمَّدِ بنِ أبی بَکرٍ لَمّا وَلاّهُ مِصرَ : عَلَیکُم بِتَقوَی اللّهِ عز و جل فَإِنَّها تَجمَعُ مِنَ الخَیرِ ما لا یَجمَعُ غَیرُها ، ویُدرَکُ بِها مِنَ الخَیرِ ما لا یُدرَکُ بِغَیرِها مِن خَیرِ الدُّنیا وخَیرِ الآخِرَهِ .

قالَ اللّهُ عز و جل : « وَ قِیلَ لِلَّذِینَ اتَّقَوْاْ مَاذَآ أَنزَلَ رَبُّکُمْ قَالُواْ خَیْرًا لِّلَّذِینَ أَحْسَنُواْ فِی هَذِهِ الدُّنْیَا حَسَنَهٌ وَ لَدَارُ الْأَخِرَهِ خَیْرٌ وَ لَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِینَ . (4) » اِعلَموا یا عِبادَ اللّهِ أنَّ المُؤمِنَ یَعمَلُ لِثَلاثٍ مِنَ الثَّوابِ :

إمّا لِخَیرِ (الدُّنیا) فَإِنَّ اللّهَ یُثیبُهُ بِعَمَلِهِ فی دُنیاهُ ، قالَ اللّهُ سُبحانَهُ لاِءِبراهیمَ : « وَ ءَاتَیْنَهُ أَجْرَهُ فِی الدُّنْیَا وَ إِنَّهُ فِی الْأَخِرَهِ لَمِنَ الصَّلِحِینَ (5) » . فَمَن عَمِلَ للّهِِ تَعالی أعطاهُ أجرَهُ فِی الدُّنیا وَالآخِرَهِ ، وکَفاهُ المُهِمَّ فیهِما ، وقَد قالَ اللّهُ عز و جل : « یَعِبَادِ الَّذِینَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ رَبَّکُمْ لِلَّذِینَ أَحْسَنُواْ فِی هَذِهِ الدُّنْیَا حَسَنَهٌ وَ أَرْضُ اللَّهِ وَ سِعَهٌ إِنَّمَا یُوَفَّی الصَّبِرُونَ أَجْرَهُم بِغَیْرِ حِسَابٍ (6) » ، فَما أعطاهُمُ اللّهُ فِی الدُّنیا لَم یُحاسِبهُم بِهِ فِی الآخِرَهِ .

قالَ اللّهُ عز و جل : « لِّلَّذِینَ أَحْسَنُواْ الْحُسْنَی وَ زِیَادَهٌ (7) » ؛ فَالحُسنی هِیَ الجَنَّهُ ، وَالزِّیادَهُ هِیَ الدُّنیا .

(وإمّا لِخَیرِ الآخِرَهِ) فَإِنَّ اللّهَ عز و جل یُکَفِّرُ بِکُلِّ حَسَنَهٍ سَیِّئَهً ، قالَ اللّهُ عز و جل : « إِنَّ الْحَسَنَتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ ذَ لِکَ ذِکْرَی لِلذَّ کِرِینَ (8) » حَتّی إذا کانَ یَومُ القِیامَهِ حُسِبَت لَهُم حَسَناتُهُم ثُمَّ أعطاهُم بِکُلِّ واحِدَهٍ عَشرَ أمثالِهِم إلی سَبعِمِائَهِ ضِعفٍ .

قالَ اللّهُ عز و جل : « جَزَآءً مِّن رَّبِّکَ عَطَآءً حِسَابًا (9) » قالَ . . . : « فَأُوْلَئِکَ لَهُمْ جَزَآءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُواْ وَ هُمْ فِی الْغُرُفَتِ ءَامِنُونَ . (10) »

فَارغَبوا فی هذا رَحِمَکُمُ اللّهُ وَاعمَلوا لَهُ وتَحاضّوا عَلَیهِ .

وَاعلَموایا عِبادَ اللّهِ أنَّ المُتَّقینَ حازوا عاجِلَ الخَیرِ وآجِلَهُ ، شارَکوا أهلَ الدُّنیا فی دُنیاهُم ولَم یُشارِکهُم أهلُ الدُّنیا فی آخِرَتِهِم ، أباحَهُمُ اللّهُ مِنَ الدُّنیا ما کَفاهُم وبِهِ أغناهُم .

قالَ اللّهُ عَزَّ اسمُهُ : « قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَهَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَ الطَّیِّبَتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِیَ لِلَّذِینَ ءَامَنُواْ فِی الْحَیَوهِ الدُّنْیَا خَالِصَهً یَوْمَ الْقِیَمَهِ کَذَ لِکَ نُفَصِّلُ الأَْیَتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ (11) » .

سَکَنُوا الدُّنیا بِأَفضَلِ ما سُکِنَت وأکَلوها بِأَفضَلِ ما اُکِلَت ، شارَکوا أهلَ الدُّنیا فی دُنیاهُم فَأَکَلوا مَعَهُم مِن طَیِّباتِ ما یَأکُلونَ ، وشَرِبوا مِن طَیِّباتِ ما یَشرَبونَ ، ولَبِسوا مِن أفضَلِ ما یَلبَسونَ ، وسَکَنوا مِن أفضَلِ ما یَسکُنونَ ، وتَزَوَّجوا مِن أفضَلِ ما یَتَزَوَّجونَ ، ورَکِبوا مِن أفضَلِ ما یَرکَبونَ .

أصابوا لَذَّهَ الدُّنیا مَعَ أهلِ الدُّنیا ، وهُم غَدا مِن جیرانِ اللّهِ یَتَمَنَّونَ عَلَیهِ ، فَیُعطیهِم ما تَمَنَّوهُ ، ولا یَرُدُّ لَهُم دَعوَهً ، ولا یَنقُصُ لَهُم نَصیبا مِنَ اللَّذَّهِ .

فَإِلی هذا یا عِبادَ اللّهِ یَشتاقُ إلَیهِ مَن کانَ لَهُ عَقلٌ ویَعمَلُ لَهُ بِتَقوَی اللّهِ ، ولا حَولَ ولا قُوَّهَ إلاّ بِاللّهِ . (12) .

1- .یوسف : 56 و 57 .

2- .مسند ابن حنبل : 4 / 252 / 12266 و ص 564 / 14020 ، الزهد لابن المبارک : 111 / 327 ، مسند الطیالسی : 269 / 2011 ، صحیح مسلم : 4 / 2162 / 56 وفیه «یعطی بها» بدل «یُثاب علیها الرزق» و کلّها عن أنس ، کنز العمّال : 1 / 68 / 262 .

3- .نهج البلاغه : الکتاب 27 ، بحار الأنوار : 33 / 581 / 726 .

4- .النحل : 30 .

5- .العنکبوت : 27 .

6- .الزمر : 10 .

7- .یونس : 26 .

8- .هود : 114 .

9- .النبأ : 36 .

10- .سبأ : 37 .

11- .الأعراف : 32 .

12- .الأمالی للمفید : 261 / 3 ، الأمالی للطوسی : 25 / 31 کلاهما عن أبی إسحاق الهمدانی ، بشاره المصطفی : 44 ، الغارات : 1 / 234 نحوه ، بحار الأنوار : 70 / 66 / 11 .

ص: 275

«و این گونه برای یوسف در زمین، قدرت دادیم که هر جای آن می خواست، مسکن می گزید. ما از رحمت خویش، به هر که خواهیم، می رسانیم و پاداش نیکوکاران را تباه نمی کنیم * و البتّه پاداش آخرت برای ایمان آورندگان و آنان که اهل پروا بودند، بهتر است » .

حدیث11178.امام صادق علیه السلام ( از حضرت سؤال شد : مردی به کوهستان رفته و قناتی ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ، درباره هیچ کار نیکی به مؤمن ستم نمی کند. او (مؤمن) بر کار نیک، در دنیا روزی (امکانات مادّی) پاداش داده می شود و در آخرت [ نیز ]پاداش کار خود را خواهد گرفت .11177.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام در عهدنامه ای که برای محمّد بن ابی بکر نوشت، آن گاه که او را به حکومت مصر گماشت : بندگان خدا! بدانید پرواپیشگان ، هم بهره دنیای کنونی را بردند و هم پاداش آخرتِ آینده را . با اهل دنیا در دنیایشان شریک شدند؛ ولی اهل دنیا در آخرتشان با آنان شریک نگشتند . [ آنان] در دنیا در بهترین جا[ ها ]سکونت گزیدند و از بهترین خوردنی ها خوردند و از دنیا، آن بهره ای را بردندکه خوشگذرانان [، از آن] کام گرفتند، همان را که جبّاران متکبّر گرفتند.

سپس از این دنیا رفتند، با توشه ای به مقصدرسان و با سودایی سودبخش. در دنیایشان، لذّت پارساییِ (1) در دنیا را یافتند و یقین کردند که در فردای آخرتشان، همسایگان رحمت الهی اند، به گونه ای که نه دعایشان برمی گردد و نه بهره لذّتشان کاسته می شود.11179.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام در عهدنامه خویش به محمّد بن ابی بکر، آن گاه که او را به حکومت مصر گماشت : بر شما باد پروای از خدا؛ چرا که هیچ چیز، همچون پروا ، فراهم آورنده خیر نیست و با هیچ چیزی نمی توان همچون پروا به خیر دنیا و آخرت رسید.

خداوند فرموده است: «به کسانی که پروا پیشه کردند، گفته می شود: پروردگارتان چه فرو فرستاد؟ گویند: نیکی. برای آنان که در این دنیا نیکی کنند، حسنه است، و سرای آخرت، بهتر است. و چه نیکوجایی است سرای پرواپیشگان!» .

ای بندگان خدا! بدانید که مؤمن برای سه گونه پاداش، کار می کند:

یا برای خیر دنیا کار می کند. پس خداوند هم پاداش عملش را در دنیایش می دهد. خدای سبحان به [ حضرت] ابراهیم علیه السلام فرمود: «و پاداشش را در دنیا به او دادیم و او در آخرت، از شایستگان است» . پس هر کس برای خدا کار کند، پاداش او را در دنیا و آخرت عطا می کند و در هر دو سرای، عهده دار حلّ مشکل او می شود.

خداوند فرموده است: «ای بندگان من که ایمان آورده اید! از پروردگارتان پروا کنید. برای آنان که در این دنیا نیکی کنند، حسنه است و زمین خدا هم گسترده است و شکیبایان، پاداش کامل خویش را بی حساب، دریافت می کنند» . پس آنچه را در دنیا به آنان می بخشد، در آخرت از آنان به خاطر آن، حساب نمی کشد.

خداوند فرموده است: «برای نیکوکاران، نیکی و افزون بر آن است» . «نیکی»، همان بهشت است و «افزون بر آن»، دنیاست.

یا برای خیر آخرت کار می کند. همانا خداوند با هر کار نیکی، گناهی را می پوشاند. خداوند فرموده است: «همانا کارهای نیک، گناهان را از بین می برند. این، یادآوری برای کسانی است که اهل یاد باشند» تا آن جا که چون روز قیامت شود، کارهای نیک آنان، برایشان حساب می شود. سپس خداوند در برابر هر حسنه، ده برابر تا هفتصد برابر، پاداش می دهد.

خداوند فرموده است: «پاداشی از سوی پروردگارت، پاداشی از روی حساب» و فرموده است: ... «پس برای آنان به خاطر کارهایشان، پاداشی چند برابر است و آنان در غرفه های بهشتی، ایمن اند» .

پس، مشتاق این پاداش الهی شوید و خدا رحمتتان کند و برای آن ، کار کنید و یکدیگر را به آن تشویق نمایید.

ای بندگان خدا! بدانید که اهل پروا، به خیر دنیا و آخرت رسیدند. [ آنان ]با اهل دنیا در دنیایشان شریک شدند، لیکن اهل دنیا در آخرت اینان، شریکشان نیستند. خداوند از دنیا، به اندازه ای به آنان بخشیده که آنان را بس است و با آن، بی نیازشان ساخته است.

خدای متعال فرموده است: «بگو چه کسی زینت خدا را که برای بندگانش برآورده و روزی های پاک را حرام کرده است؟ بگو: اینها برای کسانی است که در زندگی دنیا ایمان آورده اند و روز قیامت نیز خالص برای آنان است. این گونه ، نشانه ها را برای گروهی که می دانند، به روشنی بیان می کنیم» .

[ اینان] در دنیا در بهترین جا سکونت گزیدند و از بهترین خوردنی ها خوردند. با اهل دنیا در دنیایشان شریک شدند و همراه آنان از پاک ترین خوردنی ها خوردند و از پاکیزه ترین نوشیدنی ها نوشیدند و از برترین پوشیدنی ها پوشیدند و در بهترین جاها مسکن گزیدند و با بهترین همسران، ازدواج کردند و برترین مرکب ها را سوار شدند.

[ آنان] همراه اهل دنیا، از لذّت دنیا بهره گرفتند و فردای قیامت در جوار رحمت خدایند و از خدا تمنّا می کنند. خدا هم هر آنچه را آرزو کنند، به آنان عطا می کند و هیچ دعایی از آنان را برنمی گرداند و از هیچ بهره ای از لذّتشان نمی کاهد.

پس، ای بندگان خدا! اهل خرد به سوی این فرجام نیک، مشتاق می شوند و با تقوای الهی برای آن، کار می کنند؛ هیچ نیرو و توانی نیست، مگر با قدرت خدا. .

1- .در روایت شماره 5 که در حقیقت، اصلِ این روایت است و این روایت، بخشی از آن است که به وسیله سیّد رضی تقطیع شده است از واژه زُهد ، نشانی نیست. علاوه بر این ، وجود کلمه مزبور، با معنای مجموع روایت ، ناسازگار است و نشان می دهد که این کلمه ، در نتیجه بی دقّتی در معنای روایت ، به متن اصلی افزوده شده است.

ص: 276

. .

ص: 277

. .

ص: 278

11178.عنه علیه السلام ( فی رجُلٍ أتی جَبَلاً فَشَقَّ فیهِ قَناهً، فَذَه ) الإمام الباقر علیه السلام فی قَولِهِ تَعالی : « لِّلَّذِینَ أَحْسَنُواْ الْحُسْنَی وَ زِیَادَهٌ (1) » : فَأَمَّا

الحُسنَی الجَنَّهُ ، وأمَّا الزِّیادَهُ فَالدُّنیا ، ما أعطاهُمُ اللّهُ فِی الدُّنیا لَم یُحاسِبهُم بِهِ فِی الآخِرَهِ ، ویَجمَعُ ثَوابَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ ، ویُثیبُهُم بِأَحسَنِ أعمالِهِم فِی الدُّنیا وَالآخِرَهِ . (2) .

1- .یونس : 26 .

2- .تفسیر القمّی : 1 / 311 عن أبی الجارود ، بحار الأنوار : 70 / 66 / 10 وراجع الأمالی للمفید : 262 / 3 والأمالی للطوسی : 26 / 31 .

ص: 279

11177.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام باقر علیه السلام درباره فرموده خدا که: «برای نیکوکاران، نیکی و افزون بر آن است» : «نیکی»، بهشت است و «افزون بر آن»، دنیاست. خداوند، آنچه را در دنیا به آنان عطا کرده، در آخرت از آنان حساب نمی کشد و پاداش دنیا و آخرت را [ برای آنان ]فراهم می آورد و در دنیا و آخرت [ به تناسبِ] بهترین کارهایشان، پاداش می دهد. .

ص: 280

11176.الکافی :رسول اللّه صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام : یا عَلِیُ ، ثَلاثٌ ثَوابُهُنَّ فِی الدُّنیا وَالآخِرَهِ : الحَجُّ یَنفِی الفَقرَ ، وَالصَّدَقَهُ تَدفَعُ البَلِیَّهَ ، وصِلَهُ الرَّحِمِ تَزیدُ فِی العُمُرِ . (1)11176.الکافی :الکافی عن الربیع بن خیثم :شَهِدتُ أبا عَبدِ اللّهِ علیه السلام وهُوَ یُطافُ بِهِ حَولَ الکَعبَهِ فی مَحمِلٍ وهُوَ شَدیدُ المَرَضِ ، فَکانَ کُلَّما بَلَغَ الرُّکنَ الیَمانِیَّ أمَرَهُم فَوَضَعوهُ بِالأَرضِ ، فَأَخرَجَ یَدَهُ مِن کَوَّهِ المَحمِلِ حَتّی یَجُرَّها عَلَی الأَرضِ ، ثُمَّ یَقولُ : اِرفَعونی .

فَلَمّا فَعَلَ ذلِکَ مِرارا فی کُلِّ شَوطٍ ، قُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداکَ یَابنَ رَسولِ اللّهِ ، إنَّ هذا یَشُقُّ عَلَیکَ !

فَقالَ : إنّی سَمِعتُ اللّهَ عز و جل یَقولُ : « لِّیَشْهَدُواْ مَنَفِعَ لَهُمْ » .

فَقُلتُ : مَنافِعُ الدُّنیا أو مَنافِعُ الآخِرَهِ؟

فَقالَ : الکُلُّ . (2)راجع : ص 160 (أسباب الخیر / ما ینال به خیر الدنیا والآخره) . کلام الإمام مع سفیان الثوری وجماعه من الصوفیّه (الکافی : 5 / 65 / 1) .

.

1- .تحف العقول : 7 ، الدعوات : 127 / 314 عن الإمام الباقر علیه السلام و فیه «البرّ» بدل «صِله الرحم» ، بحار الأنوار : 77 / 62 / 4 .

2- .الکافی : 4 / 422 / 1 ، تهذیب الأحکام : 5 / 122 / 398 .

ص: 281

11174.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به علی علیه السلام : ای علی! سه چیز است که پاداش آنها، در دنیا و آخرت است: حج، فقر را می زداید؛ صدقه، بلا را دفع می کند؛ و صله رحم، عمر را می افزاید.11173.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الکافی به نقل از ربیع بن خثیم : ابو عبد اللّه علیه السلام را دیدم که او را در حالی که به سختی بیمار بود در کجاوه ای بر گِرد کعبه طواف می دادند. او، هر گاه به رکن یمانی می رسید، می فرمود که وی را به زمین بگذارند. پس، دستش را از دریچه کجاوه بیرون می آورد و به زمین می کشید و سپس می فرمود: «مرا بلند کنید».

چون این کار را تکرار کرد و در هر دور چنین کرد، عرض کردم: فدایت شوم، ای پسر پیامبر خدا! این کار برای شما دشوار است!

فرمود: «سخن خدا را شنیده ام که می فرماید: «تا شاهد منافع خویش باشند» ».

گفتم: منافع دنیا یا منافع آخرت؟

فرمود: «هر دو».ر . ک : ص 161 (اسباب نیکی / آنچه با آن ، خیر دنیا و آخرت به دست می آید) . سخن امام با سفیان ثوری و گروهی از صوفیان (الکافی، ج 5، ص 65، ح 1).

.

ص: 282

5 / 2آثارُ الإِحسانِ إلَی النّاسِأ مِلکُ القُلوبِ11155.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در اندرز به ابوذر ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :جُبِلَتِ القُلوبُ عَلی حُبِّ مَن أحسَنَ إلَیها ، وبُغضِ مَن أساءَ إلَیها . (1)11154.امام عسکری علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ جَبَلَ قُلوبَ عِبادِهِ عَلی حُبِّ مَن أحسَنَ إلَیها ، وبُغضِ مَن أساءَ إلَیها . (2)11153.امام کاظم علیه السلام ( در اندرز به هشام ) عنه صلی الله علیه و آله لِرَجُلٍ سَأَلَهُ عَمَلاً یُحَبِّبُهُ إلَی اللّهِ وإلَی المَخلوقینَ : إذا أرَدتَ أن یُحِبَّکَ المَخلوقونَ فَأَحسِن إلَیهِم ، وَارفُض ما فی یَدَیهِم . (3)11156.عنه صلی الله علیه و آله ( أیضا ) عنه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ لا تَجعَل لِکافِرٍ عِندی یَدا فَیَکونَ لَهُ شُعبَهٌ مِن قَلبی ، فَإِنّی قَرَأتُ فی ما أنزَلتَ عَلَیَ « لاَّ تَجِدُ قَوْمًا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْأَخِرِ یُوَآدُّونَ مَنْ حَآدَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ (4) » . (5)11155.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( لأبی ذَرٍّ و هُو یَعِظُهُ ) عنه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ لا تَجعَل لِفاسِقٍ ولا فاجِرٍ عِندی بِرّا ولا نِعمَهً ؛ فَإِنّی وَجَدتُ فی ما أوحَیتَهُ « لاَّ تَجِدُ قَوْمًا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْأَخِرِ یُوَآدُّونَ مَنْ حَآدَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ . (6) » .

1- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 381 / 5826 ، تحف العقول : 37 ، بحار الأنوار : 77 / 140 / 18 ؛ شُعَب الإیمان : 6 / 481 / 8983 ، مسند الشهاب : 1 / 350 / 599 ، حلیه الأولیاء : 4 / 121 کلّها عن عبد اللّه بن مسعود ، تاریخ بغداد : 11 / 94 / 20 ولیس فیه «وبغض من أساء إلیها» ، کنز العمّال : 16 / 115 / 44102 .

2- .تحف العقول : 53 .

3- .أعلام الدین : 268 عن الإمام علیّ علیه السلام ، بحار الأنوار : 85 / 164 / 12 وفیه «أیدیهم» بدل «یدیهم».

4- .المجادله : 22 .

5- .تنبیه الخواطر : 2 / 200 .

6- .تنبیه الخواطر : 2 / 235 ؛ الدرّ المنثور : 8 / 87 نقلاً عن ابن مردویه عن کثیر بن عطیّه عن رجل و فیه «یدا» بدل «برّا» .

ص: 283

5 / 2آثار نیکی به مردماشاره

الف مالک دل ها شدن

5 / 2آثار نیکی به مردمالف مالک دل ها شدن11151.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دل ها بر این اساس سرشته شده است که هر که به آنها نیکی کند ، دوستش بدارند و هر که بدی کند ، دشمنش بدارند .11150.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در اندرز به ابوذر ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ، دل های بندگانش را بر این سرشته است که هر که به آنها خوبی کند ، دوستش بدارند و هر که به آنها بدی کند ، دشمنش بدارند .11149.إرشاد القلوب:پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به مردی که از ایشان درباره کاری که او را نزد خدا و آفریده ها محبوب سازد ، پرسید : اگر خواستی خدا و مردم ، تو را دوست بدارند ، به آنان خوبی کن و به آنچه در دستشان است ، طمع نداشته باشد .11148.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( به نقل از صحف موسی ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خدایا! نزد من برای هیچ کافری نعمتی قرار مده که پاره ای از دلم در گرو محبّت او باشد؛ چرا که در آنچه بر من نازل کرده ای، خوانده ام : «گروهی را که به خدا و روز قیامت ایمان دارند ، چنین نخواهی یافت که با آن کس که با خدا و رسول ، دشمنی می ورزد ، دوستی کند» .11152.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خدایا! نزد من برای هیچ فاسق و گنهکاری نیکی و نعمتی قرار مده؛ چرا که در آنچه وحی کرده ای، یافته ام که: «گروهی را که به خدا و روز قیامت ایمان دارند ، چنین نخواهی یافت که با آن کس که با خدا و رسول ، دشمنی می ورزد ، دوستی کنند» .

.

ص: 284

11151.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :بِالإِحسانِ تُملَکُ القُلوبُ . (1)11150.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( لأبی ذَرٍّ و هُو یَعِظُهُ ) عنه علیه السلام :مَن بَذَلَ مَعروفَهُ مالَت إلَیهِ القُلوبُ . (2)11149.إرشاد القلوب :عنه علیه السلام :الإِحسانُ مَحَبَّهٌ . (3)11148.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( نقلاً عن صُحُفِ موسی ) عنه علیه السلام :سَبَبُ المَحَبَّهِ الإِحسانُ . (4)11147.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن کَثُرَ إحسانُهُ أحَبَّهُ إخوانُهُ . (5)11146.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن أحسَنَ إلَی النّاسِ استَدامَ مِنهُمُ المَحَبَّهَ . (6)ب طاعَهُ الأَحرارِ11144.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَجِبتُ لِمَن یَشتَرِی المَمالیکَ بِمالِهِ ثُمَّ یُعتِقُهُم کَیفَ لا یَشتَرِی الأَحرارَ بِمَعروفِهِ؟! فَهُوَ أعظَمُ ثَوابا . (7)11143.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :عَجِبتُ لِمَن یَشتَرِی العَبیدَ بِمالِهِ فَیُعتِقُهُم کَیفَ لا یَشتَرِی الأَحرارَ بِإِحسانِهِ فَیَستَرِقَّهُم؟! (8) .

1- .غرر الحکم : 4339 ، عیون الحکم والمواعظ : 186 / 3786 .

2- .غرر الحکم : 8642 ، عیون الحکم والمواعظ : 440 / 7644 .

3- .غرر الحکم : 109 ، عیون الحکم والمواعظ : 37 / 785 .

4- .غرر الحکم : 5518 ، عیون الحکم والمواعظ : 281 / 5059 .

5- .غرر الحکم : 8473 ، عیون الحکم والمواعظ : 449 / 7965 .

6- .غرر الحکم : 8715 ، عیون الحکم والمواعظ : 439 / 7632 .

7- .ثواب قضاء حوائج الإخوان : 54 / 13 عن ابن عمر ، کنز العمّال : 6 / 345 / 15975 ؛ تحف العقول : 204 عن الإمام علیّ علیه السلامنحوه .

8- .غرر الحکم : 6276 ، عیون الحکم والمواعظ : 330 / 5656 .

ص: 285

ب فرمانبریِ آزادگان

11142.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :دل ها را با نیکی می توان مالک شد .11141.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هر که نیکی خویش را نثار کند ، دل ها به سوی او می گرود .11140.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :احسان ، [ مایه] محبّت است .11139.داوود علیه السلام ( به سلیمان علیه السلام ) امام علی علیه السلام :نیکی ، سبب محبّت است .11147.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :احسان هر کس زیاد باشد ، برادران[ِ دینی اش ]دوستش خواهند داشت .11146.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر که به مردم نیکی کند ، محبّت همیشگیِ آنان را برای خود خواهد داشت .ب فرمانبریِ آزادگان11144.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :از کسی که با مال خود بردگان را می خرد [ و ]سپس آزادشان می کند ، در شگفتم که چگونه با نیکی خویش ، آزادگان را نمی خرد؟! این ، پاداشش بزرگ تر است .11143.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :از کسی که بردگان را با مال خود می خرد و آزاد می کند ، در شگفتم که چگونه آزادگان را با احسان خویش نمی خرد و بنده خود نمی سازد؟!

.

ص: 286

11315.امام باقر علیه السلام :الأمالی عن أحمد بن أبی المقدام العجلی :یُروی أنَّ رَجُلاً جاءَ إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام فَقالَ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، إنَّ لی إلَیکَ حاجَهً .

فَقالَ : اُکتُبها فِی الأَرضِ ؛ فَإِنّی أرَی الضُّرَّ فیکَ بَیِّنا .

فَکَتَبَ فِی الأَرضِ : أنَا فَقیرٌ مُحتاجٌ .

فَقالَ عَلِیٌ علیه السلام : یا قَنبَرُ ، اکسُهُ حُلَّتَینِ .

فَأَنشَأَ الرَّجُلُ یَقولُ :

کَسَوتَنی حُلَّهً تَبلی مَحاسِنُهافَسَوفَ أکسوکَ مِن حُسنِ الثَّنا حُلَلا إن نِلتَ حُسنَ ثَنائی نِلتَ مَکرُمَهًولَستَ تَبقی بِما قَد نِلتَهُ بَدَلا إنَّ الثَّناءَ لَیُحیی ذِکرَ صاحِبِهِکَالغَیثِ یُحیی نَداهُ السَّهلَ وَالجَبَلا لا تَزهَدِ الدَّهرَ فی عُرفٍ بَدَأتَ بِهِفَکُلُّ عَبدٍ سَیُجزی بِالَّذی فَعَلا

فَقالَ علیه السلام : أعطوهُ مِائَهَ دینارٍ .

فَقیلَ لَهُ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، لَقَد أغنَیتَهُ!

فَقالَ : إنّی سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آلهیَقولُ : أنزِلُوا النّاسَ مَنازِلَهُم .

ثُمَّ قالَ عَلِیٌ علیه السلام : إنّی لَأَعجَبُ مِن أقوامٍ یَشتَرونَ المَمالیکَ بِأَموالِهِم ولا یَشتَرونَ الأَحرارَ بِمَعروفِهِم؟! (1)11314.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :بِالبِرِّ یُستَعبَدُ الحُرُّ . (2)11313.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :أحسِن تَستَرِقَّ . (3) .

1- .الأمالی للصدوق : 348 / 420 ، روضه الواعظین : 391 ، بحار الأنوار : 74 / 407 / 2 ؛ کنز العمّال : 6 / 631 / 17146 نقلاً عن ابن عساکر .

2- .مائه کلمه للجاحظ : 25 / 9 ، المناقب للخوارزمی : 375 / 395 .

3- .غرر الحکم : 2227 ، عیون الحکم والمواعظ : 78 / 1890 .

ص: 287

11312.امام صادق از پدرانش علیهم السلامالأمالی صدوق به نقل از احمد بن ابی مقدام حلبی : روایت شده که مردی خدمت علی بن ابی طالب علیه السلام آمد و گفت: ای امیر مؤمنان! مرا به تو نیازی است.

فرمود: «آن را روی زمین بنویس؛ چرا که من تنگدستی را در تو آشکار می بینم» .

وی بر روی زمین نوشت: من بینوایی نیازمندم .

[ امام] علی علیه السلام فرمود: «ای قنبر! دو حُلّه بر او بپوشان» .

آن گاه مرد ، این اشعار را سرود :

مرا جامه ای پوشاندی که زیبایی های آن خواهد پوسید ./

من نیز تو را از ستایش نیک ، جامه ها خواهم پوشاند .

اگر به ستایش نیک من نایل آمدی ، کرامت یافته ای /

و برای آنچه یافته ای، هیچ جایگزینی نخواهی یافت.

همانا ستایش ، یاد صاحبِ آن ستایش را زنده می کند/

آن گونه که طراوت باران ، کوه و دشت را حیات می بخشد .

روزگار را در آن نیکی که آغاز کردی ، ناچیز مشمار/

که هر بنده ای پاداش کارش را خواهد یافت .

امام علیه السلام فرمود: «صد دینار به او بدهید» .

گفتند: ای علی! او را بی نیاز کردی .

فرمود: «از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود مردم را در جایگاه و در خور شأنشان فرود آورید (با مردم در خور لیاقتشان برخورد کنید) ».

سپس [ امام] علی علیه السلام فرمود: «من در شگفتم از گروه هایی که با اموال خود ، بردگان را می خرند؛ ولی با نیکی خود ، آزادگان را نمی خرند!» .11315.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :با نیکی ، آزاد ، بنده می شود .11314.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :نیکی کن تا بنده سازی . .

ص: 288

11313.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :المَعروفُ رِقٌّ . (1)11312.الإمامُ الصّادقُ عن آبائه علیهم السلامعنه علیه السلام :الإِحسانُ یَستَرِقُّ الإِنسانَ . (2)11311.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :عِندَ تَواتُرِ البِرِّ وَالإِحسانِ یُتَعَبَّدُ الحُرُّ . (3)11310.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :لَن یُستَرَقَّ الإِنسانُ حَتّی یَغمُرَهُ الإِحسانُ . (4)11309.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :مَا استُرِقَّتِ الأَعناقُ بِمِثلِ الإِحسانِ . (5)11308.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :بِالإِحسانِ تُستَرَقُّ الرِّقابُ . (6)11311.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :بِالإِحسانِ یُملَکُ الأَحرارُ . (7)11310.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :بِالإِفضالِ تُستَرَقُّ الأَعناقُ . (8)11309.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :الإِحسانُ یَستَعبِدُ الإِنسانَ . (9)11308.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :الإِنسانُ عَبدُ الإِحسانِ . (10)11307.امام صادق علیه السلام ( خطاب به مردی ) عنه علیه السلام :کَم مِن إنسانٍ اِستَعبَدَهُ إحسانٌ! (11)11306.امام صادق علیه السلام ( در سفارش به ابن جندب ) عنه علیه السلام :مَن سَمَحَت نَفسُهُ بِالعَطاءِ استَعبَدَ أبناءَ الدُّنیا . (12) .

1- .غرر الحکم : 55 ، عیون الحکم والمواعظ : 35 / 674 .

2- .غرر الحکم : 1058 ، عیون الحکم والمواعظ : 43 / 1037 .

3- .غرر الحکم : 6217 .

4- .غرر الحکم : 7417 ، عیون الحکم والمواعظ : 407 / 6894 .

5- .غرر الحکم : 9503 ، عیون الحکم والمواعظ : 475 / 8700 .

6- .غرر الحکم : 4353 ، عیون الحکم والمواعظ : 189 / 3894 .

7- .غرر الحکم : 4330 .

8- .غرر الحکم : 4232 ، عیون الحکم والمواعظ : 187 / 3834 .

9- .غرر الحکم : 783 ، عیون الحکم والمواعظ : 24 / 214 .

10- .غرر الحکم : 263 ، عیون الحکم والمواعظ : 61 / 1582 .

11- .غرر الحکم : 6930 ، عیون الحکم والمواعظ : 380 / 6427 .

12- .غرر الحکم : 9077 ، عیون الحکم والمواعظ : 465 / 8461 .

ص: 289

11305.امام علی علیه السلام ( در توصیف پیامبر صلی الله علیه و آله ) امام علی علیه السلام :نیکی، یک بنده است .11307.عنه علیه السلام ( لرجُلٍ ) امام علی علیه السلام :نیکی ، انسان را بنده می سازد.11306.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( فی وصیَّتِهِ لابنِ جُندَبٍ ) امام علی علیه السلام :آن گاه که نیکی و احسان پیاپی باشد ، آزاد ، بنده می شود .11305.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( فی صِفهِ النبیِّ صلی الله علیه و آله ) امام علی علیه السلام :انسان ، برده نخواهد شد ، تا آن [ هنگام] که نیکی ، او را فرا گیرد .11304.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :هیچ چیز همچون احسان ، دیگران را بنده نمی سازد.11303.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :با احسان ، گردن ها طوق بندگی می پذیرند.11302.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :با احسان ، آزادگان به ملکیّت در می آیند .11301.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :با نیکی ، انسان ها را می توان برده ساخت .11304.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :نیکی ، انسان را بنده می سازد .11303.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :انسان ، برده احسان است .11302.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :چه بسیار انسانی که احسان ، او را بنده ساخته است !11301.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :کسی که با بخشندگی ، خود را بزرگوار سازد ، فرزندان دنیا را بنده خویش ساخته است . .

ص: 290

11300.الخصال ( به نقل از اصبغ بن نباته ) عنه علیه السلام :أفضِل عَلی مَن شِئتَ یَکُن أسیرَکَ . (1)11299.امام صادق علیه السلام :الخصال عن عامر الشعبیّ :تَکَلَّمَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام بِتِسعِ کَلِماتٍ اِرتَجَلَهُنَّ ارتِجالاً؛ فَقَأنَ عُیونَ البَلاغَهِ، وأیتَمنَ جَواهِرَالحِکمَهِ، وقَطَعنَ جَمیعَ الأَنامِ عَنِ اللَّحاقِ بِواحِدَهٍ مِنهُن ،ثَلاثٌ مِنها فِی المُناجاهِ ، وثَلاثٌ مِنها فِیالحِکمَهِ، وثَلاثٌ مِنها فِی الأَدَبِ...

وأمَّا اللاّتی فِی الأَدَبِ فَقالَ: اُمنُن عَلی مَن شِئتَ تَکُن أمیرَهُ ، وَاحتَج إلی مَن شِئتَ تَکُن أسیرَهُ ، وَاستَغنِ عَمَّن شِئتَ تَکُن نَظیرَهُ . (2)11298.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( نیز به یک پزشک ) الإمام علیّ علیه السلام فِی الدّیوانِ المَنسوبِ إلَیهِ :

وأدِّ زَکاهَ الجاهِ وَاعلَم بِأَنَّهاکَمِثلِ زَکاهِ المالِ تَمَّ نِصابُها وأحسِن إلَی الأَحرارِ تَملِک رِقابَهُمفَخَیرُ تِجاراتِ الکَریمِ اکتِسابُها (3)ج کَثرَهُ الأَعوانِ11296.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( به یک پزشک ) الإمام علیّ علیه السلام :مَن کَثُرَ إحسانُهُ کَثُرَ خَدَمُهُ وأعوانُهُ . (4)11300.الخصال عن الأصبغُ بنُ نُباتهَ :عنه علیه السلام :مَن کَثُرَت عَوارِفُهُ کَثُرَت مَعارِفُهُ . (5)11299.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن بَذَلَ مَعروفَهُ کَثُرَ الرّاغِبُ إلَیهِ . (6) .

1- .تحف العقول : 207 ، بحار الأنوار : 78 / 44 / 43 .

2- .الخصال : 420 / 14 عن عامر الشعبی ، الإرشاد : 1 / 303 ، کنز الفوائد : 2 / 194 وزاد فیه «باللّه » بعد «واستغن» وفیهما «أفضِل» بدل «امنن» ، تنبیه الخواطر : 1 / 169 ، غرر الحکم : 2311 2313 وفیهما «أحسن» بدل «امنن» وکلّها مع تقدیم وتأخیر ، بحار الأنوار : 74 / 411 / 21 .

3- .الدیوان المنسوب إلی الإمام علیّ علیه السلام : 96 / 49 .

4- .غرر الحکم : 8615 ، عیون الحکم والمواعظ : 460 / 8356 .

5- .غرر الحکم : 8164 ، عیون الحکم والمواعظ : 443 / 7760 .

6- .غرر الحکم : 8492 ، عیون الحکم والمواعظ : 449 / 7978 .

ص: 291

ج فزونیِ یاران

11298.عنه صلی الله علیه و آله ( أیضا ) امام علی علیه السلام :به هر که می خواهی ، نیکی کن ، تا اسیر تو گردد .11297.عنه صلی الله علیه و آله ( أیضا ) الخصال به نقل از عامر شعبی : امیر مؤمنان علیه السلامبی مقدّمه و بدون تأمّل ، نُه سخن گفت که [ با آن،] چشم بلاغت را در آورد و گوهرهای حکمت را یتیم ساخت و همگان را از رسیدن به یکی از آنها ناکام نمود. سه تا از این حکمت ها در[ باره] مناجات است ، سه تا در[ باره ]حکمت ، و سه تا در[ باره ]ادب ... .

امّا آن سه که درباره ادب است ، [ این است که] فرمود: «بر هر کس می خواهی ، منّت بگذار ، تا امیر او باشی؛ به هر کس می خواهی ، نیازمند شو ، تا اسیر او شوی؛ و از هر کس می خواهی ، بی نیاز باش ، تا همانند او باشی» .11296.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( لِطَبیبٍ ) امام علی علیه السلام در دیوان منسوب به ایشان :

زکات جاه و مقام را بپرداز و بدان که /

آن نیز همچون زکات مال ، نصابش کامل است .

به آزادگان ، نیکی کن تا آنان را بنده خویش سازی /

که بهترین تجارت های انسان بزرگوار ، بنده ساختن دیگران است .ج فزونیِ یاران11294.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر کس احسانش زیاد باشد ، خدمتکاران و یارانش بسیار خواهند شد .11295.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر کس نیکی هایش زیاد باشد ، آشنایانش بسیار خواهند شد .11294.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر که نیکی خود را نثار دیگران کند ، علاقه مندانش زیاد خواهند شد .

.

ص: 292

11293.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در سفارش به علی علیه السلام ) عنه علیه السلام :مَن أحسَنَ إلی جیرانِهِ کَثُرَ خَدَمُهُ . (1)د دَفعُ البَلاءِ11291.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :المَعروفُ بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّهِ ، وهُوَ یَدفَعُ مَصارِعَ السّوءِ . (2)11290.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ المَعروفَ یَمنَعُ مَصارِعَ السّوءِ . (3)11289.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :صَنائِعُ المَعروفِ تَقی مَصارِعَ السّوءِ . . . وکُلُّ مَعروفٍ صَدَقَهٌ . (4)11293.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( فی وصیَّتِهِ لعلیٍّ ) عنه صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام : عَلَیکَ بِصَنائِعِ الخَیرِ ؛ فَإِنَّها تَدفَعُ مَصارِعَ السّوءِ . (5)11292.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :البارُّ لا یَموتُ میتَهَ السّوءِ . (6)11291.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام :اِصطِناعُ المَعروفِ یَدفَعُ مَصارِعَ السّوءِ ، وکُلُّ مَعروفٍ صَدَقَهٌ وأهلُ المَعروفِ فِی الدُّنیا هُم أهلُ المَعروفِ فِی الآخِرَهِ وأوَّلُ مَن یَدخُلُ الجَنَّهَ أهلُ المَعروفِ . (7) .

1- .غرر الحکم : 7967 ، عیون الحکم والمواعظ : 430 / 7358 .

2- .الفردوس : 4 / 214 / 6646 عن عمر بن الخطّاب ، کنز العمّال : 6 / 344 / 15971 نقلاً عن أبی الشیخ عن ابن عمر .

3- .قرب الإسناد : 76 / 244 عن مسعده بن صدقه عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 74 / 88 / 2 ؛ قضاء الحوائج لابن أبی الدنیا : 22 / 3 عن أبی سعید الخدری وفیه «فعل المعروف یقی . . .» ، کنز العمّال : 6 / 343 / 15961 نقلاً عن المعجم الأوسط عن اُمّ سلمه .

4- .الأمالی للطوسی : 603 / 1249 عن عبیداللّه بن الولید عن الإمام الباقر علیه السلام عن اُمّ سلمه ، تحف العقول : 56 ، الأمالی للصدوق : 326 / 383 عن عبید اللّه بن الولید الوصّافی عن الإمام الباقر علیه السلام ، الکافی : 4 / 29 / 1 عن عبد اللّه بن میمون القدّاح عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ولیس فیه ذیله ، بحار الأنوار : 74 / 407 / 1 ؛ المعجم الکبیر : 8 / 261 / 8014 عن أبی اُمامه ، مسند الشهاب : 1 / 94 / 102 عن بهز بن حکیم عن أبیه عن جدّه ولیس فیهما ذیله ، کنز العمّال : 6 / 344 / 15973 .

5- .تفسیر القمّی : 1 / 364 عن أبی بصیر عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 71 / 242 / 2 وراجع المحاسن : 1 / 451 / 1040 .

6- .الفردوس : 2 / 33 / 2207 عن أبی هریره .

7- .دعائم الاسلام : 2 / 321 / 1211 .

ص: 293

د رفع بلا

11290.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هر کس به همسایگانش نیکی کند ، خدمتکارانش بسیار خواهند گشت .د رفع بلا11288.امام باقر علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکی ، دری از درهای بهشت است و آن ، مرگ های بد را از انسان ، دور می کند.11287.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکی ، جلوی مرگ های بد را می گیرد.11286.الکافی ( به نقل از ابن ابی یعفور ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کارهای نیک ، جلوی مرگ های بد را می گیرند... و هر کار نیکی ، صدقه است .11285.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به علی علیه السلام : کارهای نیک کن ، که آنها جلوی مرگ های بد را می گیرند .11284.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکوکار ، با مرگ بد نمی میرد .11288.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام باقر علیه السلام :کار نیک ، از مرگ بد ، جلو می گیرد و هر کار نیکی ، صدقه است و نیکوکاران در دنیا ، نیکان آخرتند و نخستین واردشوندگان به بهشت ، نیکوکارانند .

.

ص: 294

11287.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :صَنائِعُ المَعروفِ إلَی النّاسِ تَقی صاحِبَها مَصارِعَ السّوءِ الآفاتِ وَالمُهلِکاتِ ، وأهلُ المَعروفِ فِی الدُّنیا هُم أهلُ المَعروفِ فِی الآخِرَهِ . (1)11286.الکافی عن ابنِ أبی یَعفورٍ :عنه صلی الله علیه و آله :صَنیعُ المَعروفِ یَدفَعُ میتَهَ السّوءِ . (2)11285.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :المَعروفُ یَقی سَبعینَ نَوعا مِنَ البَلاءِ ، ویَقی میتَهَ السّوءِ . (3)11284.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :إنَّ أفضَلَ ما یَتَوَسَّلُ بِهِ المُتَوَسِّلونَ الإِیمانُ بِاللّهِ ورَسولِهِ . . . وصَنائِعُ المَعروفِ ؛ فَإِنَّها تَدفَعُ میتَهَ السّوءِ ، وتَقی مَصارِعَ الهَوانِ . (4)11283.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :المَعروفُ عِصمَهُ البَوارِ . (5)11282.بحار الأنوار ( به نقل از ابو وائل ) عنه علیه السلام :صَنائِعُ المَعروفِ تَقی مَصارِعَ الهَوانِ . (6)11283.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :اِصطَنِعُوا المَعروفَ بِما قَدَرتُم عَلَی اصطِناعِهِ ؛ فَإِنَّهُ یَقی مَصارِعَ السّوءِ . (7) .

1- .شُعَب الإیمان : 6 / 256 / 8061 ، المستدرک علی الصحیحین : 1 / 213 / 429 وفیه «والآفات والهلکات» وکلاهما عن أنس ، کنز العمّال : 15 / 916 / 43581 وراجع المعجم الأوسط : 6 / 163 / 6086 .

2- .الجعفریّات : 56 ، النوادر للراوندی : 94 / 38 کلاهما عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام ، دعائم الإسلام : 2 / 331 / 1249 ، بحار الأنوار : 74 / 103 / 61 .

3- .قضاء الحوائج لابن أبی الدنیا : 21 / 1 عن بلال .

4- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 205 / 613 ، علل الشرایع : 247 / 1 ، الزهد للحسین بن سعید : 13 / 27 کلاهما عن إبراهیم بن عمر الیمانی یرفعه ، الأمالی للطوسی : 216 / 380 عن أبی بصیر عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام ، المحاسن : 1 / 451 / 1040 عن إبراهیم بن عمر الیمانی عمّن ذکره وفیه «صنائع الخیر» و «الهول» بدل «الهوان» ، نهج البلاغه : الخطبه 110 مع تقدیم و تأخیر ، بحار الأنوار : 74 / 410 / 17 .

5- .الإرشاد : 1 / 304 ، کشف الیقین : 225 / 254 ، بحار الأنوار : 77 / 421 / 40 .

6- .غرر الحکم : 5833 ، عیون الحکم والمواعظ : 302 / 5357 .

7- .الخصال : 617 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تحف العقول : 107 وفیه «علیه» بدل «علی اصطناعه» ، بحار الأنوار : 74 / 409 / 11 .

ص: 295

11282.بحار الأنوار عن أبی وائلٍ :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکی به مردم ، نیکوکار را از مرگ های بد و آفت ها و هلاک کننده ها نگه می دارد . و اهل نیکی در دنیا ، همان اهل نیکی در آخرت اند .11281.امام رضا علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کار نیک ، مرگ بد را دفع می کند.11280.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کار نیک ، [ انسان را] از [ گرفتار شدن به] هفتاد نوع بلا نگه می دارد و نیز از مرگ بد حفظ می کند.11279.المحاسن ( به نقل از مرازم بن حکیم از فرد دیگری ) امام علی علیه السلام :برترین وسیله ای که وسیله جویان ، بدان توسّل می جویند ، ایمان به خدا و پیامبرش... و کارهای نیک است؛ چرا که کارهای نیک ، جلوی مرگ بد را می گیرد و از مردن های ذلّت بار ، حفظ می کند.11278.المحاسن ( به نقل از حارث اعور ) امام علی علیه السلام :نیکی ، نگهدارنده از هلاکت است.11281.الإمامُ الرِّضا علیه السلام :امام علی علیه السلام :کارهای نیک ، جلوی مرگ های ذلّت بار را می گیرند.11280.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :تا می توانید ، کار نیک انجام دهید؛ چرا که از مرگ های بد جلوگیری می کند . .

ص: 296

11279.المحاسن عن مرازم بن حکیم عمن رفعه:الإمام الصادق علیه السلام :مَن یَموتُ بِالذُّنوبِ أکثَرُ مِمَّن یَموتُ بِالآجالِ ، ومَن یَعیشُ بِالإِحسانِ أکثَرُ مِمَّن یَعیشُ بِالأَعمارِ . (1)ه حُسنُ الثَّناءِ11277.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :مَن أحسَنَ اکتَسَبَ حُسنَ الثَّناءِ . (2)11276.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :لا تَستَکثِرَنَّ العَطاءَ وإن کَثُرَ ؛ فَإِنَّ حُسنَ الثَّناءِ أکثَرُ مِنهُ . (3)11275.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :أحسِن تُشکَر . (4)11274.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام :اِصطَنِعُوا المَعروفَ تَکسِبُوا الحَمدَ . (5)11273.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :لا یُحمَدُ إلاّ مَن بَذَلَ إحسانَهُ . (6)11272.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در اندرز به ابوذر ) عنه علیه السلام :مَن کَثُرَ جَمیلُهُ أجمَعَ النّاسُ عَلی تَفضیلِهِ . (7)11277.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :بِفِعلِ المَعروفِ یُستَدامُ الشُّکرُ . (8)11276.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام فِی الحِکَمِ المَنسوبَهِ إلَیهِ : مَن یُسلِفِ المَعروفَ یَکُن رِبحُهُ الحَمدَ . (9)11275.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :مَن صَنَعَ العارِفَهَ الجَمیلَهَ حازَ المَحمَدَهَ الجَزیلَهَ . (10) .

1- .الأمالی للطوسی : 305 / 611 عن القاسم بن الفضیل بن یسار ، الدعوات : 291 / 33 مع تقدیم وتأخیر ، بحار الأنوار : 5 / 140 / 7 و ج 73 / 363 / 95 .

2- .غرر الحکم : 8362 ، عیون الحکم والمواعظ : 455 / 8208 .

3- .غرر الحکم : 10200 ، عیون الحکم والمواعظ : 518 / 9403 .

4- .غرر الحکم : 2235 ، عیون الحکم والمواعظ : 75 / 1811 .

5- .تحف العقول : 215 ، بحار الأنوار : 78 / 53 / 89 .

6- .غرر الحکم : 10755 ، عیون الحکم والمواعظ : 540 / 10011 .

7- .غرر الحکم : 8407 ، عیون الحکم والمواعظ : 455 / 8218 .

8- .غرر الحکم : 4214 ، عیون الحکم والمواعظ : 187 / 3825 وفیه «بتوالی» بدل «بفعل» .

9- .شرح نهج البلاغه : 20 / 316 / 633 .

10- .غرر الحکم : 8082 ، عیون الحکم والمواعظ : 432 / 7452 .

ص: 297

ه ستایش نیکو

11274.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :آنان که با گناهان می میرند ، بیش از مردگانِ به اجل اند ، و آنان که به سبب نیکوکاری ، زنده می مانند ، بیش از زندگانِ به عُمرند .ه ستایش نیکو11272.عنه صلی الله علیه و آله ( لأبی ذَرٍّ و هُو یَعِظُهُ ) امام علی علیه السلام :هر که نیکی کند ، ستایش نیکو به دست می آورد .11271.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :بخشش را ، هر چند زیاد باشد ، بسیار مشمار؛ چرا که ستایش نیکو ، از آن بیشتر است.11270.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :نیکی کن تا سپاست گویند.11269.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :کار نیک کنید تا سپاس را به دست آورید.11268.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :مورد ستایش قرار نمی گیرد ، جز آن که نیکی خود را نثار کند.11267.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هر که کار نیکش افزون باشد ، همگان او را برتر شمرند.11266.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( نیز به ابوذر ) امام علی علیه السلام :با کار نیک ، سپاس ادامه می یابد.11271.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام در حکمت های منسوب به ایشان : کسی که پیشاپیش ، کار نیک کند ، سودش در این سودا ، ستایش است .11270.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :کسی که کار نیک و پسندیده کند ، به سپاس فراوان دست می یابد .

.

ص: 298

11269.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :إنَّ ما بِأَهلِ المَعروفِ مِنَ الحاجَهِ إلَی اصطِناعِهِ أکثَرُ مِمّا بِأَهلِ الرَّغبَهِ إلَیهِم فیهِ ، وذلِکَ أنَّ لَهُم ثَناءَهُ وذِکرَهُ وأجرَهُ .

وَاعلَم أنَّ کُلَّ مَکرُمَهٍ تَأتیها أو صَنیعَهٍ صَنَعتَها إلی أحَدٍ مِنَ الخَلقِ فَإِنَّما أکرَمتَ بِها نَفسَکَ ، وزَیَّنتَ بِها عِرضَکَ ، فَلا تَطلُبَنَّ مِن غَیرِکَ شُکرَ ما صَنَعتَ إلی نَفسِکَ . (1)11268.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :مَن بَذَلَ بِرَّهُ انتَشَرَ ذِکرُهُ . (2)11267.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :مَن قَرُبَ بِرُّهُ بَعُدَ صیتُهُ . (3)11266.عنه صلی الله علیه و آله ( أیضا ) عنه علیه السلام :مَن کَثُرَ بِرُّهُ حُمِدَ . (4)11265.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در اندرز به ابوذر ) عنه علیه السلام :مَن لا یُحسِن لا یُحمَد . (5)11264.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :الإِحسانُ یَقطَعُ اللِّسانَ . (6)11263.امام علی علیه السلام ( در نامه ای به ابن حُنَیف ، کارگزار خود در بصره ) الإمام الصادق علیه السلام :جاءَ شاعِرٌ إلَی النَّبِیِ صلی الله علیه و آله فَسَأَلَهُ وأطراهُ ، فَقالَ لِبَعضِ أصحابِهِ : قُم مَعَهُ فَاقطَع لِسانَهُ .

فَخَرَجَ ثُمَّ رَجَعَ ، فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، أقطَعُ لِسانَهُ؟!

قالَ : إنَّما أمَرتُکَ أن تَقطَعَ لِسانَهُ بِالعَطاءِ . (7) .

1- .الجعفریّات: 236 عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام، دعائم الإسلام: 2/320/1208 وراجع غرر الحکم: 3511.

2- .غرر الحکم : 8631 ، عیون الحکم والمواعظ : 440 / 7637 وفیه «نشر» بدل «بذل» .

3- .غرر الحکم : 8632 ، عیون الحکم والمواعظ : 460 / 8359 وزاد فی ذیله «وذِکره» .

4- .غرر الحکم : 7888 ، عیون الحکم والمواعظ : 424 / 7159 .

5- .الکافی : 8 / 20 / 4 عن جابر بن یزید الجعفی عن الإمام الباقر علیه السلام ، تحف العقول : 95 ، بحار الأنوار : 77 / 283 / 1 .

6- .مائه کلمه للجاحظ : 94 / 78 ، المناقب للخوارزمی : 376 / 395 ، الإعجاز والإیجاز : 38 کلّها عن الجاحظ .

7- .دعائم الإسلام : 2 / 323 / 1219 .

ص: 299

11262.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :نیازی که نیکوکاران به انجام دادن کار نیک دارند ، بیش از نیازی است که بهره مندان از نیکی به آن دارند؛ چرا که ستایش و یاد و پاداش نیکی ، از آنِ نیکوکاران است .

و بدان که هر کرامتی از خود نشان می دهی یا کار نیکی که درباره یکی از مردم انجام می دهی ، همانا خودت را با آن گرامی داشته ای و آبروی خویش را با آن آراسته ای. پس ، از دیگری مخواه که تو را سپاسگزار کاری باشد که برای خودت کرده ای .11261.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هر که نیکیِ خود را نثار کند ، یادش همه جا [ بر زبان ها ]آید .11265.عنه صلی الله علیه و آله ( لأبی ذَرٍّ و هُو یَعِظُهُ ) امام علی علیه السلام :هر که نیکی اش نزدیک باشد ، آوازه اش تا دوردست ها می رود .11264.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هر که نیکی اش زیاد باشد ، ستایش می شود .11263.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( مِمّا کَتَبَ إلی ابنِ حُنَیفٍ عامِلِهِ علی البص ) امام علی علیه السلام :هر که نیکی نکند ، ستایش نشود .11262.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :نیکی، زبان را می بندد .11261.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :شاعری نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و از ایشان درخواست کرد و پیامبر صلی الله علیه و آله را ستود. ایشان به یکی از اصحاب فرمود: «با او برو و زبانش را قطع کن» .

مردی صحابی رفت و [ بلافاصله] برگشت و گفت: ای پیامبر خدا! زبانش را قطع کنم؟!

فرمود: «تو را دستور دادم که با بخشش ، زبانش را ببُری» . .

ص: 300

11260.امام علی علیه السلام ( آنگاه که ایشان را غمگین یافتند و علت را جویا شد ) السنن الکبری عن عکرمه :إنَّ شاعِرا أتَی النَّبِیَ صلی الله علیه و آله ، فَقالَ النَّبِیُ صلی الله علیه و آله : یا بِلالُ ، اِقطَع عَنّی لِسانَهُ .

فَأَعطاهُ أربَعینَ دِرهَما وحُلَّهً .

قالَ : قَطَعتَ وَاللّهِ لِسانی ، قَطَعتَ وَاللّهِ لِسانی . (1)و حُسنُ المُکافَأَهِالکتاب«هَلْ جَزَآءُ الاْءِحْسَنِ إِلاَّ الاْءِحْسَنُ . (2) »

الحدیث11255.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ امرَأَهً مِن بَنی إسرائیلَ أخَذَ وَلَدَهَا الذِّئبُ ، فَاتَّبَعَتهُ ومَعَها رَغیفٌ تَأکُلُ مِنهُ ، فَلَقِیَها سائِلٌ فَناوَلَتهُ الرَّغیفَ ، فَأَلقَی الذِّئبُ وَلَدَها ، وسَمِعَت قائِلاً یَقولُ وهِیَ لا تَراهُ : خُذِی اللُّقمَهَ بِلُقمَهٍ . (3)11316.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :مَن عامَلَ النّاسَ بِالجَمیلِ کافَؤوهُ بِهِ . (4)11317.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن حَسُنَت مَساعیهِ طابَت مَراعیهِ (5) . (6)11318.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :أحسِن یُحسَن إلَیکَ ، اِرحَم تُرحَم ، فَقُل خَیرا تُذکَر بِخَیرٍ ، وصِل رَحِمَکَ یَزِدِ اللّهُ فی عُمُرِکَ . (7)11319.عنه علیه السلام :الأمالی عن نوف البکالیّ :أتَیتُ أمیرَ المُؤمِنینَ علیه السلام وهُوَ فی رَحبَهِ مَسجِدِ الکوفَهِ ، فَقُلتُ : السَّلامُ عَلَیکَ یا أمیرَ المُؤمِنینَ ورَحمَهُ اللّهِ وبَرَکاتُهُ .

فَقالَ : وعَلَیکَ السَّلامُ یا نَوفُ ورَحمَهُ اللّهِ وبَرَکاتُهُ .

فَقُلتُ لَهُ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، عِظنی .

فَقالَ : یا نَوفُ ، أحسِن یُحسَن إلَیکَ . (8) .

1- .السنن الکبری : 10 / 409 / 21130 ، کنز العمّال : 3 / 848 / 8927 نقلاً عن تاریخ ابن عساکر عن ابن عبّاس و فی ذیله «قطع واللّه لسانی» مرّه واحده .

2- .الرحمن : 60 .

3- .الجعفریّات : 56 عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام .

4- .غرر الحکم : 8716 ، عیون الحکم والمواعظ : 440 / 7633 .

5- .المرعی والرعی : الکلأ ، أو حیث یطلب (لسان العرب : 14 / 326) کنایه عن المعیشه أو منازل الإنسان .

6- .غرر الحکم : 8309 ، عیون الحکم والمواعظ : 446 / 7848 .

7- .روضه الواعظین : 405 ، بحار الأنوار : 74 / 100 / 48 .

8- .الأمالی للصدوق : 277 / 308 ، تنبیه الخواطر : 2 / 164 وفیه «یحسن اللّه إلیک» ، بحار الأنوار : 77/383/9 .

ص: 301

و پاداش نیکو

11320.المحاسن عن معمّرِ بنِ خلاّدٍ عن أبی الحسنِ الرِّضالسنن الکبری به نقل از عکرمه : شاعری نزد پیامبر صلی الله علیه و آلهآمد. پیامبر صلی الله علیه و آلهفرمود: «ای بلال! زبانش را از من ببُر» .

بلال ، چهل درهم و یک جامه به او داد.

آن مرد گفت: به خدا قسم ، زبانم را بریدی . به خدا قسم ، زبانم را بریدی .و پاداش نیکوقرآن«آیا پاداش نیکی ، جز نیکی است؟ » .

حدیث11320.المحاسن ( به نقل از معمّر بن خلاّد ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :گرگی فرزند یکی از زنان بنی اسرائیل را ربود. زن ، در پی او به راه افتاد ، در حالی که گرده نانی همراه داشت و از آن می خورد. زن به نیازمندی رسید و نان را به او داد. گرگ هم فرزند او را رها کرد. زن ، از کسی که نمی دیدش ، ندایی شنید که: این لقمه را بگیر ، در مقابل آن لقمه .11321.الإمامُ الباقرُ عن آبائه علیهم السلامامام علی علیه السلام :هر که با مردم ، رفتاری زیبا و شایسته داشته باشد ، مردم نیز همان گونه با او رفتار می کنند .11321.امام باقر از پدرانش از پیامبر خدا صلی الله علیه وامام علی علیه السلام :هر که تلاش هایش نیکو باشد ، زندگی و جایگاهش خوش خواهد بود .11322.الإمامُ زینُ العابدینَ علیه السلام :امام علی علیه السلام :نیکی کن تا نیکی ببینی؛ رحم کن تا به تو رحم کنند؛ نیکو بگو تا نیکو یادت کنند؛ و صله رحم کن تا خداوند ، عمرت را افزون نماید .11322.امام زین العابدین علیه السلام :الأمالی به نقل نوف بکالی : خدمت امیر مؤمنان علیه السلامرسیدم ، در حالی که وی در میدانگاه جلوی مسجد کوفه بود . عرض کردم: سلام بر تو ای امیر مؤمنان و رحمت و برکات خدا بر تو باد! فرمود: «و بر تو باد سلام ای نوف و رحمت و برکات خدا!» .

گفتم: ای امیر مؤمنان! مرا پندی ده .

فرمود: «ای نوف! نیکی کن تا به تو نیکی کنند» .

.

ص: 302

11323.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الإمام الحسین علیه السلام :مَهما یَکُن لِأَحَدٍ عِندَ أحَدٍ صَنیعَهٌ لَهُ رَأی أنَّهُ لا یَقومُ بِشُکرِها فَاللّهُ لَهُ بِمُکافَأَتِهِ ؛ فَإِنَّهُ أجزَلُ عَطاءً وأعظَمُ أجرا . (1)11324.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن أحسَنَ أحسَنَ اللّهُ إلَیهِ ، وَاللّهُ یُحِبُّ المُحسِنینَ . (2)راجع : ص 256 (آثار الحسنات / حسن الجزاء) .

ز حُسنُ العاقِبَهِ11324.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :مَن أحسَنَ إلَی النّاسِ حَسُنَت عَواقِبُهُ ، وسَهُلَت لَهُ طُرُقُهُ . (3)11325.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :لا تُذَمُّ أبَدا عَواقِبُ الإِحسانِ . (4)ح حِفظُ الأَعقابِ11327.تفسیر العیاشی عن أبی الصباح الکنانی:الإمام علیّ علیه السلام :أحسِنوا فی عَقِبِ (5) غَیرِکُم ؛ تُحفَظوا فی عَقِبِکُم . (6) .

1- .نثر الدرّ : 1 / 334 ، نزهه الناظر: 81 / 6، کشف الغمّه : 2 / 241 ، بحار الأنوار : 78 / 121 / 4 .

2- .أعلام الدین : 298 ، کشف الغمّه : 2 / 242 ، إرشاد القلوب : 138 عن الإمام علیّ علیه السلام ، بحار الأنوار : 78 / 122 / 4 وص 127 / 11 .

3- .غرر الحکم : 8833 ، عیون الحکم والمواعظ : 436 / 7531 .

4- .غرر الحکم : 10718 ، عیون الحکم والمواعظ : 538 / 9935 .

5- .العَقب : الولد وولد الولد (مجمع البحرین : 2 / 1242) .

6- .نهج البلاغه : الحکمه 264 ، روضه الواعظین : 407 ، الدعوات : 293 / 42 وفیه «تحسنوا» بدل «تحفظوا» ، بحار الأنوار : 75 / 13 / 45 .

ص: 303

ز فرجام نیک

ح حفظ نسل ها

11328.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( لأبی بصیرٍ فی قولِهِ تعالی: {Q} «وَ الَّذِینَ ا ) امام حسین علیه السلام :هر کس درباره دیگری کار نیکی کند و ببیند که او سپاسگزارِ آن نیکی نیست ، خداوند ، پاداشش می دهد؛ چرا که خداوند ، عطایش بیشتر و پاداشش بزرگ تر است .11326.امام زین العابدین علیه السلام :امام حسین علیه السلام :هر که نیکی کند ، خداوند به او نیکی می کند؛ و خداوند ، نیکوکاران را دوست می دارد .ر . ک : ص 257 (آثار کارهای نیکی / پاداش نیک).

ز فرجام نیک11329.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر که به مردم نیکی کند ، فرجام هایش نیکو و راه هایش [ برای رهایی از مشکلات ، ]هموار گردد .11329.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :فرجام های نیکوکاری ، هرگز ناخوشایند نخواهند بود .ح حفظ نسل ها11331.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :به فرزندان دیگران نیکی کنید تا فرزندان شما محفوظ (محترم) بمانند .

.

ص: 304

11332.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام فِی الحِکَمِ المَنسوبَهِ إلَیهِ : أطوَلُ النّاسِ عُمُرا مَن کَثُرَ عِلمُهُ فَتَأَدَّبَ بِهِ مَن بَعدَهُ ، أو کَثُرَ مَعروفُهُ فَشَرُفَ بِهِ عَقِبُهُ . (1)11157.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :ما أحسَنَ عَبدٌ الصَّدَقَهَ فِی الدُّنیا إلاّ أحسَنَ اللّهُ الخِلافَهَ عَلی وُلدِهِ مِن بَعدِهِ . (2)ط دَوامُ النِّعمَهِ11159.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الإمام الرضا علیه السلام :اِستِعمالُ العَدلِ وَالإِحسانِ مُؤذِنٌ بِدَوامِ النِّعمَهِ . (3)ی زِیادَهُ المالِ11157.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ البِرَّ یَزیدُ فِی الرِّزقِ . (4)11158.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ البِرَّ وَالصِّلَهَ لَیُطیلانِ الأَعمارَ ، ویَعمُرانِ الدِّیارَ ، ویُثرِیانِ الأَموالَ ، ولَو کانَ القَومُ فُجّارا . (5)11159.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ أهلَ بَیتٍ لَیَکونونَ بَرَرَهً فَتَنمو أموالُهُم ولَو أنَّهُم فُجّارٌ . (6)11160.جبرئیل علیه السلام ( در پاسخ به سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از ع ) الإمام علیّ علیه السلام :بِرُّ الوالِدَینِ وصِلَهُ الرَّحِمِ وَاصطِناعُ المَعروفِ زِیادَهٌ فِی الرِّزقِ ، وعِمارَهٌ فِی الدِّیارِ ، وأهلُ المَعروفِ فِی الدُّنیا هُم أهلُ المَعروفِ فِی الآخِرَهِ . (7) .

1- .شرح نهج البلاغه : 20 / 317 / 636 .

2- .الکافی : 4 / 10 / 5 عن السکونی ، عدّه الداعی : 61 ، بحار الأنوار : 96 / 135 / 68 وراجع کنز العمّال : 6 / 362 / 16071 .

3- .عیون أخبار الرضا : 2 / 24 / 52 عن الفضل بن شاذان ، بحار الأنوار : 75 / 26 / 9 .

4- .المستدرک علی الصحیحین : 3 / 548 / 6038 عن ثوبان ، کنز العمّال : 2 / 62 / 3118 ؛ الزهد للحسین بن سعید : 33 / 87 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 74 / 81 / 84 .

5- .تاریخ بغداد : 1 / 386 / 357 ، الأمالی للشجری : 2 / 128 وفیه «ویزیدان» بدل «لیطیلان» ، تاریخ دمشق : 36 / 243 / 7324 وفیه «یکثران» بدل «یثریان» وکلّها عن ابن عبّاس ، کنز العمّال : 3 / 360 / 6936 .

6- .الزهد للحسین بن سعید : 34 / 90 عن أبی محمّد الفزاری عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 74 / 82 / 86 وراجع المعجم الأوسط : 2 / 19 / 1092 .

7- .مسند زید : 410 عن الإمام زین العابدین عنه علیهماالسلام .

ص: 305

ط ماندگاری نعمت

ی افزایش مال

11161.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام در حکمت های منسوب به ایشان : درازعُمرترینِ مردم ، کسی است که دانشش زیاد باشد تا افرادِ پس از او ، از وی ادب بیاموزند ، یا نیکی اش افزون باشد تا فرزندان او احترام یابند .11162.الإمامُ زینُ العابدینَ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :هیچ کس نیست که در دنیا نیکو صدقه بدهد ، مگر آن که خداوند ، پس از او ، آن را به شایستگی در فرزندانش جایگزین سازد .ط ماندگاری نعمت11161.امام علی علیه السلام :امام رضا علیه السلام :به کارگیری عدالت و نیکی ، گویای ماندگاری نعمت است .ی افزایش مال11163.امام رضا علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکوکاری ، روزی را می افزاید .11164.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکی و صله رحم ، عُمرها را طولانی ، خانه ها را آباد، و دارایی ها را افزون می سازد ، هر چند خویشاوندان ، ناپرهیزگار باشند .11165.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :همانا خانواده ای که اهل نیکوکاری باشند ، اموالشان افزایش می یابد ، هر چند ناپرهیزگار باشند .11166.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :نیکی به پدر و مادر و صله رحم و انجام دادن کار نیک ، موجب افزایش روزی و آبادانی خانه هاست و اهل نیک در دنیا ، در آخرت هم اهل نیکی اند .

.

ص: 306

11167.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :صَنائِعُ المَعروفِ تُدِرُّ النَّعماءَ ، وتَدفَعُ البَلاءَ . (1)11168.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( مِن کتابِهِ إلی أصحابِ الخَراجِ ) الإمام الباقر علیه السلام :البِرُّ وَالصَّدَقَهُ یَنفِیانِ الفَقرَ . (2)ک زِیادَهُ العُمُرِ11164.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :البِرُّ زِیادَهٌ فِی العُمُرِ . (3)11165.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :البِرُّ وَالصِّلَهُ وحُسنُ الجِوارِ عِمارَهٌ لِلدِّیارِ ، وزِیادَهٌ فِی الأَعمارِ . (4)11166.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :لا یَزیدُ فِی العُمُرِ إلاَّ البِرُّ . (5)11167.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :مَوتُ الإِنسانِ بِالذُّنوبِ أکثَرُ مِن مَوتِهِ بِالأَجَلِ ، وحَیاتُهُ بِالبِرِّ أکثَرُ مِن حَیاتِهِ بِالعُمُرِ . (6) .

1- .غرر الحکم : 5840 ، عیون الحکم والمواعظ : 301 / 5346 وفیه «مواقع البلاء» .

2- .الکافی : 4 / 2 / 2 ، ثواب الأعمال : 169 / 11 ، الخصال : 48 / 53 کلّها عن إسحاق بن غالب عمّن حدّثه ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 66 / 1729 ولیس فیها «السرّ» ، الزهد للحسین بن سعید : 33 / 86 عن إسحاق بن غالب عن أبیه وفیه «وصدقه السرّ» ، بحار الأنوار : 74 / 81 / 83 .

3- .مسند ابن حنبل : 5 / 441 / 16079 عن بعض بنی رافع بن مکیث ، المعجم الکبیر : 5 / 17 / 4451 ، مسند الشهاب : 1 / 170 / 245 کلاهما عن رافع بن مکیث ، اُسد الغابه : 1 / 604 / 877 عن الحارث بن رافع بن مکیث ؛ الدعوات : 127 / 314 عن الإمام الباقر علیه السلاموفیه «یزید» بدل «زیاده» ، بحار الأنوار : 74 / 85 / 96 .

4- .الفردوس : 2 / 32 / 2202 عن أبی سعید الأنصاری ؛ الکافی : 2 / 100 / 8 ، الزهد للحسین بن سعید : 29 / 72 کلاهما عن عبد اللّه بن سنان عن الإمام الصادق علیه السلام .

5- .سنن الترمذی : 4 / 448 / 2139 عن سلیمان ، سنن ابن ماجه : 1 / 35 / 90 ، مسند ابن حنبل : 8 / 325 / 22449 ، المستدرک علی الصحیحین : 1 / 670 / 1814 ، صحیح ابن حبّان : 3 / 153 / 872 کلّها عن ثوبان ، کنز العمّال : 6 / 473 / 16611 ؛ مکارم الأخلاق : 2 / 237 / 2573 عن سلمان ، الدرّه الباهره : 18 ، بحار الأنوار : 76 / 318 .

6- .مکارم الأخلاق : 2 / 179 / 2461 ، الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام : 340 وفیه «بالآجال» بدل «بالأجل» و فیه «أروی أنّه قال . . .» ، کشف الغمّه : 3 / 140 عن الإمام الجواد علیه السلام ، بحار الأنوار : 78 / 83 / 84 .

ص: 307

ک افزایش عُمر

11168.امام علی علیه السلام ( در نامه ای به تحصیلداران خراج ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :انجام دادن کارهای نیک ، نعمت ها را سرشار می سازد و بلا را دور می کند .11169.امام علی علیه السلام :امام باقر علیه السلام :نیکی و صدقه ، فقر را از بین می برند .ک افزایش عُمر11171.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکوکاری ، مایه افزایش عمر است .11170.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکی و صله رحم و رفتار نیک با همسایه ، مایه آبادانی خانه ها و افزونیِ عمرهایند .11171.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چیزی جز نیکی ، عمر را نمی افزاید .11172.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مرگ انسان به سبب گناهان ، بیش از مرگ او به سبب اجل است ، و زندگی او به سبب نیکوکاری ، بیش از زندگی او به عُمر است .

.

ص: 308

11173.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :مَن حَسُنَ بِرُّهُ بِأَهلِ بَیتِهِ مُدَّ لَهُ فی عُمُرِهِ . (1)ل القُدرَه11330.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :أعطِ تَستَطِع . (2)11331.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :مَن وَثِقَ بِإِحسانِکَ أشفَقَ عَلی سُلطانِکَ . (3)م الرِّفعَه11333.امام باقر علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :مَعَ الإِحسانِ تَکونُ الرِّفعَهُ . (4)11334.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :بِالإِحسانِ تُغمَدُ (5) الذُّنوبُ ؛ بِالغُفرانِ یَعظُمُ المَجدُ . (6)11335.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه علیه السلام :فِعلُ المَعروفِ وإغاثَهُ المَلهوفِ وإقراءُ الضُّیوفِ آلَهُ السِّیادَهِ . (7)11336.الکافی عن صفوان بن مهران عن الإمام الصّادق علیه اعنه علیه السلام :مَن بَذَلَ مَعروفَهُ استَحَقَّ الرِّئاسَهَ . (8) .

1- .الکافی : 2 / 105 / 11 عن حسن بن زیاد الصیقل و ج 8 / 219 / 269 ، الخصال : 88 / 21 کلاهما عن محمّد بن مسلم وفیهما «بأهله زاد اللّه » بدل «بأهل بیته مدّ له» ، تحف العقول : 295 عن الإمام الباقر علیه السلاموفیه «بأهله زید» بدل «بأهل بیته مدّ له» و ص 388 عن الإمام الکاظم علیه السلاموفیه «بإخوانه وأهله» بدل «بأهل بیته» ، الأمالی للطوسی : 245 / 425 عن الحسن بن زیاد الصیقل وفیه «زید» بدل «مدّ له» ، بحار الأنوار : 71 / 8 / 9 .

2- .غرر الحکم : 2251 ، عیون الحکم والمواعظ : 76 / 1839 وفیه «تصطنع» .

3- .غرر الحکم : 8061 ، عیون الحکم والمواعظ : 432 / 7437 .

4- .غرر الحکم : 9745 ، عیون الحکم والمواعظ : 489 / 9050 وفیه «تکثر» بدل «تکون» .

5- .فی الطبعه المعتمده : «وتغمّد» ، والتصویب من طبعه بیروت : 296 / 158 ، وطبعه طهران : 327 / 158 ، وطبعه النجف الأشرف : 148 .

6- .غرر الحکم : 4336 ، عیون الحکم والمواعظ : 189 / 3916 نحوه .

7- .غرر الحکم : 6585 ، عیون الحکم والمواعظ : 358 / 6053 وفیه «زین» بدل «آله» .

8- .غرر الحکم : 8014 ، عیون الحکم والمواعظ : 431 / 7394 .

ص: 309

ل توانایی

م سرفرازی

11337.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :هر که نیکوکاریِ او به خانواده اش خوب باشد ، عمرش طولانی می شود .ل توانایی11335.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :ببخش تا توانا شوی .11336.الکافی ( به نقل از صفوان بن مهران ) امام علی علیه السلام :هر کس به احسان تو دلگرم باشد ، هوادار قدرت تو خواهد بود .م سرفرازی11338.الإمامُ الرِّضا علیه السلام ( لمّا سُئلَ عن العلّهِ التی من أجلِها لا تَحِلُّ ) امام علی علیه السلام :سرفرازی ، با نیکوکاری است .11339.عنه علیه السلام ( مِمّا کَتَبَ إلی محمّدِ بنِ سِنانٍ فی عِلَّهِ ا ) امام علی علیه السلام :با نیکوکاری ، خطاها نادیده گرفته می شوند و با آمرزش ، شُکوه انسان ، بزرگ می گردد .11338.امام رضا علیه السلام ( در پاسخ به این سؤال که چرا زن مطلّقه به طلاق عد ) امام علی علیه السلام :نیکوکاری ، پناه دادن به درمانده و پذیرایی از مهمان ها، اسباب سَروری اند .11339.امام رضا علیه السلام ( به محمّد بن سنان درباره علت سه بار طلاق ) امام علی علیه السلام :هر که نیکی خود را نثار دیگران کند ، شایسته سَروری گردد .

.

ص: 310

11340.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :تَجاوَز مَعَ القُدرَهِ وأحسِن مَعَ الدَّولَهِ تَکمُل لَکَ السِّیادَهُ . (1)ن زادُ المَعادِ11342.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :نِعمَ زادُ المَعادِ الإِحسانُ إلَی العِبادِ . (2)11343.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الحسین علیه السلام :مَن تَعَجَّلَ لِأَخیهِ خَیرا وَجَدَهُ إذا قَدِمَ عَلَیهِ غَدا . (3)11340.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :یَأتی یَومَ القِیامَهِ شَیءٌ مِثلُ الکُبَّهِ ، فَیَدفَعُ فی ظَهرِ المُؤمِنِ فَیُدخِلُهُ الجَنَّهَ ، فَیُقالُ : هذَا البِرُّ . (4)س تَخفیفُ الحِسابِ11342.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :تاریخ بغداد عن ابن عبّاس :قالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إنَّ البِرَّ وَالصِّلَهَ لَیُخَفِّفانِ سوءَ الحِسابِ یَومَ القِیامَهِ . ثُمَّ تَلا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : «وَ الَّذِینَ یَصِلُونَ مَآ أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَن یُوصَلَ وَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَ یَخَافُونَ سُوءَ الْحِسَابِ (5) » . (6)ع الشَّفاعَهُ یَومَ القِیامَهِ11344.عنه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله فی قَولِهِ تَعالی : «لِیُوَفِّیَهُمْ أُجُورَهُمْ وَ یَزِیدَهُم مِّن فَضْلِهِ (7) » : یُدخِلُهُمُ الجَنَّهَ . « وَیَزِیدَهُم مِن فَضْلِهِ » : الشَّفاعَهُ لِمَن وَجَبَت لَهُ الشَّفاعَهُ لِمَن صَنَعَ إلَیهِمُ المَعروفَ فِی الدُّنیا . (8) .

1- .غرر الحکم : 4528 ، عیون الحکم والمواعظ : 200 / 4048 .

2- .غرر الحکم : 9912 ، عیون الحکم والمواعظ : 494 / 9108 .

3- .کشف الغمّه : 2 / 242 ، إحقاق الحقّ : 11 / 593 وفیه «إلی ربّه» بدل «علیه» ، بحار الأنوار : 78 / 122 / 4 .

4- .الکافی : 2 / 158 / 3 عن سیف ، بحار الأنوار : 74 / 44 / 4 .

5- .الرعد : 21 .

6- .تاریخ بغداد 1 / 386 / 357 ، تاریخ دمشق : 36 / 243 ، کنز العمّال : 3 / 357 / 6919 وص 360 / 6937 .

7- .فاطر : 30 .

8- .المعجم الکبیر : 10 / 201 / 10462 ، حلیه الأولیاء : 4 / 108 ، الفردوس : 3 / 152 / 4410 وفیهما «النار» بدل «الشفاعه» و کلّها عن عبد اللّه بن مسعود .

ص: 311

ن توشه آخرت

س سبُک گرفتن حساب

ع شفاعت در روز قیامت

11345.عنه صلی الله علیه و آله ( للأنصارِ ) امام علی علیه السلام :آن گاه که قدرت داری ، در گذر ، و آن گاه که دورِ حکومت توست ، نیکی کن ، تا سَروری برایت به کمال رسد .ن توشه آخرت11347.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :چه رهتوشه خوبی برای قیامت است ، نیکی کردن به بندگان!11348.عنه علیه السلام :امام حسین علیه السلام :هر که در نیکی به برادرش شتاب کند ، فردا که بر او وارد شود ، آن را خواهد یافت .11349.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :روز قیامت ، چیزی مانند کُبَّه (توده پرفشار و سنگین) می آید و مؤمن را از پشت سر، هُل می دهد و او را وارد بهشت می سازد ، و می گویند: این، همان نیکی است.س سبُک گرفتن حساب11351.عنه علیه السلام :تاریخ بغداد به نقل از ابن عبّاس : پیامبر صلی الله علیه و آلهفرمود: «روز قیامت ، نیکی و صله رحم ، حسابرسیِ سنگین را سبک می سازند» . آن گاه پیامبرِ خدا این آیه را خواند: «و آنان که با آنچه خدا فرموده که [ با آن ]پیوند داشته باشند پیوند برقرار می کنند و از پروردگارشان بیم دارند و از حساب سخت قیامت ، ترسان اند» .ع شفاعت در روز قیامت11344.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله درباره این آیه: «تا خداوند ، پاداش کامل به آنان بدهد و از نعمت خویش ، بر آنان بیفزاید» : آنان را وارد بهشت می کند . «از فضل خویش بر آنان بیفزاید» ، شفاعت است ، برای کسی که شفاعت برایش حتمی شده است در حقّ کسی که در دنیا به وی نیکی کرده باشد .

.

ص: 312

11345.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( به انصار ) عنه صلی الله علیه و آله :إذا کانَ یَومُ القِیامَهِ جُمِعَ أهلُ الجَنَّهِ صُفوفا وأهلُ النّارِ صُفوفا ، فَیَنظُرُ الرَّجُلُ مِن صُفوفِ أهلِ النّارِ إلَی الرَّجُلِ مِن صُفوفِ أهلِ الجَنَّهِ ، فَیَقولُ : یا فُلانُ ، أما تَذکُرُ یَومَ اصطَنَعتُ إلَیکَ فِی الدُّنیا مَعروفا؟

فَیَأخُذُ بِیَدِهِ فَیَقولُ : اللّهُمَّ إنَّ هذَا اصطَنَعَ إلَیَّ فِی الدُّنیا مَعروفا ، فَیُقالُ لَهُ : خُذ بِیَدِهِ أدخِلهُ الجَنَّهَ بِرَحمَهِ اللّهِ . (1)11346.امام علی علیه السلام :تاریخ دمشق عن ابن عبّاس :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : إنَّ لِلمَساکینِ دَولَهً .

قیلَ : یا رَسولَ اللّهِ ، وما دَولَتُهُم؟

قالَ : إذا کانَ یَومُ القِیامَهِ قیلَ لَهُم : اُنظُروا مَن أطعَمَکُم فِی اللّهِ لُقمَهً أو کَساکُم ثَوبا أو سَقاکُم شَربَهً فَأَدخِلوهُ الجَنَّهَ . (2)11347.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّهُ لَیُنادِی المُنادی یَومَ القِیامَهِ : أینَ فُقَراءُ اُمَّهِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله؟ فَیَقوموا فَیَصفِفوا صُفوفَ القِیامَهِ ، ألا مَن أطعَمَکُم أکلَهً أو سَقاکُم شَربَهً أو کَساکُم خَلَقا أو جَدیدا فَخُذوا بِیَدِهِ فَأَدخِلوهُ الجَنَّهَ .

فَلا یَزالُ صاحِبُهُ قَد تَعَلَّقَ بِصاحِبِهِ وهُوَ یَقولُ : یا رَبَّ العالَمینَ ، هذا أروانی ، ویَقولُ الآخَرُ : هذا کَسانی ، فَلا یَبقی مِن فُقَراءِ اُمَّهِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آلهصَغیرٌ ولا کَبیرٌ إلاّ أدخَلَهُمُ اللّهُ عز و جل الجَنَّهَ . (3)11348.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا کانَ یَومُ القِیامَهِ جَمَعَ اللّهُ الأَوَّلینَ وَالآخِرینَ ، ثُمَّ أمَرَ مُنادِیا یُنادی : ألا لِیَقُم أهلُ المَعروفِ فِی الدُّنیا . فَیَقومونَ حَتّی یَقِفوا بَینَ یَدَیِ اللّهِ ، فَیَقولُ اللّهُ : أنتُم أهلُ المَعروفِ فِی الدُّنیا؟

فَیَقولونَ : نَعَم .

فَیَقولُ : وأنتُم أهلُ المَعروفِ فِی الآخِرَهِ ؛ فَقوموا مَعَ الأَنبِیاءِ وَالرُّسُلِ فَاشفَعوا لِمَن أحبَبتُم فَأَدخِلوهُ الجَنَّهَ حَتّی تُدخِلوا عَلَیهِمُ المَعروفَ فِی الآخِرَهِ کَما أدخَلتُم عَلَیهِمُ المَعروفَ فِی الدُّنیا . (4) .

1- .تاریخ بغداد : 4 / 332 / 2152 ، قضاء الحوائج لابن أبی الدنیا : 33 / 19 کلاهما عن أنس .

2- .تاریخ دمشق : 14 / 99 / 3395 ، کنز العمّال : 6 / 384 / 16168 .

3- .تاریخ أصبهان : 2 / 201 / 1458 ، کنز العمّال : 6 / 370 / 16107 نقلاً عن ابن عساکر ، و کلاهما عن أنس .

4- .الدرّ المنثور : 4 / 236 نقلاً عن ابن مردویه عن ابن عبّاس .

ص: 313

11349.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چون روز قیامت شود ، بهشتیان در صف هایی ، و دوزخیان نیز در صف هایی فراهم آیند. فردی از صف های دوزخیان به شخصی از صف های بهشتیان می نگرد و می گوید : فلانی! آیا آن روز را که در دنیا به تو نیکی کردم ، به یاد نمی آوری؟

پس ، آن بهشتی دست او را می گیرد و می گوید: خداوندا! این شخص ، در دنیا به من نیکی کرده است. به

به او گویند: «دست او را بگیر و به سبب رحمت الهی ، او را وارد بهشت کن» .11350.امام علی علیه السلام :تاریخ دمشق به نقل از ابن عبّاس : پیامبر خدا فرمود: «برای بینوایان هم ، دولتی و نوبتِ گشایشی است».

گفتند: دولت آنان چیست ، ای پیامبر خدا؟

فرمود: «چون روز قیامت شود ، به آنان گویند: بنگرید ، هر کس را که در راه خدا به شما طعام یا پوشاکی داده و یا سیرابتان کرده است ، به بهشت ببرید» .11351.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :روز قیامت منادی ندا می دهد: «تهیدستان امّت محمّد صلی الله علیه و آلهکجایند؟» . آنان برمی خیزند و در صف های قیامت به صف می شوند. [ به آنان گفته می شود:] «آگاه باشید! هر کس یک نوبت سیرتان کرده ، یا سیرابتان ساخته و یا شما را با جامه ای کهنه یا نو پوشانده است ، دستش را بگیرید و او را به بهشت وارد کنید» .

پیوسته ، کسی به همراهش آویخته است و می گوید: ای پروردگار جهانیان! این ، سیرابم کرده است. دیگری می گوید: این ، مرا پوشانده است. پس هیچ تهیدستی از تهیدستان امّت محمّد ، چه کوچک و چه بزرگ، نمی ماند، مگر آن که خدای متعال، همه را وارد بهشت می کند .11352.امام علی علیه السلام ( در توصیف پرهیزگاران ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چون روز قیامت شود ، خداوند ، همه اوّلین و آخرین را فراهم می آورد . سپس به منادی فرمان می دهد که ندا دهد: «نیکوکارانِ در دنیا برخیزند!» . آنان برمی خیزند تا آن که در پیشگاه خدا می ایستند . خداوند می فرماید: «شما ، نیکوکارانِ دنیایید؟» .

می گویند: آری .

[ خداوند] می فرماید: «شما ، نیکوکاران آخرت نیز هستید. پس همراه پیامبران و فرستادگان بایستید و از هر که می خواهید ، شفاعت کنید و او را به بهشت وارد کنید ، تا در آخرت بر آنان نیکی کنید ، همچنان که در دنیا بر آنان نیکی کردید» . .

ص: 314

11353.عنه علیه السلام ( فی صفهِ المنافِقِینَ ) الإمام الباقر علیه السلام :إذا کانَ یَومُ القِیامَهِ أمَرَ اللّهُ تَبارَکَ وتَعالی مُنادِیا یُنادی بَینَ یَدَیهِ : . . . تَصَفَّحوا وُجوهَ النّاسِ ، فَمَن صَنَعَ إلَیکُم مَعروفا لَم یَصنَعهُ إلاّ فِیَّ فَکافِئوهُ عَنّی بِالجَنَّهِ . (1)11354.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلامإذا کانَ یَومُ القِیامَهِ أمَرَ اللّهُ عز و جل مُنادِیا یُنادی : أینَ الفُقَراءُ؟ . . . ثُمَّ یَقولُ لَهُم : اُنظُروا وتَصَفَّحوا وُجوهَ النّاسِ ، فَمَن أتی إلَیکُم مَعروفا فَخُذوا بِیَدِهِ وأدخِلوهُ الجَنَّهَ . (2)11355.الإمامُ الهادیُّ علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن سَعی فی حاجَهِ أخیهِ المُسلِمِ طَلَبَ وَجهِ اللّهِ ، کَتَبَ اللّهُ عز و جل لَهُ ألفَ ألفِ حَسَنَهٍ ، یَغفِرُ فیها لِأَقارِبِهِ وجیرانِهِ وإخوانِهِ ومَعارِفِهِ ، ومَن صَنَعَ إلَیهِ مَعروفا فِی الدُّنیام.

فَإِذا کانَ یَومُ القِیامَهِ قیلَ لَهُ : اُدخُلِ النّارَ ، فَمَن وَجَدتَهُ فیها صَنَعَ إلَیک

َ

مَعروفا فِی الدُّنیا فَأَخرِجهُ بِإِذنِ اللّهِ عز و جل إلاّ أن یَکونَ ناصِبا . (3) .

1- .الکافی : 2 / 264 / 15 ، مشکاه الأنوار : 178 / 459 کلاهما عن محمّد بن مسلم ، بحار الأنوار : 7/200/77 .

2- .ثواب الأعمال : 218 / 1 عن یعقوب بن یزید عمّن ذکره ، جامع الأخبار : 306 / 836 ، بحار الأنوار : 72 / 42 / 47 .

3- .الکافی : 2 / 197 / 6 عن أبی أیّوب الخزّاز ، بحار الأنوار : 74 / 333 / 110 وراجع مصادقه الإخوان : 158 / 2 وإرشاد القلوب : 146 .

ص: 315

11356.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام باقر علیه السلام :چون روز قیامت شود ، خدای متعال به منادی فرمان می دهد که پیش رویِ خداوند ندا دهد: «... به چهره های مردم بنگرید؛ هر کس به شما نیکی کرده است ، دست او را گرفته ، وارد بهشتش کنید» .11357.عنه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :چون روز قیامت شود ، خداوند به منادی فرمان می دهد تا ندا دهد: «تهیدستان کجایند؟ ...» . سپس به آنان می فرماید: «بنگرید و چهره های مردم را وارسی کنید. پس هر که به شما نیکی کرده است ، دستش را گرفته ، وارد بهشتش کنید» .11358.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :هر کس به خاطر رضای الهی ، در راه رفع نیاز برادرش گام بردارد ، خداوند برای او هزار هزار حسنه می نویسد و نیز، خویشاوندان و همسایگان و برادران و آشنایان او را و هر که را به او در دنیا نیکی کرده است ، می بخشاید.

پس چون روز قیامت شود ، به او گفته می شود: «وارد آتش شو و هر کس را در آن یافتی که در دنیا به تو نیکی کرده است ، به اذن خدا بیرون آور ، مگر آن که ناصبی (1) باشد» . .

1- .ناصبی ، کسی است که با اهل بیت علیهم السلامدشمنی کند .

ص: 316

11353.امام علی علیه السلام ( در توصیف منافقان ) عنه علیه السلام :إنَّ المُؤمِنَ مِنکُم یَومَ القِیامَهِ لَیَمُرُّ بِهِ الرَّجُلُ لَهُ المَعرِفَهُ بِهِ فِی الدُّنیا وقَد اُمِرَ بِهِ إلَی النّارِ وَالمَلَکُ یَنطَلِقُ بِهِ .

قالَ : فَیَقولُ لَهُ : یا فُلانُ ، أغِثنی فَقَد کُنتُ أصنَعُ إلَیکَ المَعروفَ فِی الدُّنیا ، واُسعِفُکَ فِی الحاجَهِ تَطلُبُها مِنّی ؛ فَهَل عِندَکَ الیَومَ مُکافَأَهٌ؟

فَیَقولُ المُؤمِنُ لِلمَلَکِ المُوَکَّلِ بِهِ : خَلِّ سَبیلَهُ .

قالَ : فَیَسمَعُ اللّهُ قَولَ المُؤمِنِ ، فَیَأمُرُ المَلَکَ أن یُجیزَ قَولَ المُؤمِنِ فُیَخَلِّیَ سَبیلَهُ . (1)ف دُخولُ الجَنَّهِ11355.امام هادی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ البِرَّ یَهدی إلَی الجَنَّهِ . (2)11356.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ لَیَبعَثُ المَعروفَ یَومَ القِیامَهِ فی صورَهِ الرَّجُلِ المُسلِمِ فَیَأتی صاحِبَهُ إذَا انشَقَّ عَنهُ قَبرُهُ فَیَمسَحُ عَن وَجهِهِ التُّرابَ ، ویَقولُ : أبشِر یا وَلِیَّ اللّهِ بِأَمانِ اللّهِ وکَرامَتِهِ ، لا یَهولَنَّکَ ما تَری مِن أهوالِ یَومِ القِیامَهِ .

فَلا یَزالُ یَقولُ لَهُ : اِحذَر هذا وَاتَّقِ هذا یُسَکِّنُ بِذلِکَ رَوعَهُ حَتّی جاوَزَ بِهِ الصِّراطَ .

فَإِذا جاوَزَ بِهِ الصِّراطَ عَدَلَهُ وَلِیُ اللّهِ إلی مَنازِلِهِ فِی الجَنَّهِ ، ثُمَّ یَثنی عَنهُ المَعروفُ فَیَتَعَلَّقُ بِهِ ، فَیَقولُ : یا عَبدَ اللّهِ مَن أنتَ؟ خَذَلَنِی الخَلائِقُ فی أهوالِ القِیامَهِ غَیرَکَ ، فَمَن أنتَ؟

فَیَقولُ : أما تَعرِفُنی؟

فَیَقولُ : لا .

فَیَقولُ : أنَا المَعروفُ الَّذی عَمِلتَهُ فِی الدُّنیا ، بَعَثَنِیَ اللّهُ خَلقا لاُِجازِیَکَ بِهِ یَومَ القِیامَهِ . (3) .

1- .ثواب الأعمال : 206 / 1 عن میسّر ، بحار الأنوار : 74 / 305 / 53 وراجع المحاسن : 1 / 294 / 589 ومشکاه الأنوار : 177 / 455 .

2- .صحیح البخاری : 5 / 2261 / 5743 ، صحیح مسلم : 4 / 2013 / 105 ، سنن أبی داود : 4 / 297 / 4989 ، سنن الترمذی : 4 / 347 / 1971 کلّها عن عبد اللّه بن مسعود ، کنز العمّال : 3 / 346 / 6861 ؛ المحاسن : 1 / 72 / 27 عن الحسن البصری عن الإمام الباقر علیه السلام ، مشکاه الأنوار : 300 / 922 عن الإمام علیّ علیه السلاموفیهما «یدعو» بدل «یهدی» .

3- .قضاء الحوائج لابن أبی الدنیا : 98 / 116 عن ابن عمر ، کنز العمّال : 6 / 579 / 17001 .

ص: 317

ف ورود به بهشت

11357.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :در روز قیامت ، به مؤمنِ از شما کسی می گذرد که در دنیا به او نیکی کرده است ، در حالی که خداوند دستور داده او را به آتش افکنند و فرشته او را می برد .

آن شخص به آن مؤمن می گوید: فلانی! نجاتم بده [ که] من در دنیا به تو خوبی می کردم و نیاز تو را که از من می خواستی ، برمی آوردم . آیا ممکن است که امروز جبران کنی؟

مؤمن ، به آن فرشته ای که مأمورِ بر آن شخص است ، می گوید: «رهایش کن» .

خداوند ، سخن آن مؤمن را می شنود [ و] به آن فرشته می فرماید که گفته مؤمن را اجرا کند و او هم آن شخص را رها می کند .ف ورود به بهشت11359.الإمامُ الکاظمُ علیه السلام ( لهشامٍ و هُو یَعِظُهُ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکی ، به بهشت ، رهنمون می شود .11360.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند در روز قیامت ، «نیکی» را در سیمای مردی مسلمان برمی انگیزد و چون قبر فرد نیکوکار شکافته شود ، پیش او می آید و خاک از چهره اش می زداید و می گوید: «ای دوست خدا! مژده باد تو را به امان و کرامت الهی! آنچه از هراس های قیامت می بینی ، تو را به وحشت نیفکند» .

پس همواره به او می گوید: «از این ، برحذر باش و از این ، پروا کن» و به این وسیله نگرانی او را آرامش می بخشد ، تا آن که او را از صراط ، عبور دهد .

پس چون او را از صراط عبور داد ، آن ولیّ خدا او را به جایگاه هایش در بهشت می برد . آن گاه «نیکی» از او جدا می شود و او به «نیکی» می آویزد و می گوید: تو کیستی؟ در ترس های قیامت ، جز تو ، همه مخلوقات ، تنهایم گذاشتند . تو کیستی؟

می گوید: «مرا نمی شناسی؟» .

[ نیکوکار] می گوید: نه .

می گوید: «من همان کار نیکم که تو در دنیا انجام دادی. خداوند ، مرا به صورت آفریده ای برانگیخت تا پاداش نیکی ات را در روز قیامت بدهم» .

.

ص: 318

11361.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :أهلُ المَعروفِ فِی الدُّنیا أهلُ المَعروفِ فِی الآخِرَهِ ، وأهلُ المُنکَرِ فِی الدُّنیا أهلُ المُنکَرِ فِی الآخِرَهِ ، وأوَّلُ مَن یَدخُلُ الجَنَّهَ أهلُ المَعروفِ . (1)11362.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :الجَنَّهُ جَزاءُ کُلِّ مُؤمِنٍ مُحسِنٍ . (2)11363.عنه علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :أوَّلُ أهلِ الجَنَّهِ دُخولاً إلَی الجَنَّهِ أهلُ المَعروفِ ، وإنَّ أوَّلَ أهلِ النّارِ دُخولاً إلَی النّارِ أهلُ المُنکَرِ . (3) .

1- .المعجم الأوسط : 6 / 163 / 6086 عن اُمّ سلمه ، المعجم الکبیر : 8 / 261 / 8015 عن أبی اُمامه نحوه ، کنز العمّال : 6 / 343 / 15966 ؛ تحف العقول : 56 ، الزهد للحسین بن سعید : 31 / 77 ، الأمالی للصدوق : 326/383 کلاهما عن عبید اللّه بن الولید الوصّافی عن الإمام الباقر علیه السلامنحوه، بحار الأنوار : 77/159/157 .

2- .غرر الحکم : 1421 ، عیون الحکم والمواعظ : 33 / 607 وفیه «المُطیع» بدل «کلّ مؤمن محسن» .

3- .الزهد للحسین بن سعید : 31 / 77 ، الأمالی للصدوق : 326 / 383 ، کلاهما عن عبیداللّه بن الولید الوصّافی ، روضه الواعظین : 406 ، بحار الأنوار : 74 / 407 / 1 .

ص: 319

11364.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکوکارانِ دنیا ، در آخرت نیز اهل نیکی اند و بدکارانِ دنیا ، در آخرت هم اهل بدی اند؛ و اوّلین کسی که وارد بهشت می شود ، نیکوکار است .11365.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :بهشت ، پاداش هر مؤمن نیکوکار است .11359.امام کاظم علیه السلام ( در اندرز به هشام ) امام باقر علیه السلام :نیکوکاران ، (1) نخستین بهشتیانی هستند که وارد بهشت می شوند ، و بدکاران ، نخستین دوزخیانی هستند که وارد آتش می گردند . .

1- .مقصود از «نیکوکاری» در این روایات، خدمات اقتصادی به برادران دینی است .

ص: 320

11360.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :تَنافَسوا فِی المَعروفِ لاِءِخوانِکُم ، وکونوا مِن أهلِهِ ؛ فَإِنَّ لِلجَنَّهِ بابا یُقالُ لَهُ المَعروفُ ، لا یَدخُلُهُ إلاّ مَنِ اصطَنَعَ المَعروفَ فِی الحَیاهِ الدُّنیا . (1)11361.امام علی علیه السلام :إعلام الوری عن أبی هاشم الجعفریّ :سَمِعتُ أبا مُحَمَّدٍ علیه السلامیَقولُ : إنَّ فِی الجَنَّهِ بابا یُقالُ لَهُ المَعروفُ ، لا یَدخُلُهُ إلاّ أهلُ المَعروفِ .

فَحَمِدتُ اللّهَ تَعالی فی نَفسی ، وفَرِحتُ مِمّا أتَکَلَّفُهُ مِن حَوائِجِ النّاسِ .

فَنَظَرَ إلَیَ أبو مُحَمَّدٍ علیه السلام وقالَ : نَعَم ، قَد عَلِمتُ ما أنتَ عَلَیهِ ، وإنَّ أهلَ المَعروفِ فِیالدُّنیا هُم أهلُ المَعروفِ فِی الآخِرَهِ ، جَعَلَکَ اللّهُ مِنهُم یا أبا هاشِمٍ ورَحِمَکَ . (2)11362.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :یُؤتی بِعَبدٍ یَومَ القِیامَهِ لَیسَت لَهُ حَسَنَهٌ فَیُقالُ لَهُ : اُذکُر هَل لَکَ مِن حَسَنَهٍ؟

فَیَذکُرُ فَیَقولُ : یا رَبِّ ، ما لی مِن حَسَنَهٍ إلاّ أنَّ فُلانا عَبدَکَ المُؤمِنَ مَرَّ بی فَطَلَبَ ماءً یَتَوَضَّأُ بِهِ لِیُصَلِّیَ فَأَعطَیتُهُ .

فَیُدعی بِذلِکَ العَبدِ المُؤمِنِ فَیُذَکِّرُهُ ذلِکَ.

فَیَقولُ : نَعَم یا رَبِّ ، مَرَرتُ بِهِ فَطَلَبتُ مِنهُ ماءً فَأَعطانی فَتَوَضَّأتُ فَصَلَّیتُ لَکَ .

فَیَقولُ الرَّبُّ تَبارَکَ وتَعالی : قَد غَفَرتُ لَکَ ، أدخِلوا عَبدِیَ الجَنَّهَ.

(3) .

1- .الکافی : 2 / 195 / 10 عن أبی بصیر ، بحار الأنوار : 74 / 328 / 99 .

2- .إعلام الوری : 2 / 143 ، المناقب لابن شهرآشوب : 4 / 432 ، الخرائج والجرائح : 2 / 689 / 12 ، کشف الغمّه : 3 / 210 وفیهما «فَدُم علی» بدل «قد علمت» ، بحار الأنوار : 74 / 414 / 32 .

3- .مصادقه الإخوان : 160 / 6 ، الزهد للحسین بن سعید : 97 / 263 عن محمّد بن عمیر رفعه ولیس فیه من «فیدعی . . . فصلّیت لک» ، مشکاه الأنوار : 177 / 456 عن محمّد بن حمران ، الخصال : 24 / 86 عن محمّد بن عمران وکلاهما نحوه ، بحار الأنوار : 82 / 206 / 9 .

ص: 321

11363.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :در راه نیکی به برادرانتان ، از هم سبقت بگیرید و از اهل نیکی باشید؛ همانا بهشت ، دری به نام «معروف» دارد که از آن در وارد نمی شود ، مگر کسی که در زندگی دنیا ، نیکی کرده باشد .11364.امام باقر علیه السلام :إعلام الوری به نقل از ابو هاشم جعفری : از امام عسکری علیه السلامشنیدم که می فرمود: «بهشت ، دری دارد که به آن معروف گفته می شود که جز نیکوکاران ، از آن وارد نمی شوند» .

پیش خودم ، از زحمتی که در راه رفع نیازهای مردم می کشیدم ، خوشحال شدم و خدا را شکر گفتم .

امام علیه السلام به من نگاه کرد و فرمود: «آری؛ می دانم در چه حالی هستی . همانا نیکوکارانِ دنیا ، همان نیکوکارانِ آخرت اند . ای ابو هاشم! خدا تو را از آنان قرار دهد و رحمتت کند!» .11365.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :روز قیامت ، بنده ای را می آورند که هیچ کار نیکی ندارد. به او گفته می شود: «به یاد بیاور آیا کار نیکی کرده ای؟» .

او به یاد می آورد و می گوید: پروردگارا! مرا هیچ کار نیکی نیست ، جز آن که فلان بنده مؤمنِ تو بر من گذشت و از من آب خواست تا وضو بگیرد و نماز بخواند و من هم آبش دادم .

آن بنده مؤمن را فرا می خوانند و وی آن کار را به یادش می آورد .

[ پس بنده مؤمن] می گوید: آری ، ای پروردگار من! بر او گذشتم و از او آب خواستم . او هم مرا آب داد؛ وضو گرفتم و برای تو نماز خواندم .

پروردگار متعال [ خطاب به آن بنده ای که کار نیک انجام داده بود،] می فرماید: «تو را آمرزیدم . بنده ام را به بهشت ببرید» . .

ص: 322

5 / 3جَوامِعُ آثارِ الإِحسانِ إلَی النّاسِ11368.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أیُّما رَجُلٍ صَنَعَ إلی رَجُلٍ مِن وُلدی ضَیعَهً فَلَم یُکافِئهُ عَلَیها فَأَنَا المُکافِئُ لَهُ عَلَیها . (1)11369.عنه علیه السلام :ثواب الأعمال عن أحمد بن أبی عبد اللّه البرقی عن أبیه ، یرفع الحدیث :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : أهلُ المَعروفِ فِی الدُّنیا أهلُ المَعروفِ فِی الآخِرَهِ .

قیلَ : یا رَسولَ اللّهِ ، وکَیفَ ذلِکَ؟

قالَ : یُغفَرُ لَهُم بِالتَّطَوُّلِ مِنهُ عَلَیهِم ، ویَدفَعونَ حَسَناتِهِم إلَی النّاسِ فَیَدخُلونَ بِهَا الجَنَّهَ ، فَیَکونونَ أهلَ المَعروفِ فِی الدُّنیا وَالآخِرَهِ . (2)11370.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :أهلُ المَعروفِ فِی الدُّنیا هُم أهلُ المَعروفِ فِی الآخِرَهِ ، یُقالُ لَهُم : إنَّ ذُنوبَکُم قَد غُفِرَت لَکُم ، فَهَبوا حَسَناتِکُم لِمَن شِئتُم . (3) .

1- .الأمالی للطوسی : 355 / 736 عن علیّ بن جعفر عن أخیه الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام ، المحاسن : 1 / 137 / 175 عن عبد اللّه العلوی عن أبیه عن الإمام علیّ علیه السلامعنه صلی الله علیه و آله ، العمده : 53 / 49 عن عبد اللّه بن أحمد عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلام وکلاهما نحوه ، بحار الأنوار : 26 / 228 / 6 وح 8 و ج 96 / 225 / 23 .

2- .ثواب الأعمال : 217 / 1 عن أبی عبد اللّه البرقی عن أبیه یرفعه ، بحار الأنوار : 74 / 412 / 25 .

3- .الکافی : 4 / 29 / 2 عن أبی عبد اللّه البرقی عن بعض أصحابنا رفعه ، الاختصاص : 240 ، عوالی اللآلی : 1 / 377 / 111 ولیس فیه «إنّ ذنوبکم قد غفرت لکم» ، بحار الأنوار : 74 / 418 / 41 .

ص: 323

5 / 3مجموعه آثار نیکیِ به مردم

5 / 3مجموعه آثار نیکیِ به مردم11373.عنه علیه السلام ( فی وَصفِ عیسی علیه السلام ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس به یکی از فرزندان من مِلکی عطا کند و او جبرانش نکند ، خودم جبرانش می کنم .11374.الإمامُ العسکریُّ علیه السلام :ثواب الأعمال به نقل از احمد بن ابی عبد اللّه برقی ، از پدرش : پیامبر خدا فرمود: «نیکوکارانِ دنیا ، اهل نیکی در آخرت اند» .

گفتند: چگونه ، ای پیامبر خدا؟

فرمود: «با نیکی و لطف خدا بر آنان ، آمرزیده می شوند. آنان هم نیکی های خود را به مردم می دهند و مردم به سبب آنها به بهشت می روند. این گونه است که آنان ، نیکوکارانِ در دنیا و آخرت می شوند» .11366.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :نیکوکارانِ دنیا ، در آخرت نیز اهل نیکی اند. به آنان گفته می شود: «گناهانتان آمرزیده است . حسنات خود را به هر کس که می خواهید ، ببخشید» .

.

ص: 324

11367.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :أهلُ المَعروفِ فِی الدُّنیا هُم أهلُ المَعروفِ فِی الآخِرَهِ ؛ لِأَنَّهُم فِی الآخِرَهِ تَرجَحُ لَهُمُ الحَسَناتُ فَیَجودونَ بِها عَلی أهلِ المَعاصی . (1)11368.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :قالَ أصحابُ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله : یا رَسولَ اللّهِ ، فِداکَ آباؤُنا واُمَّهاتُنا! إنَّ أصحابَ المَعروفِ فِی الدُّنیا عُرِفوا بِمَعروفِهِم ، فَبِمَ یُعرَفونَ فِی الآخِرَهِ؟

فَقالَ : إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی إذا أدخَلَ أهلَ الجَنَّهِ الجَنَّهَ أمَرَ ریحا عَبِقَهً طَیِّبَهً فَلَزِقَت بِأَهلِ المَعروفِ ، فَلا یَمُرُّ أحَدٌ مِنهُم بِمَلَأٍ مِن أهلِ الجَنَّهِ إلاّ وَجَدوا ریحَهُ ، فَقالوا : هذا مِن أهلِ المَعروفِ . (2) ؟ .

1- .الأمالی للطوسی : 304 / 610 عن أبی قتاده ، بحار الأنوار : 74 / 410 / 15 .

2- .الکافی : 4 / 29 / 1 عن داود بن فرقد أو قتیبه الأعشی ، بحار الأنوار : 8 / 156 / 95 .

ص: 325

11369.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :نیکوکارانِ دنیا ، در آخرت نیز اهل نیکی اند؛ چرا که در آخرت ، حسنات آنان افزون تر می شود . پس آنها را به گنهکاران می بخشند .11370.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :اصحاب پیامبر خدا گفتند: ای پیامبر خدا ، پدران و مادرانمان به فدایت! نیکوکارانِ دنیا ، با نیکی هایشان شناخته شده اند. در آخرت به چه چیزی شناخته می شوند؟

فرمود: «خداوند متعال ، آن گاه که بهشتیان را وارد بهشت کند ، به بادی معطّر و خوشبو فرمان می دهد که پیوسته همراه نیکوکاران باشد. پس هیچ یک از نیکوکاران ، بر گروهی از بهشتیان نمی گذرد ، مگر این که آنان آن بوی خوش را می یابند و می گویند: این ، از نیکوکاران است» . .

ص: 326

الفصل السادس : موانع الخیر6 / 1هَوانُ النَّفسِ11374.امام عسکری علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :مَن هانَت عَلَیهِ نَفسُهُ فَلا تَرجُ خَیرَهُ . (1)11375.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لا یَکذِبُ الکاذِبُ إلاّ مِن مَهانَهِ نَفسِهِ . (2)11376.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :نِفاقُ المَرءِ مِن ذُلٍّ یَجِدُهُ فی نَفسِهِ . (3)11377.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :نِفاقُ المَرءِ ذِلَّهٌ . (4)11378.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام فی خُطبَهٍ لَهُ بَعدَ غارَهِ الضَّحّاکِ بنِ قَیسٍ عَلَی الحاجِّ ، وفیها یَستَنهِضُ أصحابَهُ : لا یَمنَعُ الضَّیمَ الذَّلیلُ، ولا یُدرَکُ الحَقُّ إلاّ بِالجِدِّ، أیُ دارٍ بَعدَ دارِکُم تَمنَعونَ؟! (5) .

1- .غرر الحکم : 9087 ، عیون الحکم والمواعظ : 465 / 8466 .

2- .الاختصاص : 232 ، بحار الأنوار : 72 / 262 / 45 ؛ الفردوس : 5 / 157 / 7804 عن أنس ، کنز العمّال : 3 / 625 / 8231 .

3- .غرر الحکم : 9988 .

4- .مائه کلمه للجاحظ : 56 / 40 ، المناقب للخوارزمی : 375 / 395 .

5- .نهج البلاغه : الخطبه 29 ، الأمالی للطوسی : 180 / 302 عن جندب بن عبد اللّه الأزدی وفیه «لا یدفع . . . بالجدّ والصبر . . . تمتعون» ، دعائم الإسلام : 1 / 391 ، بحار الأنوار : 77 / 337 / 26 ؛ تاریخ دمشق : 1 / 321 عن جنّاب بن عبد اللّه وفیه «بالجدّ والصدق» ، شرح نهج البلاغه : 2 / 111 ، کنز العمّال : 11 / 355 / 31726 .

ص: 327

فصل ششم: موانع نیکی

6 / 1فرومایگی

فصل ششم: موانع نیکی6 / 1فرومایگی11382.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر کس که خودش را بی ارزش می شمارد ، به او امید خیر نداشته باش .11375.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :درغگو دروغ نمی گوید ، مگر به سبب فرومایگی خویش .11376.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :دورویی شخص ، ریشه در ذلّتی دارد که آن را در خود می یابد .11377.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :دورویی شخص ، خواری است .11378.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام در خطبه ای پس از شبیخون ضحّاک بن قیس بر حاجیان ، در تحریک یاران خود به جهاد : فرومایه ، جلوی ستمگری را نمی گیرد و حق ، جز با جدّیت به دست نمی آید . پس از سرزمین خود ، از کدام سرزمین دفاع خواهید کرد؟

.

ص: 328

11379.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :ما مِن أحَدٍ یَتیهُ إلاّ مِن ذِلَّهٍ یَجِدُها فی نَفسِهِ . (1)11380.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :ما مِن رَجُلٍ تَکَبَّرَ أو تَجَبَّرَ إلاّ لِذِلَّهٍ وَجَدَها فی نَفسِهِ . (2)6 / 2البُخل11383.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :یَقولُ اللّهُ تَعالی : أیُّما عَبدٍ خَلَقتُهُ فَهَدَیتُهُ إلَی الإِیمانِ وحَسَّنتُ خُلُقَهُ ولَم أبتَلِهِ بِالبُخلِ فَإِنّی اُریدُ بِهِ خَیرا . (3)6 / 3الحِرمانُ مِنَ الرِّفقِ11383.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ فِی الرِّفقِ الزِّیادَهَ وَالبَرَکَهَ ، ومَن یُحرَمِ الرِّفقَ یُحرَمِ الخَیرَ . (4)11384.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :ثَلاثٌ مَن لَم یَکُنَّ فیهِ لَم یَتِمَّ لَهُ عَمَلٌ : وَرَعٌ یَحجُزُهُ عَن مَعاصِی اللّهِ ، وخُلُقٌ یُداری بِهِ النّاسَ ، وحِلمٌ یَرُدُّ بِهِ جَهلَ الجاهِلِ . (5) .

1- .الکافی : 2 / 312 / 17 عن عبد اللّه بن بکیر ، بحار الأنوار : 73 / 225 / 17 .

2- .الکافی : 2 / 312 / 17 ، بحار الأنوار : 73 / 225 / 17 .

3- .الأمالی للطوسی : 24 / 29 عن برید بن معاویه العجلی عن الإمام الباقر عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 71 / 351 / 4 .

4- .الکافی: 2/119//7 عن عمرو بن أبیالمقدام رفعه، تحف العقول: 49 وفیه «مَن حرم الرفق فقد حرم الخیر کلّه»، بحار الأنوار: 75/60/26؛ صحیح مسلم : 4/2003/74 76 ، سنن أبی داود : 4 / 255 / 4809 ، سنن ابن ماجه : 2 / 1216 / 3687 کلّها عن جریر بن عبد اللّه ولیس فیها صدره ، کنز العمّال : 3 / 36 / 5669 .

5- .الکافی : 2 / 116 / 1 عن السکونی عن الإمام الصادق علیه السلام ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 360 / 5762 ، مستطرفات السرائر : 115 / 1 کلاهما عن حمّاد بن عمرو وأنس بن محمّد عن أبیه جمیعا عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، الخصال : 125 / 121 عن یونس بن عبد الرحمان یرفعه إلی الإمام الصادق علیه السلامعنه صلی الله علیه و آله ، المحاسن : 1 / 66 / 13 عن السکونی عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام وفیهما «لم یقم» بدل «لم یتم» ، بحار الأنوار : 70 / 305 / 21 .

ص: 329

6 / 2بُخل

6 / 3محرومیّت از مدارا

11385.امام زین العابدین علیه السلام ( در دعا ) امام صادق علیه السلام :هیچ کس تکبّر نمی کند ، مگر به سبب فرومایگی ای که در خویشتن می یابد .11386.عنه علیه السلام ( أیضا ) امام صادق علیه السلام :هیچ مردی نیست که تکبّر یا گردنفرازی کند ، مگر به خاطر ذلّتی که آن را در خویش می یابد .6 / 2بُخل11388.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند متعال می فرماید: «هر بنده ای را که آفریده و او را به ایمان رهنمون شده ام و اخلاقش را نیکو ساخته ام و او را گرفتار بخل نکرده ام ، درباره اش اراده نیکی داشته ام» .6 / 3محرومیّت از مدارا11387.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :افزونی و برکت ، در مُداراست و هر کس از مدارا محروم باشد ، از خیر محروم شده است .11388.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سه چیز است که در هر کس نباشد ، هیچ کارِ او به سامان نمی رسد: پرهیزگاری ای که او را از معصیت های خدا باز دارد ، اخلاقی که با آن با مردم مدارا کند ، و حِلمی که نادانیِ جاهل را با آن دفع نماید .

.

ص: 330

11389.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :الرِّفقُ یُمنٌ ، وَالخُرقُ شُؤمٌ . (1)11390.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :ما زُوِیَ الرِّفقُ عَن أهلِ بَیتٍ إلاّ زُوِیَ عَنهُمُ الخَیرُ . (2)6 / 4قَرینُ السّوءِالکتاب«قَالَ قَآئِلٌ مِّنْهُمْ إِنِّی کَانَ لِی قَرِینٌ * یَقُولُ أَءِنَّکَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِینَ * أَءِذَا مِتْنَا وَکُنَّا تُرَابًا وَ عِظَمًا أَءِنَّا لَمَدِینُونَ * قَالَ هَلْ أَنتُم مُّطَّلِعُونَ * فَاطَّلَعَ فَرَءَاهُ فِی سَوَآءِ الْجَحِیمِ . (3) »

«وَ یَوْمَ یَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَی یَدَیْهِ یَقُولُ یَلَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلاً * یَوَیْلَتَی لَیْتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلاَنًا خَلِیلاً * لَّقَدْ أَضَلَّنِی عَنِ الذِّکْرِ بَعْدَ إِذْ جَآءَنِی وَ کَانَ الشَّیْطَنُ لِلاْءِنسَنِ خَذُولاً (4) .»

«وَ قَیَّضْنَا لَهُمْ قُرَنَآءَ فَزَیَّنُواْ لَهُم مَّا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ مَا خَلْفَهُمْ وَ حَقَّ عَلَیْهِمُ الْقَوْلُ فِی أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِم مِّنَ الْجِنِّ وَ الاْءِنسِ إِنَّهُمْ کَانُواْ خَسِرِینَ . (5) »

.

1- .الکافی : 2 / 119 / 4 ، الزهد للحسین بن سعید : 29 / 71 کلاهما عن معاذ بن مسلم عن الإمام الصادق علیه السلام ، تحف العقول : 395 عن الإمام الکاظم علیه السلام ، مشکاه الأنوار : 316 ، بحار الأنوار : 1 / 151 / 30 ؛ المعجم الأوسط : 4 / 242 / 4087 عن عبد اللّه بن مسعود .

2- .الکافی : 2 / 119 / 8 عن عبد اللّه بن المغیره عمّن ذکره ، بحار الأنوار : 75 / 60 / 27 .

3- .الصافّات : 51 55 .

4- .الفرقان : 27 29 .

5- .فصّلت : 25 .

ص: 331

6 / 4همنشین بد

11397.عنه علیه السلام ( فی رجُلٍ یَطَأُ علی المَوضِعِ الذی لیسَ بِنَظیف ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مدارا ، خُجستگی است و خشونت ، شومی .11391.امام صادق علیه السلام :امام صادق علیه السلام :مدارا ، از هیچ خانواده ای جدا نمی شود ، مگر آن که خیر از آنان رخت برمی بندد .6 / 4همنشین بدقرآن«گوینده ای از آنان گوید: [ در دنیا] همنشینی داشتم * که به من می گفت: آیا تو از باورکنندگان[ پیام دین] هستی؟ * آیا آن گاه که مُردیم و مشتی خاک و استخوان شدیم ، جزا داده خواهیم شد؟ * [ مؤمن] گوید: آیا شما اطّلاع دارید؟ * مؤمن ، اطّلاع می یابد و سر می کشد و او را در میان آتش می بیند » .

«و روزی که ستمگر ، با حسرت ، انگشت خود را می گزد و می گوید: کاش راهی برای دوستی با پیامبر ، پیش گرفته بودم! * وای بر من ، کاش فلانی را دوست نگرفته بودم! * به یقین ، او مرا از یاد خدا غافل ساخت ، پس از آن که بر من آمد؛ و شیطان ، همواره خوارکننده انسان است » .

«و برای آنان (دوزخیان) دَمسازانی قرار دادیم که آنچه پیش رویشان و پشت سرشان بود ، برای آنان آراسته جلوه دادند ، و در امّت های گذشته ، فرمان (عذاب) برای آنان از جنّ و انس ، حتمی شد؛ همانا آنان زیانکار بودند » .

.

ص: 332

«وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَی بَعْضٍ یَتَسَآءَلُونَ * قَالُواْ إِنَّکُمْ کُنتُمْ تَأْتُونَنَا عَنِ الْیَمِینِ * قَالُواْ بَل لَّمْ تَکُونُواْ مُؤْمِنِینَ * وَ مَا کَانَ لَنَا عَلَیْکُم مِّن سُلْطَنِ بَلْ کُنتُمْ قَوْمًا طَغِینَ * فَحَقَّ عَلَیْنَا قَوْلُ رَبِّنَآ إِنَّا لَذَآئِقُونَ * فَأَغْوَیْنَکُمْ إِنَّا کُنَّا غَوِینَ . (1) »

«حَتَّی إِذَا جَآءَنَا قَالَ یَلَیْتَ بَیْنِی وَ بَیْنَکَ بُعْدَ الْمَشْرِقَیْنِ فَبِئْسَ الْقَرِینُ . (2) »

الحدیث11398.امام علی علیه السلام ( در توصیف پیامبران ) عنهم علیهم السلام :فی ما وَعَظَ اللّهُ عز و جل بِهِ عیسی علیه السلام : . . . یا عیسی ، اِعلَم أنَّ صاحِبَ السَّوءِ یُعدی ، وقَرینَ السَّوءِ یُردی ، وَاعلَم مَن تُقارِنُ ، وَاختَر لِنَفسِکَ إخوانا مِنَ المُؤمِنینَ . (3)11399.امام علی علیه السلام ( در وصف پیامبر صلی الله علیه و آله ) الإمام علیّ علیه السلام :لِکُلِّ شَیءٍ آفَهٌ ، وآفَهُ الخَیرِ قَرینُ السَّوءِ . (4)11400.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :ما سَعَدَ مَن شَقِیَ إخوانُهُ . (5)11401.عنه علیه السلام :الخصال عن سفیان الثوری :لَقیتُ الصّادِقَ ابنَ الصّادِقِ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ علیهماالسلامفَقُلتُ لَهُ : یَابنَ رَسولِ اللّهِ أوصِنی ، فَقالَ لی : . . . یا سُفیانُ ، أمَرَنی والِدی علیه السلامبِثَلاثٍ ونَهانی عَن ثَلاثٍ ، فَکانَ فی ما قالَ لی : یا بُنَیَّ مَن یَصحَب صاحِبَ السَّوءِ لا یَسلَم . . . . (6) .

1- .الصافّات : 27 32 .

2- .الزخرف : 38 .

3- .الکافی : 8 / 131 و 134 / 103 عن علیّ بن أسباط و ج2 / 640 / 4 عن علیّ بن أسباط عن بعض أصحابه عن الإمام الکاظم علیه السلام نحوه ، الأمالی للصدوق : 609 / 841 عن أبی بصیر عن الإمام الصادق علیه السلاموفیه «یغوی» بدل «یعدی» ، بحار الأنوار : 14 / 292 / 14 .

4- .غرر الحکم : 7303 ، عیون الحکم والمواعظ : 402 / 6787 وص 181 / 3697 ولیس فیه صدره .

5- .غرر الحکم : 9485 ، عیون الحکم والمواعظ : 480 / 8836 .

6- .الخصال : 169 / 222 ، تحف العقول : 376 نحوه ، بحار الأنوار : 78 / 192 / 6 .

ص: 333

«برخی از آنان (دوزخیان) به برخی دیگر روی کرده ، از هم می پرسند * [ می]گویند: شما بودید که از درِ راستی پیش ما می آمدید* گویند: [ نه،] بلکه شما ایمان آورنده نبودید و ما را بر شما هیچ تسلّطی نبود؛ بلکه خودتان گروهی طغیانگر بودید* پس ، فرمان (عذاب) پروردگار ، بر ما حتمی شد؛ ما چشنده عذابیم* ما شما را گمراه ساختیم؛ خودمان نیز گمراه بودیم » .

«تا آن که او نزد ما آید. گوید: کاش میان من و تو ، فاصله ای به اندازه مشرق و مغرب بود! چه بد دمساز و همراهی! » .

حدیث11405.عنه علیه السلام ( مِن کتابِهِ إلی عُثمانَ بنِ حُنَیفٍ ) از ائمّه اهل بیت علیهم السلام :از جمله آنچه خداوند به حضرت عیسی علیه السلام پند داد ، این بود : «... ای عیسی! بدان که همنشین بد ، آلوده می کند و دوست بد ، هلاک می سازد؛ و بدان که با چه کسی همنشینی می کنی . و برای خودت برادرانی از اهل ایمان برگزین» .11401.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر چیزی آفتی دارد و آفت خیر ، همنشین بد است .11402.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر که برادرانش اهل شقاوت باشند ، رستگار نمی شود .11403.امام علی علیه السلام :الخصال به نقل از سفیان ثوری : راستگوی پسر راستگو ، امام صادق علیه السلام، را دیدار کردم . گفتم: ای پسر پیامبر! مرا سفارشی کن . به من فرمود: «... ای سفیان! پدرم مرا به سه چیز فرمان داد و از سه چیز برحذر داشت . از جمله آنچه به من فرمود ، این بود: فرزندم! هر که با همنشین بد دوستی کند ، سالم نمی ماند... » . .

ص: 334

11404.امام علی علیه السلام :لقمان علیه السلام لاِبنِهِ : یا بُنَیَ . . . مَن یَدخُل مَداخِلَ السَّوءِ یُتَّهَم ، ومَن یَصحَب صاحِبَ السَّوءِ لا یَسلَم ، ومَن یَصحَبِ الصّاحِبَ الصّالِحَ یَغنَم . (1)11405.امام علی علیه السلام ( در نامه خود به عثمان بن حنیف ) عنه علیه السلام لاِبنِهِ : مَن یُقارِن قَرینَ السَّوءِ لا یَسلَم . (2)6 / 5الکُفران11408.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( مُخاطِبا للّه ِِ سبحانَهُ ) الإمام علیّ علیه السلام :لا نَفادَ لِفائِدَهٍ إذا شُکِرَت ، ولا بَقاءَ لِنِعمَهٍ إذا کُفِرَت . (3)11406.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :مَن قَلَّ شُکرُهُ زالَ خَیرُهُ . (4)11407.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل أنعَمَ عَلی قَومٍ فَلَم یَشکُروا فَصارَت عَلَیهِم وَبالاً ، وَابتَلی قَوما بِالمَصائِبِ فَصَبَروا فَصارَت عَلَیهِم نِعمَهً . (5) .

1- .الزهد لابن المبارک : 373 / 1059 عن عبد اللّه بن عبیده .

2- .الکافی : 2 / 642 / 9 عن إبراهیم بن أبی البلاد عمّن ذکره ، قصص الأنبیاء : 191 / 239 عن جابر عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام ، الاختصاص : 337 عن الأوزاعی وفیه «یصحب» بدل «یقارن» ، بحار الأنوار : 13 / 426 / 20 .

3- .الإرشاد : 1 / 300 ، بحار الأنوار : 77 / 420 / 40 ؛ الدرّ المنثور : 1 / 374 نقلاً عن الخرائطی عن الإمام الصادق علیه السلاموفیه «لا نفاد للنعم إذا شکرت ، ولا بقاء لها إذا کفرت» .

4- .غرر الحکم : 9106 ، عیون الحکم والمواعظ : 465 / 8482 .

5- .الکافی : 2 / 92 / 18 ، تهذیب الأحکام : 6 / 377 / 1101 ، الأمالی للصدوق : 379 / 479 کلّها عن سماعه وفیهما «أنعم علی قومٍ بالمواهب» ، مشکاه الأنوار : 64 / 87 ، التمحیص : 60 / 128 عن أبی بصیر ، بحار الأنوار : 71 / 41 / 31 .

ص: 335

6 / 5ناسپاسی

11408.امام علی علیه السلام ( به خدای سبحان ) لقمان علیه السلام خطاب به پسرش : پسرم! ... هر که به جاهای بد وارد شود ، مورد تهمت قرار می گیرد؛ و هر که با رفیق بد همنشین شود ، سالم نمی ماند؛ و هر که با همنشین خوب رفاقت کند ، بهره می برد .11409.عنه علیه السلام :لقمان علیه السلام خطاب به پسرش : هر که با همنشین بد رفاقت کند ، سالم نمی ماند .6 / 5ناسپاسی11412.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :فایده ای که مورد سپاس قرار گیرد ، پایان نمی پذیرد ، و نعمتی که مورد ناسپاسی قرار گیرد ، باقی نمی ماند .11413.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر کس سپاسش اندک باشد ، نیکی اش از بین می رود .11414.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :خداوند به گروهی نعمت داد؛ پس آنان سپاسگزاری نکردند [ و] نعمت ها ، وبال آنان شد . نیز گروهی را به مصیبت هایی گرفتار کرد؛ پس شکیبایی کردند . آن مصیبت ها برایشان نعمت گشت .

.

ص: 336

. .

ص: 337

بخش دوم : برکتاشاره

درآمد

منشأ همه برکات

درآمدبرکت در لغت ، به معنای تداوم ، رشد و گسترشِ «خیر» است. (1) از این رو ، ابن عبّاس ، برکت را به کثرت در هر خیری ، (2) و امام صادق علیه السلامواژه «مبارک» را به «نفّاع (بسیار سودمند )» (3) تفسیر کرده اند. علاّمه طباطبایی رضوان اللّه تعالی علیه پس از نقل کلام راغب اصفهانی درباره برکت ، (4) می فرماید: برکت ، در حقیقت ، خیری است که در چیزی پایدار ، و همراه آن است؛ مانند: برکت در نسل ، که به معنای فراوانی نسل و فرزندان یا جاودانه

1- .در المقاییس است که: «برک» یک ریشه است و به معنای ثبات چیزی است. سپس معانی دیگری که به هم نزدیک اند ، از آن برگرفته شده است. خلیل گفته است: «برکت ، از فزونی و رشد است» . در قاموس اللغه است که: «برکت ، یعنی رشد و افزایش» و در مجمع البیان است که: «برکت ، یعنی ثبات خیر به سبب رشد آن» (ج 10 ، ص 73) .

2- .ابن عبّاس روایت کرده است که: معنای برکت، فراوانی در همه چیزاست. (لسان العرب: 10 / 766)

3- .ر . ک : انسان و برکت (ح 926) .

4- .اصل «برک» ، سینه شتر است که بر زمین قرار می گیرد .

ص: 340

ص: 338

ص: 339

اسباب برکت

ماندن نام به سبب آنان است؛ و برکت در غذا ، آن است که به طور مثال ، گروه زیادی با آن سیر شوند؛ و برکت در وقت ، آن است که کاری در آن بگنجد که معمولاً در وقتی همانند آن نمی گنجد. (1) نگاه کلّی به بخش دوم این مجموعه ، نشان می دهد که گستره کاربرد واژه «برکت» در قرآن و حدیث در ابعاد و زمینه های گوناگون ، تا چه حد است. از این رو ، تحقیق و تحلیل این متون ، فوق العاده حایز اهمیّت است .

منشأ همه برکاتفصل نخست این بخش بر این تأکید دارد که منشأ و سرآغاز همه خیرات و برکات در نظام آفرینش ، خداوند متعال است و همه آفریده ها ، چه بدانند و چه ندانند ، چه بخواهند و چه نخواهند ، به اندازه ظرفیّت و شایستگی خود ، از برکات الهی برخوردارند.

اسباب برکتفصل دوم که گسترده ترین قسمت این بخش است ، بیشترین آیات و احادیث «برکت» را در خود جا داده است و در آن به موضوعاتی همچون: اسبابِ (عوامل) مادّی و معنوی «برکت» و تداوم و رشد «خیر» در زمینه های مختلف ، پرداخته شده است . در این زمینه ، چند نکته قابل توجّه اند :

1 . همجواری اسباب مادّی و معنویدر بررسیِ اسباب برکت از نگاه قرآن و حدیث ، نخستین نکته مهمّی که

.

1- .المیزان : 7 / 381 .

ص: 341

جلب توجّه می کند ، این است که در متون اسلامی ، اسباب معنوی برکت ، در کنار اسباب مادّی آن ، قرار دارند . از یک سو ، روایات ما: پروا ، عبادت ، طهارت ، دعا ، نماز ، حج ، استغفار و مانند اینها را مبادی (زمینه های) برکت و توسعه در زندگی معرّفی می کنند و از سوی دیگر ، دامداری ، کشاورزی ، تجارت و کار را پشتوانه و مایه برکت و توسعه می دانند . آنچه از همجواری این دو دسته از اسباب برمی آید ، این است که در جهان بینی اسلامی ، اعتقاد به تأثیر معنویّت در خیر و برکت و توسعه و شکوفایی مادّی ، به معنای نفیِ اسباب مادّی یا کم رنگ کردن نقش آنها در توسعه نیست ؛ بلکه بدین معناست که اسلام ، علاوه بر اسباب مادّی شناخته شده برای توسعه ، اسباب ناشناخته و نامرئی دیگری را هم مؤثّر می داند و معتقد است که باورهای صحیح دینی ، اخلاق شایسته ، و اعمال نیکو نیز در شکوفایی و توسعه اقتصادی جامعه، نقش دارند . قرآن کریم در این باره تصریح می کند که: «وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَی ءَامَنُواْ وَاتَّقَوْاْ لَفَتَحْنَا عَلَیْهِم بَرَکَتٍ مِّنَ السَّمَآءِ وَالأَْرْضِ ؛ (1) اگر اهل آبادی ها ایمان آورده ، پروا می ورزیدند ، برکت هایی را از آسمان و زمین بر آنان می گشادیم» . خداوند ، در آیه دیگری از قول حضرت نوح علیه السلاممی فرماید : «فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا * یُرْسِلِ السَّمَآءَ عَلَیْکُم مِّدْرَارًا * وَ یُمْدِدْکُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِینَ وَ یَجْعَل لَّکُمْ جَنَّتٍ وَ یَجْعَل لَّکُمْ أَنْهَرًا ؛ (2)

.

1- .اعراف ، آیه 96 .

2- .نوح ، آیه 10 12 .

ص: 342

پس گفتم: از پروردگارتان آمرزش بخواهید ، که او آمرزنده است * باران آسمان را فراوان بر شما فرو می ریزد * و شما را با اموال و فرزندان ، یاری می رساند و برای شما باغ هایی قرار می دهد و برایتان نهرهایی قرار می دهد» . افزون بر این ، «برکت» و شکوفایی اقتصادی و توسعه پایدارِ جامعه انسانی ، با ارزش های اعتقادی ، اخلاقی و عملی ، همراه است و بدون این همراهی ، برکات مادّی هم دوام نخواهند داشت. (1)

2 . جوشش برکات معنوی از درون برکات مادّینکته بسیار مهمّ دیگر ، این است که از نگاه اسلام ، نه تنها ارزش های معنوی ، در برکات مادّی و توسعه پایدار اقتصادی و تداوم آن تأثیر دارند ، بلکه عکس آن نیز درست است؛ یعنی برکات مادّی در چارچوب رهنمودهای اسلامی ، موجب تقویت و شکوفایی ارزش ها و برکات معنوی می گردند . اصولاً در برنامه ریزی اسلام برای تکامل انسان و جامعه انسانی ، تکامل معنوی از توسعه مادّی جدا نیست . از این رو ، در فصل سوم این بخش ، برکات مادّی ، در کنار برکات معنوی مطرح شده اند؛ چرا که برکات مادّی ، از درون برکات معنوی می جوشند و برکات معنوی از متن برکات مادّی پدید می آیند . از یک سو ، قرآن تأکید دارد که اگر ایمان و پروامندی در جامعه فراگیر

.

1- .برای آشنایی با موانع برکت و آفات توسعه ، ر . ک : فصل سوم از بخش دوم این کتاب و نیز فصل پنجم از کتاب التنمیه الإقتصادیّه فی الکتاب والسنّه .

ص: 343

شود ، برکات الهی از آسمان و زمین ، مردم را فرا خواهد گرفت و جامعه بشری ، شاهد برکات همه جانبه مادّی و توسعه اقتصادی بیش از حدّ تصوّر ، خواهد بود . متون اسلامی صراحت دارند که اموری مانند: نماز ، حج و دعا ، در برکات مادّی و توسعه اقتصادی نقش دارند . از سوی دیگر ، در اسلام ، کارِ سالم برای تأمین زندگی آبرومندانه که یکی از مهم ترین اصول توسعه اقتصادی و برکات مادّی است از بزرگ ترین عبادت ها و ارزش های معنوی شمرده می شود . این فرمایش پیامبر خدا ، در بیان همین مطلب است: العِبادَهُ سَبعونَ جُزءا ؛ أفضَلُها طَلَبُ الحَلالِ؛ عبادت ، هفتاد بخش است. برترینِ آنها ، کسب [ درآمد] حلال است. (1) در پرتو این نگرش ، اسلام ، همه تلاش هایی را که در جهت پدید آوردن برکات مادّی صورت می گیرند ، چنانچه با انگیزه صحیح و در جهت سازندگی انسان باشند ، عبادت شمرده ، مقدّس می داند و معتقد است که برکات مادّی و معنوی ، تنها درکنار هم پدید خواهند آمد .

3 . نقش نظام آفرینش در تکامل انسانتأمّل در آنچه در بخش اوّل و دوم این مجموعه با عنوان «اسبابِ خیر» یا «اسباب برکت» آمده ، نشان می دهد که آفریدگار هستی ، در نظام آفرینش ، همه گونه امکانات و ابزار را از درون و برون ، برای تکامل مادّی و معنوی انسان ، فراهم ساخته و نعمت های ظاهری و باطنی را بر انسان تمام کرده است. نیز این آیه نورانی تداعی می شود که :

.

1- .ر . ک : التنمیه الإقتصادیّه فی الکتاب و السنّه : ص 164 (طلب الحلال) و ص 129 (العمل) .

ص: 344

«أَلَمْ تَرَوْاْ أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَکُم مَّا فِی السَّمَوَ تِ وَ مَا فِی الْأَرْضِ وَ أَسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظَهِرَهً وَ بَاطِنَهً؛ (1) آیا ندیدند که خداوند ، آنچه را در آسمان ها و آنچه را در زمین است ، برای شما مسخّر گردانید و نعمت های آشکار و نهان خود را برای شما سرشار ساخت؟» . این آیه ، بیانگر آن است که به انسان ، از درون ، «عقل» و «فطرت» و «قوای باطنی» ، و از بیرون ، «وحی» داده شده تا وی به یاری آنها ، راه کمالش را بپیماید . به عبارت دیگر ، آنچه در آسمان و زمین است ، در اختیار انسان قرار داده شده تا وی از برکات آنها برای تکامل خویش و رساندن خود به مقصد (انسانیّت ، کمال مطلق و لقای خداوند) بهره بگیرد. به گفته حافظ شیرازی: ای دل! به کوی عشق گذاری نمی کنی؟اسباب جمع داری و کاری نمی کنی؟ میدان به کام خاطر و گویی نمی زنیبازی چنین به دست و شکاری نمی کنی؟ (2) بنا بر این ، همه ارزش های اعتقادی ، اخلاقی و عملی ، و همه آنچه در زمین و آسمان در اختیار انسان است ، دارای «خیر» و «برکت» اند و اگر در متون اسلامی ، تنها شماری از صفات و کارهای نیکو ، «خیر» شمرده شده است ، یا شماری از مکان ها ، زمان ها ، حیوانات ، نباتات ، غذاها و آب ها ، مبارک (دارای برکت) به شمار آمده است ، به آن معنی نیست که سایر

.

1- .لقمان ، آیه 20 .

2- .دیوان حافظ .

ص: 345

صفاتِ نیکو و کارهای پسندیده ، یا سایر مکان ها و زمان ها و... ، بدون برکت اند ؛ بلکه مقصود ، آن است که این موارد ، بیش از سایر موارد از «برکت» برخوردارند .

4 . نقش ضدّ ارزش ها در رفتن برکتهمان گونه که ارزش های اعتقادی ، اخلاقی و عملی در به وجود آمدن «خیر» و «برکت» مؤثّرند ، ضدّ ارزش ها نیز در از بین رفتن «خیر» و «برکت» نقش دارند؛ لیکن شماری از ضدّ ارزش ها هستند که تأثیر و نقش بیشتری در از بین رفتن «خیر» و «برکت» دارند؛ مانند: سوء نیّت ، خیانت ، شرابخواری ، ظلم ، زنا ، و ترک امر به معروف و نهی از منکر ، که به طور مشروح ، در فصل سوم خواهند آمد .

.

ص: 346

الفصل الاول : منشئُ الخیر والبرکهالکتاب«قُلِ اللَّهُمَّ مَلِکَ الْمُلْکِ تُؤْتِی الْمُلْکَ مَن تَشَآءُ وَتَنزِعُ الْمُلْکَ مِمَّن تَشَآءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَآءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَآءُ بِیَدِکَ الْخَیْرُ إِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ . (1) »

الحدیث11418.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله فِی الدُّعاءِ : یا قاضِیَ الحاجاتِ ، یا راحِمَ العَبَراتِ ، یا مُنجِحَ الطَّلِباتِ ، یا مُنزِلَ البَرَکاتِ . (2)11419.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام فِی الدُّعاءِ : یا مُخرِجَ النَّباتِ ، یا قاضِیَ الحاجاتِ ، یا مُنجِحَ الطَّلِباتِ ، یا جاعِلَ البَرَکاتِ . (3)11420.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام فی سُجودِهِ : یا مُنشِئَ البَرَکاتِ مِن مَواضِعِها ، ومُرسِلَ الرَّحمَهِ مِن مَعادِنِها . (4) .

1- .آل عمران : 26 .

2- .مُهَج الدعوات : 120 و ص 195 عن الإمام الحسین علیه السلام ، البلد الأمین : 338 عن الإمام علیّ علیه السلام ، بحار الأنوار : 95 / 281 / 4 وص 399 / 33 .

3- .البلد الأمین : 361 ، بحار الأنوار : 86 / 335 / 72 .

4- .بحار الأنوار : 86 / 225 / 45 نقلاً عن الکتاب العتیق الغروی عن عدیّ بن حاتم الطائی .

ص: 347

فصل یکم: پدیدآورنده خیر و برکت

فصل یکم: پدیدآورنده خیر و برکت (1)قرآن«بگو: پروردگارا ، ای فرمانفرمای هستی ! هر که را خواهی ، فرمانروایی می بخشی و از هر که خواهی، فرمانروایی را باز می ستانی و هر که را بخواهی ، عزّت می بخشی و هر که را بخواهی ، خوار می سازی . [ سررشته ]خیر به دست توست؛ همانا تو بر هر کاری توانایی » .

حدیث11425.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در ضمن دعا : ای برآورنده نیازها ، ای رحم کننده بر اشک ها ، ای برآورنده خواسته ها ، ای فرو فرستنده برکت ها!11426.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام در ضمن دعا : ای رویاننده گیاهان ، ای برآورنده نیازها ، ای عطاکننده خواسته ها ، ای پدیدآرنده برکت ها!11427.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام در سجده اش : ای پدیدآرنده برکت ها از جایگاه هایش ، و فرستنده رحمت از سرچشمه هایش!

.

1- .با توجّه به معنایی که برای «برکت» گفته شد (خیر فراوان ، نفع کثیر و متراکم ، خیر ماندگار و...) ، در ترجمه احادیثی که این واژه در آنها به کار رفته ، بیشتر بر همان واژه تکیه کنیم ؛ چرا که مأنوس تر و روان تر است . (م)

ص: 348

11428.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام ذاکِرا الإِمامَ الحُجَّهَ علیه السلام : کَأَنَّنی بِهِ قَد عَبَرَ مِن وادِی السَّلامِ إلی مَسیلِ السَّهلَهِ ، عَلی فَرَسٍ مُحَجَّلٍ ، لَهُ شِمراخٌ یَزهَرُ ، یَدعو ویَقولُ فی دُعائِهِ : ... یا مُنشِرَ الرَّحمَهِ مِن مَواضِعِها ، ومُخرِجَ البَرَکاتِ مِن مَعادِنِها ... أسأَلُکَ أن تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وأن تُنجِزَ لی أمری ، وتُعَجِّلَ لی فِی الفَرَجِ . (1)11429.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام فِی الدُّعاءِ : اِحتَمل عَنّی مُفتَرَضاتِ حُقوقِ الآباءِ وَالاُمَّهاتِ ، وَاغفِر لی ولِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ وَالإِخوَهِ وَالأَخَواتِ وَالقَراباتِ ، یا وَلِیَّ البَرَکاتِ ، وعالِمَ الخَفِیّاتِ . (2)11430.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام فی خُطبَهِ صَلاهِ الاِستِسقاءِ : یا مُعطِیَ الخَیراتِ مِن أماثِلِها ، ومُرسِلَ البَرَکاتِ مِن مَعادِنِها ، مِنکَ الغَیثُ المُغیثُ ، وأنتَ الغِیاثُ المُستَغاثُ . (3)11431.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام فی دُعائِهِ المَعروفِ بِدُعاءِ کُمَیلٍ : یا مَنِ اسمُهُ دَواءٌ ، وذِکرُهُ شِفاءٌ ، وطاعَتُهُ غِنیً . (4)11432.عنه علیه السلام :الإمام الحسین علیه السلام :اللّهُمَّ مُعطِیَ الخَیراتِ مِن مَظانِّها ، ومُنزِلَ الرَّحَماتِ مِن مَعادِنِها، ومُجرِیَ البَرَکاتِ عَلی أهلِها ، مِنکَ الغَیثُ المُغیثُ وأنتَ الغِیاثُ المُستَغاثُ . (5) .

1- .العدد القویّه : 75 ، دلائل الإمامه : 458 / 438 عن أحمد بن جعفر عن الإمام الهادی یرفعه إلی الإمام علیّ علیهماالسلاموفیه «مسجد» بدل «مسیل» ، بحار الأنوار : 52 / 391 / 214 .

2- .البلد الأمین : 106 ، بحار الأنوار : 90 / 161 / 11 .

3- .تهذیب الأحکام : 3 / 153 / 328 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 532 / 1501 ، مصباح المتهجّد : 528 / 611 وفیهما «أماکنها» بدل «أماثلها» ، بحار الأنوار : 91 / 294 / 2 .

4- .الإقبال : 3 / 337 ، مصباح المتهجّد : 850 / 910 ، بحار الأنوار : 90 / 62 / 3 .

5- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 537 / 1504 ، قرب الإسناد : 157 / 576 عن أبی البختری عن الإمام الصادق عن أبیه عن جدّه علیهم السلام وفیه «مناهلها» بدل «مظانّها» ، بحار الأنوار : 91 / 322 / 9 .

ص: 349

11433.عنه علیه السلام ( مِن کتابِهِ إلی الحارثِ الهَمْدانِیِّ ) امام علی علیه السلام در یادکردِ امام زمان علیه السلام : گویا او را می بینم که از «وادی السلام» گذشته ، به سوی مسیل «مسجد سهله» می رود ، سوار بر اسبی سفیدپا ، با کاکلی بلند و درخشان ؛ و دعا می کند و در دعایش می گوید: «... ای گستراننده رحمت از جایگاه هایش ، و برآورنده برکت ها از سرچشمه هایش...! از تو می خواهم که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی و در کارم به وعده ات وفا کنی و در فرج و گشایش ، برایم بشتابی» .11434.الإمامُ زینُ العابدینَ علیه السلام ( فی الدعاءِ ) امام علی علیه السلام در ضمن دعا : وظایف سنگین [ ادای ]حقوق پدران و مادران را از دوشم بردار و مرا و مردان و زنان باایمان و برادران و خواهران و خویشاوندان را بیامرز ، ای عهده دار برکت ها و دانای نهان ها!11428.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام در خطبه نماز باران : ای عطاکننده خیرها از بهترین های آن (1) و ای فرستنده برکت ها از معدن های آن! پناه بخشی و پناه دهندگی از توست و تو پناه و پناهگاهی .11429.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام در دعای معروف به «دعای کمیل» : ای آن که نام او درمان ، یاد او شفا ، و پیروی از او بی نیازی است .11430.امام علی علیه السلام :امام حسین علیه السلام :خدایا ! ای بخشنده نیکی ها از گمانگاه هایش ، و فرو فرستنده رحمت ها از سرچشمه هایش ، و جاری کننده برکت ها بر اهلش! پناه بخشی و پناه دهندگی از توست و تو پناه و پناهگاهی . .

1- .در نقل مصباح المتهجّد آمده است: «از جایگاه های آن» .

ص: 350

11431.امام علی علیه السلام :فاطمه علیهاالسلام :الحَمدُ للّهِِ رَفیعِ الدَّرَجاتِ ، مُنزِلِ الآیاتِ ، واسِعِ البَرَکاتِ . (1)11432.امام علی علیه السلام :الإمام زین العابدین علیه السلام فی مُناجاتِهِ : نَسأَلُکَ یا واسِعَ البَرَکاتِ ویا قاضِیَ الحاجاتِ ، ویا مُنجِحَ الطَّلِباتِ ؛ أن تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وأن تَرزُقَنا خَوفا وحُزنا تَشغَلُنا بِهِما عَن لَذّاتِ الدُّنیا وشَهَواتِها وما یَعتَرِضُ لَنا فیها عَنِ العَمَلِ بِطاعَتِکَ . (2)11433.امام علی علیه السلام ( در نامه خود به حارث هَمْدانی ) الإمام الصادق علیه السلام فِی الدُّعاءِ : أسأَلُکَ . . . بِاسمِکَ الَّذِی استَقَرَّ بِهِ عَرشُکَ ، وبِاسمِکَ الواحِدِ الأَحَدِ الفَردِ الوَترِ المُتَعالِ الَّذی یَملَأُ الأَرکانَ کُلَّها ، الطّاهِرِ الطُّهرِ المُبارَکِ . (3)11434.امام زین العابدین علیه السلام ( در دعا ) طبّ الأئمّه عن خالد العبسیّ :عَلَّمَنی عَلِیُّ بنُ موسی علیه السلامهذِهِ العَوذَهَ وقالَ : عَلِّمها إخوانَکَ مِنَ المُؤمِنینَ ؛ فَإِنَّها لِکُلِّ ألَمٍ ، وهِیَ :

«اُعیذُ نَفسی بِرَبِّ الأَرضِ ورَبِّ السَّماءِ ، اُعیذُ نَفسی بِالَّذی لایَضُرُّ مَعَ اسمِهِ داءٌ ، اُعیذُ نَفسی بِالَّذِی اسمُهُ بَرَکَهٌ وشِفاءٌ» . (4) .

1- .فلاح السائل : 440 / 303 ، بحار الأنوار : 86 / 115 / 2 .

2- .بحار الأنوار : 94 / 125 / 19 نقلاً عن الکتاب العتیق الغروی .

3- .الکافی : 2 / 576 / 1 عن أبان بن تغلب .

4- .طبّ الأئمّه لابنی بسطام : 41 ، بحار الأنوار : 95 / 8 / 5 .

ص: 351

11435.الإمامُ الهادیُّ علیه السلام :حضرت فاطمه علیهاالسلام :ستایش ، خدایی را که والامرتبه ، فرو فرستنده آیات ، و گسترش دهنده برکات است .11436.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( فی حجّهِ الوَداعِ ) امام زین العابدین علیه السلام در مناجاتش : ای صاحب برکت های گسترده ، ای برآورنده نیازها ، ای تأمین کننده خواسته ها! از تو می خواهیم که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی و به ما بیم و اندوهی عطا کنی که به سبب آن دو ، ما را از لذّت های دنیا و خواستنی های آن و آنچه ما را از اطاعتت باز می دارد ، مشغول سازی .11437.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( فی وصیَّتِهِ لابنِهِ ) امام صادق علیه السلام در ضمن دعا : از تو می خواهم... ، به آن نامت که عرشت به آن استوار است و به آن نام یکتای یگانه بی نظیر و بلندت که همه هستی را آکنده است ، همان نام پاکِ پاکیزه مبارک .11438.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( فی صفهِ أهلِ الضَّلالِ ) طبّ الأئمّه علیهم السلام به نقل از خالد عبسی : امام رضا علیه السلام این تعویذ (1) را به من آموخت و فرمود: «به برادران باایمانت بیاموز که این برای هر درد و رنجی ، کارساز است و آن ، این است:

خود را در پناه پروردگار زمین و پروردگار آسمان ، قرار می دهم؛ خود را در پناه کسی قرار می دهم که به برکت نام او ، هیچ دردی آسیب نمی رساند؛ خود را در پناه کسی قرار می دهم که نامش برکت و درمان است » . .

1- .تعویذ : دعا و حِرزی که برای حفاظت از دردهاو خطرها می خوانند و در آن ، به خدا پناه می برند . (م)

ص: 352

الفصل الثانی : أسباب البرکه2 / 1ما یوجِبُ بَرَکَهَ الحَیاهِأ التَّقویالکتاب«وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَی ءَامَنُواْ وَاتَّقَوْاْ لَفَتَحْنَا عَلَیْهِم بَرَکَتٍ مِّنَ السَّمَآءِ وَالأَْرْضِ وَلَکِن کَذَّبُواْ فَأَخَذْنَهُم بِمَا کَانُواْ یَکْسِبُونَ . (1) »

«وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُواْ التَّوْرَاهَ وَالاْءِنجِیلَ وَمَآ أُنزِلَ إِلَیْهِم مِّن رَّبِّهِمْ لَأَکَلُواْ مِن فَوْقِهِمْ وَمِن تَحْتِ أَرْجُلِهِم مِّنْهُمْ أُمَّهٌ مُّقْتَصِدَهٌ وَکَثِیرٌ مِّنْهُمْ سَآءَ مَا یَعْمَلُونَ . (2) »

«وَ مَن یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا * وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لاَ یَحْتَسِبُ وَ مَن یَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَلِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکُلِّ شَیْ ءٍ قَدْرًا . (3) »

.

1- .الأعراف : 96 .

2- .المائده : 66 .

3- .الطلاق : 2 و 3 .

ص: 353

فصل دوم: اسباب برکت

2 / 1آنچه موجب برکت زندگی است

الف پروا

فصل دوم: اسباب برکت2 / 1آنچه موجب برکت زندگی استالف پرواقرآن«و اگر مردمِ آبادی ها ایمان می آوردند و پروا پیشه می کردند ، برکت هایی از آسمان و زمین به روی آنان می گشودیم ، لیکن تکذیب کردند؛ ما هم آنان را به کیفر کارهایشان گرفتیم » .

«واگر آنان تورات و انجیل و آنچه را از سوی پروردگارشان بر آنان نازل شده بود، بر پا می داشتند، از بالای سر و از زیر پاهایشان] از نعمت های الهی [برخوردار می شدند . برخی از آنان ، گروهی میانه رو و بیشترشان زشت کردار بودند » .

«و هر کس از خداوند پروا کند ، خداوند برایش راه خروجی ] از مشکلات [قرار می دهد* و او را از جایی که گمان نمی کند ، روزی می بخشد؛ و هر کس بر خدا تکیه کند ، او برایش بس است . خداوند ، کار خویش را به سامان می رساند . به یقین ، خداوند برای هر چیزی ، اندازه ای قرار داده است » .

.

ص: 354

الحدیث11447.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام فی خُطبَهٍ یَحُثُّ فیها عَلَی التَّقوی : أمّا بَعدُ ، فَإِنّی اُوصیکُم بِتَقوَی اللّهِ . . . فَمَن أخَذَ بِالتَّقوی عَزَبَت عَنهُ الشَّدائِدُ بَعدَ دُنُوِّها . . . وتَحَدَّبَت عَلَیهِ الرَّحمَهُ بَعدَ نُفورِها ، وتَفَجَّرَت عَلَیهِ النِّعَمُ بَعدَ نُضوبِها ، ووَبَلَت عَلَیهِ البَرَکَهُ بَعدَ إرذاذِها . (1)11444.امام صادق علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :وَجَدنا فی کِتابِ عَلِیِّ بنِ الحُسَینِ علیهماالسلام : «أَلاَ إِنَّ أَوْلِیَآءَ اللَّهِ لاَ خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لاَ هُمْ یَحْزَنُونَ (2) » إذا أدَّوا فَرائِضَ اللّهِ ، وأخَذوا بِسُنَنِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله، وتَوَرَّعوا عَن مَحارِمِ اللّهِ، وزَهَدوا فی عاجِلِ زَهرَهِ الدُّنیا، ورَغِبوا فی ما عِندَ اللّهِ ، وَاکتَسَبُوا الطَّیِّبَ مِن رِزقِ اللّهِ ، لا یُریدونَ بِهِ التَّفاخُرَ وَالتَّکاثُرَ ، ثُمَّ أنفَقوا فی ما یَلزَمُهُم مِن حُقوقٍ واجِبَهٍ .

فَاُولئِکَ الَّذینَ بارَکَ اللّهُ لَهُم فی مَا اکتَسَبوا ، ویُثابونَ عَلی ما قَدَّموا لاِخِرَتِهِم . (3)11445.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام فی قَولِهِ تَعالی : «مِنْ حَیْثُ لاَ یَحْتَسِبُ» : أی یُبارِکُ لَهُ فی ما آتاهُ . (4)ب قِیادَهُ أهلِ البَیتِ11447.امام علی علیه السلام :الإمام الحسن علیه السلام :لَو أنَّ النّاسَ سَمِعوا قَولَ اللّهِ عز و جل ورَسولِهِ لَأَعطَتهُمُ السَّماءُ قَطرَها ، وَالأَرضُ بَرَکَتَها ، ولَمَا اختَلَفَ فی هذِهِ الاُمَّهِ سَیفانِ ، ولَأَکَلوها خَضراءَ خَضِرَهً إلی یَومِ القِیامَهِ . (5) .

1- .نهج البلاغه : الخطبه 198 ، بحار الأنوار : 70 / 284 / 6 .

2- .یونس : 62 .

3- .تفسیر العیّاشی : 2 / 124 / 31 عن برید العجلی ، بحار الأنوار : 69 / 277 / 11 .

4- .مجمع البیان : 10 / 460 ، بحار الأنوار : 70 / 281 .

5- .الأمالی للطوسی : 566 / 1174 عن عبد الرحمان بن کثیر عن الإمام الصادق عن أبیه عن جدّه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 10 / 142 / 5 .

ص: 355

ب پیشوایی اهل بیت

حدیث11449.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام در خطبه ای که در آن به تقوا برمی انگیزاند : امّا بعد ، شما را به پروای الهی سفارش می کنم ... . هر که پروا پیشه کند ، سختی ها ، پس از آن که نزدیک شده اند ، از او دور می شوند ... و رحمت ، پس از آن که کوچیده است ، به سویش باز می گردد و نعمت ها ، پس از آن که خشکیده اند ، بر او سرشار می شوند و برکت ، پس از آن که کاهش یافته است ، بر او سرازیر می گردد .11450.عنه علیه السلام :امام باقر علیه السلام :در کتابِ علی بن حسین علیهماالسلام چنین یافتیم : « «همانا اولیای الهی ، نه بیمی بر آنان است و نه اندوهگین می شوند» ، آن گاه که واجبات الهی را به جا آورند و به سنّت های پیامبر خدا عمل کنند و از حرام های الهی بپرهیزند و در جلوه (شکوفاییِ) دنیای کنونی ، پارسایی ورزند و به آنچه پیش خداست ، دل ببندند و در پی رزق پاکیزه خدا باشند ، بی آن که خواستار فخر نمودن و مال اندوزی باشند. آن گاه آنچه از حقوق واجب بر عهده آنان است ، ادا کنند .

آنان ، کسانی هستند که خداوند به آنان در آنچه به دست آورده اند ، برکت داده است ، و بر آنچه برای آخرت خویش ، پیش فرستاده اند، پاداش می یابند» .11451.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام درباره کلام خداوند: «هر کس از خداوند پروا کند ، خداوند ... او را از جایی که گمان نمی کند ، روزی می بخشد» : یعنی در آنچه به آنان داده ، برکت قرار می دهد .ب پیشوایی اهل بیت11453.عنه علیه السلام :امام حسین علیه السلام :اگر مردم سخن خدا و پیامبرش را می شنیدند ، آسمانْ بارانش را ، و زمینْ برکتش را به آنان می بخشید و هرگز در این امّت ، اختلاف و زد و خورد پیش نمی آمد و همه از نعمت سرسبز دنیا تا روز قیامت ، برخوردار می شدند .

.

ص: 356

11454.عنه علیه السلام :الإمام الحسین علیه السلام فی بَیانِ ما یَحدُثُ فی زَمَنِ ظُهورِ الإِمامِ الحُجَّهِ علیه السلام: ولَتَنزِلَنَّ البَرَکَهُ مِنَ السَّماءِ إلَی الأَرضِ حَتّی إنَّ الشَّجَرَهَ لَتَقصِفُ مِمّا یَزیدُ اللّهُ فیها مِنَ الثَّمَرَهِ .

ولَتُؤکَلُ ثَمَرَهُ الشِّتاءِ فِی الصَّیفِ ، وثَمَرَهُ الصَّیفِ فِی الشِّتاءِ وذلِکَ قَولُهُ تَعالی : «وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَی ءَامَنُواْ وَاتَّقَوْاْ لَفَتَحْنَا عَلَیْهِم بَرَکَتٍ مِّنَ السَّمَآءِ وَالأَْرْضِ وَلَکِن کَذَّبُواْ (1) » . (2)11455.الإمامُ الهادیُّ علیه السلام :أنساب الأشراف عن أبی عمرو الجونی :قالَ سَلمانُ الفارِسِیُّ حینَ بویِعَ أبو بَکرٍ : «کرداذ وناکرداذ» ؛ أی عَمِلتُم وما عَمِلتُم ، لَو بایَعوا عَلِیّا لَأَکَلوا مِن فَوقِهِم ومِن تَحتِ أرجُلِهِم . (3)11448.امام علی علیه السلام :شرح نهج البلاغه :إنَّ سَلمانَ وَالزُّبَیرَ وَالأَنصارَ کانَ هَواهُم أن یُبایِعوا عَلِیّا علیه السلام بَعدَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، فَلَمّا بویِعَ أبو بَکرٍ قالَ سَلمانُ : أصَبتُمُ الخِبرَهَ وأخطَأتُمُ المَعدِنَ . . . وقالَ یَومَئِذٍ : أصَبتُم ذَا السِّنِّ مِنکُم ، وأخطَأتُم أهلَ بَیتِ نَبِیِّکُم ، لَو جَعَلتُموها فیهِم مَا اختَلَفَ عَلَیکُمُ اثنانِ ، ولَأَکَلتُموها رَغَدا. (4)راجع : ص 466 (الإنسان والبرکه / أهل البیت) .

.

1- .الأعراف : 96 .

2- .مختصر بصائر الدرجات : 51 عن أبی سعید سهل رفعه إلی الإمام الباقر علیه السلام ، الخرائج والجرائح : 2 / 849 / 63 عن جابر عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلاموفیه «یرید اللّه » بدل «یزید اللّه » ، بحار الأنوار : 53 / 63 / 52 .

3- .أنساب الأشراف : 2 / 274 ؛ الإیضاح : 457 عن ابن عمر ، الاحتجاج : 1 / 192 / 37 عن أبان بن تغلب عن الإمام الصادق علیه السلام کلاهما نحوه .

4- .شرح نهج البلاغه : 2 / 49 و ج6 / 43 وراجع الاحتجاج : 1 / 217 / 38 .

ص: 357

11450.امام علی علیه السلام :امام حسین علیه السلام در بیان آنچه هنگام ظهور امام زمان علیه السلام رخ می دهد : برکت از آسمان به سوی زمین فرو می ریزد ، تا آن جا که درخت ، از میوه فراوانی که خداوند در آن می افزاید ، می شکند .

] مردم،] میوه زمستان را در تابستان و میوه تابستان را در زمستان می خورند و این ، معنای سخن خداوند است که: «و اگر مردمِ آبادی ها ایمان می آوردند و پروا پیشه می کردند ، برکت هایی از آسمان و زمین به روی آنان می گشودیم ؛ لیکن تکذیب کردند» .11451.امام علی علیه السلام :أنساب الأشراف به نقل از ابو عمرو جونی : وقتی با ابو بکر بیعت شد ، سلمان گفت: «کرداد و نکرداد ؛ یعنی کردید و نکردید! اگر با علی علیه السلامبیعت می کردند ، از بالای سر و زیر پایشان [ از نعمت های الهی ]برخوردار می شدند» .11452.امام علی علیه السلام :شرح نهج البلاغه :سلمان ، زبیر و انصار مایل بودند که پس از پیامبر صلی الله علیه و آله ، با علی علیه السلام بیعت کنند . چون مردم با ابو بکر بیعت کردند ، سلمان گفت: «به خبره دست یافتید؛ امّا سرچشمه را از دست دادید» . و آن روز گفت: «در پیِ سالخورده خویش رفتید؛ امّا درباره خاندان پیامبرتان بیراهه رفتید . اگر حکومت را در این خاندان قرار داده بودید ، هرگز دو نفر هم اختلاف نمی کردند و از نعمت الهی ، فراوان برخوردار می شدید» .ر . ک : ص 467 (انسان و برکت / اهل بیت) .

.

ص: 358

ج العَدل11455.امام هادی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :بِالعَدلِ تَتَضاعَفُ البَرَکاتُ . (1)11456.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :العَدلُ أغنَی الغَناءِ . (2)11457.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ النّاسَ یَستَغنونَ إذا عُدِلَ بَینَهُم ، وتُنزِلُ السَّماءُ رِزقَها ، وتُخرِجُ الأَرضُ بَرَکَتَها بِإِذنِ اللّهِ تَعالی . (3)2 / 2ما یوجِبُ بَرَکَهَ العُمُرِأ حُسنُ العَمَلِ11457.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :بَرَکَهُ العُمُرِ فی حُسنِ العَمَلِ . (4)راجع : ص 406 (الأعمال والبرکه / تحسین العمل) .

ب العَدلُ فِی الرَّعِیَّهِ11460.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن وَلِیَ مِن اُمورِ المُسلِمینَ شَیئا فَحَسُنَت سیرَتُهُ رُزِقَ الهَیبَهَ فی قُلوبِهِم... وإذا عَدَلَ فیهِم مُدَّ فی عُمُرِهِ (5) .ج صِلَهُ الرَّحِمِ11462.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن سَرَّهُ أن یُنسَأَ لَهُ فی عُمُرِهِ ویُوَسَّعَ لَهُ فی رِزقِهِ فَلیَتَّقِ اللّهَ وَلیَصِل رَحِمَهُ. (6) .

1- .غرر الحکم : 4211 ، عیون الحکم والمواعظ : 188 / 3858 .

2- .غرر الحکم : 686 ، عیون الحکم والمواعظ : 42 / 1002 .

3- .الکافی : 3 / 568 / 6 ، تهذیب الأحکام : 4 / 136 / 380 کلاهما عن ابن أبی یعفور ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 53 / 1677 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر علیه السلام ، المقنعه : 280 وزاد فیه «علیهم» بعد «تنزل» .

4- .غرر الحکم : 4434 ، عیون الحکم والمواعظ : 195 / 3999 .

5- .ذیل تاریخ بغداد: 2 / 136 / 419 عن ابن عبّاس ، کنز العمّال: 6 / 14 / 14631 نقلاً عن الحکیم والدیلمی وابن النجار عن ابن عبّاس.

6- .الزهد للحسین بن سعید : 39 / 104 عن ابن أبی البلاد عن أبیه رفعه ، بحار الأنوار : 74 / 102 / 56 ؛ المستدرک علی الصحیحین : 4 / 177 / 7280 عن عاصم ، مسند ابن حنبل : 1 / 302 / 1212 ، المعجم الأوسط: 3/233/3014 کلاهما عن عاصم بن ضمره عن الإمام علیّ علیه السلامعنه صلی الله علیه و آله، کنز العمّال : 3/365/6968.

ص: 359

ج عدالت

2 / 2آنچه موجب برکت عمر است

الف نیکو کار کردن

ب دادگری میان مردم

ج صله رحم

ج عدالت11460.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :به سبب عدالت ، برکت ها افزونی می یابند .11461.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :دادگری ، سرشارترین بی نیازی است .11462.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :اگر میان مردم دادگری شود ، همه بی نیاز می شوند ، آسمان روزی خود را فرو می ریزد ، و زمین به اذن پروردگار متعال ، برکت خویش را بیرون می آورد .2 / 2آنچه موجب برکت عمر استالف نیکو کار کردن11466.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام:برکت عمر، در نیکو کار کردن است.ر . ک : ص 407 (اعمال و برکت / نیکو ساختن عمل).

ب دادگری میان مردم11469.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:هر کس سرپرست بخشی از کارهای مسلمانان شود و شیوه اش نیکو باشد، در دل های آنان هیبت می یابد... و اگر در میان آنان به عدالت رفتار کند، عمرش افزون می گردد.ج صله رحم11465.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:هر کس خوش دارد که عمرش طولانی و روزی اش فراوان شود، از خدا پروا کند و صله رحم نماید.

.

ص: 360

11466.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ القَومَ لَیَکونونَ فَجَرَهً ولا یَکونونَ بَرَرَهً، فَیَصِلونَ أرحامَهُم فَتَنمی أموالُهُم وتَطولُ أعمارُهُم، فَکَیفَ إذا کانوا أبرارا بَرَرَهً؟! (1)11467.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :البِرُّ زِیادَهٌ فِی العُمُرِ. (2)11468.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام کانَ یَقولُ : إنَّ أفضَلَ ما یَتَوَسَّلُ بِهِ المُتَوَسِّلونَ الإِیمانُ بِاللّهِ ورَسولِهِ... وصِلَهُ الرَّحِمِ ؛ فَإِنَّها مَثراهٌ فِی المالِ ومَنسَأَهٌ فِی الأَجَلِ (3) .11469.امام صادق علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :ما نَعلَمُ شَیئا یَزیدُ فِی العُمُرِ إلاّ صِلَهَ الرَّحِمِ، حَتّی إنَّ الرَّجُلَ یَکونُ أجَلُهُ ثَلاثَ سِنینَ فَیَکونُ وَصولاً لِلرَّحِمِ ، فَیَزیدُ اللّهُ فی عُمُرِهِ ثَلاثینَ سَنَهً فَیَجعَلُها ثَلاثا وثَلاثینَ سَنَهً.

ویَکونُ أجَلُهُ ثَلاثا وثَلاثینَ سَنَهً فَیَکونُ قاطِعا لِلرَّحِمِ ، فَیَنقُصُهُ اللّهُ ثَلاثینَ سَنَهً ویَجعَلُ أجَلَهُ إلی ثَلاثِ سِنینَ (4) .11470.عنه علیه السلام :الأمالی عن داود بن کثیر الرقّی :کُنتُ جالِسا عِندَ أبی عَبدِ اللّهِ علیه السلامإذ قالَ مُبتَدِئا مِن قِبَلِ نَفسِهِ: یا داودُ ، لَقَد عُرِضَت عَلَیَّ أعمالُکُم یَومَ الخَمیسِ ، فَرَأَیتُ فی ما عُرِضَ عَلَیَّ مِن عَمَلِکَ صِلَتَکَ لاِبنِ عَمِّکَ فُلانٍ ، فَسَرَّنی ذلِکَ، إنّی عَلِمتُ صِلَتَکَ لَهُ أسرَعَ لِفَناءِ عُمُرِهِ وقَطعِ أجَلِهِ.

قالَ داودُ: وکانَ لِیَ ابنُ عَمٍّ مُعانِدا ناصِبا خَبیثا ، بَلَغَنی عَنهُ وعَن عِیالِهِ سوءُ حالٍ، فَصَکَکتُ لَهُ نَفَقَهً قَبلَ خُروجی إلی مَکَّهَ ، فَلَمّا صِرتُ فِی المَدینَهِ أخبَرَنی أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلامبِذلِکَ. (5) .

1- .الکافی: 2 / 155 / 21 عن عبد اللّه بن سنان عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 74 / 125 / 88 .

2- .مسند ابن حنبل: 5 / 441 / 16079 عن بعض بنی رافع بن مکیث، اُسد الغابه : 5 / 249 / 5087 ، الإصابه : 6 / 299 / 8638 کلاهما عن مکیث ؛ شرح الأخبار : 1 / 162 / 114 عن زید بن أرقم ، الزهد للحسین بن سعید : 38 / 101 عن عبد اللّه بن الولید الوصافی عن الإمام الباقر علیه السلام ، بحار الأنوار : 96 / 146 / 22 .

3- .من لایحضره الفقیه: 1 / 205 / 613، نهج البلاغه: الخطبه 110، علل الشرایع: 247 / 1 عن إبراهیم بن عمر یرفعه، الأمالی للطوسی: 216 / 380 عن أبی بصیر عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام ، بحار الأنوار: 77 / 398 / 21.

4- .الکافی: 2 / 152 / 17 ، الاُصول الستّه عشر : 169 نحوه وکلاهما عن إسحاق بن عمّار والأخیر عن أبی الحسن علیه السلام ، بحار الأنوار : 74 / 121 / 85 .

5- .الأمالی للطوسی: 413/929، بصائر الدرجات: 429/3، الخرائج والجرائح: 2/612/8 کلاهما نحوه، المناقب لابن شهرآشوب: 4/227 وفیه «ناصبیّا معاندا» بدل «معاندا ناصبا خبیثا»، بحارالأنوار: 23/339/12.

ص: 361

11471.عنه علیه السلام ( کانَ إذا صامَ تَطَیَّبَ بالطِّیبِ و یقولُ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:همانا یک گروه که گنهکارند و نه نیکوکار، آن گاه که به خویشاوندان خود رسیدگی می کنند ، اموالشان افزون و عمرهایشان طولانی می شود، تا چه رسد به آن که نیکان و نیکوکاران باشند!11472.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:نیکی، مایه افزایش عمر است.11473.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام می فرمود : برترین چیزی که وسیله جویان به آن متوسّل می شوند، ایمان به خدا و پیامبرش... و صله رحم است، که مایه فزونی ثروت و تأخیر افتادن اجل است.11474.عنه علیه السلام :امام صادق صلی الله علیه و آله:ما چیزی را جز صله رحم نمی دانیم که عمر را بیفزاید، (1) تا آن جا که گاهی عمر کسی سه سال است، آن گاه اهل صله رحم می شود. خداوند هم سی سال بر عمرش می افزاید و آن را سی و سه سال می کند.

[ نیز ] گاهی عمر کسی سی و سه سال است. از خویشاوندانش می بُرد. خداوند هم سی سال از آن می کاهد و عمرش را به سه سال کاهش می دهد.11475.عنه علیه السلام :الأمالی به نقل از داوود بن کثیر رقی : نزد امام صادق علیه السلامنشسته بودم. امام علیه السلام از پیش خود، چنین سخن آغاز کرد: «ای داوود! روز پنجشنبه ، کارهای شما بر من عرضه شد. در میان کارهای تو که بر من عرضه شد، صله رحم تو نسبت به فلان پسر عمویت بود که مرا خوشحال ساخت. دانستم که صله رحم تو نسبت به او، مایه تباهیِ عمر او و به پایان رسیدن مهلتش می شود».

[ راوی خبر ، داوود ، می گوید: ]پسرعمویی داشتم که دشمن امام علیه السلام، ناصبی و خبیث بود. فهمیدم که وضع او و خانواده اش خوب نیست. پیش از آن که به سوی مکّه خارج شوم، برای او خرجی حواله کردم. چون به مدینه رسیدم، امام صادق علیه السلامآن را به من خبر داد. .

1- .مقصود، بیان اهمیّت و نقش صله رحم در طول عمر است، و گرنه طول عمر، عوامل متعدّدی دارد ، چنان که در سایر روایات این باب نیز از آنها یاد شده است .

ص: 362

11476.الإمامُ الکاظمُ علیه السلام :الاختصاص عن علیّ بن حمزه :إنَّ موسیَ بنَ جَعفَرٍ علیه السلام قالَ لِیَعقوبَ: ... أما إنَّ أخاکَ سَیَموتُ فی سَفَرِهِ قَبلَ أن یَصِلَ إلی أهلِهِ ، وسَتَندَمُ أنتَ عَلی ما کانَ مِنکَ ، وذاکَ أنَّکُما تَقاطَعتُما فَبُتِرَت أعمارُکُما .

فَقالَ لَهُ الرَّجُلُ: مَتی أجَلی؟

قالَ: کانَ أجَلُکَ قَد حَضَرَ حَتّی وَصَلتَ عَمَّتَکَ بِما وَصَلتَها بِهِ فَأَنسَأَ اللّهُ فی أجَلِکَ عِشرینَ سَنَهً. (1)11470.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن سَرَّهُ أن یَمُدَّ اللّهُ فی عُمُرِهِ وأن یَبسُطَ لَهُ فی رِزقِهِ فَلیَصِل رَحِمَهُ . (2)راجع : ص 420 (الأعمال والبرکه / صله الرحم) .

.

1- .الاختصاص : 90 ، رجال الکشّی : 2/742/831 ، مدینه المعاجز: 6/243/1982، بحار الأنوار: 48/36/7 .

2- .الکافی : 2 / 156 / 29 عن الوصّافی عن الإمام زین العابدین علیه السلام ، الخصال : 32 / 112 عن أنس ، عیون أخبار الرضا : 2 / 44 / 157 عن أحمد بن عامر الطائی وأحمد بن عبد اللّه الهروی وداود بن سلیمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلام عنه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 74 / 89 / 5 ؛ صحیح البخاری : 5 / 2232 / 5639 عن أبی هریره ، صحیح مسلم : 4 / 1982 / 21 ، سنن أبی داود : 2 / 133 / 1693 کلاهما عن أنس وفیها «أن ینسأ له فی أثره» بدل «أن یمدّ اللّه فی عمره» ، مسند ابن حنبل : 1 / 302 / 1212 عن عاصم بن ضمره عن الإمام علیّ علیه السلامعنه صلی الله علیه و آله ، کنز العمّال : 3 / 365 / 6965 .

ص: 363

11472.امام صادق علیه السلام :الاختصاص به نقل از علی بن حمزه : موسی بن جعفر علیهماالسلامبه یعقوب گفت: «... امّا برادرت، در مسافرتش پیش از آن که به خانواده اش برسد، می میرد و تو هم از کار خود، پشیمان خواهی شد؛ چرا که شما رابطه خویش را از هم بریده اید؛ پس عمرتان کوتاه شده است».

آن مرد پرسید: اجل من کیْ است؟

فرمود: «اجل تو فرا رسیده بود، تا آن که به عمّه ات نیکی رساندی. خداوند هم عمر تو را بیست سال افزود و اجلت را به تأخیر انداخت».11473.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:هر کس دوست می دارد که خداوند ، عمرش را طولانی و روزی اش را گسترده سازد، صله رحم کند.ر . ک : ص 421 (اعمال و برکت / صله رحم) .

.

ص: 364

د بِرُّ الوالِدَینِ11476.امام کاظم علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن بَرَّ والِدَیهِ طوبی لَهُ! زادَ اللّهُ فی عُمُرِهِ (1) .11477.الإمامُ الرِّضا علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :یَابنَ آدَمَ ابرَر والِدَیکَ وصِل رَحِمَکَ ؛ یُیَسَّر لَکَ یُسرُکَ ، ویُمَدَّ لَکَ فی عُمُرِکَ (2) .11478.سنن النسائی عن أنس بن مالک :عنه صلی الله علیه و آله :کانَ فی ما أعطَی اللّهُ تَعالی موسی فِی الأَلواحِ : ... وَاشکُر لی ولِوالِدَیکَ ؛ أقِکَ المَتالِفَ، واُنسِئ لَکَ فی عُمُرِکَ، واُحیِکَ حَیاهً طَیِّبَهً، وأقلِبکَ إلی خَیرٍ مِنها (3) .11479.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :إن أحبَبتَ أن یَزیدَ اللّهُ فی عُمُرِکَ فَسُرَّ أبَوَیکَ (4) .ه بِرُّ الأَهلِ11481.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :مَن حَسُنَ بِرُّهُ بِأَهلِهِ زادَ اللّهُ فی عُمُرِهِ. (5)و الصَّدَقَه11478.سنن النسائی ( به نقل از أنس بن مالک ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ صَدَقَهَ المُسلِمِ تَزیدُ فِی العُمُرِ ، وتَمنَعُ میتَهَ السّوءِ ، ویُذهِبُ اللّهُ بِهَا الکِبرَ وَالفَخرَ . (6) .

1- .المستدرک علی الصحیحین : 4/170/7257، الأدب المفرد: 20/22 ، المعجم الکبیر : 20 / 199 / 447 کلّها عن معاذ ، کنز العمّال : 16 / 468 / 45483 ؛ روضه الواعظین : 403 .

2- .الفردوس : 5 / 282 / 8190 عن أبی هریره ، المصنف لابن أبی شیبه : 6 / 97 / 4 نحوه عن کعب من دون إسناد إلیه صلی الله علیه و آله ؛ عوالی اللآلی : 1 / 270 / 82 نحوه .

3- .تاریخ دمشق : 61 / 128 عن جابر بن عبد اللّه ، کنز العمّال : 16 / 475 / 45522 ؛ بحار الأنوار : 13 / 358 / 63 نقلاً عن کشف الغمّه عن جابر بن عبد اللّه .

4- .الزهد للحسین بن سعید : 33 / 87 ، بحار الأنوار : 74 / 81 / 84.

5- .الکافی: 8/219/269 عن مثنی الحنّاط، الأمالی للطوسی: 245/420 عن الحسن بن زیاد الصیقل، إرشاد القلوب: 1/134 ، الخصال: 88 / 21 عن محمّد بن مسلم ، تاریخ الیعقوبی: 2 / 95 مع اختلاف یسیر فی اللفظ.

6- .المعجم الکبیر : 17 / 22 / 31 عن عمرو بن عوف ، کنز العمّال : 6 / 371 / 16111 .

ص: 365

د نیکی به پدر و مادر

ه نیکی به خانواده

و صدقه

د نیکی به پدر و مادر11480.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:هر کس به پدر و مادرش نیکی کند، خوشا به حالش! خداوند، عمرش را می افزاید.11481.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:ای فرزند آدم! به پدر و مادرت نیکی کن و صله رحم داشته باش تا خداوند کارت را آسان و عمرت را طولانی بگرداند.11482.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:در آنچه خدای متعال در «الواح» به موسی علیه السلامعطا کرد، [ از جمله ] چنین بود: «... مرا و پدر و مادرت را سپاسگزاری کن، تا از نابود شدن ها نگاهت دارم و عمرت را طولانی سازم و با حیاتی پاک، زنده بدارمت و تو را از این زندگی به فرجامی بهتر ببرم».11483.عنه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام:اگر دوست داری که خداوندْ عمرت را زیاد کند، پدر و مادرت را شاد کن.ه نیکی به خانواده11485.عنه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام:هر کس نیکی اش به خانواده اش خوب باشد، خداوند بر عمرش می افزاید.و صدقه11482.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:صدقه دادن مسلمان، عمر را می افزاید، جلوی مرگ بد را می گیرد . خداوند به سبب آن، تکبّر و فخر را از بین می برد.

.

ص: 366

11483.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :بِالصَّدَقَهِ تُفسَحُ الآجالُ (1) .11484.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ صَدَقَهَ اللَّیلِ تُطفِئُ غَضَبَ الرَّبِّ ، وتَمحُو الذَّنبَ العَظیمَ ، وتُهَوِّنُ الحِسابَ، وصَدَقَهَ النَّهارِ تُثمِرُ المالَ وتَزیدُ فِی العُمُرِ (2) .ز صَنائِعُ المَعروفِ11486.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیهماالسلام :کَثرَهُ اصطِناعِ المَعروفِ تَزیدُ فِی العُمُرِ وتَنشُرُ الذِّکرَ (3) .11487.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :مَن یَموتُ بِالذُّنوبِ أکثَرُ مِمَّن یَموتُ بِالآجالِ، ومَن یَعیشُ بِالإِحسانِ أکثَرُ مِمَّن یَعیشُ بِالأَعمالِ (4) . (5)11488.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الکاظم علیه السلام :کانَ فی بَنی إسرائیلَ رَجُلٌ صالِحٌ وکانَت لَهُ امرَأَهٌ صالِحَهٌ ، فَرَأی فِی النَّومِ أنَّ اللّهَ تَعالی قَد وَقَّتَ لَکَ مِنَ العُمُرِ کَذا وکَذا سَنَهً ، وجَعَلَ نِصفَ عُمُرِکَ فی سَعَهٍ ، وجَعَلَ النِّصفَ الآخَرَ فی ضیقٍ ، فَاختَر لِنَفسِکَ إمَّا النِّصفَ الأَوَّلَ وإمَّا النِّصفَ الأَخیرَ .

فَقالَ الرَّجُلُ : إنَّ لی زَوجَهً صالِحَهً وهِیَ شَریکَتی فِی المَعاشِ فَاُشاوِرُها فی ذلِکَ وتَعودُ إلَیَ فَاُخبِرُکَ .

فَلَمّا أصبَحَ الرَّجُلُ قالَ لِزَوجَتِهِ : رَأَیتُ فِی النَّومِ کَذا وکَذا .

فَقالَت : یا فُلانُ ، اختَرِ النِّصفَ الأَوَّلَ وتَعَجَّلِ العافِیَهَ ؛ لَعَلَّ اللّهَ سَیَرحَمُنا ویُتِمُّ لَنَا النِّعمَهَ .

فَلَمّا کانَ فِی اللَّیلَهِ الثّانِیَهِ أتَی الآتی فَقالَ : مَا اختَرتَ؟

فَقالَ : اِختَرتُ النِّصفَ الأَوَّلَ .

فَقالَ : ذلِکَ لَکَ .

فَأَقبَلَتِ الدُّنیا عَلَیهِ مِن کُلِّ وَجهٍ ، ولَمّا ظَهَرَت نِعمَتُهُ قالَت لَهُ زَوجَتُهُ : قَرابَتُکَ وَالمُحتاجونَ فَصِلهُم وبَرَّهُم ، وجارُکَ وأخوکَ فُلانٌ فَهَبهُم .

فَلَمّا مَضی نِصفُ العُمُرِ وجازَ حَدُّ الوَقتِ رَأَی الرَّجُلَ الَّذی رَآهُ أوَّلاً فِی النَّومِ ، فَقالَ لَهُ : إنَّ اللّهَ تَعالی قَد شَکَرَ لَکَ ذلِکَ ولَکَ تَمامَ عُمُرِکَ سَعَهٌ مِثلُ ما مَضی . (6) .

1- .غرر الحکم: 4239 ، عیون الحکم والمواعظ : 187 / 3839.

2- .الکافی : 4 / 9 / 3 ، تهذیب الأحکام : 4 / 105 / 300 ، ثواب الأعمال : 174 / 2 کلّها عن معلّی بن خنیس ، بحار الأنوار : 96 / 125 / 39.

3- .غرر الحکم: 7113 ، عیون الحکم والمواعظ : 390 / 6601.

4- .کذا فی المصدر ، وفی البحار نقلاً عن المصدر «بالأعمار» ، وکذا فی تنبیه الخواطر ، وهو الأنسب .

5- .الأمالی للطوسی: 701 / 1498، تنبیه الخواطر: 2 / 87 کلاهما عن فضیل بن یسار عن رجل، بحار الأنوار: 5 / 140 / 6.

6- .قصص الأنبیاء : 182 / 221 عن عبد الرحمان بن الحجّاج ، بحار الأنوار : 96 / 162 / 6 .

ص: 367

ز انجام دادن کارهای نیک

11489.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام:به سبب صدقه، عمرها وسعت می یابند.11490.عنه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام:صدقه در شب، خشم پروردگار را فرو می نشاند و گناه بزرگ را محو می کند و حساب را آسان می سازد؛ و صدقه در روز، مال را افزایش می دهد و بر عمر می افزاید.ز انجام دادن کارهای نیک11492.مکارم الأخلاق :امام علی علیه السلام:زیاد کار نیک انجام دادن، عمر را می افزاید و نام را پرآوازه می سازد.11493.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام صادق علیه السلام:آنان که با گناهان می میرند، بیش از مردگانِ به اجل هایند، و آنان که با نیکوکاری زندگی می کنند، بیش از زندگانِ به عمرهایند. (1)11494.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام کاظم علیه السلام:در بنی اسرائیل، مرد نیکی بود که همسری نیک داشت . در خواب دید که به او می گویند: «خداوند برایت فلان مقدار عمر قرار داده است و نیمی از عمر تو را در گشایش، و نیم دیگر را در تنگی گذارده است. برای خودت نیمه اوّل یا نیمه دیگر را انتخاب کن».

آن مرد گفت: من همسر نیکوکاری دارم که شریک زندگی من است. با او مشورت می کنم و وقتی برمی گردی، خبرت می دهم.

صبح که شد، آن مرد به همسرش گفت: در خواب ، چنین دیدم.

زنش گفت: فلانی! نیمه اوّل را برگزین و در انتخابِ عافیت بشتاب؛ باشد که خداوند بر ما ترحّم کند و نعمت را بر ما کامل سازد.

شب دوم که شد، آن که به خواب مرد آمده بود، آمد و گفت: «چه برگزیدی؟» .

گفت: نیمه اوّل را برگزیدم.

گفت: «باشد؛ خواسته ات پذیرفته است».

پس، دنیا از هر طرف به او روی آورد و چون نعمتش آشکار شد، همسرش به او گفت: با خویشاوندان خود و به نیازمندان، صله رحم و نیکی کن و به فلان همسایه ات و برادرت بخشش کن.

چون نیمی از عمر [ مَرد ] گذشت و از اندازه آن وقت، بیشتر سپری شد، او همان مردی را که در خواب دیده بود، دید و آن مرد به او گفت: «خدای متعال، کار تو را سپاس گفت و همه عمرت را مثل گذشته در گشایش قرار داد».

.

1- .ترجمه این کلمه ، بر اساس متن بحار الأنوار که صحیح تر است انجام گرفته است .

ص: 368

ح حُسنُ الجِوارِ11488.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :حُسنُ الجِوارِ زِیادَهٌ فِی الأَعمارِ ، وعِمارَهُ الدِّیارِ (1) .ط قِصَرُ الآمالِ11490.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :طالَ عُمُرُ مَن قَصُرَ رَجاهُ . (2) .

1- .الکافی: 2 / 667 / 7 عن أبی مسعود وص 152 / 14 عن الحکم الحنّاط نحوه ، مشکاه الأنوار : 374/1226 ، بحار الأنوار: 74/120/82؛ مسند ابن حنبل: 9/504/25314 عن عائشه نحوه، کنز العمّال: 3/356/6910.

2- .المواعظ العددیه : 58 .

ص: 369

ح خوشرفتاری با همسایه

ط کوتاهی آرزوها

ح خوش رفتاری با همسایه11492.مکارم الأخلاق :امام صادق علیه السلام:خوش رفتاری با همسایه، مایه فزونی عمرها و آبادی سرزمین هاست.ط کوتاهی آرزوها11494.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام:هر که آرزویش کوتاه باشد، عمرش طولانی می شود.

.

ص: 370

ی نیّت إدمان الحجّ11496.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :مَن رَجَعَ مِن مَکَّهَ وهُوَ یَنوِی الحَجَّ مِن قابِلٍ زیدَ فی عُمُرِهِ (1) .ر . ک : ص 140 (أسباب الخیر / المبادئ العلمیّه والأخلاقیّه) .

ک زِیارَهُ الحُسَینِ11497.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( لَمّا ذُکِرَ عِندَهُ اختِلافُ الناسِ ) الإمام الباقر علیه السلام :مُروا شیعَتَنا بِزِیارَهِ قَبرِ الحُسَینِ علیه السلام؛ فَإِنَّ إتیانَهُ یَزیدُ فِی الرِّزقِ، ویَمُدُّ فِی العُمُرِ، ویَدفَعُ مَدافِعَ السّوءِ. (2)11497.امام علی علیه السلام ( چون در حضور آن حضرت سخن از تفاوت میان آدمیان به ) تهذیب الأحکام عن منصور بن حازم :سَمِعتُهُ یَقولُ : مَن أتی عَلَیهِ حَولٌ لَم یَأتِ قَبرَ الحُسَینِ علیه السلام نَقَصَ اللّهُ مِن عُمُرِهِ حَولاً، ولَو قُلتُ إنَّ أحَدَکُم یَموتُ قَبلَ أجَلِهِ بِثَلاثینَ سَنَهً لَکُنتُ صادِقا ؛ وذلِکَ أنَّکُم تَترُکونَ زِیارَتَهُ .

فَلا تَدَعوها یَمُدُّ اللّهُ فی أعمارِکُم ویَزیدُ (3) فی أرزاقِکُم، وإذا تَرَکتُم زِیارَتَهُ نَقَصَ اللّهُ مِن أعمارِکُم وأرزاقِکُم . فَتَنافَسوا فی زِیارَتِهِ ، ولا تَدَعوا ذلِکَ. (4)ل إسباغُ الوُضوءِ11499.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله لِأَنَسٍ : یا أنَسُ ، أسبِغِ الوُضوءَ یُزَد فی عُمُرِکَ. (5) .

1- .الکافی: 4 / 281 / 3 عن عبد اللّه بن سنان ، من لایحضره الفقیه : 2 / 220 / 2223 .

2- .تهذیب الأحکام : 6 / 42 / 86 عن محمّد بن مسلم ، بحار الأنوار : 101 / 48 / 17 .

3- .کذا فی المصدر ، وفی المزار للمفید «یزد» .

4- .تهذیب الأحکام : 6 / 43 / 91 عن منصور بن حازم ، المزار للمفید : 22 / 2 ، کامل الزیارات : 285 / 457 ، المزار الکبیر : 343 ، بحار الأنوار : 101 / 47 / 11.

5- .المعجم الأوسط : 5 / 328 / 5453 ، مسند أبی یعلی : 4 / 177 / 4167 ، مسند الشهاب : 1 / 377 ، تاریخ دمشق : 9 / 344 کلّها عن أنس ، کنز العمّال: 15 / 909 / 43571.

ص: 371

ی نیّت استمرار حج

ک زیارت حسین علیه السلام

ل کامل گرفتن وضو

ی نیّت استمرار حج11501.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام:هر کس از مکّه برگردد، در حالی که تصمیم دارد سال بعد هم به حج برود، بر عمرش افزوده می شود.ر . ک : ص 141 (اسباب نیکی / ریشه های عملی و اخلاقی) .

ک زیارت حسین علیه السلام11504.عنه علیه السلام :امام باقر علیه السلام:پیروان ما را به زیارت قبر حسین علیه السلام فرمان دهید؛ چرا که زیارت آن، رزق را می افزاید، عمر را طولانی می کند و از حوادث ناگوار جلوگیری می نماید.11505.عنه علیه السلام :تهذیب الأحکام به نقل از منصور بن حازم : از او (معصوم علیه السلام) شنیدم که می گفت: «هر که یک سال بر او بگذرد و به زیارت قبر حسین علیه السلامنرود، خداوند یک سال از عمر او می کاهد و اگر بگویم که یکی از شما سی سال، پیش از اجل خود می میرد، راست گفته ام و این، برای آن است که زیارت او علیه السلامرا ترک می کنید.

پس زیارتش را ترک نکنید تا خداوند ، عمرهای شما را طولانی و روزی های شما را افزون کند، و هرگاه زیارتش را ترک کنید، خداوند از عمرها و روزی های شما می کاهد. پس در زیارت او علیه السلاماز یکدیگر پیشی بگیرید و آن را ترک نکنید».ل کامل وضو گرفتن11499.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به اَنَس : ای انس! وضو را کامل بگیر (به اندازه کافی آب برای شستن اعضای وضو به کار ببر) تا عمرت افزون شود.

.

ص: 372

م دَوامُ الطَّهارَهِ11501.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله لِأَنَسٍ : یا أنَسُ ، أکثِر مِنَ الطَّهورِ یَزِدِ اللّهُ فی عُمُرِکَ. (1)ن تَجَنُّبُ البَوائِقِ11503.امام علی علیه السلام :الإمام الرضا علیه السلام :قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ علیهماالسلام : تَجَنَّبُوا البَوائِقَ یُمَدَّ لَکُم فِی الأَعمارِ (2) .س الصَّلاهُ فی مَسجِدِ السَّهلَهِ11505.امام علی علیه السلام :الإمام زین العابدین علیه السلام :مَن صَلّی فی مَسجِدِ السَّهلَهِ رَکعَتَینِ زادَ اللّهُ عز و جل فی عُمُرِهِ سَنَتَینِ (3) .ع الدُّعاء11507.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ... طولَ العُمُرِ ودَوامَ الیُسرِ (4) .11508.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه علیه السلام فی دُعائِهِ فی کُلِّ لَیلَهٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ : وأن تَجعَلَ فی ما تَقضی وتُقَدِّرُ مِنَ الأَمرِ المَحتومِ فِی الأَمرِ الحَکیمِ فی لَیلَهِ القَدرِ مِنَ القَضاءِ الَّذی لا یُرَدُّ ولا یُبَدَّلُ ؛ أن تُطیلَ عُمُری (5) . .

1- .الأمالی للمفید: 60 / 5 ، مکارم الأخلاق : 1 / 99 / 186 کلاهما عن أنس ، بحار الأنوار : 69 / 396 / 81 .

2- .عیون أخبار الرضا : 2 / 36 / 90 عن أحمد بن الحسن الحسینی عن الإمام العسکری عن آبائه علیهم السلام ، مسند زید : 473 ، بحار الأنوار : 68 / 19 / 28 .

3- .المزار للمفید : 14 ، المزار الکبیر : 134 / 6 ، فضل الکوفه ومساجدها : 43 ، بحار الأنوار : 100 / 436 / 6 .

4- .الکافی: 4 / 166 / 6 ، من لایحضره الفقیه : 2 / 166 / 2032 ، تهذیب الأحکام : 3 / 123 / 267 ، الإقبال : 1 / 431 وفیهما «وحسن الشکر» بعد «وطول العمر» وکلّها عن أبی بصیر ، بحار الأنوار : 98 / 177 / 2 .

5- .الکافی : 4 / 161 / 3 ، تهذیب الأحکام : 3 / 102 / 264 ، مصباح المتهجّد : 630 / 708 کلّها عن محمّد بن عطیه ، الإقبال : 1 / 144 .

ص: 373

م پیوسته با وضو بودن

ن پرهیز از فتنه گری

س نماز در مسجد سهله

ع دعا

م پیوسته با وضو بودن11510.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( لِرَجُلَینِ تَخاصَما بحَضرَتِهِ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به اَنَس : ای انس! زیاد وضو بگیر تا خداوند، عمرت را بیفزاید.ن پرهیز از فتنه گری11506.امام علی علیه السلام :امام رضا علیه السلام:امام صادق علیه السلام فرمود: «از فتنه ها و بدی ها بپرهیزید تا عمرهای شما طولانی شود».س نماز در مسجد سهله11508.امام صادق علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلام:هر کس در مسجد سهله دو رکعت نماز بخواند، خداوند دو سال بر عمر او می افزاید.ع دعا11510.امام صادق علیه السلام ( به دو نفر که در حضور ایشان بحث و جدل می کردند ) امام صادق علیه السلام:خداوندا! طول عمر و دوام توانگری را... از تو می خواهم.11511.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام در دعای هر شب ماه رمضان : و [ از تو می خواهم ] در آنچه حتمی و مقدّر می کنی، از فرمانِ حتمی در کار حکیمانه در شب قدر، از تقدیری که برنمی گردد و عوض نمی شود، چنین قرار دهی که عمرم را طولانی کنی.

.

ص: 374

2 / 3جَوامِعُ ما یوجِبُ بَرَکَهَ العُمُرِ11513.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله حینَ سَأَلَهُ عَلِیٌّ علیه السلام عَن قَولِ اللّهِ: «یَمْحُواْ اللَّهُ مَا یَشَآءُ وَیُثْبِتُ وَ عِندَهُ أُمُّ الْکِتَبِ (1) » : لاَُقِرَّنَّ عَینَکَ بِتَفسیرِها ، ولاَُقِرَّنَّ عَینَ اُمَّتی مِن بَعدی بِتَفسیرِها : الصَّدَقَهُ (2) عَلی وَجهِها، وبِرُّ الوالِدَینِ ، وَاصطِناعُ المَعروفِ ؛ یُحَوِّلُ الشَّقاءَ سَعادَهً ، ویَزیدُ فِی العُمُرِ (3) .11514.الدرّ المنثور عن أنَسٍ :عنه صلی الله علیه و آله :مَن سَرَّهُ أن یُمَدَّ فی عُمُرِهِ، وأن یُبسَطَ لَهُ فی رِزقِهِ ؛ فَلیَصِل رَحِمَهُ (4) .11515.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن اُلهِمَ الصِّدقَ فی کَلامِهِ، وَالإِنصافَ مِن نَفسِهِ، وبِرَّ والِدَیهِ، ووَصلَ رَحِمِهِ ؛ اُنسِئَ لَهُ أجَلُهُ ، ووُسِّعَ عَلَیهِ فی رِزقِهِ ، ومُتِّعَ بِعَقلِهِ، ولُقِّنَ حُجَّتَهُ وَقتَ مُساءَلَتِهِ (5) .11516.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :صِلَهُ الرَّحِمِ وحُسنُ الخُلُقِ وحُسنُ الجِوارِ ؛ یَعمُرنَ الدِّیارَ ، ویَزِدنَ فِی الأَعمارِ (6) . .

1- .الرعد : 39 .

2- .فی المصدر : «الصدق» ، والصحیح ما أثبتناه کما فی بقیه المصادر .

3- .سبل الهدی والرشاد : 9 / 235 عن الإمام علی علیه السلام ، الدرّ المنثور : 4 / 661 وفی ذیله «ویقی مصارع السوء» ، کنز العمّال: 2 / 441 / 4444 ؛ تفسیر المیزان : 11 / 380 .

4- .الکافی : 2 / 156 / 29 عن الوصافی عن الإمام زین العابدین علیه السلام ، عدّه الداعی : 76 وفیه «فلیصل أبویه فإنّ صلتهما من طاعه اللّه » بدل «فلیصل رحمه» ، بحار الأنوار : 74 / 85 / 96 ؛ المستدرک علی الصحیحین : 4 / 177 / 7280 عن عاصم نحوه ، کنز العمّال : 3 / 365 / 6968 .

5- .أعلام الدین : 265 ، معدن الجواهر : 40 .

6- .مکارم الأخلاق لابن أبی الدنیا : 103 / 329 عن عائشه ، کنز العمّال : 3 / 45 / 5408 نقلاً عن مسند ابن حنبل وسنن الترمذی عن أبی الدرداء وعائشه ؛ الکافی : 2 / 152 / 14 عن الإمام الصادق علیه السلاممن دون إسناد إلیه صلی الله علیه و آلهولیس فیه «حسن الخلق» ، بحار الأنوار : 74 / 120 / 82 .

ص: 375

2 / 3مجموعه آنچه مایه برکت عمر است

2 / 3مجموعه آنچه مایه برکت عمر است11514.الدرّ المنثور ( به نقل از اَنَس ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله هنگامی که علی علیه السلام از ایشان درباره این آیه: «خداوند، آنچه را بخواهد، محو می کند و ثابت می دارد، و کتاب اصلی (لوح محفوظ) نزد اوست» پرسید : با تفسیر آن، چشمانت را روشن می کنم و با تفسیر آن، چشم امّت خویش را پس از خودم، فروغ می بخشم: صدقه دادن به نحو شایسته، نیکی به پدر و مادر، و انجام دادن کار نیک [ ، که ]شقاوت را به سعادت تبدیل می کند و عمر را می افزاید.11515.امام باقر علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:هر کس میل دارد که عمرش طولانی و روزی اش فراوان گردد، با خویشاوندان خود صله رحم داشته باشد.11516.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:به هر کس الهام شود که در سخنش راست بگوید، رفتارش با دیگران منصفانه باشد ، به پدر و مادرش نیکی نماید ، و با بستگانش صله رحم کند، اجلش تأخیر می افتد، روزی اش گسترش می یابد، از عقلش بهره مند می شود، و هنگام سؤال و جواب [ مأموران الهی، ] به او حجّت (پاسخِ لازم) ، تلقین (یادآوری) می گردد.11517.الکافی :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:صله رحم، اخلاق نیکو و رفتار نیک با همسایه، خانه ها را آباد و عمرها را افزون می کند.

.

ص: 376

11518.الکافی :عنه صلی الله علیه و آله :حُسنُ الخُلُقِ وصِلَهُ الأَرحامِ وبِرُّ القَرابَهِ ؛ تَزیدُ فِی الأَعمارِ، وتَعمُرُ الدِّیارَ ولَو کانَ القَومُ فُجّارا (1) .11518.الکافی :الإمام علیّ علیه السلام :عَلَیکُم بِصَنائِعِ الإِحسانِ ، وحُسنِ البِرِّ بِذَوِی الرَّحِمِ وَالجیرانِ ؛ فَإِنَّهُما یَزیدانِ فِی الأَعمارِ ، ویَعمُرانِ الدِّیارَ (2) .11519.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام :صَدَقَهُ السِّرِّ تُطفِئُ غَضَبَ الرَّبِّ ، وبِرُّ الوالِدَینِ وصِلَهُ الرَّحِمِ یَزیدانِ فِی الأَجَلِ (3) .11519.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :البِرُّ وحُسنُ الخُلُقِ یَعمُرانِ الدِّیارَ ، ویَزیدانِ فِی الأَعمارِ (4) .11520.عنه صلی الله علیه و آله :الکافی عن زراره :سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ علیه السلام یَقولُ : ثَلاثَهٌ إن یَعلَمهُنَّ المُؤمِنُ کانَ زِیادَهً فی عُمُرِهِ ، وبَقاءَ النِّعمَهِ عَلَیهِ .

فَقُلتُ: وما هُنَّ؟

قالَ : تَطویلُهُ فی رُکوعِهِ وسُجودِهِ فی صَلاتِهِ ، وتَطویلُهُ لِجُلوسِهِ عَلی طَعامِهِ إذا (أ)طعَمَ عَلی مائِدَتِهِ ، وَاصطِناعُهُ المَعروفَ إلی أهلِهِ. (5)2 / 4ما یوجِبُ بَرَکَهَ الدّارِأ الاُضحِیَّهُ عِندَ البِناءِ11524.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن بَنی مَسکَنا فَلیَذبَح کَبشا سَمینا ، وَلیُطعِم لَحمَهُ المَساکینَ ، ثُمَّ یَقولُ : «اللّهُمَّ ادحَر عَنّی مَرَدَهَ الجِنِّ وَالإِنسِ وَالشَّیاطینِ ، وبارِک لَنا فی بُیوتِنا» إلاّ اُعطِیَ ما سَأَلَ . (6) .

1- .أعلام الدین : 294 ، نزهه الناظر : 15 / 27 ، بحار الأنوار : 77 / 172 / 8 .

2- .غرر الحکم : 6168 ، عیون الحکم والمواعظ : 342 / 5846 .

3- .الزهد للحسین بن سعید : 36 / 94 عن الوصافی ، بحار الأنوار : 74 / 82 / 89 .

4- .الکافی: 2 / 100 / 8 ، الزهد للحسین بن سعید : 29 / 72 ، حلیه الأبرار : 1 / 222 / 9 کلّها عن عبد اللّه بن سنان ، بحار الأنوار : 71 / 395 / 73 .

5- .الکافی : 4 / 49 / 15، المواعظ العددیه : 179 .

6- .الکافی : 6 / 299 / 20 عن السکونی عن الإمام الصادق علیه السلام ، ثواب الأعمال : 221 / 1 عن السکونی عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آله .

ص: 377

2 / 4آنچه مایه برکت خانه است

الف قربانی کردن به هنگام ساختنِ خانه

11520.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:اخلاق نیکو، صله رحم، و نیکی کردن به خویشاوندان، عمرها را می افزاید و خانه ها را آباد می سازد، هر چند که مردم، گنهکار باشند.11521.کنز العمّال ( به نقل از ابو هدبه از انس ) امام علی علیه السلام:بر شما باد انجام دادن کارهای نیک و نیکی کردنِ شایسته به خویشاوندان و همسایگان، که این دو کار، عمرها را افزون و خانه ها را آباد می سازد.11522.امام علی علیه السلام :امام باقر علیه السلام:صدقه پنهانی، خشم پروردگار را فرو می نشاند و نیکی کردن به پدر و مادر و صله رحم، عمر را طولانی می کنند.11523.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام:نیکی و اخلاق نیکو، خانه ها را آباد و عمرها را طولانی می سازند.11524.امام علی علیه السلام :الکافی به نقل از زراره : شنیدم که امام صادق علیه السلاممی فرمود: «سه چیز است که اگر مؤمن آنها را بداند [ و بدانها عمل کند ]، موجب افزایش عمر و پایداری نعمت بر او خواهد شد».

پرسیدم: آن سه چیز کدام اند؟

فرمود: «طول دادن رکوع و سجود در نمازش؛ طول دادن نشستن بر سر سفره خویش، آن گاه که دیگران را بر سر سفره خود غذا می دهد؛ و نیکی کردن به خانواده اش».2 / 4آنچه مایه برکت خانه استالف قربانی کردن به هنگام ساختنِ خانه11528.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:هر کس خانه ای می سازد، گوسفند چاقی قربانی کند و گوشت آن را به بینوایان دهد. سپس بگوید: «پروردگارا! سرکشانِ جن و انس و شیاطین را از من بران و این خانه را برای ما مبارک گردان». اگر چنین کند، آنچه خواسته است، عطایش کنند.

.

ص: 378

ب الإِطعام11530.عنه علیه السلام ( یَتَبَرَّأُ مِن الظُّلمِ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الرِّزقُ إلی مُطعِمِ الطَّعامِ أسرَعُ مِنَ السِّکّینِ إلی ذِروَهِ البَعیرِ ، وإنَّ اللّهَ تَعالی یُباهی بِمُطعِمِ الطَّعامِ المَلائِکَهَ . (1)راجع : ص 418 (الأعمال والبرکه / الإطعام) .

ج البَنات11526.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :ما مِن بَیتٍ فیهِ البَناتُ إلاّ نَزَلَت کُلَّ یَومٍ عَلَیهِ اثنَتا عَشرَهَ بَرَکَهً ورَحمَهً مِنَ السَّماءِ ، ولا تَنقَطِعُ زِیارَهُ المَلائِکَهِ مِن ذلِکَ البَیتِ ، یَکتُبونَ لِأَبیهِم کُلَّ یَومٍ ولَیلَهٍ عِبادَهَ سَنَهٍ . (2)راجع : ص 476 (الإنسان والبرکه / الصبیان) .

د التَّسلیمُ عِندَ دُخولِ البَیتِ11529.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا دَخَلَ أحَدُکُم بَیتَهُ فَلیُسَلِّم ؛ فَإِنَّهُ یَنزِلُهُ البَرَکَهُ وتَأنَسُهُ المَلائِکَهُ . (3)ه التَّسمِیَهُ بِأَسماءِ الأَنبِیاءِ11531.امام علی علیه السلام ( در همان خطبه ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا کانَ اسمُ بَعضِ أهلِ البَیتِ اسمَ نَبِیٍّ لَم تَزَلِ البَرَکَهُ فیهِم . (4) .

1- .تنبیه الخواطر : 1 / 171 عن عبد اللّه بن مسعود .

2- .جامع الأخبار : 285 / 765 عن أبی هریره .

3- .علل الشرایع : 583 / 23 عن یعقوب رفعه إلی الإمام علیّ علیه السلام ، مشکاه الأنوار : 341 / 1092 عن الإمام علیّ علیه السلام ، بحار الأنوار : 76 / 7 / 25 وص 175 / 2 .

4- .دعائم الإسلام : 2 / 188 / 682 عن الإمام الصادق علیه السلام .

ص: 379

ب اطعام

ج دختران

د سلام دادن به هنگام ورود به خانه

ه نامگذاری به نام پیامبران

ب اِطعام11533.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:[ شتابِ ] روزی به سوی اطعام کننده، سریع تر از [ فرو رفتن ]چاقو در کوهان شتر است و خداوند متعال بر فرشتگان، به [ وجود این] اطعام کننده مباهات می کند.ر . ک : ص 419 (کارها و برکت / اطعام).

ج دختران11536.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ خانه ای نیست که در آن دختران باشند ، مگر آن که هر روز از آسمان بر آن ، دوازده برکت و رحمت فرود می آید و دیدار فرشتگان از آن خانه قطع نمی شود [ ، ضمن آن که ]برای پدر آنان ، هر شب و روز ، عبادت یک سال را می نویسند .ر . ک : ص 477 (انسان و برکت / کودکان) .

د سلام دادن به هنگام ورود به خانه11539.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:هر گاه یکی از شما به خانه خود وارد می شود، سلام دهد؛ چرا که برکت می آورد و فرشتگان با آن، مأنوس می شوند.ه نامگذاری به نام پیامبران11533.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:هرگاه نام برخی از اهل خانه نام پیامبری باشد، در میان آنان پیوسته برکت خواهد بود.

.

ص: 380

11534.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن سَمّی بِاسمی یَرجو بَرَکَتی ویُمنی ، غَدَت عَلَیهِ البَرَکَهُ وراحَت إلی یَومِ القِیامَهِ . (1)و جَودَهُ المَوضِعِ وسَعَهُ السّاحَهِ وحُسنُ الجِوارِ11536.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :إنَّ لِلدّارِ شَرَفا ، وشَرَفُهَا السّاحَهُ الواسِعَهُ ، وَالخُلَطاءُ الصّالِحونَ . وإنَّ لَها بَرَکَهً، وبَرَکَتُها جَودَهُ مَوضِعِها، وسَعَهُ ساحَتِها ، وحُسنُ جِوارِ جیرانِها . (2)2 / 5الأَخلاقُ وَالبَرَکَهُأ حُسنُ النِّیَّهِ11540.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :مَن حَسُنَت نِیَّتُهُ زیدَ فی رِزقِهِ . (3)ب حُسنُ الخُلُقِ11542.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :حُسنُ الخُلُقِ وکَفُّ الأَذی یَزیدانِ فِی الرِّزقِ . (4)11543.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :فی سَعَهِ الأَخلاقِ کُنوزُ الأَرزاقِ . (5) .

1- .اُسد الغابه : 1 / 535 / 745 عن ابن جشیب عن أبیه ، کنز العمّال : 16 / 421 / 45221 نقلاً عن ابن أبی عاصم وأبی نعیم .

2- .مکارم الأخلاق : 1 / 273 / 830 عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 76 / 154 / 34 .

3- .الکافی : 2 / 105 / 11 عن الحسن بن زیاد الصیقل و ج 8 / 219 / 269 عن مثنّی الحنّاط ومحمّد بن مسلم ، تحف العقول : 295 عن الإمام الباقر علیه السلامو ص 388 عن الإمام الکاظم علیه السلام ، الأمالی للطوسی : 245 / 425 عن الحسن بن زیاد الصیقل ، کنز الفوائد : 2 / 197 عن الإمام علیّ علیه السلام ، الخصال : 87 / 21 عن محمّد بن مسلم ، بحار الأنوار : 70 / 205 / 15 .

4- .الفردوس : 2 / 140 / 2713 عن الإمام علیّ علیه السلام ؛ مشکاه الأنوار : 260 / 769 عن الإمام الصادق علیه السلامنحوه .

5- .الکافی: 8/23/4 عن جابر بن یزید عن الإمام الباقر علیه السلام، تحف العقول:98وص214،بحارالأنوار:77/287/1.

ص: 381

و جایگاه خوب، وسعت حیاط و همسایه شایسته

2 / 5اخلاق و برکت

الف نیّت نیک

ب اخلاق نیک

11544.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:هر که به نام من نامگذاری کند، برکت و خجستگیِ مرا امید داشته باشد . برکت به سوی او خواهد آمد و تا قیامت [ باقی ]خواهد بود.و جایگاه خوب، وسعت حیاط و همسایه شایسته11546.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام:خانه را شرافتی است. شرافت خانه، به وسعت حیاط (قسمت جلوی خانه) و دوستان شایسته است. و خانه را برکتی است. برکت خانه جایگاه خوب آن، وسعتِ محوطه آن، و همسایگان شایسته آن است.2 / 5اخلاق و برکتالف نیّت نیک11542.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام:هر کس نیّتش نیکو باشد، روزی اش افزوده می شود.ب اخلاق نیک11544.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:خوش اخلاقی و نیازردن دیگران، روزی را می افزاید.11545.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام:در خوش اخلاقی، گنجینه های روزی نهفته است .

.

ص: 382

11546.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :التَّوَدُّدُ یُمنٌ . (1)ج حُسنُ القَولِ11548.عنه علیه السلام :الإمام زین العابدین علیه السلام :القَولُ الحَسَنُ یُثرِی المالَ ، ویُنمِی الرِّزقَ ، ویُنسِئُ فِی الأَجَلِ . (2)د حُسنُ الجِوارِ11550.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :البِرُّ وحُسنُ الجِوارِ زِیادَهٌ فِی الرِّزقِ ، وعِمارَهٌ فِی الدُّنیا . (3)11551.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :حُسنُ الجِوارِ یَزیدُ فِی الرِّزقِ . (4)11552.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :حُسنُ الجِوارِ زِیادَهٌ فِی الأَعمارِ ، وعِمارَهُ الدِّیارِ . (5)ه الصِّدق11554.عنه صلی الله علیه و آله ( لِرَجُلٍ یُحِبُّ أن یُحشَرَ یَومَ القِیامَهِ فی ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام : اِعلَم أنَّ الصِّدقَ مُبارَکٌ ، وَالکِذبَ مَشؤومٌ . (6)11548.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذَا التّاجِرانِ صَدَقا بورِکَ لَهُما ، فَإِذا کَذِبا وخانا لَم یُبارَک لَهُما . (7) .

1- .غرر الحکم : 59 ، عیون الحکم والمواعظ : 37 / 760 وفیه «التؤده» .

2- .الخصال : 317 / 100 ، الأمالی للصدوق : 49 / 1 کلاهما عن أبی حمزه الثمالی ، روضه الواعظین : 404 ، بحار الأنوار : 71 / 310 / 1 .

3- .الاُصول الستّه عشر : 77 عن عبد اللّه بن أبی طلحه عن الإمام الصادق علیه السلاموراجع مشکاه الأنوار : 374 / 1226 .

4- .الکافی : 2 / 666 / 3 ، الزهد للحسین بن سعید : 43 / 115 کلاهما عن إبراهیم بن أبی رجاء ، مشکاه الأنوار : 260 / 769 عن الإمام الصادق علیه السلامنحوه ، بحار الأنوار : 74 / 153 / 14 .

5- .الکافی : 2 / 667 / 7 عن أبی مسعود .

6- .تحف العقول : 14 ، بحار الأنوار : 77 / 67 / 6 .

7- .الکافی : 5 / 174 / 2 ، تهذیب الأحکام : 7 / 26 / 110 کلاهما عن الحسین بن عمر بن یزید عن أبیه عن الإمام الصادق علیه السلام ، الخصال : 45 / 43 عن زید بن علیّ عن الإمام زین العابدین عن أبیه عن جدّه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 103 / 95 / 14 .

ص: 383

ج گفتار نیک

د رفتار نیک با همسایه

ه راستی

11549.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام:محبّت کردن، خُجستگی است.ج گفتار نیک11551.امام علی علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلام:گفتار نیکو، ثروت را می افزاید، روزی را رشد می دهد، و مرگ را به تأخیر می اندازد.د رفتار نیک با همسایه11553.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:نیکی و رفتار نیک با همسایه، مایه افزایش روزی و آبادانی دنیاست.11554.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در پاسخِ مردی که دوست داشت روز قیامت در روشنایی ) امام صادق علیه السلام:رفتار نیک با همسایه، روزی را می افزاید.11555.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام صادق علیه السلام:رفتار نیک با همسایه، مایه افزونی عمرها و آبادانی سرزمین هاست.ه راستی11557.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( لَمّا سُئلَ عن قَولِ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ : {Q} ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به علی علیه السلام : بدان که راستی، خجسته است و دروغ، شوم.11555.امام باقر علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:اگر دو معامله گر راست بگویند، برای هر دو خجسته می شود. پس هرگاه دروغ بگویند و خیانت کنند، برای هیچ کدام خجسته نخواهد بود.

.

ص: 384

11556.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :صحیح البخاری عن حکیم بن حزام :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : البَیِّعانِ بِالخِیارِ ما لَم یَتَفَرَّقا أو قالَ : حَتّی یَتَفَرَّقا فَإِن صَدَقا وبَیَّنا بورِکَ لَهُما فی بَیعِهِما ، وإن کَتَما وکَذِبا مُحِقَت بَرَکَهُ بَیعِهِما . (1)11557.امام صادق علیه السلام ( در پاسخ به سؤال از آیه «و هر که در آن به ستم کج ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلَیکُم بِالصِّدقِ ؛ فَإِنَّ الصِّدقَ یَهدی إلَی البِرِّ ، وإنَّ البِرَّ یَهدی إلَی الجَنَّهِ . وما یَزالُ الرَّجُلُ یَصدُقُ ویَتَحَرَّی الصِّدقَ حَتّی یُکتَبَ عِندَ اللّهِ صِدّیقا . (2)11558.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( فی قولِهِ تعالی : {Q} «الذینَ آمَنوا و لَمْ یَل ) عنه صلی الله علیه و آله :الوَفاءُ وَالصِّدقُ یَجُرّانِ الرِّزقَ . (3)و السَّخاءالکتاب«فَأَمَّا مَنْ أَعْطَی وَ اتَّقَی * وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنَی * فَسَنُیَسِّرُهُ لِلْیُسْرَی . (4) »

الحدیث11560.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الرِّزقُ إلی بَیتٍ فیهِ السَّخاءُ أسرَعُ مِنَ الشَّفرَهِ إلی سَنامِ البَعیرِ . (5) .

1- .صحیح البخاری : 2 / 732 / 1973 وص 743 / 2004 وح 2008 ، سنن أبی داود : 3 / 274 / 3459 ، سنن الترمذی : 3 / 548 / 1246 ، مسند ابن حنبل : 5 / 227 / 15314 ، السنن الکبری : 5 / 442 / 10436 ، کنز العمّال : 4 / 46 / 9432 .

2- .صحیح مسلم : 4 / 2013 / 105 ، سنن أبی داود : 4 / 297 / 4989 ، سنن الترمذی : 4 / 347 / 1971 ، مسند ابن حنبل : 2 / 125 / 4108 کلّها عن عبد اللّه بن مسعود ، کنز العمّال : 3 / 346 / 61 ؛ تنبیه الخواطر : 1 / 43 وفیه من «الصدق . . .» .

3- .الفردوس : 4 / 436 / 7268 عن ابن عبّاس .

4- .اللیل : 5 7.

5- .تاریخ دمشق : 13 / 24 / 3031 عن أبی سعید الخدری ، تاریخ أصبهان : 1 / 321 / 572 عن جابر ، کنز العمّال : 9 / 244 / 25848 .

ص: 385

و بخشندگی

11561.عنه صلی الله علیه و آله :الصحیح البخاری به نقل از حکیم بن حزام : پیامبر خدا فرمود: «دو معامله گر، تا از هم جدا نشده اند، اختیار [ فسخ معامله را] دارند. پس اگر راست بگویند و [ عیب را ]آشکارا بیان کنند، دادوستد برای هر دو، برکت خواهد داشت؛ و اگر [ عیب را ]بپوشانند و دروغ بگویند، برکت از دادوستدشان رخت برمی بندد».11562.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:راست بگویید؛ چرا که راستی، به نیکی رهنمون می شود و نیکی به بهشت می برد. و پیوسته انسان، راست می گوید و در پی راستی است، تا آن جا که نزد خداوند، «صِدّیق (1) (بسیار راستگو)» نوشته می شود.11563.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:وفا و راستی، روزی می آورند.و بخشندگیقرآن«پس هر کس ببخشد و پروا پیشه کند * و به نیکی [ و بهشت ]باور داشته باشد * کارها را برایش آسان می سازیم » .

حدیث11565.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:[ سرعت ] روزی به سوی خانه ای که در آن، بخشندگی است، تندتر از نفوذ تیغ در کوهان شتر است.

.

1- .اشاره است به مقام «صدّیقان» که در آیه شریف : «فَأُوْلَئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِم مِّنَ النَّبِیِّینَ وَالصِّدِّیقِینَ وَالشُّهَدَآءِ وَالصَّلِحِینَ»(نساء ، آیه 69) ، پس از مقام انبیا آمده است .

ص: 386

11566.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ مَفاتیحَ الرِّزقِ مُتَوَجِّهَهٌ نَحوَ العَرشِ ، ویُنَزِّلُ اللّهُ عَلَی النّاسِ أرزاقَهُم عَلی قَدرِ نَفَقاتِهِم ، فَمَن کَثَّرَ کُثِّرَ لَهُ ، ومَن قَلَّلَ قُلِّلَ لَهُ . (1)11567.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :ما فَتَحَ رَجُلٌ بابَ عَطِیَّهٍ یُریدُ بِها صِلَهً إلاّ زادَهُ اللّهُ بِها کَثرَهً ، وما فَتَحَ رَجُلٌ بابَ مَسأَلَهٍ یُریدُ بِها کَثرَهً إلاّ زادَهُ اللّهُ عز و جل بِها قِلَّهً . (2)11564.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :عَلَیکُم بِالسَّخاءِ وحُسنِ الخُلُقِ ؛ فَإِنَّهُما یَزیدانِ الرِّزقَ ویوجِبانِ المَحَبَّهَ . (3)11565.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :إنَّ أفضَلَ مَا استُجلِبَ بِهِ الثَّناءُ ؛ السَّخاءُ ، وإنَّ أجزَلَ مَا استُدِرَّت بِهِ الأَرباحُ الباقِیَهُ ؛ الصَّدَقَهُ . (4)11566.امام علی علیه السلام :مسند أبی یعلی عن أبی برزه :کانَ لِلنَّبِیِّ صلی الله علیه و آله تِسعُ نِسوَهٍ ، فَقالَ یَوما : خَیرُکُنَّ أطوَلُکُنَّ یَدا . فَقامَت کُلُّ واحِدَهٍ تَضَعُ یَدَها عَلَی الجِدارِ ، قالَ : لَستُ أعنی هذا ، ولکِن أصنَعَکُنَّ یَدَینِ . (5)ز الرِّفق11568.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ فِی الرِّفقِ الزِّیادَهَ وَالبَرَکَهَ ، ومَن یُحرَمِ الرِّفقَ یُحرَمِ الخَیرَ . (6) .

1- .کنز العمّال : 6 / 350 / 16009 ، الجامع الصغیر : 1 / 375 / 2454 کلاهما نقلاً عن الدارقطنی فی الإفراد عن أنس .

2- .مسند ابن حنبل : 3 / 434 / 9630 ، شُعَب الإیمان : 3 / 233 / 3413 وفیه «لصدقه» بدل «یرید بها» و «مسکه» بدل «مسأله» ، المعجم الأوسط : 7 / 190 / 7239 وفیه «یبتغی وجه اللّه أو صله» بدل «یرید بها صله» وکلّها عن أبی هریره ، کنز العمّال : 3 / 643 / 8304 .

3- .غرر الحکم : 6161 ، عیون الحکم والمواعظ : 342 / 5841 .

4- .غرر الحکم : 3654 ، عیون الحکم والمواعظ : 156 / 3391 .

5- .مسند أبی یعلی : 13 / 425 / 7430 ، تاریخ بغداد : 5 / 6 نحوه ، کنز العمّال : 6 / 342 / 15951 .

6- .الکافی : 2 / 119 / 7 عن عمرو بن أبی المقدام رفعه ؛ المعجم الکبیر : 2 / 348 / 2458 عن جریر .

ص: 387

ز مدارا

11569.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:کلیدهای روزی، رو به عرش اند و خداوند، روزی های مردم را به اندازه هزینه کردن هایشان [ در راه خدا] فرو می فرستد: پس هر که زیاد هزینه کند، روزی اش افزوده می شود و هر که کم هزینه کند، روزی اش کاسته می شود.11570.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:هرگز هیچ کس درِ بخشش را به قصد نیکی رسانی به دیگری نگشود، مگر آن که خداوند به سبب آن، مالش را افزود؛ و هرگز کسی درِ درخواست را به قصد مال افزایی نگشود، مگر آن که خداوند به سبب آن، از روزی اش کاست.11571.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام:بخشنده و خوش اخلاق باشید، که این دو صفت، روزی را می افزایند و محبّت می آورند.11572.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام:برترین چیزی که می توان با آن، ستایش را به دست آورد، بخشندگی است و پُرثمرترین چیزی که می توان با آن ، سودهای ماندگار پدید آورد، صدقه است.11573.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :مسند أبی یَعلی به نقل از ابو برزه : پیامبر صلی الله علیه و آلهنُه همسر داشت. روزی فرمود: «بهترینِ شما، بلنددست ترین شماست» (1) . هر یک از زنان برخاستند و دست خود را بر دیوار نهادند. فرمود: «مقصودم این نبود؛ بلکه کسی [ بود ]که دستانش بخشنده تر باشد».ز مدارا11575.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:در مدارا، فزونی و برکت است، و هر که از مدارا محروم باشد، از خیر، محروم گشته است.

.

1- .کنایه از نعمت و خیررسانی است.

ص: 388

11568.امام باقر علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :الرِّفقُ یُمنٌ ، وَالخُرقُ شُؤمٌ . (1)11569.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :مَنِ استَعمَلَ الرِّفقَ استَدَرَّ الرِّزقَ . (2)11570.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :التَّلَطُّفُ مِفتاحُ الرِّزقِ . (3)ح الأَمانَه11572.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الأَمانَهُ تَجلِبُ الغِنی . (4)11573.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :الأَمانَهُ تَجلِبُ الرِّزقَ . (5)راجع : ص 586 (موانع البرکه / الخیانه) .

ط القَناعَه11576.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( لَمّا سُئلَ : أیُّ ذنبٍ أعجَلُ عُقوبَهً لِصاحِب ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :القَناعَهُ بَرَکَهٌ . (6) .

1- .الکافی : 2 / 119 / 4 عن معاذ بن مسلم عن الإمام الصادق علیه السلام ، غرر الحکم : 798 وفیه «الیمن مع الرفق» ، بحار الأنوار : 75 / 59 / 23 .

2- .غرر الحکم : 8647 ، عیون الحکم والمواعظ : 440 / 7651 .

3- .أعلام الدین : 96 .

4- .قرب الإسناد : 116 / 408 عن الحسین بن علوان عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام ، بحار الأنوار : 75 / 114 / 6 وص 171 / 4 .

5- .الکافی : 5 / 133 / 7 عن السکونی عن الإمام الصادق علیه السلام ، تحف العقول : 45 ، الخصال : 505 / 2 عن سعید بن علاقه عن الإمام علیّ علیه السلام ، مشکاه الأنوار : 230 / 645 ، روضه الواعظین : 499 وفی الثلاثه الأخیره «استعمال الأمانه یزید فی الرزق» وکلاهما عن الإمام علیّ علیه السلام ، بحار الأنوار : 77 / 149 / 78 ؛ مسند الشهاب : 1 / 72 / 64 وفیه «الأمانه تجرّ الرزق» ، الفردوس : 1 / 121 / 415 عن جابر ، کنز العمّال : 3 / 60 / 5493 .

6- .الجعفریّات : 160 عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام .

ص: 389

ح امانتداری

ط قناعت

11577.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:مدارا، خُجستگی است و خشونت، شومی.11578.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام:هر کس مدارا را به کارگیرد، روزی را سرشار ساخته است.11576.امام علی علیه السلام ( در پاسخ به این پرسش که کیفر کدام گناه زودتر به ) امام علی علیه السلام:لطف (مهربانی)، کلید روزی است.ح امانتداری11578.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:امانتداری، بی نیازی می آورد.11579.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:امانتداری، روزی می آورد.ر . ک : ص 587 (موانع برکت، خیانت).

ط قناعت11579.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:قناعت، برکت است.

.

ص: 390

11580.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن قَنِعَ بِما رَزَقَهُ اللّهُ فَهُوَ مِن أغنَی النّاسِ . (1)11581.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :القَناعَهُ مُلکٌ لا یَزولُ ، وهِیَ مَرکَبُ رِضَا اللّهِ تَعالی ، تَحمِلُ صاحِبَها إلی دارِهِ . (2)11582.لقمانُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :القَناعَهُ کَنزٌ لا یَفنی . (3)11583.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :القَناعَهُ راحَهٌ . (4)11584.عنه صلی الله علیه و آله ( فی قولِهِ تعالی : {Q} «و کَذلِکَ أَخْذُ رَبِّکَ ) نهج البلاغه :سُئِلَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام عَن قَولِهِ تَعالی : «فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَوهً طَیِّبَهً (5) » فَقالَ : هِیَ القَناعَهُ . (6)11582.لقمان علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :مَن قَنِعَ بِالیَسیرِ استَغنی عَنِ الکَثیرِ ، ومَن لَم یَستَغنِ بِالکَثیرِ افتَقَرَ إلَی الحَقیرِ . (7)11583.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :مَن وُهِبَت لَهُ القَناعَهُ صانَتهُ . (8) .

1- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 358 / 5762 عن حمّاد بن عمرو وأنس بن محمّد عن أبیه جمیعا عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، الکافی : 2 / 139 / 9 عن أبی حمزه عن الإمام الباقر والصادق علیهماالسلام ، الأمالی للمفید : 184 / 9 ، الزهد للحسین بن سعید : 19 / 40 کلاهما عن أبی حمزه الثمالی عن الإمام زین العابدین علیه السلام ، الخصال : 125 / 122 عن أنس بن محمّد عن أبیه عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تحف العقول : 7 ، بحار الأنوار : 73 / 178 / 21 ؛ حلیه الأولیاء : 3 / 135 عن أبی حمزه عن الإمام زین العابدین علیه السلاموراجع سنن الترمذی : 4 / 551 / 2305 ومسند ابن حنبل : 3 / 182 / 8101 .

2- .مصباح الشریعه : 185 .

3- .إرشاد القلوب : 118 عن جابر بن عبد اللّه ، مشکاه الأنوار : 233 / 664 ، روضه الواعظین : 500 ؛ الدرّ المنثور : 2 / 96 نقلاً عن البیهقی فی الزهد عن جابر بن عبد اللّه .

4- .أعلام الدین : 341 عن ابن عبّاس .

5- .النحل: 97 .

6- .نهج البلاغه : الحکمه 229 ، بحار الأنوار : 71 / 345 / 2 .

7- .الإرشاد : 1 / 301 ، بحار الأنوار : 77 / 420 / 40 .

8- .غرر الحکم : 8435 .

ص: 391

11584.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( درباره آیه «و چنین بود به قهر گرفتن پروردگارت و ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:کسی که به روزیِ خدادادش قناعت کند ، از بی نیازترین مردم خواهد بود .11585.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:قناعت، مُلکی بی زوال و سبب کسب رضای خداوند است که قناعت پیشه را به خانه اش می رساند.11586.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:قناعت، گنجی بی پایان است.11587.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:قناعت، آسودگی است.11588.تفسیر نور الثقلین :نهج البلاغه:از امیر مؤمنان علیه السلام درباره آیه: «او را به حیاتی پاک، زنده می داریم» پرسیدند [ که مقصود از «حیات پاک» چیست؟] . فرمود: آن، قناعت است.11585.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام:هر کس به اندکْ قانع باشد، از بسیارْ بی نیاز می گردد، و هر که با بسیارْ احساس بی نیازی نکند، به اندک نیازمند می شود.11586.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام:قناعت به هر کس داده شود، او را مصون می دارد. .

ص: 392

11587.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :اِقنَع بِما اُوتیتَهُ تَکُن مَکفِیّا . (1)11588.تفسیر نور الثقلین :عنه علیه السلام :مَن قَنِعَت نَفسُهُ أعانَتهُ عَلَی النَّزاهَهِ وَالعَفافِ . (2)11589.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :مَن قَنِعَ حَسُنَت عِبادَتُهُ . (3)11590.بحار الأنوار :عنه علیه السلام :مَن قَنِعَ قَلَّ طَمَعُهُ . (4)11589.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :أصلُ العَفافِ القَناعَهُ ، وثَمَرَتُها قِلَّهُ الأَحزانِ . (5)11590.بحار الأنوار :عنه علیه السلام :القَناعَهُ تُؤَدّی إلَی العِزِّ . (6)11591.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :اِقنَعوا بِالقَلیلِ مِن دُنیاکُم لِسَلامَهِ دینِکُم ؛ فَإِنَّ المُؤمِنَ البُلغَهُ الیَسیرَهُ مِنَ الدُّنیا تُقنِعُهُ . (7)11592.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :إذا رَغِبتَ فی صَلاحِ نَفسِکَ فَعَلَیکَ بِالاِقتِصادِ وَالقُنوعِ وَالتَّقَلُّلِ . (8)11593.عنه علیه السلام :الإمام ا لباقر علیه السلام :القَناعَهُ لَذَّهُ العَیشِ . (9)11594.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :مَن قَنِعَ بِالمَقسومِ استَراحَ مِنَ الهَمِّ وَالکَربِ وَالتَّعَبِ ، وکُلَّما نَقَصَ مِنَ القَناعَهِ زادَ فِی الرَّغبَهِ وَالطَّمَعِ . وَالطَّمَعُ وَالرَّغبَهُ فِی الدُّنیا أصلانِ لِکُلِّ شَرٍّ ، وصاحِبُهُما لا یَنجو مِنَ النّارِ إلاّ أن یَتوبَ عَن ذلِکَ . (10) .

1- .غرر الحکم : 2333 ، عیون الحکم والمواعظ : 75 / 1821 .

2- .غرر الحکم : 8663 ، عیون الحکم والمواعظ : 440 / 7661 وفیه «والکفاف» بدل «والعفاف» .

3- .غرر الحکم : 7795 ، عیون الحکم والمواعظ : 452 / 8091 .

4- .غرر الحکم : 7974 ، عیون الحکم والمواعظ : 430 / 7371 .

5- .مطالب السؤول : 50 ؛ بحار الأنوار : 78 / 7 / 59 .

6- .غرر الحکم : 1123 ، عیون الحکم والمواعظ : 45 / 1092 وراجع ح 66 و 219 و 2260 و 4646 .

7- .غرر الحکم : 2549 ، عیون الحکم والمواعظ : 87 / 2084 .

8- .غرر الحکم : 4172 ، عیون الحکم والمواعظ : 137 / 3124 .

9- .تاریخ الیعقوبی : 2 / 321 .

10- .مصباح الشریعه : 184 .

ص: 393

11595.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام:به آنچه تو را داده اند، قانع باش تا کفایت شده باشی.11591.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام:هر کس جانش قانع باشد، قناعت، او را بر پاکی و پاکدامنی یاری می کند.11592.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام:هر که قانع باشد، عبادتش نیکو شود.11593.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام:هر که قانع باشد، طمعش اندک شود.11594.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام:ریشه پاکدامنی، قناعت است و میوه آن، کم بودن غصّه ها.11595.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام:قناعت، به عزّت می رساند.11596.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام:به خاطر سلامت دین خود، به اندکِ از دنیایتان قناعت کنید؛ چرا که مؤمن را، دستمایه اندکی از دنیا، قانع می سازد.11597.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام:هر گاه خواستی خویش را اصلاح کنی، بر تو باد به میانه روی، قناعت، و به کم ساختن.11598.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام باقر علیه السلام:قناعت، لذّت زندگی است.11599.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام:هر که به روزیِ تقسیم شده قانع باشد، از اندوه و رنج و خستگی آسوده گردد. هر چه قناعت کم[ تر ] شود، خواستن و آزمندی افزوده گردد، و آزمندی و خواستن در دنیا، ریشه هر بدی است و آزمند دنیاخواه، از دوزخ نمی رهَد، مگر آن که از این خصلت[ ها] توبه کند. .

ص: 394

11596.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الرضا علیه السلام :القَناعَهُ تَجمَعُ إلی صِیانَهِ النَّفسِ وعِزِّ القَدرِ طَرحَ (1) مُؤَنِ الاِستِکثارِ وَالتَّعَبُّدِ لِأَهلِ الدُّنیا .

ولا یَسلُکُ طَریقَ القَناعَهِ إلاّ رَجُلانِ : إمّا مُتَقَلِّلٌ یُریدُ أجرَ الآخِرَهِ ، أو کَریمٌ مُتَنَزِّهٌ عَن لِئامِ النّاسِ . (2)ی الرِّضا11598.امام باقر علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ لِکُلِّ امرِئٍ رِزقا هُوَ یَأتیهِ لا مَحالَهَ ، فَمَن رَضِیَ بِهِ بورِکَ لَهُ فیهِ ووَسِعَهُ ، ومَن لَم یَرضَ بِهِ لَم یُبارَک لَهُ فیهِ ولَم یَسَعهُ ؛ إنَّ الرِّزقَ لَیَطلُبُ الرَّجُلَ کَما یَطلُبُهُ أجلُهُ . (3)11599.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی یَبتَلی عَبدَهُ بِما أعطاهُ ، فَمَن رَضِیَ بِما قَسَمَ اللّهُ عز و جل لَهُ بارَکَ اللّهُ لَهُ فیهِ ووَسِعَهُ ، ومَن لَم یَرضَ لَم یُبارِک لَهُ . (4)11600.کنز العمّال عن عائشهِ :الإمام الرضا علیه السلام :أوحَی اللّهُ عز و جل إلی نَبِیٍّ مِنَ الأَنبِیاءِ : إذا اُطِعتُ رَضیتُ ، وإذا رَضیتُ بارَکتُ ، ولَیسَ لِبَرَکَتی نِهایَهٌ . (5) .

1- .کذا ، وفی سائر المصادر : «وطرح» .

2- .نثر الدرّ : 361 ، العدد القویّه : 297 / 26 وفیه «متعبّد» بدل «متقلّل» ، نزهه الناظر : 128 / 9 وفیه «متعلّل» بدل «متقلّل» ، أعلام الدین : 307 وفیه من «لا یسلک طریق . . . إمّا متعبّد . . .» ، بحار الأنوار : 78 / 349 / 6 وص 353 / 9 .

3- .أعلام الدین : 342 عن ابن عمر ، بحار الأنوار : 77 / 185 / 10 ؛ کنز العمّال : 1 / 114 / 536 نقلاً عن الدیلمی عن ابن عبّاس نحوه .

4- .مسند ابن حنبل : 7 / 282 / 20301 ، شُعَب الإیمان : 2 / 121 / 1353 نحوه وکلاهما عن أبی العلاء بن الشخیر عن رجل من بنی سلیم وج 7 / 125 / 9725 عن أحمد بن سلیم ، کنز العمّال : 3 / 390 / 7090 وراجع المعجم الأوسط : 8 / 189 / 8362 وحلیه الأولیاء : 2 / 213 .

5- .الکافی : 2 / 275 /26 عن سلیمان الجعفری ، بحار الأنوار : 73 / 341 / 23 ؛ الزهد لابن حنبل: 69 عن وهب من دون إسنادٍ إلی المعصوم وفیه «إنّ الربّ تبارک و تعالی قال فی بعض ما یقول لبنی إسرائیل : إنّی ...» .

ص: 395

ی رضایت

11601.عیسی علیه السلام :امام رضا علیه السلام:قناعت در کنار خویشتن بانی و عزّت جایگاه، بار افزونخواهی و بردگی[ طلبی ]دنیاداران را از دوش انسان برمی دارد.

راه قناعت را جز دو کس نمی پوید: یکی، آن که به اندک بسازد تا به پاداش آخرت رسد؛ و دیگر آن بزرگواری که خود را از مردم فرومایه، کنار بکشد.ی رضایت (1)11601.عیسی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:هر کسی روزی ای دارد که ناچار به او خواهد رسید. پس هر که به آن راضی شود ، برایش پُربرکت خواهد شد و او را بس خواهد بود و هر که به آن راضی نباشد، نه برکت خواهد یافت و نه او را بس خواهد بود . روزی، در پی انسان است ، آن گونه که اجلش در پی اوست.11602.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:خداوند متعال، بنده اش را با آنچه به او می دهد، می آزماید . پس هر که به قسمت خدا راضی باشد، خداوند به آنچه داده، برکت و وسعت می بخشد؛ و هر که به آن راضی نباشد، برکت نخواهد یافت.11603.عنه علیه السلام ( فی وصیَّتِهِ للحَسَنَینِ علیهما السلام ) امام رضا علیه السلام:خداوند به پیامبری از پیامبران وحی کرد: «هرگاه اطاعتم کنند، راضی می شوم و چون راضی شوم، برکت می دهم و برکت من، پایان ندارد».

.

1- .مقصود از این عنوان ، راضی بودن انسان از تقدیر الهی (مانند آنچه در روایات شماره 811 و 812 آمده) و یا راضی بودن خداوند متعال از انسان است (مانند آنچه در روایت شماره 813 آمده است) .

ص: 396

ک الصَّبر11605.الإمامُ زینُ العابدینَ علیه السلام ( مِن دعائهِ فی مَکارمِ الأخلاقِ ) الإمام علیّ علیه السلام :اِلزَمِ الصَّبرَ ؛ فَإِنَّ الصَّبرَ حُلوُ العاقِبَهِ ، مَیمونُ المَغَبَّهِ . (1)2 / 6العِباداتُ وَالبَرَکَهُأ الاِستِغفارالکتاب«وَ أَنِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَیْهِ یُمَتِّعْکُم مَّتَعًا حَسَنًا إِلَی أَجَلٍ مُّسَمًّی وَ یُؤْتِ کُلَّ ذِی فَضْلٍ فَضْلَهُ . (2) »

«وَیَقَوْمِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَیْهِ یُرْسِلِ السَّمَآءَ عَلَیْکُم مِّدْرَارًا وَ یَزِدْکُمْ قُوَّهً إِلَی قُوَّتِکُمْ وَ لاَ تَتَوَلَّوْاْ مُجْرِمِینَ . (3) »

الحدیث11606.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن لَزِمَ الاِستِغفارَ جَعَلَ اللّهُ لَهُ مِن کُلِّ ضیقٍ مَخرَجا ، ومِن کُلِّ هَمٍّ فَرَجا ، ورَزَقَهُ مِن حَیثُ لا یَحتَسِبُ . (4) .

1- .غرر الحکم : 2377 .

2- .هود : 3 .

3- .هود : 52 .

4- .سنن أبی داود : 2 / 85 / 1518 ، سنن ابن ماجه : 2 / 1255 / 3819 ، السنن الکبری : 3 / 490 / 6421 ، مسند ابن حنبل : 1 / 535 / 2234 وفیه «أکثر» بدل «لزم» وکلّها عن ابن عبّاس ، کنز العمّال : 1 / 476 / 2069 ؛ الجعفریّات : 228 عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام عنه صلی الله علیه و آله ، عدّه الداعی : 249 عن الإمام الصادق علیه السلام ، أعلام الدین : 294 وفیها «أکثر» بدل «لزم» ، بحار الأنوار : 77 / 172 / 8 .

ص: 397

ک صبر

2 / 6عبادت ها و برکت

الف استغفار (آمرزش خواهی)

ک صبر11608.امام باقر علیه السلام :امام علی علیه السلام:صبور باش؛ چرا که صبر، شیرین فرجام و خجسته انجام است.2 / 6عبادت ها و برکتالف استغفار (آمرزش خواهی)قرآن«و این که از پروردگارتان آمرزش بخواهید و به سوی او باز گردید؛ تا شما را به بهره ای نیکو تا زمانی معیّن، بهره مند سازد و به هر صاحب فضلی، پاداش نیکی اش را بدهد» .

«و ای قوم من! از پروردگارتان آمرزش بخواهید و به سوی او باز گردید تا باران رحمتش را از آسمان بر شما فراوان ببارد و نیرویی بر نیروی شما بیفزاید، و هرگز گنهکارانه، رویگردان نشوید» .

حدیث11616.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:هر که پیوسته آمرزش خواه باشد، خداوند برای او در هر تنگنایی، راهی برای بیرون آمدن، و در هر اندوهی، گشایشی قرار می دهد، و از آن جا که او نمی پندارد، روزی اش می دهد.

.

ص: 398

11609.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام فی خُطبَهٍ لَهُ : قَد جَعَلَ اللّهُ سُبحانَهُ الاِستِغفارَ سَبَبا لِدُرورِ الرِّزقِ ، ورَحمَهِ الخَلقِ ، فَقالَ سُبحانَهُ : « اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا . . . (1) » ، فَرَحِمَ اللّهُ امرَءا اِستَقبَلَ تَوبَتَهُ ، وَاستَقالَ خَطیئَتَهُ ، وبادَرَ مَنِیَّتَهُ . (2)11610.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أکثِرُوا الاِستِغفارَ تَجلِبُوا الرِّزقَ . (3)11611.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الفرج بعد الشدّه عن أیّوب بن العبّاس بن الحسن :إنَّ أعرابِیّا شَکا إلی أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام شَکوی لَحِقَتهُ ، وضیقا فِی الحالِ ، وکَثرَهً مِنَ العِیالِ ، فَقالَ لَهُ : عَلَیکَ بِالاِستِغفارِ ؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جل یَقولُ : « اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا (4) » .

فَمَضَی الرَّجُلُ وعادَ إلَیهِ فَقالَ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، إنّی قَدِ استَغفَرتُ اللّهَ کَثیرا وما أری فَرَجا مِمّا أنَا فیهِ!

فَقالَ : لَعَلَّکَ لا تُحسِنُ الاِستِغفارَ!

قالَ : عَلِّمنی . فَقالَ : أخلِص نِیَّتَکَ وأطِع رَبَّکَ وقُل :

«اللّهُمَّ إنّی أستَغفِرُکَ مِن کُلِّ ذَنبٍ قَوِیَ عَلَیهِ بَدَنی بِعافِیَتِکَ ، أو نالَتهُ قُدرَتی بِفَضلِ نِعمَتِکَ ، أو بَسَطتُ إلَیهِ یَدی بِسابِغِ رِزقِکَ ، أوِ اتَّکَلتُ فیهِ عِندَ خَوفی مِنهُ عَلی أمانِکَ ووَثِقتُ فیهِ بِحِلمِکَ ، وعَوَّلتُ فیهِ عَلی کَرَمِ عَفوِکَ .

اللّهُمَّ إنّی أستَغفِرُکَ مِن کُلِّ ذَنبٍ خِفتُ (5) فیهِ أمانَتی ، أو بَخَستُ فیهِ نَفسی ، أو قَدَّمتُ فیهِ لَذّاتی ، أو آثَرتُ فیهِ شَهوَتی ، أو سَعَیتُ فیهِ لِغَیری ، أوِ استَغوَیتُ إلَیهِ مَن تَبِعَنی ، أو غَلَبتُ فیهِ بِفَضلِ حیلَتی ، أو أحَلتُ فیهِ عَلی مَولایَ فَلَم یُعاجِلنی عَلی فِعلی ؛ إذ کُنتَ سُبحانَکَ کارِها لِمَعصِیَتی غَیرَ مُریدِها مِنّی ، لکِن سَبَقَ عِلمُکَ فِیَ بِاختِیاری وَاستِعمالِ مُرادی وإیثاری ، فَحَلُمتَ عَنّی ولَم تُدخِلنی فیهِ جَبرا ، ولَم تَحمِلنی عَلَیهِ قَهرا ، ولَم تَظلِمنی شَیئا ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ .

یا صاحِبی فی شِدَّتی ، یا مُؤنِسی فی وَحدَتی ، یا حافِظی فی غُربَتی ، یا وَلِیِّی فی نِعمَتی . یا کاشِفَ کُربَتی ، یا مُستَمِعَ دَعوَتی ، یا راحِمَ عَبرَتی ، یا مُقیلَ عَثرَتی. یا إلهی بِالتَّحقیقِ،یا رُکنِیَ الوَثیقَ،یا جاری لِلضّیقِ ، یا مَولایَ الشَّفیقَ، یا رَبَّ البَیتِ العَتیقِ ، أخرِجنی مِن حَلقِ المَضیقِ إلی سَعَهِ الطَّریقِ ، بِفَرَجٍ مِن عِندِکَ قَریبٍ وَثیقٍ،وَاکشِف عَنّی کُلَّ شِدَّهٍ وضیقٍ،وَاکفِنی ما اُطیقُ وما لا اُطیقُ.

اللّهُمَّ فَرِّج عَنّی کُلَّ هَمٍّ وغَمٍّ ، وأخرِجنی مِن کُلِّ حُزنٍ وکَربٍ ، یا فارِجَ الهَمِّ وکاشِفَ الغَمِّ ، ویا مُنزِلَ القَطرِ ، ویا مُجیبَ دَعوَهِ المُضطَرِّ ، یا رَحمانَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ ورَحیمَهُما ، صَلِّ عَلی خِیَرَتِکَ مِن خَلقِکَ وعَلی آلِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرینَ ، وفَرِّج عَنّی ما ضاقَ بِهِ صَدری ، وعیلَ مِنهُ صَبری ، وقَلَّت فیهِ حیلَتی ، وضَعُفَت لَهُ قُوَّتی ، یا کاشِفَ کُلِّ ضُرٍّ وبَلِیَّهٍ ، ویا عالِمَ کُلِّ سِرٍّ وخَفِیَّهٍ ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ ، « وَ أُفَوِّضُ أَمْرِی إِلَی اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِیرُ بِالْعِبَادِ (6) » ، وما تَوفیقی إلاّ بِاللّهِ ، عَلَیهِ تَوَکَّلتُ وهُوَ رَبُّ العَرشِ العَظیمِ» .

قالَ الأَعرابِیُ : فَاستَغفَرتُ بِذلِکَ مِرارا ، فَکَشَفَ اللّهُ عَنِّیَ الغَمَّ وَالضّیقَ ، ووَسَّعَ عَلَیَ فِی الرِّزقِ ، وأزالَ المِحنَهَ . (7) .

1- .نوح : 10 .

2- .نهج البلاغه : الخطبه 143 ، أعلام الدین : 285 ، بحار الأنوار : 91 / 313 / 3 .

3- .الخصال : 615 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تحف العقول : 106 عن الإمام علیّ علیه السلام ، کنز الفوائد : 2 / 197 وفیهما «فإنّه یجلب الرزق» ، بحار الأنوار : 93 / 278 / 6 .

4- .نوح : 10 .

5- .وفی کنز العمّال : «خُنتُ» مکان «خفت» وهو الأقرب.

6- .غافر : 44 .

7- .الفرج بعد الشدّه : 1 / 42 ، کنز العمّال : 2 / 258 / 3966 .

ص: 399

11612.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام در یکی از خطبه هایش : خداوند سبحان، استغفار را مایه فراوانیِ روزی و رحمت مردم قرار داده و فرموده است: «از پروردگارتان آمرزش بخواهید؛ همانا او بسیار آمرزنده است...» . پس، رحمت خدا بر کسی که به توبه اش روی آورد و از خطایش پوزش طلبد و به استقبال مرگش رود!11613.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:بسیار استغفار کنید تا روزی را فراهم آورید.11614.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الفرج بعد الشدّه به نقل از ایّوب بن عبّاس بن حسن : بادیه نشینی از رنجی که داشت و از تنگنای زندگی و فراوانی اهل و عیال، به امیر مؤمنان شِکوه کرد. امام علیه السلام فرمود: «استغفار کن؛ چرا که خداوند می فرماید: «از پروردگارتان آمرزش بخواهید؛ همانا او بسیار آمرزنده است» ».

آن مرد رفت و بار دیگر آمد و گفت: ای امیر مؤمنان! من بسیار استغفار کردم؛ ولی در کارم گشایشی ندیدم. فرمود: «شاید خوب استغفار نمی دانی».

گفت: مرا بیاموز. فرمود: «نیّت خویش را خالص کن و از پروردگارت فرمانبرداری کن و بگو:

خدایا! از هر گناهی که بدنم با عافیت بخشی تو، بر انجام دادن آن نیرو یافته است، و از هر گناهی که به فضل نعمت تو، بر آن توان یافته ام، یا در سایه روزیِ فراوان تو، به آن دست گشوده ام، یا در انجام دادن آن به حلم و امان تو آن گاه که از آن ترس داشتم اعتماد کرده و به بزرگواری و عفو تو تکیه داشته ام، از تو آمرزش می خواهم.

خداوندا! از هر گناهی که در آن نسبت به امانتم خیانت کرده ام، (1) یا جان خود را ارزان فروخته ام، یا کامیابی هایم را مقدّم داشته و خواسته دلم را برگزیده ام، یا برای دیگری سخن چینی کرده ام، یا پیروان خودم را به گمراهی کشانده ام، یا به کمک نیرنگ خویش، چیرگی یافته ام، یا بر مولای خودم نیرنگ زده ام و او هم در کیفر من شتاب نکرده است، از تو آمرزش می خواهم؛ چرا که تو ای خدای سبحان نافرمانی ام را خوش نمی داشتی و آن را از من نمی خواستی، لیکن پیش تر می دانستی که من با اختیار و اراده و گزینش خودم آن را انجام می دهم. پس با من حلم ورزیدی و مرا به اجبار، به آن وا نداشتی و آن را به زور، بر من تحمیل نکردی و هیچ ستمی به من نکردی، ای مهربان ترینِ مهربانان!

ای همراه من در گرفتاری ام، ای مونس من در تنهایی ام، ای نگهبان من در غربتم، ای صاحب من در نعمتم، ای زداینده رنجم، ای شنوای دعایم، ای ترحم کننده بر اشکم ، ای بخشاینده لغزشم، ای خدای راستینِ من، ای تکیه گاه استوارم، ای همسایه تنگنایم، ای مولای مهربانم، ای خدای خانه عتیق (کعبه)! مرا با گشایشی نزدیک و استوارْ از سوی خودت، از کام تنگنایی به وسعت راه برون آر، و هر سختی و تنگنایی را از من برطرف ساز، و نسبت به آنچه در توان من یا بیرون از توان من است، کفایتم کن!

خدایا! هر اندوه و غمی را از من برطرف ساز و هر غصّه و رنجی را از من برون آر، ای زداینده اندوه و برطرف سازنده غم! ای فرستنده باران، ای پاسخگوی دعای گرفتار، ای بخشاینده و مهربانِ دنیا و آخرت! بر برگزیده خود از آفریده هایت و بر دودمان پاک او، درود فرست و از من، اندوهی را که سینه ام را تنگ کرده و صبرم را به پایان آورده و چاره ام را کاسته و توانم بر آن ناتوان شده، برطرف ساز، ای زداینده هر رنج و بلا، ای دانای هر راز و پنهان، ای مهربان ترینِ مهربانان! «و همه کارم را به خدا وا می گذارم؛ همانا خداوند به بندگان بیناست» و توفیقم جز از سوی خدا نیست. «بر او تکیه کرده ام و او پروردگار عرش عظیم است» ».

آن بادیه نشین گفت: با این دعا، بارها از خداوند آمرزش خواستم. پس اندوه و تنگنایی مرا زدود و روزی ام را افزود و رنجم را برطرف ساخت. .

1- .ترجمه این کلمه ، بر اساس متن کنز العمّال که صحیح تر است انجام گرفته است .

ص: 400

. .

ص: 401

. .

ص: 402

11615.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام لِسُفیانَ حینَ سَأَلَهُ أن یُعَلِّمَهُ ما لَم یَفقَه : یا أبا عَبدِ اللّهِ ، إذا جاءَکَ ما تُحِبُّ فَأَکثِر مِنَ الحَمدِ ، وإذا جاءَکَ ما تَکرَهُ فَأَکثِر مِن «لا حَولَ ولا قُوَّهَ إلاّ بِاللّهِ» ، وإذَا استَبطَأتَ الرِّزقَ فَأَکثِر مِنَ الاِستِغفارِ . (1)ب التَّسمِیَه11617.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( فی قولِهِ تعالی : {Q} «و لا تَرْکَنُوا إِلی الّ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :قالَ اللّهُ عز و جل : ... إذا قالَ العَبدُ : «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ» قالَ اللّهُ جَلَّ جَلالُهُ : بَدَأَ عَبدی بِاسمی ، وحَقٌّ عَلَیَّ أن اُتَمِّمَ لَهُ اُمورَهُ ، واُبارِکَ لَهُ فی أحوالِهِ . (2)11618.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :کُلُّ أمرٍ ذی بالٍ لا یُبدَأُ فیهِ بِحَمدِ اللّهِ وَالصَّلاهِ عَلَیَّ فَهُوَ أقطَعُ أبتَرُ ، مَمحوقٌ مِن کُلِّ بَرَکَهٍ . (3)ج الصَّلاه11620.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الصَّلاهُ مِن شَرائِعِ الدّینِ ، وفیها مَرضاهُ الرَّبِّ عز و جل ، فَهِیَ مِنهاجُ الأَنبِیاءِ . ولِلمُصَلّی حُبُّ المَلائِکَهِ ، وهُدیً ، وإیمانٌ ، ونورُ المَعرِفَهِ ، وبَرَکَهٌ فِی الرِّزقِ . (4) .

1- .إحقاق الحقّ : 12 / 267 .

2- .عیون أخبار الرضا : 1 / 300 / 59 ، الأمالی للصدوق : 239 / 253 کلاهما عن یوسف بن محمّد بن زیاد وعلیّ بن محمّد بن سیّار عن أبویهما عن الإمام العسکری عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 92 / 226 / 3 .

3- .کنز العمّال : 1 / 558 / 2510 نقلاً عن الرهاوی عن أبی هریره .

4- .الخصال : 522 / 11 عن ضمره بن حبیب ، بحار الأنوار : 82 / 231 / 56 .

ص: 403

ب بسم اللّه گفتن

ج نماز

11621.عنه علیه السلام ( لِنَوفٍ البَکالیِّ ) امام صادق علیه السلام خطاب به سفیان، آن گاه که از ایشان درخواست کرد که به او چیزی بیاموزد که نمی دانسته است : ای ابو عبداللّه ! اگر چیزی پیش آمد که دوست داری، خدا را زیاد ستایش کن، و اگر حادثه ای رخ داد که دوست نداری، زیاد «لا حَوْلَ و لا قُوّهَ إلاّ باللّه » بگوی، و اگر روزی ات به تأخیر افتاد، زیاد استغفار کن.ب بسم اللّه گفتن11617.امام صادق علیه السلام ( درباره آیه «و به کسانی که ستم کرده اند متمایل م ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:خداوند فرمود: «... هر گاه بنده بگوید: بسم اللّه الرحمن الرحیم، خدای متعال گوید: بنده من با نام من آغاز کرد. بر من رواست که کارهایش را به انجام رسانم و او را در همه حال، برکت دهم ».11618.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر چیزِ با اهمیّتی که با حمد خداوند و درود فرستادن بر من آغاز نشود ، بریده و ناقص و تهی از هر برکت است.ج نماز11620.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:نماز، از آیین های دین است و رضای پروردگار، در آن است. و آن، راه پیامبران است. برای نمازگزار ، محبّت فرشتگان، هدایت، ایمان، فروغ معرفت، و برکت در روزی است.

.

ص: 404

11621.امام صادق علیه السلام ( به نوف بکّالی ) عنه صلی الله علیه و آله :ثَلاثٌ لَو یَعلَمُ النّاسُ ما فیهِنِّ ما اُخِذنَ إلاّ بِسَهمَهٍ ؛ حِرصا عَلی ما فیهِنَّ مِنَ الخَیرِ وَالبَرَکَهِ : التَّأذینُ بِالصَّلاهِ ، وَالتَّهجیرُ بِالجَماعاتِ ، وَالصَّلاهُ فی أوَّلِ الصُّفوفِ . (1)د صَلاهُ اللَّیلِ11623.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :صَلاهُ اللَّیلِ مَرضاهٌ لِلرَّبِّ ، وحُبُّ المَلائِکَهِ ، وسُنَّهُ الأَنبِیاءِ ، ونورُ المَعرِفَهِ ، وأصلُ الإِیمانِ ، وراحَهُ الأَبدانِ ، وکَراهِیَهٌ لِلشَّیطانِ ، وسِلاحٌ عَلَی الأَعداءِ ، وإجابَهٌ لِلدُّعاءِ ، وقَبولُ الأَعمالِ ، وبَرَکَهٌ فِی الرِّزقِ . (2)11624.الإمامُ الرِّضا علیه السلام ( فی أعمالِ السُّلطانِ ) الإمام الصادق علیه السلام :صَلاهُ اللَّیلِ تُحَسِّنُ الوَجهَ ، وتُحَسِّنُ الخُلُقَ ، وتُطَیِّبُ الرّیحَ ، وتُدِرُّ الرِّزقَ . (3)11625.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :کَذَبَ مَن زَعَمَ أنَّهُ یُصَلّی بِاللَّیلِ ویَجوعُ بِالنَّهارِ! إنَّ اللّهَ تَعالی ضَمِنَ بِصَلاهِ اللَّیلِ قوتَ النَّهارِ . (4) .

1- .کنز العمّال : 15 / 814 / 43235 نقلاً عن ابن النجّار عن أبی هریره وج 16 / 235 / 44290 .

2- .إرشاد القلوب : 191 عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 87 / 161 / 52 .

3- .ثواب الأعمال : 64 / 8 عن معاویه بن عمّار الدهنی ، الدعوات : 77 / 184 ، بحار الأنوار : 87 / 153 / 31 .

4- .تهذیب الأحکام : 2 / 120 / 456 ، ثواب الأعمال : 64 / 5 کلاهما عن عمر بن علیّ عن عمّه [محمّد بن عمر ]عمّن حدّثه ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 474 / 1371 ، بحار الأنوار : 87 / 153 / 31 .

ص: 405

د نماز شب

11623.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:سه چیز است که اگر مردم می دانستند که چه آثاری در آنهاست، جز با قرعه افکندن، آنها را از دست نمی دادند، به خاطر دلدادگی به خیر و برکتی که در آنهاست: اذان گفتن برای نماز ، شتافتن به سوی جماعت ها، و [ خواندن ] نماز در اوّل صف ها.د نماز شب11625.امام رضا علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:نماز شب، موجب رضایت پروردگار و دوستی فرشتگان، سنّت پیامبران ، فروغ معرفت ، ریشه ایمان ، آسایش بدن ها، مایه ناراحتی شیطان ، سلاحی بر ضدّ دشمنان ، و مایه اجابت دعا و قبولی اعمال و برکت در روزی است.11626.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :نماز شب ، چهره را نیکو ، اخلاق را شایسته ، بو را خوش ، و روزی را سرشار می کند.11627.عنه صلی الله علیه و آله ( فی ذِکرِ ما خاطَبَ اللّه ُ تعالی بهِ داوودَ علی ) امام صادق علیه السلام :دروغ می گوید آن که می پندارد نماز شب می خواند، و با این حال ، در روز ، گرسنه است ؛ چرا که خدای متعال به سبب نماز شب ، روزیِ روز را تضمین کرده است.

.

ص: 406

ه الحَجّ11629.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :حُجّوا تَستَغنوا . (1)11630.عنه علیه السلام ( للحَسَنَینِ علیهما السلام ) الإمام زین العابدین علیه السلام :حُجّوا وَاعتَمِروا ؛ تَصِحَّ أبدانُکُم ، وتَتَّسِع أرزاقُکُم . (2)راجع : ص 148 (أسباب الخیر / استمرار الحج و العمره) . ص 370 (ما یوجوب برکه العمر / نیّت إدمان الحجّ) .

2 / 7الأَعمالُ وَالبَرَکَهأ تَحسینُ العَمَلِ11629.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :إذا أحسَنَ المُؤمِنُ عَمَلَهُ ضاعَفَ اللّهُ عَمَلَهُ ؛ لِکُلِّ حَسَنَهٍ سَبعُمِائَهٍ ، وذلِکَ قَولُ اللّهِ تَبارَکَ وتَعالی : «وَاللَّهُ یُضَعِفُ لِمَن یَشَآءُ (3) » . فَأَحسِنوا أعمالَکُمُ الَّتی تَعمَلونَها لِثَوابِ اللّهِ . (4)راجع : ص 358 (ما یوجب برکه العمر / حسن العمل) .

.

1- .کتاب من لا یحضره الفقیه: 2/265/2387 ،المحاسن : 2/79/1203 کلاهما عن السکونی عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام عنه صلی الله علیه و آله، دعائم الإسلام: 1/342 عن الإمام علیّ علیه السلام، بحار الأنوار : 99/11/30؛ المصنّف لعبد الرزّاق: 5/11/8819 عن صفوان بن سلیم، الفردوس: 2/130/2663 عن ابن عمر، کنزالعمّال: 5/10/11822.

2- .الکافی : 4 / 252 / 1 عن خالد القلانسی عن الإمام الصادق علیه السلام ، ثواب الأعمال : 70 / 3 عن علیّ بن أسباط رفعه إلی الإمام الصادق علیه السلام، الدعوات:76/181وفیهما«أجسامکم»بدل«أبدانکم»،بحار الأنوار:99/25/106.

3- .البقره : 261 .

4- .المحاسن : 1 / 396 / 887 عن عمر بن یزید ، تفسیر العیّاشی : 1 / 146 / 478 عن عمر بن یونس ، المؤمن : 29 / 53 ولیس فیه «عمله» بعد «المؤمن» ولیس فیه ذیله ، بحار الأنوار : 71 / 247 / 7 .

ص: 407

ه حج

2 / 7اعمال و برکت

الف نیکو ساختن عمل

ه حج11632.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :حج بگزارید تا بی نیاز شوید.11633.عنه علیه السلام ( فیما کَتَبَ إلی النَّجاشیِّ و الی الأهوازِ ) امام زین العابدین علیه السلام :حج و عمره بگزارید تا بدن هایتان سالم و روزی هایتان افزون گردد.ر . ک : ص 149 (اسباب نیکی / استمرار حج و عمره). ص 371 (آنچه موجب برکت عمر است / نیّت استمرار حج) .

2 / 7اعمال و برکتالف نیکو ساختن عمل11634.امام کاظم علیه السلام ( به علی بن یقطین ) امام صادق علیه السلام :هرگاه مؤمن کارش را نیکو گرداند ، خداوند ، عمل او را می افزاید . برای هر کار نیک ، هفتصد حسنه [ پاداش ]است ، و این ، سخن خدای متعال است که فرمود : «و خداوند برای هرکه بخواهد ، چند برابر می کند» . پس کارهایی را که انجام می دهید ، به خاطر پاداش الهی ، نیکو انجام دهید .ر . ک : ص 395 (آنچه موجب برکت عمر است / نیکو کار کردن).

.

ص: 408

ب الإِنفاقالکتاب«وَ مَآ أَنفَقْتُم مِّن شَیْ ءٍ فَهُوَ یُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَیْرُ الرَّ زِقِینَ . (1) »

الحدیث11637.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا أرَدتَ أن یُثرِیَ اللّهُ مالَکَ فَزَکِّهِ . (2)11638.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :تَصَدَّقوا مِمّا رَزَقَکُمُ اللّهُ ؛ فَإِنَّ الصَّدَقَهَ لا تَنقُصُ المالَ ولکِن تَزیدُ فیهِ . (3)11639.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :الصَّدَقَهُ مَثراهٌ لِلمالِ . (4)11640.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :لَیسَ عَبدٌ یَفتَحُ بابَ عَطِیَّهٍ یَبتَغی وَجهَ اللّهِ أو صِلَهٍ إلاّ زادَهُ اللّهُ بِها کَثرَهً . (5)11641.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :تَصَدَّقوا ؛ فَإِنَّ الصَّدَقَهَ تَزیدُ فِی المالِ کَثرَهً . وتَصَدَّقوا رَحِمَکُمُ اللّهُ . (6)11642.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :أکثِروا مِنَ الصَّدَقَهِ تُرزَقوا . (7) .

1- .سبأ : 39 .

2- .أعلام الدین : 268 عن الإمام علیّ علیه السلام ، بحار الأنوار : 96 / 23 / 54 .

3- .الفردوس : 2 / 52 / 2297 عن الإمام علیّ علیه السلام .

4- .عوالی اللآلی : 3 / 113 / 2 .

5- .المعجم الأوسط : 7 / 190 / 7239 ، مسند ابن حنبل : 3 / 434 / 9630 وفیه «یرید بها صله» بدل «یبتغی وجه اللّه أو صله» ، شُعَب الإیمان : 3 / 234 / 3413 وفیه «لصدقه أو صله» بدل «یبتغی وجه اللّه أو صله» وکلّها عن أبی هریره ، کنز العمّال : 3 / 643 / 8304 .

6- .الکافی : 4 / 9 / 2 عن السکونی عن الإمام الصادق علیه السلام ، الأمالی للمفید : 239 / 2 عن مسعده بن صدقه عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلامعنه صلی الله علیه و آله ، تنبیه الخواطر : 1 / 126 کلاهما نحوه ، بحار الأنوار : 96 / 122 / 27 .

7- .إرشاد القلوب : 45 ، أعلام الدین : 333 عن أبی الدرداء ، بحار الأنوار : 77 / 176 / 10 .

ص: 409

ب انفاق

ب انفاققرآن«آنچه را انفاق کنید ، او جایگزین می سازد و او بهترینِ روزی دهندگان است » .

حدیث11641.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرگاه خواستی خداوند ثروتت را بیفزاید ، زکات آن را بپرداز.11642.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :از آنچه خداوند به شما روزی داده است ، صدقه دهید ، که صدقه مال را نمی کاهد ، بلکه آن را می افزاید.11643.امام علی علیه السلام ( در پاسخ به این پرسش که فاصله میان زمین و آسمان ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :صدقه ، افزون کننده مال است.11644.امام علی علیه السلام ( نیز در پاسخ به همین پرسش ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ بنده ای نیست که به خاطر خدا درِ بخشش یا نیکی را بگشاید ، مگر آن که خداوند به سبب آن بر او بیفزاید.11645.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :صدقه دهید ؛ چرا که صدقه مال را می افزاید . صدقه دهید ؛ خداوند ، شما را رحمت کند!11646.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بسیارْ صدقه دهید تا روزی یابید.

.

ص: 410

11647.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :اِستَنزِلُوا الرِّزقَ بِالصَّدَقَهِ . (1)11648.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :ثَلاثَهٌ تَزیدُ بِثَلاثَهٍ وإن ظَنَّ الجاهِلونَ أنَّها تَنقُصُها : المالُ یَزیدُ بِالصَّدَقَهِ (2) ، وَالعِزُّ یَزیدُ بِالعَفوِ ، وَالنُّبلُ یَزیدُ بِالتَّواضُعِ . (3)11649.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :قالَ اللّهُ عز و جل : أنفِق اُنفِق عَلَیکَ . (4)11650.عنه علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ الشَّمسَ لَتَطلُعُ ومَعَها أربَعَهُ أملاکٍ : مَلَکٌ یُنادی : یا صاحِبَ الخَیرِ أتِمَّ وأبشِر ، ومَلَکٌ یُنادی : یا صاحِبَ الشَّرِّ أنزِع وأقصِر ، ومَلَکٌ یُنادی : أعطِ مُنفِقا خَلَفا ، وآتِ مُمسِکا تَلَفا . . . . (5)11651.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام:الإمام علیّ علیه السلام لِکُمَیلِ بنِ زِیادٍ : یا کُمَیلُ ، البَرَکَهُ فی مالِ مَن آتَی الزَّکاهَ ، وواسَی المُؤمِنینَ ، ووَصَلَ الأَقرَبینَ . (6)11645.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :بَرَکَهُ المالِ فِی الصَّدَقَهِ . (7) .

1- .التوحید : 68 / 24 ، عیون أخبار الرضا : 2 / 35 / 75 کلاهما عن داود بن سلیمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلام ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 416 / 5904 عن زراره عن الإمام الصادق علیه السلام ، نهج البلاغه : الحکمه 137 ، قرب الإسناد : 118 / 414 عن الحسین بن علوان عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام عنه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 96 / 121 / 25 ؛ شُعَب الإیمان : 2 / 74 / 1197 عن الزبیر عن الإمام زین العابدین عن آبائه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آله ، کنز العمّال : 6 / 343 / 15962 .

2- .فی الطبعه المعتمده : «الصدقه» ، والتصحیح من فردوس الأخبار : 2 / 162 / 2363 .

3- .الفردوس : 2 / 102 / 2541 عن ابن عمر .

4- .صحیح البخاری : 4 / 1724 / 4407 ، صحیح مسلم : 2 / 691 / 37 ، سنن ابن ماجه : 1 / 686 / 2123 ، مسند ابن حنبل : 3 / 34 / 7302 ، تاریخ بغداد : 7 / 391 / 3927 کلّها عن أبی هریره ، حلیه الأولیاء : 10 / 216 عن ابن عبّاس ، کنز العمّال : 6 / 375 / 16127 ؛ مجمع البیان : 8 / 616 عن أبی هریره .

5- .الکافی : 4 / 42 / 1 عن جابر ، مجمع البیان : 8 / 222 عن أنس عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 55 / 143 / 2 ؛ اُسد الغابه : 2 / 635 / 2444 عن شُفَی بن مانع الأصبحی نحوه .

6- .تحف العقول : 172 ، بشاره المصطفی : 25 عن سعید بن زید بن أرطاه ، بحار الأنوار : 77 / 413 / 38 .

7- .غرر الحکم : 4426 ، عیون الحکم والمواعظ : 195 / 3992 .

ص: 411

11646.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :روزی را با صدقه فرود آورید.11647.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سه چیز است که با سه چیز افزایش می یابد ، هرچند جاهلان می پندارند که آنها را می کاهد : مال با صدقه افزایش می یابد ، عزّت با عفو افزوده می شود ، و بزرگی با تواضعْ بیشتر می گردد.11648.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند فرموده است : «انفاق کن تا عطایت کنم».11649.امام علی علیه السلام :امام باقر علیه السلام :خورشید، طلوع می کند و همراه آن ، چهار فرشته است . فرشته ای ندا می دهد : «ای نیکوکار! به پایان برسان و بشارت باد بر تو!» . فرشته ای ندا می دهد : «ای بدکار! دست بردار و کوتاه بیا!» . فرشته ای هم ندا می دهد : «[ خدایا! ]انفاق کننده را [ مالی] جایگزین ده و (1) ثروت بخیل را تلف کن!» ... .11650.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام خطاب به کمیل بن زیاد : ای کمیل! برکت ، در مال کسی است که زکات بپردازد ، نسبت به مؤمنانْ ایثار داشته باشد ، و به خویشاوندانْ نیکی رساند.11651.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :برکت مال ، در صدقه دادن است. .

1- .اشاره است به آیه : «وَ مَآ أَنفَقْتُم مِّن شَیْ ءٍ فَهُوَ یُخْلِفُهُو» (سبأ ، آیه 69) .

ص: 412

11652.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :داوُوا الجَورَ بِالعَدلِ ، وداوُوا الفَقرَ بِالصَّدَقَهِ وَالبَذلِ . (1)11653.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام فِی الحِکَمِ المَنسوبَهِ إلَیهِ : الزَّکاهُ نَقصٌ فِی الصّورَهِ ، وزِیادَهٌ فِی المَعنی . (2)11654.عنه صلی الله علیه و آله :فاطمه علیهاالسلام :فَرَضَ اللّهُ الإِیمانَ تَطهیرا مِنَ الشِّرکِ . . . وَالزَّکاهَ زِیادَهً فِی الرِّزقِ . (3)11655.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الإمام الحسن علیه السلام :فَرَضَ [ اللّهُ] عَلَیکُم لِأَولِیائِهِ حُقوقا ، فَأَمَرَکُم بِأَدائِها إلَیهِم ، لِیُحِلَّ لَکُم ما وَراءَ ظُهورِکُم مِن أزواجِکُم وأموالِکُم ومَأکَلِکُم ومَشرَبِکُم ، ویُعَرِّفَکُم بِذلِکَ البَرَکَهَ وَالنَّماءَ وَالثَّروَهَ ، ولِیَعلَمَ مَن یُطیعُهُ مِنکُم بِالغَیبِ . (4)11656.عنه علیه السلام :الکافی عن السکونی عن الإمام الصادق علیه السلام :ما أحسَنَ عَبدٌ الصَّدَقَهَ فِی الدُّنیا إلاّ أحسَنَ اللّهُ الخِلافَهَ عَلی وُلدِهِ مِن بَعدِهِ .

وقالَ : حُسنُ الصَّدَقَهِ یَقضِی الدَّینَ ویَخلُفُ عَلَی البَرَکَهِ . (5)11652.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الکاظم علیه السلام :کانَ الصّادِقُ علیه السلام فی طَریقٍ ومَعَهُ قَومٌ مَعَهُم أموالٌ ، وذُکِرَ لَهُم أنَّ بارِقَهً فِی الطَّریقِ یَقطَعونَ عَلَی النّاسِ ، فَارتَعَدَت فَرائِصُهُم ، فَقالَ لَهُمُ الصّادِقُ علیه السلام : ما لَکُم؟

قالوا : مَعَنا أموالُنا نَخافُ عَلَیها أن تُؤخَذَ مِنّا ، أفَتَأخُذُها مِنّا؟ فَلَعَلَّهُم یَندَفِعونَ عَنها إذا رَأَوا أنَّها لَکَ .

فَقالَ : وما یُدریکُم لَعَلَّهُم لا یَقصِدونَ غَیری ، ولَعَلَّکُم تُعَرِّضونّی بِها لِلتَّلَفِ !

فَقالوا : فَکَیفَ نَصنَعُ ، نَدفِنُها؟

قالَ : ذلِکَ أضیَعُ لَها ، فَلَعَلَّ طارِئاً یَطرَأُ عَلَیها فَیَأخُذُها ، ولَعَلَّکُم لا تَغتَدونَ (6) إلَیها بَعدُ.

فَقالوا : کَیفَ نَصنَعُ؟ دُلَّنا .

قالَ : أودِعوها مَن یَحفَظُها ویَدفَعُ عَنها ویُربیها ویَجعَلُ الواحِدَ مِنها أعظَمَ مِنَ الدُّنیا وما فیها ، ثُمَّ یَرُدُّها ویُوَفِّرُها عَلَیکُم أحوَجَ ما تَکونونَ إلَیها .

قالوا : مَن ذاکَ؟ قالَ : ذاکَ رَبُّ العالَمینَ .

قالوا : وکَیفَ نودِعُهُ؟

قالَ : تَتَصَدَّقونَ بِهِ عَلی ضُعَفاءِ المُسلِمینَ .

قالوا : وأنّی لَنَا الضُّعَفاءُ بِحَضرَتِنا هذِهِ؟!

قالَ : فَاعزِموا (7) عَلی أن تَتَصَدَّقوا بِثُلُثِها لِیَدفَعَ اللّهُ عَن باقیها مَن تَخافونَ .

قالوا : قَد عَزَمنا .

قالَ : فَأَنتُم فی أمانِ اللّهِ ، فَامضوا ، فَمَضَوا ، فَظَهَرَت لَهُمُ البارِقَهُ فَخافوا .

فَقالَ الصّادِقُ علیه السلام : کَیفَ تَخافونَ وأنتُم فی أمانِ اللّهِ عز و جل ؟!

فَتَقَدَّمَ البارِقَهُ وتَرَجَّلوا وقَبَّلوا یَدَ الصّادِقِ علیه السلام وقالوا : رَأَینَا البارِحَهَ فی مَنامِنا رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَأمُرُنا بِعَرضِ أنفُسِنا عَلَیکَ ، فَنَحنُ بَینَ یَدَیکَ ونَصحَبُکَ وهؤُلاءِ لِنَدفَعَ عَنهُمُ الأَعداءَ وَاللُّصوصَ .

فَقالَ الصّادِقُ علیه السلام : لا حاجَهَ بِنا إلَیکُم ، فَإِنَّ الَّذی دَفَعَکُم عَنّا یَدفَعُهُم ، فَمَضَوا سالِمینَ ، وتَصَدَّقوا بِالثُّلُثِ وبورِکَ لَهُم فی تِجاراتِهِم ، فَرَبِحوا لِلدِّرهَمِ عَشَرَهً ، فَقالوا : ما أعظَمَ بَرَکَهِ الصّادِقِ علیه السلام!

فَقالَ الصّادِقُ علیه السلام : قَد تَعَرَّفتُمُ البَرَکَهَ فی مُعامَلَهِ اللّهِ عز و جل ، فَدوموا عَلَیها . (8) .

1- .غرر الحکم : 5156 ، عیون الحکم والمواعظ : 250 / 4698 و 4690 .

2- .شرح نهج البلاغه : 20 / 299 / 416 .

3- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 568 / 4940 ، علل الشرایع : 248 / 2 کلاهما عن زینب بنت الإمام علیّ علیه السلام ، نهج البلاغه : الحکمه 252 ، غرر الحکم : 6608 وفیهما «تسبیبا للرزق» بدل «زیاده فی الرزق» ، الاحتجاج : 1 / 258 / 49 عن عبد اللّه بن الحسن بإسناده عن آبائه علیهم السلام عنها علیهاالسلام وفیه «جعل اللّه . . . الزکاه تزکیه للنفس ونماءً فی الرزق» ، بحار الأنوار : 6 / 107 / 1 .

4- .علل الشرایع : 249 / 6 عن إسحاق بن إسماعیل النیسابوری ، بحار الأنوار : 23 / 100 / 3 .

5- .الکافی : 4 / 10 / 5 عن السکونیّ .

6- .فی البحار : «لا تهتدون إلیها»

7- .فی المصدر«فاعرضوا» والصحیح ما أثبتناه کما فی بحار الأنوار ووسائل الشیعه.

8- .عیون أخبار الرضا : 2 / 4 / 9 عن أحمد بن الحسن الحسینی عن الإمام العسکری عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 96 / 120 / 23 .

ص: 413

11653.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :ستم را با عدالت ، و فقر را با صدقه و بخشش ، درمان کنید .11654.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام در حکمت های منسوب به ایشان : زکات ، در ظاهر ، کاسته شدن است ؛ ولی در حقیقت ، افزونی است.11655.امام علی علیه السلام :حضرت فاطمه علیهاالسلام :خداوند ، ایمان را برای پاکسازی از شرک ... و زکات را برای افزایش روزی ، واجب ساخت.11656.امام علی علیه السلام :امام حسن علیه السلام :خداوند به سود اولیایش ، حقوقی را بر شما واجب ساخته و شما را به پرداخت آنها به آنان ، فرمان داده است تا آنچه را از همسران و اموال و خوردنی ها و نوشیدنی ها پشتیبان [ زندگیِ] شماست ، برایتان حلال سازد ، و به سبب آن ، برکت و رشد و ثروت را به شما بشناساند ، و بداند که چه کسی از شما او را به غیب ، اطاعت می کند.11657.عنه علیه السلام :الکافی به نقل از سکونی ، از امام صادق علیه السلام : «هیچ بنده ای در دنیا نیکو صدقه ندهد ، مگر آن که خداوند پس از او بر فرزندانش به نیکی جایگزین کند».

و فرمود : «نیکو صدقه دادن ، بدهی را ادا می کند و [ چنین صدقه ای] با برکت ، جایگزین می شود».11658.عنه علیه السلام :امام کاظم علیه السلام :امام صادق علیه السلام در سفری همراه گروهی بود که اموالی همراه داشتند . به آنان گفته شد که رهزنان در راه اند و مردم را غارت می کنند. آنان به وحشت و هراس افتادند . امام صادق علیه السلام به آنان فرمود : «چرا می ترسید؟» .

گفتند : اموالی نزد ماست که می ترسیم از ما بگیرند . آیا آنها را از ما تحویل می گیری؟ شاید اگر ببینند که آنها از آنِ توست ، از ما دست بردارند.

فرمود : «از کجا که آنان مرا قصد نکنند و شما با این کار ، مرا در معرض تلف شدن اموال، قرار ندهید؟».

پرسیدند : پس چه کنیم؟ آنها را دفن کنیم؟

فرمود : «این کار ، اموال را بیشتر تلف می کند . شاید کسی به آنها بربخورد و آنها را بردارد . شاید هم بعد از آن ، دیگر اموال را پیدا نکنید».

گفتند : ما را راهنمایی کن . چه کنیم؟

فرمود : «آنها را نزد کسی به امانت بسپارید که هم نگهشان می دارد ، هم از آنها دفاع می کند ، و هم آنها را افزایش می دهد و هریک از آنها را بزرگ تر از دنیا و آنچه در آن است ، قرار می دهد . سپس آن را به صورت افزایش یافته ، در زمانی که بیشترین نیاز را به آنها دارید ، به شما برمی گرداند».

گفتند : او کیست؟

فرمود : «پروردگار جهان است».

گفتند : چگونه به او امانت بسپاریم؟

فرمود : «آنها را به مسلمانان مستمند ، صدقه دهید».

گفتند : این جا مستمندان را از کجا پیدا کنیم؟

فرمود : «شما تصمیم بگیرید که یک سوم آنها را صدقه دهید تا خداوند ، بقیّه آنها را از [غارت ]کسانی که بیم دارید ، نگه دارد».

گفتند : تصمیم گرفتیم.

فرمود : «پس شما در امان خدایید».

به راه افتادند و رهزنان ، ترسان آشکار شدند . امام علیه السلام به رهزنان فرمود : «شما در امان خدایید . چگونه است که می ترسید؟».

رهزنان، پیاده شدند و دست امام صادق علیه السلامرا بوسیدند و گفتند : دیشب ، پیامبر خدا را در خواب دیدیم که به ما دستور می داد خود را بر تو عرضه کنیم . اکنون در خدمت شماییم و همراه تو هستیم تا در برابر دشمنان و دزدان ، از اینان دفاع کنیم.

امام صادق علیه السلام فرمود : «به شما نیازی نداریم . همان کسی که از ما در مقابل شما دفاع کرد ، آنان را نیز از ما دور می کند» . آنان ، به سلامت به راه افتادند و یک سوم اموال خویش را صدقه دادند و تجارت هایشان نیز برکت یافت و هر درهم ، ده برابر برایشان سود داد . پس گفتند : برکت امام صادق ، چه بزرگ است!

امام صادق علیه السلام فرمود : «برکت را در معامله با خدا شناختید . پس به آن ، استمرار بخشید». .

ص: 414

. .

ص: 415

. .

ص: 416

11659.عنه علیه السلام :الإ مام الکاظم علیه السلام لِرَجُلٍ شَکا إلَیهِ کَثرَهَ العِیالِ وکُلُّهُم مَرضی : داووهُم بِالصَّدَقَهِ ؛ فَلَیسَ شَیءٌ أسرَعَ إجابَهً مِنَ الصَّدَقَهِ ولا أجدی مَنفَعَهً عَلَی المَریضِ مِنَ الصَّدَقَهِ . (1)11660.عنه علیه السلام :الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام :اِتَّقُوا اللّهَ وأخرِجوا حَقَّ اللّهِ مِمّا فی أیدیکُم ، یُبارِکِ اللّهُ لَکُم فی باقیهِ وتَزکوا . (2) .

1- .طبّ الأئمّه لابنی بسطام : 123 ، بحار الأنوار : 62 / 265 / 30 .

2- .الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام : 294 .

ص: 417

11661.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام کاظم علیه السلام خطاب به مردی که از فراوانیِ عیال ، که همه بیمار بودند ، شکایت داشت : آنان را با صدقه ، درمان کن . هیچ چیز زودتر از صدقه ، جواب نمی دهد و هیچ چیز بیش از صدقه ، برای بیمار ، سودبخش نیست.11662.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام :از خدا پروا کنید . آنچه از حقّ خدا در دست شماست ، بپردازید تا خداوند به آنچه باقی می ماند ، برکت دهد و خودتان هم پاک شوید. .

ص: 418

ج الإِطعام11657.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ البَرَکَهَ أسرَعُ إلَی البَیتِ الَّذی یُمتارُ مِنهُ المَعروفُ مِنَ الشَّفرَهِ فی سَنامِ البَعیرِ ، أو مِنَ السَّیلِ إلی مُنتَهاهُ . (1)11658.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :البَیتُ الَّذی یُمتارُ مِنهُ الخَیرُ وَالبَرَکَهُ (2) أسرَعُ إلَیهِ مِنَ الشَّفرَهِ فی سَنامِ البَعیرِ . (3)11659.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :أیُّما مُؤمِنٍ أطعَمَ مُؤمنا عَلی جوعٍ أطعَمَهُ اللّهُ یَومَ القِیامَهِ مِن ثِمارِ الجَنَّهِ . (4)11660.امام علی علیه السلام :الإمام الکاظم علیه السلام :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : مِن موجِباتِ مَغفِرَهِ الرَّبِّ تَبارَکَ وتَعالی إطعامُ الطَّعامِ . (5)11661.امام باقر علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن لَقَّمَ أخاهُ لُقمَهَ حَلواءَ ولَم یَکُن ذلِکَ مَخافَهً مِن شَرِّهِ ، ولا رَجاءً لِخَیرِهِ صَرَفَ اللّهُ عَنهُ سَبعینَ بَلوی فِی القِیامَهِ . (6)11662.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَنِ اهتَمَّ بِجَوعَهِ أخیهِ المُسلِمِ فَأَطعَمَهُ حَتّی یَشبَعَ ، غَفَرَ اللّهُ لَه

ُ

وسَقاهُ حَتّی یَرواهُ . (7) .

1- .الکافی : 4 / 29 / 2 عن السکونی عن الإمام الصادق علیه السلام ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 56 / 1689 ، الجعفریّات : 153 عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آله .

2- .وفی نسخه : «الخبز ، البرکه . . .» .

3- .المحاسن : 2 / 147 / 1390 عن عمرو بن جمیع رفعه ، بحار الأنوار : 74 / 362 / 19 .

4- .سنن الترمذی : 4 / 633 / 2449 ، مسند ابن حنبل : 4 / 29 / 11101 ، السنن الکبری : 4 / 311 / 7805 ، مسند أبی یعلی : 2 / 38 / 1106 کلّها عن أبی سعید الخدری ، کنز العمّال : 15 / 826 / 43286 ؛ الکافی : 2/ 201 / 5 ، الأمالی للمفید : 9 / 5 ، ثواب الأعمال : 164 / 2 کلّها عن أبی حمزه الثمالی عن الإمام زین العابدین علیه السلام ، المؤمن : 63 / 161 عن الإمام زین العابدین علیه السلام ، بحار الأنوار : 74 / 382 / 88 .

5- .الکافی : 4 / 52 / 11 ، المحاسن : 2 / 146 / 1382 کلاهما عن موسی بن بکر ، بحار الأنوار : 74/361/12 .

6- .تاریخ بغداد : 4 / 85 / 1719 عن أنس .

7- .مسند أبی یعلی : 3 / 378 / 3407 عن أنس ، کنز العمّال : 6 / 424 / 16376 .

ص: 419

ج اِطعام

ج اِطعام11664.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :برکت ، به خانه ای که از آن ، نیکی به مردم می رسد ، زودتر از رسیدن تیغ به کوهان شتر یا سیل به پایان خود ، می رسد.11665.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خیر ، به خانه ای که خیر و برکت از آن می رسد ، زودتر از رسیدن تیغ به کوهان شتر می رسد.11666.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر مؤمنی که مؤمنِ گرسنه ای را سیر کند ، خداوند، روز قیامت ، او را از میوه های بهشتی سیر می کند.11667.عنه علیه السلام :امام کاظم علیه السلام :پیامبر خدا می فرمود : «طعام دادن ، از موجبات آمرزش پروردگار متعال است».11668.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرکس به برادرش لقمه ای شیرینی بدهد و این [ کارش ]به خاطر ترس از گزند او یا به طمع خیر او نباشد ، خداوند در روز قیامت ، هفتاد گرفتاری را از او برمی گرداند.11669.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرکس به فکر گرسنگیِ برادر مسلمانش باشد و به او غذا دهد تا سیر شود ، خداوند ، او را می آمرزد و سیرابش می کند.

.

ص: 420

11664.امام علی علیه السلام :الکافی عن محمّد بن قیس عن أبی عبد اللّه علیه السلام :ذَکَرَ أصحابُنا قَوما فَقُلتُ : وَاللّهِ ما أتَغَدّی ولا أتَعَشّی إلاّ ومَعی مِنهُمُ اثنانِ أو ثَلاثَهٌ ، أو أقَلُّ أو أکثَرُ .

فَقالَ علیه السلام : فَضلُهُم عَلَیکَ أکثَرُ مِن فَضلِکَ عَلَیهِم .

قُلتُ : جُعِلتُ فِداکَ ، کَیفَ ذا وأنَا اُطعِمُهُم طَعامی واُنفِقُ عَلَیهِم مِن مالی ویَخدِمُهُم خادِمی؟!

فَقالَ : إذا دَخَلوا عَلَیکَ دَخَلوا مِنَ اللّهِ عز و جل بِالرِّزقِ الکَثیرِ ، وإذا خَرَجوا خَرَجوا بِالمَغفِرَهِ لَکَ . (1)د صِلَهُ الرَّحِمِ11666.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ صِلَهَ الرَّحِمِ لَتَزیدُ فِی الرِّزقِ . (2)11667.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن ضَمِنَ لی واحِدَهً ضَمِنتُ لَهُ أربَعَهً : یَصِلُ رَحِمَهُ فَیُحِبُّهُ اللّهُ ، ویُوَسِّعُ عَلَیهِ فی رِزقِهِ ، ویَزیدُ فی عُمُرِهِ ، ویُدخِلُهُ الجَنَّهَ الَّتی وَعَدَهُ . (3) .

1- .الکافی : 6 / 284 / 4 ، المحاسن : 2 / 148 / 1391 ، الأمالی للطوسی : 237 / 419 کلاهما عن أبی محمّد الوابشی ، بحار الأنوار : 74 / 375 / 71 وص 384 / 97 .

2- .دعائم الإسلام : 2 / 331 / 1249 ، الکافی : 2 / 157 / 33 عن حسین بن عثمان عمّن ذکره عن الإمام الصادق علیه السلام ، الخصال : 505 / 2 عن سعید بن علاقه ، مشکاه الأنوار : 230 / 645 ، جامع الأخبار : 344 / 953 ، روضه الواعظین : 499 والأربعه الأخیره عن الإمام علیّ علیه السلام ، بحار الأنوار : 76 / 314 / 1 وص 315 / 2 .

3- .عیون أخبار الرضا : 2 / 37 / 93 عن أحمد بن عامر الطائی وأحمد بن عبد اللّه الهروی وداود بن سلیمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلام ، صحیفه الإمام الرضا علیه السلام : 114 / 73 عن أحمد بن عامر الطائی عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آله ، روضه الواعظین : 426 ، بحار الأنوار : 74 / 92 / 16 .

ص: 421

د صله رحم

11668.امام علی علیه السلام :الکافی به نقل از محمّد بن قیس ، درباره امام صادق علیه السلام: [در محضر امام علیه السلام ،] اصحاب ما از گروهی یاد کردند . گفتم : به خدا سوگند ، هیچ صبح و شامی غذا نمی خورم ، مگر آن که از آنان دو یا سه نفر ، یا کم تر و یا بیشتر ، با من اند.

امام علیه السلام فرمود : «نیکی آنان بر تو ، بیش از احسان تو بر آنان است» .

گفتم : فدایت شوم! چگونه؟ این منم که از طعام خود به آنان می دهم و از مالم به آنان می بخشم و خدمتگزار من [ است که] به آنان خدمت می کند!

فرمود : «وقتی پیش تو می آیند ، با روزیِ فراوان خدا ، بر تو وارد می شوند و چون می روند ، همراه آمرزش تو بیرون می روند».د صله رحم11670.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :به یقین ، صله رحم ، روزی را می افزاید.11671.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرکه یک چیز را برای من ضمانت کند ، من چهار چیز را برای او ضمانت می کنم : کسی که به بستگان خود رسیدگی کند : خدا دوستش می دارد ، روزی اش را می افزاید ، عمرش را طولانی می کند ، و او را به بهشتی که وعده داده ، وارد می نماید.

.

ص: 422

ه صَنائِعُ المَعروفِ11673.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :صَنائِعُ المَعروفِ تُدِرُّ النَّعماءَ وتَدفَعُ البَلاءَ . (1)11674.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لَیسَ عَبدٌ یَفتَحُ بابَ عَطِیَّهٍ یَبتَغی وَجهَ اللّهِ أو صِلَهً إلاّ زادَهُ اللّهُ بِها کَثرَهً . (2)راجع : ص 366 (ما یوجب برکه العمر / صنائع المعروف) .

و القَصد11672.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَنِ اقتَصَدَ فی مَعیشَتِهِ رَزَقَهُ اللّهُ ، ومَن بَذَّرَ حَرَمَهُ اللّهُ . (3)11673.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ القَصدَ یورِثُ الغِنی . (4)ز النَّظافَه11675.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :حَیَ عَلَی الطَّهورِ المُبارَکِ ، وَالبَرَکَهُ مِنَ اللّهِ . (5)11676.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :غَسلُ الإِناءِ وطَهارَهُ الفِناءِ یورِثانِ الغَناءَ . (6) .

1- .غرر الحکم : 5840 ، عیون الحکم والمواعظ : 301 / 5346 وفیه «مواقع البلاء» .

2- .المعجم الأوسط : 7 / 190 / 7239 ، مسند ابن حنبل : 3 / 434 / 9630 و فیه «یرید بها صله» بدل «یبتغی وجه اللّه أو صله» ، شُعَب الإیمان : 3 / 234 / 3413 وفیه «لصدقه أو صله» بدل «یبتغی وجه اللّه أو صله» وکلّها عن أبی هریره ، کنز العمّال : 3 / 643 / 8304 .

3- .الکافی : 2 / 122 / 3 عن عبد الرحمان بن الحجّاج عن الإمام الصادق علیه السلام وج 4 / 54 / 12 عن ابن سنان عن الإمام الصادق علیه السلام عنه صلی الله علیه و آله ، الزهد للحسین بن سعید : 55 / 148 عن عبد الرحمان بن الحجّاج عن الإمام الصادق علیه السلامعنه صلی الله علیه و آله ، تحف العقول : 46 ، دعائم الإسلام : 2 / 116 / 385 وص 255 / 967 ، بحار الأنوار : 75 / 126 / 25 .

4- .الکافی : 4 / 53 / 8 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 174 / 3659 کلاهما عن عبید بن زراره .

5- .صحیح البخاری : 3 / 1312 / 3386 ، مسند ابن حنبل : 2 / 185 / 4393 ، سنن الدارمی : 1 / 20 / 29 ، سنن النسائی : 1 / 60 ولیس فیه «المبارک» وکلّها عن عبد اللّه بن مسعود ، کنز العمّال : 9 / 399 / 26675 .

6- .تاریخ بغداد : 12 / 92 / 6509 عن أنس ، کنز العمّال : 9 / 277 / 26004 .

ص: 423

ه انجام دادن کارهای نیک

و میانه روی

ز نظافت

ه انجام دادن کارهای نیک11678.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :انجام دادن کارهای نیک ، نعمت را سرشار می سازد و بلا را دور می کند.11679.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ بنده ای نیست که به خاطر خدا درِ بخششی را بگشاید یا صله رحم کند ، مگر آن که خداوند ، او را افزونی می بخشد.ر . ک : ص 367 (آنچه موجب برکت عمر است / انجام دادن کارهای نیک) .

و میانه روی11676.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرکه در زندگانی اش میانه روی کند ، خداوند روزی اش می دهد ؛ و هرکس ولخرجی کند ، خداوند ، محرومش می سازد.11677.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :میانه روی ، بی نیازی می آورد.ز نظافت11679.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بشتاب به سوی پاک کننده برکت آفرین ؛ و برکت ، از خداست.11680.امام علی علیه السلام ( در فرمان ولایت مصر به مالک اشتر ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :شستن ظرف ها و تمیزی جلوی خانه ، بی نیازی می آورند.

.

ص: 424

11681.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :تُرفَعُ البَرَکَهُ مِنَ البَیتِ إذا کانَت فیهِ الکُناسَهُ . (1)11682.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :غَسلُ الإِناءِ وکَسحُ الفِناءِ مَجلَبَهٌ لِلرِّزقِ . (2)ح النِّکاح11682.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :اِلتَمِسُوا الرِّزقَ بِالنِّکاحِ . (3)11683.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :تَزَوَّجُوا النِّساءَ ؛ فَإِنَّهُنَّ یَأتینَکُم بِالمالِ . (4)11684.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :اِتَّخِذُوا الأَهلَ فَإِنَّهُ أرزَقُ لَکُم . (5)11685.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :جاءَ رَجُلٌ إلَی النَّبِیِ صلی الله علیه و آله فَشَکا إلَیهِ الحاجَهَ ، فَقالَ : تَزَوَّج ، فَتَزَوَّجَ فَوُسِّعَ عَلَیهِ . (6)11686.عیسی علیه السلام :الکافی عن إسحاق بن عمّار :قُلتُ لِأَبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام : الحَدیثُ الَّذی یَرویهِ النّاسُ حَقٌّ ؛ أنَّ رَجُلاً أتَی النَّبِیِ صلی الله علیه و آله فَشَکا إلَیهِ الحاجَهَ ، فَأَمَرَهُ بِالتَّزویجِ ، فَفَعَلَ ، ثُمَّ أتاهُ فَشَکا إلَیهِ الحاجَهَ ، فَأَمَرَهُ بِالتَّزویجِ ، حَتّی أمَرَهُ ثَلاثَ مَرّاتٍ ؟

فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام : (نَعَم) هُوَ حَقٌّ . ثُمَّ قالَ : الرِّزقُ مَعَ النِّساءِ وَالعِیالِ . (7) .

1- .کنز العمّال : 15 / 402 / 41560 نقلاً عن الفردوس عن أنس .

2- .الخصال : 54 / 73 عن محمّد بن مروان ، الدعوات : 143 / 370 ، روضه الواعظین : 339 ، بحار الأنوار : 76 / 176 / 7 وص 316 / 3 .

3- .مکارم الأخلاق : 1 / 430 / 1459 ؛ الکشّاف : 3 / 74 ، الفردوس : 1 / 88 / 282 عن ابن عبّاس ، کنز العمّال : 16 / 276 / 44436 .

4- .المستدرک علی الصحیحین : 2 / 174 / 2679 ، تاریخ بغداد : 9 / 147 / 4759 ، الفردوس : 2 / 50 / 2290 ، کنز العمّال : 16 / 275 / 44431 وص 492 / 45607 نقلاً عن ابن عساکر وکلّها عن عائشه ؛ مکارم الأخلاق : 1 / 430 / 1462 .

5- .الکافی : 5 / 329 / 6 ، قرب الإسناد : 20 / 68 کلاهما عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام ، فتهذیب الأحکام : 7 / 239 / 1046 عن ابن أبی القدّاح عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام عنه صلی الله علیه و آله ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 383 / 4345 ، بحار الأنوار : 103 / 217 / 1 .

6- .الکافی : 5 / 330 / 2 ، عوالی اللآلی : 3 / 281 / 3 کلاهما عن هشام بن سالم ، درر الأحادیث النبویّه : 44 نحوه ؛ تاریخ بغداد : 1 / 365 / 307 عن جابر نحوه .

7- .الکافی : 5 / 330 / 4 ، عوالی اللآلی : 3 / 281 / 4 .

ص: 425

ح ازدواج

11687.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :از خانه ای که در آن خاکروبه باشد، برکت برداشته می شود.11688.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :شستن ظرف ها و جارو کردن جلوی خانه ، روزی آور است.ح ازدواج11690.عنه علیه السلام ( مِن کتابِهِ للأشتَرِ لمّا وَلاّهُ مِصرَ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :روزی را با ازدواج بجویید.11683.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :با زنان ازدواج کنید ؛ چرا که آنان برایتان ثروت می آورند.11684.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :همسر انتخاب کنید ؛ چرا که برایتان روزی آورتر است.11685.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :مردی نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و از نیازمندی[اش ]شکایت کرد . ایشان فرمود : «ازدواج کن» . وی ازدواج کرد و زندگی اش وسعت یافت.11686.عیسی علیه السلام :الکافی به نقل از اسحاق بن عمّار : به امام صادق علیه السلامعرض کردم : آیا [این ]حدیثی که مردم ، روایت می کنند که : «مردی نزد پیامبر صلی الله علیه و آلهآمد و از نیازمندی[اش] شکایت کرد . ایشان او را به ازدواج فرمان داد و او ازدواج کرد . دیگر بار آمد و از نیازمندی[اش] شکایت کرد . پیامبر صلی الله علیه و آلهباز هم دستور به ازدواج داد ، تا سه بار» ، درست است؟

امام صادق علیه السلام فرمود : «آری ، درست است» .

سپس فرمود : «روزی ، با زنان و نانخوران است».

.

ص: 426

ط مُشاوَرَهُ العاقِلِ11688.امام علی علیه السلام :الإمام الکاظم علیه السلام :مُشاوَرَهُ العاقِلِ النّاصِحِ یُمنٌ وبَرَکَهٌ ورُشدٌ وتَوفیقٌ مِنَ اللّهِ . (1)11689.امام علی علیه السلام :تفسیر العیّاشی عن علیّ بن مهزیار :کَتَبَ إلَیَ أبو جَعفَرٍ علیه السلام :

أن سَل فُلانا أن یُشیرَ عَلَیَ ویَتَخَیَّرَ لِنَفسِهِ ؛ فَهُوَ یَعلَمُ ما یَجوزُ فی بَلَدِهِ ، وکَیفَ یُعامِلُ السَّلاطینَ ؛ فَإِنَّ المَشوَرَهَ مُبارَکَهٌ ، قالَ اللّهُ لِنَبِیِّهِ فی مُحکَمِ کِتابِهِ :

« فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ (2) » .

فَإِن کانَ ما یَقولُ مِمّا یَجوزُ کُنتُ اُصَوِّبُ رَأیَهُ ، وإن کانَ غَیرَ ذلِکَ رَجَوتُ أن أضَعَهُ عَلَی الطَّریقِ الواضِحِ إن شاءَ اللّهُ . (3)ی عِیادَهُ المَریضِ11691.عنه علیه السلام ( أیضا ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله:عائِدُ المَریضِ یَخوضُ فِی البَرَکَهِ ، فَإِذا جَلَسَ انغَمَسَ فیها. (4) .

1- .تحف العقول: 398، المحاسن: 2/438/2519 عن منصور بن حازم عن الإمام الصادق علیه السلامولیس فیه «برکه».

2- .آل عمران : 159 .

3- .تفسیر العیّاشی : 1 / 204 / 147 ، بحار الأنوار : 75 / 103 / 34 .

4- .کنز الفوائد : 1 / 379 عن جابر بن عبد اللّه الأنصاری ، بحار الأنوار : 81 / 224 / 33 .

ص: 427

ط مشورت با خردمند

ی عیادت بیمار

ط مشورت با خردمند11693.عنه علیه السلام :امام کاظم علیه السلام :مشورت با خردمندِ خیرخواه ، خجستگی و برکت و رشد و توفیقی از سوی خداست.11694.عنه علیه السلام :تفسیر العیّاشی به نقل از علی بن مهزیار : امام باقر علیه السلام به من چنین نگاشت :

«از فلانی بخواه که به من نظر مشورتی بدهد و برای خویش [ نیز مشاورانی ]برگزیند ؛ چرا که او می داند در سرزمینش چه می گذرد و حاکمان ، چگونه رفتار می کنند . همانا مشورت ، برکت دارد . خداوند در قرآن به پیامبرش فرموده است : «از آنان درگذر و برای آنان آمرزش بخواه و در کار ، با آنان مشورت کن . پس چون تصمیم گرفتی ، بر خدا توکّل کن ؛ خداوند توکّل کنندگان را دوست می دارد» .

پس اگر آنچه می گوید ، رواست ، رأی او را درست می شمارم و اگر جز این باشد ، امیدوارم آن را به خواست خدا ، بر روش و راه روشن ، قرار دهم».ی عیادت بیمار11696.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عیادت کننده بیمار ، در برکت وارد می شود و چون نزد بیمار بنشیند ، در آن فرو می رود.

.

ص: 428

11697.عنه علیه السلام :مسند ابن حنبل عن أنس :سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : أیُّما رَجُلٍ یَعودُ مَریضا فَإِنَّما یَخوضُ فِی الرَّحمَهِ ، فَإِذا قَعَدَ عِندَ المَریضِ غَمَرَتهُ الرَّحمَهُ .

فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، هذا لِلصَّحیحِ الَّذی یَعودُ المَریضَ فَالمَریضُ ما لَهُ؟ قالَ : تُحَطُّ عَنهُ ذُنوبُهُ . (1)11698.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله:خُطی عائِدِ السَّقیمِ فیما بَینَهُ وبَینَ السَّقیمِ فیرِیاضِ الجَنَّهِ. (2)11691.امام علی علیه السلام ( نیز در همان نامه ) مسند ابن حنبل عن أبی فاخته :عادَ أبو موسَی الأَشعَرِیُّ الحَسَنَ بنَ عَلِیٍ ، فَدَخَلَ عَلِیٌ علیه السلام فَقالَ : أعائِدا جِئتَ یا أبا موسی أم زائِرا؟

فَقالَ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، لا بَل عائِدا ، فَقالَ عَلِیٌ علیه السلام : فَإِنّی سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آلهیَقولُ : ما عادَ مُسلِمٌ مُسلِما إلاّ صَلّی عَلَیهِ سَبعونَ ألفَ مَلَکٍ مِن حینِ یُصبِحُ إلی أن یُمسِیَ ، وجَعَلَ اللّهُ تَعالی لَهُ خَریفا فِی الجَنَّهِ . قالَ : فَقُلنا : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، ومَا الخَریفُ؟

قالَ : السّاقِیَهُ الَّتی تَسقِی النَّخلَ . (3)ک التَّساهُلُ فِی البَیعِ وَالشِّراءِ11693.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :البَرَکَهُ فِی المُماسَحَهِ . (4) .

1- .مسند ابن حنبل : 4 / 347 / 12782 ، شُعَب الإیمان : 6 / 533 / 9181 و ح 9179 عن جابر بن عبد اللّه نحوه ، المعجم الأوسط : 8 / 353 / 8851 وفیه إلی «غمرته الرحمه» ، کنز العمّال : 9 / 95 / 25145 ؛ الأمالی للطوسی : 182 / 306 عن أبی قلاّبه وفیه إلی «غمرته الرحمه» ، بحار الأنوار : 81 / 215 / 6 .

2- .الفردوس : 2 / 193 / 2962 عن أبی هریره .

3- .مسند ابن حنبل : 1 / 197 / 702 .

4- .السنن الکبری : 6 / 59 / 11189 ، المراسیل : 130 / 6 کلاهما عن محمّد بن سعد ، المصنّف لابن أبی شیبه : 5 / 280 / 1 عن محمّد بن سعید ، کنز العمّال : 4 / 46 / 9435 .

ص: 429

ک آسان گرفتن در داد و ستد

11694.امام علی علیه السلام :مسند ابن حنبل به نقل از انس : از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود : «هرکس، بیماری را عیادت کند ، در رحمت وارد می شود و چون نزد بیمار نشیند ، رحمت ، او را فرا می گیرد».

پرسیدم : ای پیامبر خدا! این ، پاداش [شخص] تندرستی است که از بیمار عیادت می کند . برای بیمار چیست؟ فرمود : «گناهانش فرو می ریزد».11695.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :گام های عیادت کننده بیمار در فاصله اش تا بیمار ، در بوستان های بهشت است.11696.امام علی علیه السلام :مسند ابن حنبل به نقل از ابو فاخته : ابو موسی اشعری به عیادت حسن بن علی علیهماالسلام رفت . امام علی علیه السلام وارد شد و فرمود : «ای ابو موسی! به عیادت آمده ای ، یا به دیدار؟» .

گفت : ای امیر مؤمنان! به عیادت آمده ام.

علی علیه السلام فرمود : «از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود : هیچ مسلمانی مسلمان دیگر را عیادت نمی کند ، مگر آن که هفتاد هزار فرشته ، از صبح تا شام ، بر او درود می فرستند و خداوند برای او خریفی در بهشت قرار می دهد ».

پرسیدیم : ای امیر مؤمنان! خریف چیست؟

فرمود : «آبراهی که نخل را آبیاری می کند».ک آسان گرفتن در داد و ستد11698.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :برکت ، در آسان گرفتن است.

.

ص: 430

11699.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :بارَکَ اللّهُ عَلی سَهلِ البَیعِ ، سَهلِ الشِّراءِ ، سَهلِ القَضاءِ ، سَهلِ الاِقتِضاءِ . (1)11700.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام مُنادِیا فی أسواقِ الکوفَهِ : یا مَعشَرَ التُّجّارِ . . . قَدِّمُوا الاِستِخارَهَ ، وتَبَرَّکوا بِالسُّهولَهِ . (2)ل کَیلُ الطَّعامِ11702.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :کیلوا طَعامَکُم یُبارَک لَکُم . (3)11703.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :کیلوا طَعامَکُم ؛ فَإِنَّ البَرَکَهَ فِی الطَّعامِ المَکیلِ . (4)11704.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :شَکا قَومٌ إلَی النَّبِیِ صلی الله علیه و آله سُرعَهَ نَفادِ طَعامِهِم ، فَقالَ : تَکیلونَ أو تَهیلونَ؟

قالوا : نَهیلُ یا رَسولَ اللّهِ یَعنِی الجُزافَ .

قالَ : کیلوا ولا تَهیلوا ؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِلبَرَکَهِ . (5)11699.امام علی علیه السلام :الکافی عن مسمع :قالَ لی أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام : یا أبا سَیّارٍ ، إذا أرادَتِ الخادِمَهُ أن تَعمَلَ الطَّعامَ فَمُرها فَلتَکِلهُ ؛ فَإِنَّ البَرَکَهَ فی ما کیلَ . (6) .

1- .تهذیب الأحکام : 7 / 18 / 79 عن حنان عن أبیه عن الإمام الصادق علیه السلام .

2- .الکافی : 5 / 151 / 3 ، تهذیب الأحکام : 7 / 6 / 17 کلاهما عن جابر عن الإمام الباقر علیه السلام ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 193 / 3726 ، الأمالی للصدوق : 587 / 809 عن محمّد بن قیس عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام ، بحار الأنوار : 103 / 94 / 10 .

3- .صحیح البخاری : 2 / 749 / 2021 ، مسند ابن حنبل : 6 / 92 / 17177 کلاهما عن المقدام بن معدیکرب ، سنن ابن ماجه : 2 / 750 / 2231 عن عبد اللّه بن بسر ، المعجم الکبیر : 4 / 121 / 3859 عن أبی أیّوب الأنصاری وزاد فیهما «لکم فیه» ، کنز العمّال : 4 / 46 / 9433 .

4- .الکافی : 5 / 167 / 2 عن حفص بن عمر عن الإمام الصادق علیه السلام ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 267 / 3965 ، الجعفریّات : 160 ، جامع الأحادیث للقمّی : 108 کلاهما عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آله ؛ کنز العمّال : 4 / 46 / 9434 نقلاً عن ابن النجّار عن الإمام علیّ علیه السلام عنه صلی الله علیه و آله .

5- .الکافی : 5 / 167 / 1 عن یونس بن یعقوب ، تهذیب الأحکام : 7 / 163 / 722 عن إبراهیم بن عبد الحمید عن الإمام الکاظم علیه السلام .

6- .الکافی : 5 / 167 / 3 .

ص: 431

ل پیمانه کردن گندم

11700.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :برکت خدا بر کسی باد که آسان می فروشد ، آسان می خرد ، آسان می پردازد ، و آسان مطالبه می کند!11701.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام در ندایش در بازارهای کوفه : ای پیشه وران! ... تجارت را با طلب خیر آغاز کنید ، و با آسان گیری برکت یابید.ل پیمانه کردن گندم (1)11703.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :گندم خود را پیمانه کنید تا برکت آورد.11704.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :گندم خود را پیمانه کنید ؛ چرا که برکت ، در گندم پیمانه شده است.11705.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :گروهی ، از زود تمام شدن گندم خود ، نزد پیامبر صلی الله علیه و آلهشکایت کردند . حضرت فرمود : «آیا پیمانه می کنید یا بی پیمانه می ریزید؟» .

گفتند : ای پیامبر خدا! بی پیمانه و گزاف .

فرمود : «پیمانه کنید ، نه گزاف و بی حساب ؛ چرا که این ، بیشتر برکت دارد».11706.عنه علیه السلام :الکافی به نقل از مسمع : امام صادق علیه السلام به من فرمود : «ای ابو سیّار! هرگاه خدمتگزار تو می خواهد غذا درست کند ، بگو پیمانه کند ؛ چرا که برکت ، در چیزی است که پیمانه شود».

.

1- .در متن عربی ، کلمه «طعام» است که در لغت عربی، به معنای مواد خوراکی و نیز به معنای خصوص «گندم» است و مقصود از پیمانه کردن گندم و مواد خوراکی ، اندازه گیری آن در وقت مصرف و هنگام خرید و فروش است .

ص: 432

م إعطاءُ الزِّیادَهِ لِلمُشتَری11708.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :مَرَّ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام عَلی جارِیَهٍ قَدِ اشتَرَت لَحما مِن قَصّابٍ وهِیَ تَقولُ : زِدنی ، فَقالَ لَهُ أمیرُ المُؤمِنینَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ : زِدها ؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِلبَرَکَهِ . (1)ن الاِجتِماعُ عَلَی الطَّعامِ11710.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :کُلوا جَمیعا ولا تَفَرَّقوا ؛ فَإِنَّ البَرَکَهَ مَعَ الجَماعَهِ . (2)11711.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :اِجتَمِعوا عَلی طَعامِکُم ، وَاذکُرُوا اسمَ اللّهِ عَلَیهِ ، یُبارِک لَکُم فیهِ . (3)11712.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :ما مِن مائِدَهٍ أعظَمُ بَرَکَهً مِن مائِدَهٍ جَلَسَ عَلَیها یَتیمٌ . (4)11713.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :البَرَکَهُ فی ثَلاثَهٍ : فِی الجَماعَهِ ، وَالثَّریدِ ، وَالسَّحورِ . (5) .

1- .الکافی : 5 / 152 / 8 ، تهذیب الأحکام : 7 / 7 / 20 کلاهما عن السکونی ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 196 / 3736 من دون إسنادٍ إلی المعصوم ، بحار الأنوار : 41 / 129 / 39 ؛ فضائل الصحابه لابن حنبل : 2 / 621 / 1063 عن أبی الوضّاح الشیبانی عن رجل .

2- .سنن ابن ماجه : 2 / 1094 / 3287 ، مشکاه المصابیح : 2 / 459 / 4257 ، الفردوس : 3 / 242 / 4711 کلّها عن عمر ، کنز العمّال : 15 / 235 / 40724 ؛ طبّ النبیّ صلی الله علیه و آله : 3 وفیه « . . .فإنّ الجماعه فی البرکه» ، بحار الأنوار : 62 / 291 .

3- .سنن أبی داود : 3 / 346 / 3764 ، سنن ابن ماجه : 2 / 1093 / 3286 ، مسند ابن حنبل : 5 / 441 / 16078 ، صحیح ابن حبّان : 12 / 28 / 5224 ، المستدرک علی الصحیحین : 2 / 113 / 2500 ، السنن الکبری : 5 / 424 / 10359 کلّها عن وحشی بن حرب ، کنز العمّال : 15 / 233 / 40715 ؛ مکارم الأخلاق : 1 / 319 / 1020 ، بحار الأنوار : 66 / 349 / 10 .

4- .الفردوس : 4 / 46 / 6144 عن أنس ، کنز العمّال : 3 / 177 / 6040 .

5- .المعجم الکبیر : 6 / 251 / 6127 ، شُعَب الإیمان : 6 / 68 / 7520 ، تاریخ أصبهان : 1 / 82 کلّها عن سلمان ، کنز العمّال : 15 / 234 / 40718 ؛ طبّ النبیّ صلی الله علیه و آله : 3 ، بحار الأنوار : 62 / 291 .

ص: 433

م زیاد دادن به مشتری

ن غذای دسته جمعی

م زیاد دادن به مشتری11705.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :امیر مؤمنان علیه السلام بر کنیزی گذشت که از قصّاب ، گوشتی خریده بود و به قصّاب می گفت : بیشتر بده . امیر مؤمنان علیه السلام به آن مرد فرمود : «بیشتر بده ، که برکتش زیادتر می شود».ن غذا خوردن دسته جمعی11707.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :با هم بخورید و پراکنده نشوید ؛ چرا که برکت ، با جماعت است.11708.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :با هم غذا بخورید و خدا را بر آن نام ببرید تا خداوند به آن برکت دهد.11709.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ سفره ای بابرکت تر از سفره ای نیست که یتیم بر سر آن بنشیند.11710.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :برکت ، در سه چیز است : در جماعت ، در ترید (آبگوشت) ، و در سَحَری.

.

ص: 434

2 / 8الدُّعاءُ وَالبَرَکَهُأ الدُّعاءُ لِبَرَکَهِ المَنزِلِالکتاب« وَ قُل رَّبِّ أَنزِلْنِی مُنزَلاً مُّبَارَکًا وَأَنتَ خَیْرُ الْمُنزِلِینَ . (1) »

الحدیث11717.عنه علیه السلام ( مِن کتابِهِ للأشتَرِ لَمّا وَلاّهُ مِصرَ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام : یا عَلِیُ ، إذا نَزَلتَ مَنزِلاً فَقُل : اللّهُمَّ أنزِلنی مُنزَلاً مُبارَکا وأنتَ خَیرُ المُنزِلینَ . (2)ب الدُّعاءُ لِبَرَکَهِ الرِّزقِالکتاب«إِذْ قَالَ الْحَوَارِیُّونَ یَعِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ هَلْ یَسْتَطِیعُ رَبُّکَ أَن یُنَزِّلَ عَلَیْنَا مَآئِدَهً مِّنَ السَّمَآءِ قَالَ اتَّقُواْ اللَّهَ إِن کُنتُم مُّؤْمِنِینَ * قَالُواْ نُرِیدُ أَن نَّأْکُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعْلَمَ أَن قَدْ صَدَقْتَنَا وَنَکُونَ عَلَیْهَا مِنَ الشَّهِدِینَ * قَالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَآ أَنزِلْ عَلَیْنَا مَآئِِدَهً مِّنَ السَّمَآءِ تَکُونُ لَنَا عِیدًا لاِّوَّلِنَا وَءَاخِرِنَا وَءَایَهً مِّنکَ وَارْزُقْنَا وَأَنتَ خَیْرُ الرَّ زِقِینَ . (3) »

.

1- .المؤمنون : 29 .

2- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 298 / 2508 ، المحاسن : 2 / 124 / 1345 عن الإمام الکاظم عن أبیه عن جدّه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آله ، الخصال : 634 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام علیّ علیهم السلام ، تحف العقول : 122 عن الإمام علیّ علیه السلام و لیس فیهما «یا علیّ ، إذا نزلت منزلاً» ، بحار الأنوار : 76 / 248 / 42 .

3- .المائده : 112 114 .

ص: 435

2 / 8دعا و برکت

الف دعا برای برکت فردوگاه

ب دعا برای برکت روزی

2 / 8دعا و برکتالف دعا برای برکت فرودگاهقرآن«و بگو : پروردگارا! مرا در منزلگاهی خجسته فرود آور ، و تو بهترینِ فرودآورندگانی!» .

حدیث11721.الإمامُ الهادیُّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به علی علیه السلام : ای علی! هرگاه در جایی فرود آمدی ، بگو : «خدایا! مرا در منزلگاهی خجسته فرود آور ، و تو بهترینِ فرودآورندگانی!».ب دعا برای برکت روزیقرآن«آن گاه که حواریّون گفتند : ای عیسی بن مریم! آیا پروردگارت می تواند از آسمان ، مائده ای (طعامی) بر ما فرود آورد؟ گفت : «اگر ایمان دارید ، از خدا پروا کنید» * گفتند : می خواهیم از آن بخوریم و دل هایمان اطمینان یابد و بدانیم که به ما راست گفته ای و از گواهانِ بر آن باشیم * عیسی بن مریم گفت : «خدایا ، پروردگارا! بر ما طعامی از آسمان فرو فرست تا برای اوّل و آخر ما ، عید باشد و نشانه ای از تو ؛ و ما را روزی بده ، و تو بهترینِ روزی دهندگانی!» » .

.

ص: 436

الحدیث11724.عنه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ أنزَلَ مائِدَهً عَلی عیسی علیه السلام ، وبارَکَ لَهُ فی (أربَعَهِ) أرغِفَهٍ وسُمَیکاتٍ حَتّی أکَلَ وشَبِعَ مِنها أربَعَهُ آلافٍ وسَبعُمِائَهٍ . (1)11725.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ اغفِر لی ذَنبی ، ووَسِّع لی فی رِزقی ، وبارِک لی فی ما رَزَقتَنی . (2)11726.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام زین العابدین علیه السلام: اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، وَامنَعنی مِنَ السَّرَفِ ، وحَصِّن رِزقی مِنَ التَّلَفِ ، ووَفِّر مَلَکَتی بِالبَرَکَهِ فیهِ . (3)11727.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام فی مُناجاتِهِ : اللّهُمَّ رَبَّ العالَمینَ ، وأحکَمَ الحاکِمینَ ، وأرحَمَ الرّاحِمینَ ، أسأَلُکَ مِنَ الشَّهادَهِ أقسَطَها . . . ومِنَ الزِّیاداتِ أتَمَّها ، ومِنَ البَرَکاتِ أعَمَّها ، ومِنَ الصّالِحاتِ أعظَمَها . (4)11728.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام فی دُعائِهِ عِندَ زِیارَهِ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام: . . . اللّهُمَّ وأوسِع لِفَقیرِنا مِن سَعَتِکَ ما قَضَیتَ عَلی نَفسِکَ ، وَالهُدی ما أبقَیتَنا ، وَالکَرامَهَ ما أحیَیتَنا ، وَالکَرامَهَ إذا تَوَفَّیتَنا ، وَالحِفظَ فی ما یَبقی مِن عُمُرِنا ، وَالبَرَکَهَ فی ما رَزَقتَنا . (5)11729.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام فِی الدُّعاءِ بَعدَ الصَّلاهِ الکامِلَهِ : اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وما قَسَمتَ لی مِن قِسمٍ أو رَزَقتَنی مِن رِزقٍ فَاجعَلهُ حَلالاً طَیِّبا ، واسِعا مُبارَکا ، قَریبَ المَطلَبِ ، سَهلَ المَأخَذِ ، فی یُسرٍ مِنکَ وعافِیَهٍ ، وسَلامَهٍ وسَعادَهٍ ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ . (6) .

1- .التفسیر المنسوب إلی الإمام العسکریّ علیه السلام : 195 / 91 ، بحار الأنوار : 14 / 249 / 37 .

2- .سنن الترمذی : 5 / 527 / 3500 عن أبی هریره ، مسند ابن حنبل : 5 / 578 / 16599 وفیه «داری» بدل «رزقی» وج 9 / 61 / 23248 وفیه «ذاتی» بدل «فی رزقی» وکلاهما عن عبید بن القعقاع ، المصنّف لابن أبی شیبه : 7 / 62 / 2 عن أبی موسی وفیه «داری» بدل «رزقی» .

3- .الصحیفه السجّادیّه : 86 الدعاء 20 .

4- .بحار الأنوار : 94 / 155 / 22 نقلاً عن کتاب أنیس العابدین .

5- .تهذیب الأحکام : 6 / 36 / 74 عن یونس بن ظبیان .

6- .جمال الاُسبوع : 198 ، بحار الأنوار : 89 / 377 / 66 .

ص: 437

حدیث11724.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند سفره ای بر عیسی علیه السلامفرو فرستاد و به او در چهار گرده نان و ماهی های کوچک ، برکت داد ، تا آن که چهار هزار و هفتصد نفر ، از آن خوردند و سیر شدند.11725.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خدایا! گناهانم را بیامرز و روزی ام را وسعت بخش و در آنچه به من روزی داده ای، برکت قرار بده!11726.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام زین العابدین علیه السلام :خدایا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و مرا از اسراف دور بدار و روزی مرا از تلف شدن نگه دار و دارایی ام را با برکت دادن در آن ، افزون بگردان!11727.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام زین العابدین علیه السلام در مناجات خویش : خدایا ، ای پروردگار جهانیان،ای برترینِ داوران ، و ای مهربان ترینِ مهربانان! از گواهی، عادلانه ترینش را ؛ و از افزوده ها ، کامل ترینش را ؛ و از برکت ها ، فراگیرترینش را ؛ و از کارهای شایسته ، بزرگ ترینش را از تو می خواهم.11728.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام در دعای خویش به هنگام زیارت امیر مؤمنان علیه السلام : ... پروردگارا! از گشایش خویش ، آنچه را بر خود حتمی ساخته ای ، برای فقیر ما گشایش بخش ، و تا ما را باقی داشته ای ، هدایتمان کن ، و ما را با کرامت، زنده بدار ، و ما را با کرامت بمیران ، و ما را در باقی مانده عمرمان نگه دار ، و در آنچه روزی مان داده ای، برکت قرار بده!11729.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام در دعای پس از نماز کامل : خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرست و آنچه را برایم تقسیم کرده ای یا روزی نموده ای ، حلال و پاک و فراوان و بابرکت و دست یافتنی و آسان به دست آمدنی قرار بده ، به همراه آسانی و عافیت و تندرستی و سعادت از سوی خود! همانا تو بر هر چیز ، توانایی. .

ص: 438

ج الدُّعاءُ لِبَرَکَهِ الزَّواجِ11731.الإمامُ الرِّضا علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا زُفَّت إلَی الرَّجُلِ زَوجَتُهُ واُدخِلَت إلَیهِ فَلیُصَلِّ رَکعَتَینِ ، وَلیَمسَح عَلی ناصِیَتِها ، ثُمَّ لیَقُل :

اللّهُمَّ بارِک لی فی أهلی وبارِک لَها فِیَ ، وما جَمَعتَ بَینَنا فَاجمَع بَینَنا فی خَیرٍ ویُمنٍ وبَرَکَهٍ ، وإذا جَعَلتَها فُرقَهً فَاجعَلها فُرقَهً إلی کُلِّ خَیرٍ .

ثُمَّ لیَقُل : الحَمدُ للّهِِ الَّذی هَدی ضَلالَتی ، وأغنی فَقری ، ونَعَشَ خُمولی ، وأعَزَّ ذِلَّتی ، وآوی عَیلَتی ، وزَوَّجَ عُزبَتی ، وأخدَمَ مِهنَتی ، وآنَسَ وَحشَتی ، ورَفَعَ خَسیسَتی ؛ حَمدا کَثیرا طَیِّبا مُبارَکا عَلی ما أعطَیتَ یا رَبِّ ، وعَلی ما قَسَمتَ ، وعَلی ما أکرَمتَ . (1)11732.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الکافی عن أبی عبد اللّه البرقیّ رفعه :لَمّا زَوَّجَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آلهفاطِمَهَ قالوا : بِالرِّفاءِ وَالبَنینَ ، فَقالَ : لا بَل عَلَی الخَیرِ وَالبَرَکَهِ . (2)11733.عنه علیه السلام :عمل الیوم واللیله عن ابن بریده عن أبیه :إنَّ نَفَرا مِنَ الأَنصارِ قالوا لِعَلِیٍ علیه السلام : عِندَکَ فاطِمَهُ؟

فَدَخَلَ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آلهفَسَلَّمَ عَلَیهِ ، فَقالَ : ما حاجَهُ ابنِ أبی طالِبٍ؟ قالَ : ذَکَرتُ فاطِمَهَ بِنتَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله .

قالَ : مَرحَبا وأهلاً ، لَم یَزِدهُ عَلَیها ، فَخَرَجَ إلَی الرَّهطِ مِنَ الأَنصارِ یَنتَظِرونَهُ .

فَقالوا : ما وَراءَکَ؟

قالَ : ما أدری ، غَیرَ أنَّهُ قالَ لی : مَرحَبا وأهلاً .

(قالوا) : یَکفیکَ مِن رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آلهإحداهُما ؛ قَد أعطاکَ الأَهلَ وأعطاکَ الرُّحبَ .

فَلَمّا کانَ بَعدَ ذلِکَ بَعدَما زَوَّجَهُ قالَ : یا عَلِیُّ ، إنَّهُ لابُدَّ لِلعُرسِ مِن وَلیمَهٍ .

قالَ سَعدٌ : عِندی کَبشٌ ، وجَمَعَ لَهُ رَهطٌ مِنَ الأَنصارِ (آصُعا) مِن ذُرَهٍ .

قالَ : فَلَمّا کانَ لَیلَهُ البِناءِ قالَ : لا تُحدِث شَیئا حَتّی تَلقانی ، فَدَعَا النَّبِیُّ صلی الله علیه و آلهبِماءٍ فَتَوَضَّأَ مِنهُ ثُمَّ أفرَغَهُ عَلی عَلِیٍ ، فَقالَ : اللّهُمَّ بارِک فیهِما ، وبارِک عَلَیهِما ، وبارِک لَهُما فی شِبلِهِما . (3) .

1- .دعائم الإسلام : 2 / 210 / 772 ، الجعفریّات : 109 عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام نحوه ، بحار الأنوار : 103 / 268 / 18 .

2- .الکافی : 5 / 568 / 52 ، بحار الأنوار : 43 / 144 / 46 وراجع کنز العمّال : 16 / 484 / 45571 و 45572 .

3- .عمل الیوم واللیله للنسائی : 253 / 258 ، عمل الیوم واللیله لابن السنی : 214 / 605 وفیه إلی «وأعطاک الرحب» ، المعجم الکبیر : 2 / 20 / 1153 وفیه «بنائهما» بدل «شبلهما» ، الصواعق المحرقه : 234 وفیه «نسلهما» بدل «شبلهما» ، کنز العمّال : 13 / 681 / 37745 نقلاً عن الرویانی وابن عساکر ؛ کشف الغمّه : 1 / 365 ، بحار الأنوار : 43 / 137 / 34 .

ص: 439

ج دعا برای برکت ازدواج

ج دعا برای برکت ازدواج11730.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :[در شب زفاف،] هرگاه همسرِ کسی را نزد او فرستادند ، دو رکعت نماز بخواند و دست بر پیشانی زن بکشد و بگوید :

«خدایا! برای من نسبت به خانواده ام و برای همسرم نسبت به من برکت قرار بده و تا آن گاه که میان ما را جمع می کنی ، با خیر و خُجستگی و برکت باشد ، و اگر میان ما جدایی انداختی ، جدایی را به سوی هر نیکی قرار بده!».

سپس بگوید : «ستایشْ خدایی را که از گمراهی ، هدایتم نمود ، فقرم را برطرف ساخت ، بیحالی مرا نشاط بخشید ، ذلّتم را عزّت داد ، عیالمندی مرا پناه داد ، مرا از بی همسری درآورد ، حرفه ای را به خدمت من گماشت ، تنهایی ام را مونس بخشید ، و تنگدستی ام را برطرف ساخت ؛ ستایشی فراوان ، پاک و خجسته برای آنچه عطا کردی ای پروردگار! و برای آنچه قسمت (روزی) نمودی و برای آنچه کرامت بخشیدی».11731.امام رضا علیه السلام :الکافی به نقل از ابو عبد اللّه برقی : چون پیامبر خدا فاطمه زهرا علیهاالسلامرا به همسری داد ، گفتند : با [ دعا برای] سازش و اولاد؟ فرمود : «نه ؛ بلکه با خیر و برکت».11732.امام علی علیه السلام :عمل الیوم و اللیله به نقل از ابو بریده . از پدرش : گروهی از انصار به علی علیه السلام گفتند : آیا فاطمه علیهاالسلام نزد توست؟

امام علیه السلام نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و سلام داد ، پیامبر صلی الله علیه و آله پرسید : «پسر ابو طالب ، چه کار دارد؟» . گفت : [ برای ازدواج،] به یاد فاطمه ، دختر پیامبر خدا ، افتادم.

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «خوش آمدی» و بیش از آن نفرمود . علی علیه السلامپیش آن گروه از انصار که منتظرش بودند ، برگشت.

گفتند : چه خبر؟

[ امام علیه السلام] گفت : نمی دانم ، جز این که به من فرمود : «خوش آمدی» .

گفتند : از پیامبر خدا ، یکی از این دو برای تو بس است . او به تو ، هم همسر داده و هم گشایش.

پس از آن ، آن هنگام که پیامبر صلی الله علیه و آله علی علیه السلام را همسر می داد ، فرمود : «ای علی! برای عروسی ، مهمانی لازم است» .

سعد گفت : من قوچی دارم . نیز گروهی از انصار ، چند صاع (1) ذرّت فراهم آوردند.

چون شب عروسی شد ، پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «کاری نکن ، تا مرا دیدار کنی» و آن گاه آبی طلبید و از آن وضو گرفت . سپس آن را به روی علی علیه السلامریخت و چنین دعا کرد : «خدایا! بر این دو ، مبارک گردان ؛ بر این دو ، مبارک گردان ، و برای این دو و فرزندانشان مبارک گردان!».

.

1- .صاع ، پیمانه ای است که چهار مُد بگیرد . هر مد ، یک چارک (حدود ده سیر) است .

ص: 440

11733.امام علی علیه السلام :الکافی عن أبی بصیر :قالَ لی أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام : إذا تَزَوَّجَ أحَدُکُم کَیفَ یَصنَعُ؟

قُلتُ : لا أدری .

قالَ : إذا هَمَّ بِذلِکَ فَلیُصَلِّ رَکعَتَینِ ویَحمَدِ اللّهَ ، ثُمَّ یَقولُ :

اللّهُمَّ إنّی اُریدُ أن أتَزَوَّجَ ، فَقَدِّر لی مِنَ النِّساءِ أعَفَّهُنَّ فَرجا ، وأحفَظَهُنَّ لی فی نَفسِها وفی مالی ، وأوسَعَهُنَّ رِزقا ، وأعظَمَهُنَّ بَرَکَهً .

(1) .

1- .الکافی : 3 / 482 / 2 وج 5 / 501 / 3 عن أبی بصیر عن الإمام الباقر علیه السلام ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 394 / 4387 ، تهذیب الأحکام : 7 / 407 / 1627 وفیه «فأقدر» بدل «فقدّر» .

ص: 441

11734.امام علی علیه السلام ( در خطبه ای که طی آن به ستم بنی امیه اشاره می کن ) الکافی به نقل از ابو بصیر : امام صادق علیه السلامبه من فرمود : «وقتی یکی از شما ازدواج می کند ، چه می کند؟» .

گفتم : نمی دانم .

فرمود : «هرگاه به ازدواج تصمیم گرفت ، دو رکعت نماز بخواند و خدا را سپاس گوید . سپس بگوید :

خداوندا! من می خواهم ازدواج کنم . از زنان ، آن را که پاکدامن تر ، خودنگهدارتر ، مال نگهدارتر ، خوش روزی تر ، و بابرکت تر است ، برایم مقدّر ساز!». .

ص: 442

د الدُّعاءُ لِبَرَکَهِ الصَّبِیِّ11736.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :سنن أبی داود عن عائشه :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یُؤتی بِالصِّبیانِ ، فَیَدعو لَهُم بِالبَرَکَهِ . (1)11737.عنه علیه السلام :فضائل الصحابه عن مدرک أبی الحجّاج :رَأَیتُ عَلِیّا لَهُ وَفرَهٌ ، واُتِیَ بِصَبِیٍ فَبَرَکَ عَلَیهِ ومَسَحَ عَلی رَأسِهِ . (2)ه الدُّعاءُ لِبَرَکَهِ الزَّرعِ11739.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :إذا أرَدتَ أن تَزرَعَ زَرعا فَخُذ قَبضَهً مِنَ البَذرِ وَاستَقبِلِ القِبلَهَ وقُل : «أَفَرَءَیْتُم مَّا تَحْرُثُونَ * ءَأَنتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّ رِعُونَ (3) » ثَلاثَ مَرّاتٍ ، ثُمَّ تَقولُ : بَلِ اللّهُ الزّارِعُ ، ثَلاثَ مَرّاتٍ .

ثُمَّ قُل : اللّهُمَّ اجعَلهُ حَبّا مُبارَکا وَارزُقنا فیهِ السَّلامَهَ ، ثُمَّ انثُرِالقَبضَهَ الَّتی فی یَدِکَ فِی القَراحِ . (4) .

1- .سنن أبی داود : 4 / 328 / 5106 .

2- .فضائل الصحابه لابن حنبل : 2 / 556 / 937 .

3- .الواقعه : 63 و 64 .

4- .الکافی: 5/262/1 عن ابن بکیر، مکارم الأخلاق: 2/161/2394 عن الإمام الباقر علیه السلام نحوه ، بحار الأنوار : 103 / 67 / 18 نقلاً عن کشف الغمّه عن الإمام الباقر علیه السلامنحوه .

ص: 443

د دعا برای برکت کودک

ه دعای برای برکت کِشت

د دعا برای برکت کودک11741.عنه علیه السلام ( فی وصیَّتِهِ لابنِهِ الحَسنِ علیه السلام ) سنن أبی داود به نقل از عایشه : کودکان را نزد پیامبر خدا می آوردند . ایشان برای آنان دعا می کرد که برکت یابند .11735.امام صادق علیه السلام :فضائل الصحابه به نقل از مُدرک (پدر حَجّاج) : علی[ علیه السلام ]را دیدم که موی سرش تا گوشش رسیده بود . کودکی را نزد او آوردند . او تبرّکش نمود و بر سرش دست کشید.ه دعای برای برکت کِشت11737.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :هرگاه خواستی زراعت کنی ، مشتی از بذر را بگیر ، رو به قبله بِایست و سه بار بگو : «آیا دیدید آنچه را می کارید؟ * آیا شما آن را می کارید ، یا ما می کاریم؟» . آن گاه سه بار می گویی : «بلکه خداست که می کارد».

سپس بگو : «خدایا! آن را دانه ای بابرکت قرار ده و به ما در آن ، سلامت بخش!» . آن گاه آن مشت [بذر] را که در دست توست ، به مزرعه بیفشان.

.

ص: 444

و الدُّعاءُ لِبَرَکَهِ الیَومِ11739.امام علی علیه السلام رسول اللّه صلی الله علیه و آله کانَ یَقولُ عِندَ استیقاظِهِ مِن نَومِهِ : اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ خَیرَ هذَا الیَومِ ونورَهُ ، وهُداهُ وبَرَکَتَهُ ، وطَهورَهُ ومُعافاتَهُ ، اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ خَیرَهُ وخَیرَ ما فیهِ ، وأعوذُ بِکَ مِن شَرِّهِ وشَرِّ ما بَعدَهُ . (1)11740.امام علی علیه السلام ( درباره گمانهایی که در قرآن آمده است ) الإمام الصادق علیه السلام لِعَمّارٍ السّاباطِیِّ : تَقولُ إذا طَلَعَ الفَجرُ :

الحَمدُ للّهِِ فالِقِ الإِصباحِ ، سُبحانَ رَبِّ المَساءِ وَالصَّباحِ ، اللّهُمَّ صَبِّح آلَ مُحَمَّدٍ بِبَرَکَهٍ وعافِیَهٍ ، وسُرورٍ وقُرَّهِ عَینٍ .

اللّهُمَّ إنَّکَ تُنَزِّلُ بِاللَّیلِ وَالنَّهارِ ما تَشاءُ ، فَأَنزِل عَلَیَ وعَلی أهلِ بَیتی مِن بَرَکَهِ السَّماواتِ وَالأَرضِ ، رِزقا حَلالاً ، طَیِّبا واسِعا ، تُغنینی بِهِ عَن جَمیعِ خَلقِکَ . (2)11741.امام علی علیه السلام ( در سفارش به فرزند خود حسن علیه السلام ) الإمام الکاظم علیه السلام :اللّهُمَّ ولِکُلِّ مُتَوَسِّلٍ ثَوابٌ ، ولِکُلِّ ذی شَفاعَهٍ حَقٌّ ، فَأَسأَلُکَ بِمَن جَعَلتَهُ إلَیکَ سَبَبی ، وقَدَّمتَهُ أمامَ طَلِبَتی ، أن تُعَرِّفَنی بَرَکَهَ یَومی هذا وعامی هذا وشَهری هذا . (3)ز الدُّعاءُ لِبَرَکَهِ الشَّهرِ11743.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :إذا رَأَیتَ الهِلالَ فَلا تَبرَح وقُل :

اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ خَیرَ هذَا الشَّهرِ ، وفَتحَهُ ونورَهُ ونَصرَهُ وبَرَکَتَهُ وطَهورَهُ ورِزقَهُ ، وأسأَلُکَ خَیرَ ما فیهِ وخَیرَ ما بَعدَهُ ، وأعوذُ بِکَ مِن شَرِّ ما فیهِ وشَرِّ ما بَعدَهُ .

اللّهُمَّ أدخِلهُ عَلَینا بِالأَمنِ وَالإِیمانِ ، وَالسَّلامَهِ وَالإِسلامِ ، وَالبَرَکَهِ وَالتَّوفیقِ لِما تُحِبُّ وتَرضی . (4) .

1- .مکارم الأخلاق : 1 / 94 / 181 ، بحار الأنوار : 16 / 253 .

2- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 501 / 1438 عن عمّار بن موسی الساباطی ، مصباح المتهجّد : 199 / 282 من دون إسنادٍ إلی المعصوم و لیس فیه «حلالاً طیّبا» ، بحار الأنوار : 87 / 356 / 23 و 24 .

3- .مُهَج الدعوات : 283 عن علیّ بن مهزیار وص 305 عن یونس بن بکیر عن الإمام الرضا علیه السلام و فیه «وسیلتی إلیک» بدل «إلیک سببی» ، بحار الأنوار : 94 / 183 / 11 وص 348 / 4 .

4- .الکافی : 4 / 76 / 8 ، تهذیب الأحکام : 4 / 197 / 564 ولیس فیه «وفتحه» وکلاهما عن الحسین بن مختار رفعه ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 100 / 1845 ، مصباح المتهجّد : 541 / 627 ، المصباح للکفعمی : 745 ولیس فیهما «وفتحه» وراجع کنز العمّال : 8 / 596 / 24310 .

ص: 445

و دعای برای برکت روز

ز دعا برای برکت ماه

و دعای برای برکت روز11745.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وقتی که از خواب بیدار می شد، این دعا را می خوانْد : پروردگارا ! از تو خیر و روشنی ، و هدایت و برکت ، و پاکی و عافیتِ این روز را می طلبم . خدایا ! از تو خیرِ این روز و آنچه را در آن است ، می خواهم و از شرّ این روز و شرّ آنچه پس از آن است ، به تو پناه می برم.11742.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام خطاب به عمّار ساباطی : وقتی صبح دمید ، می گویی :

«ستایش خدایی را که شکافنده صبح است . منزّه است پروردگار شام و بامداد . خدایا! بامدادِ آل محمّد را با برکت و عافیت و خوشی و چشم روشنی، قرار بده!

خدایا ! تو در شب و روز ، آنچه می خواهی ، فرو می فرستی . پس بر من و خانواده ام، از برکت آسمان ها و زمین ، رزقی حلال و پاک و گسترده نازل بگردان که مرا به سبب آن ، از همه آفریده هایت بی نیاز سازی!».11743.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام کاظم علیه السلام :خدایا! هر توسّل جویی پاداشی دارد و هر صاحب شفاعتی حقّی . تو را می خوانم ، به حقّ آن کسی که او را برای من وسیله (دستاویز) قرار داده ای و او را در پیشگاه خواسته ام مقدّم داشته ای، که برکت امروز و امسال و این ماه را به من بشناسانی.ز دعا برای برکت ماه11745.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :هرگاه ماه نو را دیدی ، همان دم بگو :

«پروردگارا ! از تو ، خیر و گشایش و روشنی و یاری و برکت و پاکی و روزیِ این ماه را می خواهم ، و از تو ، خیر آنچه را در این ماه و پس از آن است ، می طلبم ، و از شرّ این ماه و آنچه پس از آن است ، به تو پناه می برم.

خدایا! آن را با ایمنی ، ایمان ، تندرستی ، اسلام ، برکت ، و توفیق بر آنچه دوست داری و می پسندی ، بر ما وارد کن!».

.

ص: 446

11746.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله إذا رَأَی الهِلالَ : اللّهُمَّ بارِک لَنا فی شَهرِنا هذَا الدّاخِلِ . (1)11747.عنه علیه السلام :شعب الإیمان عن أنس :کانَ النَّبِیُ صلی الله علیه و آله إذا دَخَلَ رَجَبٌ قالَ : اللّهُمَّ بارِک لَنا فی رَجَبٍ وشَعبانَ ، وبَلِّغنا رَمَضانَ . (2)11748.عنه علیه السلام :الإمام زین العابدین علیه السلام مِن دُعائِهِ إذا نَظَرَ إلَی الهِلالِ : أسأَلُ اللّهَ رَبّی ورَبَّکَ ، وخالِقی وخالِقَکَ ، ومُقَدِّری ومُقَدِّرَکَ ، ومُصَوِّری ومُصَوِّرَکَ ، أن یُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، وأن یَجعَلَکَ هِلالَ بَرَکَهٍ لا تَمحَقُهَا الأَیّامُ . . . هِلالَ سَعدٍ لا نَحسَ فیهِ ، ویُمنٍ لا نَکَدَ مَعَهُ . (3) .

1- .تاریخ دمشق : 12 / 239 / 2931 عن زیاد ؛ الإقبال : 1 / 66 عن الإمام الصادق علیه السلامولیس فیه «الداخل» .

2- .شُعَب الإیمان : 3 / 375 / 3815 ، المعجم الأوسط : 4 / 189 / 3939 ، مسند ابن حنبل : 1 / 557 / 2346 وفیه «إذا دخل رجل» بدل «إذا دخل رجب» و «وبارک لنا فی» بدل «وبلّغنا» ، کنز العمّال : 7 / 79 / 18049 ؛ الإقبال : 3 / 173 وفیه «إذا رأی هلال رجب» بدل «إذا دخل رجب» ، بحار الأنوار : 98 / 376 / 1 .

3- .الصحیفه السجّادیّه : 163 الدعاء 43 ، المصباح للکفعمی : 746 ، الأمالی للطوسی : 496 / 1086 عن إسحاق بن جعفر عن الإمام الکاظم عن أبیه عن جدّه عنه علیهم السلام ، مصباح المتهجّد : 542 / 628 وفیهما من «جعلک اللّه هلال برکه . . .» ، بحار الأنوار : 96 / 379 / 4 .

ص: 447

11749.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وقتی ماه نو را دید، این دعا را خواند : خدایا! این ماه را که بر ما وارد می شود ، برایمان مبارک گردان !11750.عنه علیه السلام :شعب الإیمان به نقل از انس : هرگاه ماه رجب وارد می شد ، پیامبر صلی الله علیه و آلهمی فرمود : «خدایا! رجب و شعبان را بر ما مبارک کن و ما را به رمضان برسان!».11751.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلام در ضمن دعایش ، وقتی به ماه نو می نگریست : «از پروردگار من و پروردگار تو ، از آفریدگار من و آفریدگار تو ، از تقدیرگر من و تقدیرگر تو ، و از تصویرگر من و تصویرگر تو می خواهم که بر محمّد و خاندان او درود فرستد و تو را هلال برکتی قرار دهد که روزها آن را نابود نمی سازند ... ، هلال برکتی که شومی در آن نیست ، و هلال سعادتی که نُحوستی ندارد». .

ص: 448

ح الدُّعاءُ لِبَرَکَهِ القَضاءِ وَالقَدَرِ11746.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ اجعَلنی أخشاکَ حَتّی کَأَنّی أراکَ أبَدا حَتّی ألقاکَ ، وأسعِدنی بِتَقواکَ ولا تُشقِنی بِمَعصِیَتِکَ ، وخِر لی فی قَضائِکَ وبارِک لی فی قَدَرِکَ ، حَتّی لا اُحِبَّ تَعجیلَ ما أخَّرتَ ولا تَأخیرَ ما عَجَّلتَ . (1)11747.امام علی علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :إذا خَرَجتَ مِن بَیتِکَ فَقُل : . . . اللّهُمَّ بارِک لَنا فی قَدَرِکَ ، ورَضِّنا بِقَضائِکَ، حَتّیلانُحِبَّ تَعجیلَ ما أخَّرتَ ولا تَأخیرَ ماعَجَّلتَ. (2)11748.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام مِن دُعائِهِ یَومَ عَرَفَهَ : اللّهُمَّ بارِک لی فی قَدَرِکَ ، ورَضِّنی بِقَضائِکَ .

اللّهُمَّ افتَح مَسامِعَ قَلبی لِذِکرِکَ ، وَارزُقنی شُکرا وتَوفیقا وعِبادهً وخَشیَهً ، یارَبَّ العالَمینَ . (3)2 / 9نَماذِجُ مِن بَرَکاتِ الدُّعاءِأ بَرَکاتُ دُعاءِ النَّبِیِّ11752.امام رضا علیه السلام ( در بیان علّت عبادت ) المناقب لابن شهرآشوب :مَرَّ النَّبِیُ صلی الله علیه و آله بِعَبدِ اللّهِ بنِ جَعفَرٍ وهُوَ یَصنَعُ شَیئا مِن طینٍ مِن لُعَبِ الصِّبیانِ .

فَقالَ : ما تَصنَعُ بِهذا؟

قالَ : أبیعُهُ .

قالَ : ما تَصنَعُ بِثَمَنِهِ؟

قالَ : أشتَری رُطَبا فَآکُلُهُ .

فَقالَ لَهُ النَّبِیُ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ بارِک لَهُ فی صَفقَهِ یَمینِهِ .

فَکانَ یُقالُ : مَا اشتَری شَیئا قَطُّ إلاّ رَبِحَ فیهِ ، فَصارَ أمرُهُ إلی أن یُمَثَّلَ بِهِ ، فَقالوا : عَبدُ اللّهِ بنُ جَعفَرٍ الجَوادُ ، وکانَ أهلُ المَدینَهِ یَتَدایَنونَ بَعضُهُم مِن بَعضٍ إلی أن یَأتِیَ عَطاءُ عَبدِ اللّهِ بنِ جَعفَرٍ . (4) .

1- .المعجم الأوسط : 6 / 121 / 5982 عن أبی هریره ؛ الکافی : 2 / 577 / 1 عن جندب عن الإمام الصادق علیه السلام ، الإقبال : 2 / 78 ، البلد الأمین : 253 ولیس فیها «أبدا حتّی ألقاک» و کلاهما عن الإمام زین العابدین علیه السلام .

2- .الکافی : 5 / 488 / 2 عن محمّد بن عجلان ، تهذیب الأحکام : 3 / 75 / 233 عن عبد اللّه بن السرّاج عن رجل عن الإمام الصادق علیه السلام ، المقنعه : 178 ، مصباح المتهجّد : 548 / 639 کلاهما من دون إسنادٍ إلی المعصوم ، فتح الأبواب : 162 عن أحمد بن محمّد بن یحیی عن الإمام الصادق علیه السلام ، الکافی : 2 / 578 / 1 عن عبد اللّه بن جندب عن الإمام الصادق علیه السلام نحوه ، بحار الأنوار : 97 / 376 ؛ المعجم الأوسط : 6 / 121 / 5982 عن أبی هریره نحوه .

3- .الإقبال : 2 / 129 عن سلمه بن الأکوع ، بحار الأنوار : 98 / 247 .

4- .المناقب لابن شهرآشوب : 1 / 84 ، بحار الأنوار : 18 / 17 / 45 .

ص: 449

ح دعا برای برکت قضا و قدر

2 / 9اعمال و برکت

الف برکت های دعای پیامبر

ح دعا برای برکت قضا و قدر11754.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خدایا! مرا چنان کن که از تو بترسم ، تا آن جا که گویا تو را می بینم ، همیشه تا هنگامی که دیدارت کنم ؛ و مرا با پروای از خودت ، سعادتمند کن و با نافرمانی ات ، به شقاوتم میفکن ؛ و در حکم خویش برایم خوبی را برگزین و در تقدیر خود ، برایم مبارکی قرار بده ، تا دوست نداشته باشم که آنچه تو به تأخیرش انداخته ای ، جلو افتد و نه آنچه تو جلو انداخته ای ، به تأخیر افتد!11755.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام باقر علیه السلام :هرگاه از خانه ات بیرون شدی ، بگو : « ... پروردگارا! تقدیرت را بر ما مبارک گردان و ما را به قضای خویش راضی ساز ، تا دوست نداشته باشیم که آنچه تو به تأخیر انداخته ای ، جلو افتد و نه آنچه تو جلو انداخته ای، به تأخیر افتد».11753.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام در دعای روز عَرَفه : «خدایا! تقدیرت را بر من مبارک گردان ، و مرا به قضای خویش راضی ساز!

خدایا! گوش های دلم را به یاد خودت باز کن ، و مرا شکر و توفیق و عبادت و خشیت ، روزی گردان ، ای پروردگار جهانیان!2 / 9اعمال و برکتالف برکت های دعای پیامبر صلی الله علیه و آله11757.إرشاد القلوب :المناقبابن شهرآشوب : پیامبر خدا از کنار عبد اللّه بن جعفر گذشت ، در حالی که وی با گِل ، اسباب بازی ای برای کودکان می ساخت .

فرمود : «با این چه می کنی؟» .

گفت : می فروشمش .

فرمود : «با پول آن ، چه می کنی؟» .

گفت : خرما می خرم و می خورم .

پیامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود : «خدایا ! در معامله اش برکت قرار بده!».

گفته می شد : او هرگز چیزی نخرید ، مگر آن که در آن ، سود برد و کارش به آن جا رسید که ضرب المثل شد ، و گفتند : عبد اللّه بن جعفرِ بخشنده . مردم مدینه از یکدیگر وام می گرفتند ، تا آن که بخشش عبد اللّه بن جعفر برسد.

.

ص: 450

11758.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( لَمّا سُئلَ عَنِ العِبادَهِ ) سنن أبی داود عن حکیم بن حزام :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله بَعَثَ مَعَهُ بِدینارٍ یَشتَری لَهُ اُضحِیَّهً،فَاشتَراها بِدینارٍ وباعَها بِدینارَینِ،فَرَجَعَ فَاشتَری اُضحِیَّهً بِدینارٍ وجاءَ بِدینارٍ إلَی النَّبِیِ صلی الله علیه و آله ، فَتَصَدَّقَ بِهِ النَّبِیُ صلی الله علیه و آلهودَعا لَهُ أن یُبارَکَ لَهُ فی تِجارَتِهِ . (1)11756.امام صادق علیه السلام :مسند ابن حنبل عن أبی عمره الأنصاری :کُنّا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فی غُزاهٍ ، فَأَصابَ النّاسَ مَخمَصَهٌ ، فَاستَأذَنَ النّاسُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله فی نَحرِ بَعضِ ظُهورِهِم ، وقالوا : یُبَلِّغُنَا اللّهُ بِهِ .

فَلَمّا رَأی عُمَرُ بنُ الخَطّابِ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آلهقَد هَمَّ أن یَأذَنَ لَهُم فی

¨

نَحرِ بَعضِ ظَهرِهِم قالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، کَیفَ بِنا إذا نَحنُ لَقینَا القَومَ غَدا جِیاعا أرجالاً؟ ولکِن إن رَأَیتَ یا رَسولَ اللّهِ أن تَدعُوَ لَنا بِبَقایا أزوادِهِم فَتَجمَعَها ثُمَّ تَدعُوَ اللّهَ فیها بِالبَرَکَهِ ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی سَیُبَلِّغُنا بِدَعوَتِکَ أو قالَ : سَیُبارِکُ لَنا فی دَعوَتِکَ .

فَدَعَا النَّبِیُ صلی الله علیه و آلهبِبَقایا أزوادِهِم ، فَجَعَلَ النّاسُ یَجیؤونَ بِالحَثیَهِ مِنَ الطَّعامِ وفَوقَ ذلِکَ ، وکانَ أعلاهُم مَن جاءَ بِصاعٍ مِن تَمرٍم.

فَجَمَعَها رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله . ثُمَّ قامَ فَدَعا ما شاءَ اللّهُ أن یَدعُوَ ، ثُمَّ دَعَا الجَیشَ بِأَوعِیَتِهِم فَأَمَرَهُم أن یَحتَثوا ، فَما بَقِیَ فِی الجَیشِ وِعاءٌ إلاّ مَلَؤوهُ وبَقِیَ مِثلُهُ .

فَضَحِکَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله حَتّی بَدَت نَواجِذُهُ . فَقالَ : أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وأنّی رَسولُ اللّهِ ، لا یَلقَی اللّهَ عَبدٌ مُؤمِنٌ بِهِما إلاّ حُجِبَت عَنهُ النّارُ یَومَ القِیامَهِ . (2) .

1- .سنن أبی داود : 3 / 256 / 3386 ، السنن الکبری : 6 / 186 / 11618 ؛ الأمالی للطوسی : 399 / 890 ، بحار الأنوار : 103 / 136 / 4 .

2- .مسند ابن حنبل : 5 / 264 / 15449 ، الطبقات الکبری : 1 / 180 ، الزهد لابن المبارک : 321 / 917 ، المعجم الکبیر : 1 / 211 / 575 نحوه وراجع صحیح ابن حبّان : 1 / 454 / 221 .

ص: 451

11757.ارشاد القلوب :سنن أبی داود درباره حکیم بن حزام : پیامبر خدا ، دیناری به او داد تا برای ایشان یک قربانی بخرد . او قربانی را به یک دینار خرید و آن را به دو دینار فروخت و برگشت . دوباره یک قربانی به یک دینار خرید و دینار دیگر را برای پیامبر صلی الله علیه و آله آورد . پیامبر خدا هم آن را صدقه داد و برای او دعا کرد که در تجارتش برکت یابد.11758.امام صادق علیه السلام ( در پاسخ به این پرسش که عبادت چیست ) مسند ابن حنبل به نقل از ابو عمره انصاری : در جنگ ها با پیامبر خدا بودیم . مردم ، دچار کمبود شدند . از پیامبر خدا اجازه خواستند تا بعضی از شترانِ بارکش خود را ذبح کنند و [ در عین حال ]گفتند : خداوند ، ما را با آن [ به مقصد] می رساند [ و در این صورت، وسیله ای برای سواری نخواهیم داشت].

عمر بن خطّاب ، چون دید پیامبر خدا تصمیم دارد که به آنان اجازه دهد تا بعضی شترانشان را ذبح کنند ، گفت : ای پیامبر خدا ! چگونه خواهد شد ، اگر فردا گرسنه و پیاده با دشمن رو به رو شویم؟! ولی اگر اجازه دهی که بازمانده توشه خود را بیاورند و آنها را جمع کنی و از خدا بخواهی که به آنها برکت دهد . خدای متعال به دعای شما ما را [ به مقصد] می رساند یا گفت : خداوند به دعای شما برای ما برکت می دهد .

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود تا باقیمانده توشه هایشان را بیاورند . مردم ، مشت مشت یا بیشتر غذا می آوردند . بیشترین مقداری که کسی آورد ، یک صاع خرما بود.

پیامبر خدا همه آنها را جمع کرد . سپس برخاست و دعا کرد . آن گاه سپاهیان را فرا خواند تا ظرف های خود را بیاورند و دستور داد که آنها را پر کنند . در سپاه ، هیچ ظرفی نماند ، مگر آن که آن را پر کردند ، و [ باز] به همان اندازه ماند.

پیامبر خدا ، چنان خندید که دندان هایش پیدا شد . آن گاه فرمود : «گواهی می دهم که معبودی جز خدا نیست و من فرستاده خدایم . هیچ بنده ای نیست که خدا را با این دو (توحید و نبوّت) دیدار کند ، مگر آن که روز قیامت ، آتش دوزخ از او دور می شود». .

ص: 452

11759.الإمامُ الرِّضا علیه السلام :الإمام الکاظم علیه السلام فی بَیانِ مُعجِزاتِ النَّبِیِ صلی الله علیه و آله لِنَفَرٍ مِنَ الیَهودِ : إنَّهُ نَزَلَ بِاُمِّ شَریکٍ ، فَأَتَتهُ بِعُکَّهٍ فیها سَمنٌ یَسیرٌ ، فَأَکَلَ هُوَ وأصحابُهُ ، ثُمَّ دَعا لَها بِالبَرَکَهِ ، فَلَم تَزَلِ العُکَّهُ تَصُبُّ سَمنا أیّامَ حَیاتِها . (1)11760.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :المستدرک علی الصحیحین عن هشام بن حبیش بن خویلد :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آلهخَرَجَ مِن مَکَّهَ مُهاجِرا إلَی المَدینَهِ وأبو بَکرٍ ومَولی أبی بَکرٍ عامِرُ بن

ُ

فُهَیرَهَ ودَلیلُهُمَا اللَّیثِیُ عَبدُ اللّهِ بنُ اُرَیقِطٍ ، مَرّوا عَلی خَیمَتَی اُمِّ مَعبَدٍ الخُزاعِیَّهِ ، وکانَتِ امرَأَهً بَرزَهً جَلدَهً تَحتَبی بِفِناءِ الخَیمَهِ ثُمَّ تَسقی وتُطعِمُ .

فَسَأَلوها لَحما وتَمرا لِیَشتَروا مِنها ، فَلَم یُصیبوا عِندَها شَیئا مِن ذلِکَ ، وکانَ القَومُ مُرمِلینَ مُسنِتینَ .

فَنَظَرَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آلهإلی شاهٍ فی کِسرِ الخَیمَهِ ، فَقالَ : ما هذِهِ الشّاهُ یا اُمَّ مَعبَدٍ؟

قالَت : شاهٌ خَلَّفَهَا الجَهدُ عَنِ الغَنَمِ .

قالَ : هَل بِها مِن لَبَنٍ؟ قالَت : هِیَ أجهَدُ مِن ذلِکَ .

قالَ : أتَأذَنینَ لی أن أحلُبَها؟

قالَت : بِأَبی أنتَ واُمّی إن رَأَیتَ بِها حَلَبا فَاحلُبها .

فَدَعا بِها رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَمَسَحَ بِیَدِهِ ضَرعَها وسَمَّی اللّهَ تَعالی ودَعا فی شاتِها فَتَفاجَت عَلَیهِ ودَرَّت فَاجتَرَّت ، فَدَعا بِإِناءٍ یُربِضُ الرَّهطَ ، فَحَلَبَ فیهِ ثَجّا حَتّی عَلاهُ البَهاءُ ، ثُمَّ سَقاها حَتّی رَوِیَت وسَقی أصحابَهُ حَتّی رَووا وشَرِبَ آخِرُهُم حَتّی أراضوا . ثُمَّ حَلَبَ فیهِ الثّانِیَهَ عَلی هِدَهٍ (2) حَتّی مَلَأَ الإِناءَ ، ثُمَّ غادَرَهُ عِندَها ، ثُمَّ بایَعَها وَارتَحَلوا عَنها .

فَقَلَّ ما لَبِثَت حَتّی جاءَها زَوجُها أبو مَعبَدٍ لِیَسوقَ أعنُزا عِجافا ؛ یَتَساوَکنَ هِزالاً ؛ مُخُّهُنَّ قَلیلٌ ، فَلَمّا رَأی أبو مَعبَدٍ اللَّبَنَ أعجَبَهُ ، قالَ : مِن أینَ لَکِ هذا یا اُمَّ مَعبَدٍ وَالشّاءُ عازِبٌ حائِلٌ ، ولا حَلوبَ فِی البَیتِ؟

قالَت : لا وَاللّهِ إلاّ أنَّهُ مَرَّ بِنا رَجُلٌ مُبارَکٌ مِن حالِهِ کَذا وکَذا . (3) .

1- .قرب الإسناد : 329 / 1228 عن معمر عن الإمام الرضا علیه السلام ، بحار الأنوار : 17 / 235 وراجع المناقب لابن شهرآشوب : 1 / 103 .

2- .فی بعض المصادر «علی بدء» بدل «علی هده» .

3- .المستدرک علی الصحیحین : 3 / 10 / 4274 ، المعجم الکبیر : 4 / 48 / 3605 ، دلائل النبوّه لأبی نعیم : 2 / 337 / 238 کلاهما عن حبیش بن خالد ، الطبقات الکبری : 1 / 230 عن أبی معبد الخزاعی نحوه ، کنز العمّال : 16 / 669 / 46300 ؛ بحار الأنوار : 19 / 99 / 52 نقلاً عن الفائق للزمخشری وراجع کشف الغمّه : 1 / 24 ، إعلام الوری : 1 / 76 وراجع مسند ابن حنبل : 9 / 218 / 23883 و ج 5 / 174 / 15032 ، مسند أبی یعلی : 2 / 193 / 1514 ، السیره النبویّه لابن هشام : 3 / 229 ، صحیح مسلم : 3 / 1625 / 174 .

ص: 453

11761.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( لَمّا سُئلَ عَن حَقیقَهِ العُبودیَّهِ ) امام کاظم علیه السلام در بیان معجزات پیامبر صلی الله علیه و آله برای گروهی از یهود : ایشان به خانه اُمّ شریک رفت . وی ظرفی آورد که اندکی روغن در آن بود. پیامبر صلی الله علیه و آله و اصحابش از آن خوردند، سپس پیامبر صلی الله علیه و آله برای آن زن دعا کرد که برکت یابد . آن زن تا زنده بود ، آن ظرف ، از روغن پر می شد.11759.امام رضا علیه السلام :المستدرک علی الصحیحین به نقل از هشام به حبیش بن خویلد : پیامبر خدا به قصد هجرت به مدینه ، از مکّه خارج شد . ابو بکر و غلامش (عامر بن فُهَیره) و راهنمای آن دو (عبد اللّه بن اُرَیقطِ لیثی) بر دو خیمه اُمّ مَعبَد خُزاعی ، گذر کردند . او زنی بود آشکار و زرنگ که جلوی خیمه می نشست و به دیگران آب و غذا می داد.

از او پرسیدند که آیا گوشت و خرما دارد تا از وی بخرند . [ولی] از اینها چیزی نزد او نبود . آنان هم توشه خود را تمام کرده بودند .

پیامبر خدا به گوسفندی که گوشه خیمه بود ، نگاه کرد و فرمود : «اُمّ معبد! این گوسفند چیست؟» . گفت : گوسفندی است که ناتوانی ، آن را از گوسفندان دیگر ، جا گذاشته است.

[پیامبر صلی الله علیه و آله] پرسید : «شیر دارد؟» . گفت : او ناتوان تر از این است .

فرمود : «اجازه می دهی آن را بدوشم؟» . گفت : پدر و مادرم فدایت! اگر فکر می کنی که شیری دارد ، بدوش.

پیامبر خدا آن گوسفند را فرا خواند . دست خود را بر پستانش کشید و خدا را نام برد و درباره گوسفند دعا کرد . پستان گوسفند ، پر از شیر شد و از آن ، جاری گشت . [پیامبر صلی الله علیه و آله] ظرفی را که طایفه را سیراب می کرد ، طلبید . آن گاه شیر فراوانی از آن دوشید ، تا آن که از ظرف بالا آمد . از آن شیر ، به آن زن نوشانید و به اصحاب خود هم نوشاند تا همه سیراب شدند.

[ پیامبر صلی الله علیه و آله ، گوسفند را] دوباره دوشید تا آن ظرف را پر کرد . سپس آن را پیش زن گذاشت و بهای آن را پرداخت . آن گاه از آن جا کوچ کردند.

چیزی نگذشت که شوهر آن زن ، ابو معبد ، آمد تا بُزهایی را ببرد که از لاغری ، آشفته حال بودند و مغز استخوانشان اندک بود . چون شیر را دید ، شگفت زده گفت : اُمّ معبد! این شیر از کجاست؟ [این ]گوسفند که تنها در کناری است و در خانه ، [گوسفند] شیردهی نیست ! [اُمّ معبد] گفت : نه ، به خدا! مردی بر ما گذر کرد که پُربرکت بود و چنین و چنان بود. .

ص: 454

. .

ص: 455

. .

ص: 456

11760.امام علی علیه السلام :الخرائج والجرائح عن جعیل الأشجعیّ :غَزَوتُ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آلهفی بَعضِ غَزَواتِهِ فَقالَ : سِر یا صاحِبَ الفَرَسِ ، فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، عَجفاءُ ضَعیفَهٌ ، فَرَفَعَ مِخفَقَهً مَعَهُ فَضَرَبَها ضَربا خَفیفا وقالَ : اللّهُمَّ بارِک لَهُ فیها .

قالَ : لَقَد رَأَیتُنی ما اُمسِکُ رَأسَها أن تَقَدَّمَ النّاسَ ، ولَقَد بِعتُ مِن بَطنِها بِاثنَی عَشَرَ ألفا . (1)11761.امام صادق علیه السلام ( در پاسخ به پرسش از حقیقت بندگی ) إعلام الوری :قالَ عَبدُ اللّهِ بنُ جَعفَرٍ : . . . أتانا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آلهوأنَا اُساوِمُ شاهَ أخٍ لی ، فَقالَ : اللّهُمَّ بارِک لَهُ فی صَفقَتِهِ .

قالَ عَبدُ اللّهِ : فَما بِعتُ شَیئا ولاَ اشتَرَیتُ شَیئا إلاّ بورِکَ لی فیهِ . (2)ب بَرَکَهُ دُعاءِ الإِمامِ عَلِیٍّ11763.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :المناقب عن اُمّ عبد اللّه بن جعفر :مَرَرتُ بِعَلِیٍ وأنَا حُبلی ، فَدَعانی فَمَسَحَ عَلی بَطنی وقالَ : اللّهُمَّ اجعَلهُ ذَکَرا مَیمونا مُبارَکا . فَوَلَدتُ غُلاما . (3) .

1- .الخرائج والجرائح : 1 / 54 / 85 ، المناقب لابن شهرآشوب : 1 / 83 عن مرّه بن جعیل ، بحار الأنوار : 18 / 12 / 30 ؛ دلائل النبوّه للبیهقی : 6 / 153 نحوه .

2- .إعلام الوری : 1 / 214 عن الفضیل بن یسار عن الإمام الباقر علیه السلام ، بحار الأنوار : 21 / 57 / 8 ؛ المغازی : 2 / 767 ، تاریخ دمشق : 27 / 257 کلاهما عن یحیی بن أبی یعلی ، کنز العمّال : 13 / 448 / 37163 .

3- .المناقب لابن شهرآشوب : 2 / 286 ، بحار الأنوار : 41 / 209 / 23 .

ص: 457

ب برکت دعای امام علی

11764.مصباحُ الشریعهِ ( فیما نسبه إلی الإمام الصادق علیه السلام ) الخرائج و الجرائح به نقل از جعیل اشجعی : در یکی از غزوات ، همراه پیامبر خدا بودم . [به من] فرمود : «ای صاحب اسب! ما را ببر» . گفتم : ای پیامبر خدا! لاغر و ناتوان است . ایشان با شلاقی که در دست داشت ، آهسته بر آن زد و گفت : «خدایا! او را برکت بده!».

دیدم که نمی توانم سر او را مهار کنم تا از دیگران جلو نزند، و از زاد و ولد آن ، دوازده هزار کسب کردم.11762.مستدرک الوسائل :إعلام الوری :عبد اللّه بن جعفر گوید : ... پیامبر خدا پیش ما آمد ، در حالی که من مشغول فروش گوسفندی برای برادرم بودم . فرمود : «خدایا! در معامله اش برکت قرار بده!» . چیزی نفروختم و چیزی نخریدم ، مگر آن که برایم برکت داشت.ب برکت دعای امام علی11764.مصباح الشریعه ( در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است ) المناقب به نقل از مادر عبد اللّه بن جعفر (1) : حامله بودم که به علی علیه السلامگذر کردم . مرا فرا خواند و دست بر شکمم کشید و گفت : «خدایا! فرزند را پسری خجسته و بابرکت قرار بده!» . من یک پسر به دنیا آوردم.

.

1- .ظاهرا او اسماء بنت عمیس است که همسر جعفر بن ابی طالب بود و عبد اللّه ، از این همسر است . پس از شهادتِ جعفر ، ابو بکر با او ازدواج کرد و محمّد بن ابی بکر به دنیا آمد . پس از درگذشت ابو بکر ، امیر مؤمنان علیه السلامبا وی ازدواج کرد و یحیی زاده شد (ر . ک : موسوعه الإمام علی علیه السلام : 1 / 111) .

ص: 458

ج بَرَکَهُ دُعاءِ الإِمامِ الرِّضا11766.عنه علیه السلام :عیون أخبار الرضا عن محمّد بن الولید بن یزید الکرمانیّ عن أبی محمّد المصریّ :قَدِمَ أبُو الحَسَنِ الرِّضا علیه السلام، فَکَتَبتُ إلَیهِ أسأَلُهُ الإِذنَ فِی الخُروجِ إلی مِصرَ أتَّجِرُ إلَیها ، فَکَتَبَ إلَیَ : أقِم ما شاءَ اللّهُ .

قالَ : فَأَقَمتُ سَنَتَینِ ، ثُمَّ قَدِمَ الثّالِثَهُ فَکَتَبتُ إلَیهِ أستَأذِنُهُ، فَکَتَبَ إلَیَ : اُخرُج مُبارَکا لَکَ صُنعُ اللّهِ لَکَ ؛ فَإِنَّ الأَمرَ یَتَغَیَّرُ.

قالَ: فَخَرَجتُ فَأَصَبتُ بِها خَیرا ، ووَقَعَ الهَرجُ بِبَغدادَ ، فَسَلِمتُ مِن تِلکَ الفِتنَهِ . (1)د بَرَکَهُ دُعاءِ صاحِبِ الزَّمانِ11768.الإمامُ زینَ العابدینُ علیه السلام :الغیبه عن محمّد بن علیّ بن الحسین وأخیه الحسین بن علیّ :حَدَّثَنا أبو جَعفَرٍ مُحَمَّدُ بنُ عَلِیٍّ الأَسوَدُ قالَ :

سَأَلَنی عَلِیُ بنُ الحُسَینِ بنِ موسی بنِ بابَوَیهِ بَعدَ مَوتِ مُحَمَّدِ بنِ عُثمانَ العَمرِیِ قدس سره أن أسأَلَ أبَا القاسِمِ الرّوحِیَ قَدَّسَ اللّهُ روحَهُ أن یَسأَلَ مَولانا صاحِبَ الزَّمانِ علیه السلام أن یَدعُوَ اللّهَ أن یَرزُقَهُ وَلَدا ذَکَرا .

قالَ : فَسَأَلتُهُ فَأَنهی ذلِکَ ، ثُمَّ أخبَرَنی بَعدَ ذلِکَ بِثَلاثَهِ أیّامٍ أنَّهُ قَد دَعا لِعَلِیِ بنِ الحُسَینِ رحمه الله فَإِنَّهُ سَیولَدُ لَهُ وَلَدٌ مُبارَکٌ یَنفَعُ اللّهُ بِهِ، وبَعدَهُ أولادٌ.

قالَ أبو جَعفَرٍ مُحَمَّدُ بنُ عَلِیٍ الأَسوَدُ : وسَأَلتُهُ فی أمرِ نَفسی أن یَدعُوَ لی أن اُرزَقَ وَلَدا ذَکَرا ، فَلَم یُجِبنی إلَیهِ ، وقالَ لی : لَیسَ إلی هذا سَبیلٌ .

قالَ : فَوُلِدَ لِعَلِیِ بنِ الحُسَینِ رَضِیَ اللّهُ عَنهُ تِلکَ السَّنَهَ (ابنُهُ) مُحَمَّدُ ابنُ عَلِیٍ وبَعدَهُ أولادٌ ، ولَم یولَد لی . (2) .

1- .عیون أخبار الرضا : 2 / 222 / 41 ، دلائل الإمامه : 365 / 316 ولیس فیه «فإنّ الأمر یتغیّر فخرجت فأصبت بها خیرا» ، بحار الأنوار : 49 / 43 / 33 .

2- .الغیبه للطوسی : 320 / 266 ، کمال الدین : 502 / 31 ، الخرائج والجرائح : 3 / 1124 / 42 ، الثاقب فی المناقب : 614 / 560 کلاهما نحوه ، إعلام الوری : 2 / 268 ، بحار الأنوار : 51 / 335 / 61 .

ص: 459

ج برکت دعای امام رضا

د برکت دعای امام زمان

ج برکت دعای امام رضا11770.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عیون أخبار الرضا به نقل از محمّد بن ولید بن یزید کرمانی ، از ابو محمّد مصری : امام رضا علیه السلامآمد . نامه ای به او نوشتم و اجازه خواستم که برای تجارت به مصر بروم . برایم نوشت : «تا زمانی که خدا می خواهد ، بمان».

دو سال ماندم و سال سوم آمد . نامه نوشته ، از او اجازه خواستم . برایم نوشت : «برو ؛ این سفر برای تو مبارک باشد و خدا برای تو [ خیر] بسازد! همانا وضع ، دگرگون می شود» .

بیرون رفتم و در مصر ، به خیر رسیدم . در بغداد ، آشوب شد و من از آن فتنه ، سالم ماندم.د برکت دعای امام زمان11765.امام علی علیه السلام :الغیبه به نقل از محمّد بن علی بن حسین (شیخ صدوق) و برادرش حسین بن علی : ابو جعفر ، محمّد بن علی اسود ، برایم نقل کرد که :

علی بن حسین بن موسی بن بابویه ، پس از درگذشت محمّد بن عثمان عَمْری ، از من خواست که از ابوالقاسم روحی قدس اللّه روحه بخواهم که از مولایمان ، صاحب الزمان علیه السلام ، بخواهد که دعا کند تا خداوند به او پسری روزی کند.

از او خواستم ؛ او هم انجام داد . سه روز پس از آن ، به من خبر داد که ایشان برای علی بن حسین دعا کرده است و به زودی ، صاحب فرزندی بابرکت خواهد شد که خدا به سبب آن ، سود می رساند و پس از او نیز فرزندانی خواهند بود .

ابو جعفر ، محمّد بن علی اسود ، گوید : از او درباره خودم درخواست کردم که برایم دعا کند تا صاحب پسری شوم . پاسخ مثبت به من نداد و گفت: «برای اجابت این درخواست، راهی نیست».

همان سال برای علی بن حسین ، پسرش محمّد بن علی و پس از او فرزندانی به دنیا آمدند ؛ امّا برای من فرزندی به دنیا نیامد .

.

ص: 460

2 / 10الإِنسانُ وَالبَرَکَهُأ الأَنبِیاءالکتاب«قِیلَ یَنُوحُ اهْبِطْ بِسَلَمٍ مِّنَّا وَ بَرَکَتٍ عَلَیْکَ وَ عَلَی أُمَمٍ مِّمَّن مَّعَکَ وَ أُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ یَمَسُّهُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِیمٌ . (1) »

«قَالُواْ أَتَعْجَبِینَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ رَحْمَتُ اللَّهِ وَ بَرَکَتُهُ عَلَیْکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ إِنَّهُ حَمِیدٌ مَّجِیدٌ . (2) »

«وَبَرَکْنَا عَلَیْهِ وَ عَلَی إِسْحَقَ وَ مِن ذُرِّیَّتِهِمَا مُحْسِنٌ وَ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ مُبِینٌ . (3) »

«فَلَمَّا جَآءَهَا نُودِیَ أَن بُورِکَ مَن فِی النَّارِ وَ مَنْ حَوْلَهَا وَ سُبْحَنَ اللَّهِ رَبِّ الْعَلَمِینَ . (4) »

«وَ جَعَلَنِی مُبَارَکًا أَیْنَ مَا کُنتُ وَ أَوْصَنِی بِالصَّلَوهِ وَ الزَّکَوهِ مَا دُمْتُ حَیًّا . (5) »

الحدیث11773.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله فی قَولِ عیسی علیه السلام فِی الآیَهِ : «وَ جَعَلَنِی مُبَارَکًا أَیْنَ مَا کُنتُ»

قالَ : جَعَلَنی نَفّاعا أینَ اتَّجَهتُ . (6) .

1- .هود : 48 .

2- .هود : 73 .

3- .الصافّات : 113 .

4- .النمل : 8 .

5- .مریم : 31 .

6- .حلیه الأولیاء : 3 / 25 ، معجم شیوخ الإسماعیلی : 126 / 245 وفیه «أذهب» بدل «اتّجهت» ، الدرّ المنثور : 5 / 509 نقلاً عن ابن لال فی مکارم الأخلاق وابن مردویه و ابن النجّار فی تاریخه وکلّها عن أبی هریره ؛ الکافی : 2 / 165 / 11 ، معانی الأخبار : 212 / 1 ، تفسیر القمّی : 2 / 50 کلّها عن عبد اللّه بن جبله عن رجل عن الإمام الصادق علیه السلامولیس فیها «أین اتّجهت» ، بحار الأنوار : 14 / 210 / 6 .

ص: 461

2 / 10انسان و برکت

الف پیامبران

2 / 10انسان و برکتالف پیامبرانقرآن«گفته شد : ای نوح! با ایمنی از سوی ما و برکت هایی بر تو ، بر امّت هایی از کسانی که با تو اَند ، فرود آی ، و امّت هایی هستند که به زودی ، آنان را برخوردار می کنیم ، سپس از ما عذابی دردناک به آنان می رسد» .

«گفتند : آیا از کار خدا تعجّب می کنی؟ رحمت و برکت های خدا بر شما خاندان باد! همانا او ستوده و شکوهمند است» .

«و بر او و بر اسحاق، برکت دادیم و از فرزندان آن دو ، کسانی نیکوکار ، و کسانی آشکارا ستمگر به خویشتن بودند» .

«چون [موسی] نزد آن (کوه طور) آمد ، ندا داده شد که : هرکه در آن آتش ، و هرکه اطراف آن است ، برکت یافته است ، (1) و خدا ، پروردگار جهانیان ، منزّه است» .

«و مرا ، هرجا که باشم ، مبارک قرار داد و مرا تا زنده ام ، به نماز و زکات سفارش کرد» .

حدیث11778.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله درباره سخن عیسی علیه السلام، در [این] آیه که گفت : «و مرا ، هرجا که باشم ، مبارک قرار داد» : مرا به هرطرف که روی آورم ، بسیار سودبخش قرار داد.

.

1- .مقصود از «برکت یافته است» ، «دادن خیرِ بسیار» است . «به کسی برکت داد» ، یعنی : «خیر فراوان بر او پوشاند» . در سوره طه در همین جای داستان آمده است : «چون نزد آن آتش آمد ، نداد داده شد : ای موسی! * منم پروردگارت . پس کفش خود را از پای برون آور . تو در وادی مقدّس طوری * من تو را برگزیده ام . پس به آنچه وحی می شود ، گوش فرا بده» (طه ، آیه 11 13) . از این برمی آید که مقصود از کسی که پیرامون آتش است ، موسی علیه السلام است یا او و کسان دیگری که پیرامون آتش اند . و برکت یافته بودن او ، برگزیدن او پس از تقدیس اوست . (المیزان فی تفسیر القرآن : 15 / 342)

ص: 462

11779.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله فی قَولِهِ تَعالی : «وَ جَعَلَنِی مُبَارَکًا أَیْنَ مَا کُنتُ» : مُعَلِّما ومُؤَدِّبا . (1)11780.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :کانَ فی ما وَعَظَ اللّهُ تَبارَکَ وتَعالی بِهِ عیسَی بنَ مَریَمَ علیه السلامأن قالَ لَهُ : . . . یا عیسی ، اُوصیکَ وَصِیَّهَ المُتَحَنِّنِ عَلَیکَ بِالرَّحمَهِ حینَ حَقَّت لَکَ مِنِّی الوِلایَهُ بِتَحَرّیکَ مِنِّی المَسَرَّهَ ، فَبورِکتَ کَبیرا وبورِکتَ صَغیرا حَیثُما کُنتَ . (2)11781.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام العسکری علیه السلام :إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی لَم یُخلِ الأَرضَ مُنذُ خَلَقَ آدَمَ علیه السلام ، ولا یُخلیها إلی أن تَقومَ السّاعَهُ مِن حُجَّهٍ للّهِِ عَلی خَلقِهِ ؛ بِهِ یَدفَعُ البَلاءَ عَن أهلِ الأَرضِ ، وبِهِ یُنَزِّلُ الغَیثَ ، وبِهِ یُخرِجُ بَرَکاتِ الأَرضِ . (3)ب خاتَمُ الأَنبِیاءِ11783.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :بحار الأنوار عن عدّه من أصحاب رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لَمّا فَتَحَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آلهمَکَّهَ وأرسَلَ رُسُلَهُ إلی . . . نَصاری نَجرانَ . . . فَلَمّا أتَتهُم رُسُلُهُ صلی الله علیه و آلهفَزِعوا إلی بَیعَتِهِمُ العُظمی .

وکانَ قَد حَضَرَهُم أبو حارِثَهَ اُسقُفُهُمُ الأَوَّلُ . . . وَاستَخرَجَ صَحیفَهَ شَیثٍ الَّتی وَرِثَها مِن أبیهِ آدَمَ علیه السلام، فیها :

... لا إلهَ إلاّ أنَا الحَیُّ القَیّومُ . . . خَلَقتُ عِبادی لِعِبادَتی وألزَمتُهُم حُجَّتی . ألا إنّی باعِثٌ فیهِم رُسُلی ، ومُنَزِّلٌ عَلَیهِم کُتُبی ، اُبرِمَ ذلِکَ مِن لَدُن أوَّلِ مَذکورٍ مِن بَشَرٍ ، إلی أحمَدَ نَبِیِّی وخاتَمِ رُسُلی ، ذلِکَ الَّذی أجعَلُ عَلَیهِ صَلَواتی ورَحمَتی ، وأسلُکُ فی قَلبِهِ بَرَکاتی ، وبِهِ اُکمِلُ أنبِیائی . . . وجَعَلتُ بَرَکاتی وتَطهیری فی عَقِبِهِ . (4) .

1- .الدرّ المنثور : 5 / 509 نقلاً عن ابن عدی وابن عساکر عن ابن مسعود ؛ نثر الدرّ : 1 / 415 عن ابن عبّاس من دون إسنادٍ إلیه صلی الله علیه و آله .

2- .الأمالی للصدوق : 606 / 841 عن أبی بصیر ، الکافی : 8 / 131 / 103 عن علیّ بن أسباط عنهم علیهم السلام ، تحف العقول : 496 ، بحار الأنوار : 14 / 289 / 14 .

3- .کمال الدین : 384 / 1 ، إعلام الوری : 2 / 248 کلاهما عن أحمد بن إسحاق بن سعد الأشعری ، بحار الأنوار : 52 / 24 / 16 .

4- .بحار الأنوار : 26 / 310 / 77 نقلاً عن کتاب تفضیل الأئمّه علی الأنبیاء للحسن بن سلیمان مرفوعا إلی عدّه من أصحاب رسول اللّه صلی الله علیه و آلهمنهم جابر بن عبد اللّه وأبو سعید الخدری وآخرون .

ص: 463

ب خاتم پیامبران

11784.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله درباره این آیه: «و مرا، هر جا که باشم، مبارک قرار داد» : [ یعنی] معلّم و تربیت کننده [ قرار داد].11785.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :در موعظه های خدای متعال به حضرت عیسی علیه السلام، از جمله ، این بود که به او فرمود: « ... ای عیسی! تو را سفارش می کنم، سفارش کسی که با رحمت، نسبت به تو مهرورز است، آن گاه که به سبب مسرّت خواهی ات از من، ولایت از سوی من بر تو حتمی شد . پس ، چه در بزرگسالی و چه در خُردسالی، هر جا که بودی، مبارک شدی».11786.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام عسکری علیه السلام :خداوند ، از آن زمان که آدم علیه السلامرا آفرید، تا زمانی که قیامت برپا شود ، زمین را از حجّتی از جانب خدا بر بندگانش خالی نگذاشته است و نمی گذارد ؛ [حجّتی] که به سبب او، بلا را از زمینیانْ دور می سازد و به خاطر او، باران می فرستد و به خاطر او، برکت های زمین را بیرون می آورد.ب خاتم پیامبران11781.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بحار الأنوار به نقل از جمعی از اصحاب پیامبر خدا : پیامبر صلی الله علیه و آلهمکّه را فتح کرد و فرستادگان خود را نزد ... نصارای نجران ... فرستاد . چون فرستادگان ایشان نزد آنان رفتند ، آنان به پیمان بزرگ خویش، روی آوردند.

اسقف بزرگشان، ابو حارثه، نزدشان بود. سفارش نامه ای را که شیث از پدرش آدم علیه السلام ، به ارث برده بود ، بیرون آورد. در آن، از جمله، چنین بود:

«... معبودی جز من، خدای زنده استوار ، نیست ... . بندگانم را برای پرستشم آفریدم و حجّت خویش را بر آنان حتمی ساختم . هلا! من، فرستادگانم را میان آنان برمی انگیزم و کتاب های خویش را بر آنان فرو می فرستم . این را از نخستین بشر یادشده تا احمد، پیامبر و آخرین فرستاده ام، استوار می کنم، همان که درودها و رحمتم را بر او قرار می دهم و برکت های خویش را در دلش راه می دهم و پیامبرانم را با او به کمال می رسانم ... ، و برکت ها و طهارت بخشی خودم را در نسل او قرار داده ام».

.

ص: 464

11782.عیسی علیه السلام ( خطاب به مردی ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :جُعِلَ فِیَ النُّبُوَّهُ وَالبَرَکَهُ . (1)11783.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن وُلِدَ لَهُ مَولودٌ ذَکَرٌ فَسَمّاهُ مُحَمَّدا حُبّا لی وتَبَرُّکا بِاسمی کانَ هُوَ ومَولودُهُ فِی الجَنَّهِ . (2)11784.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :اللّهُمَّ أعطِ مُحَمَّدا صَلَواتُکَ عَلَیهِ وآلِهِ مِن کُلِّ کَرامَهٍ أفضَلَ تِلکَ الکَرامَهِ . . . حَتّی لا یَکونَ أحَدٌ مِن خَلقِکَ.. . أقرَبَ وَسیلَهً مِن مُحَمَّدٍ صَلَواتُکَ عَلَیهِ وآلِهِ إمامِ الخَیرِ وقائِدِهِ ، وَالدّاعی إلَیهِ ، وَالبَرَکَهِ عَلی جَمیعِ العِبادِ وَالبِلادِ ، ورَحمَهٍ لِلعالَمینَ . (3)11785.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام فی خُطبَهٍ ذَکَرَ فیهَا النِّعمَهَ بِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله: اُنظُروا إلی مَواقِعِ نِعَمِ اللّهِ عَلَیهِم حینَ بَعَثَ إلَیهِم رَسولاً ، فَعَقَدَ بِمِلَّتِهِ طاعَتَهُم ، وجَمَعَ عَلی دَعوَتِهِ اُلفَتَهُم : کَیفَ نَشَرَتِ النِّعمَهُ عَلَیهِم جَناحَ کَرامَتِها ، وأسالَت لَهُم جَداوِلَ نَعیمِها ، وَالتَفَّتِ المِلَّهُ بِهِم فی عَوائِدِ بَرَکَتِها ، فَأَصبَحوا فی نَعمَتِها غَرِقینَ ، وفی خُضرَهِ عَیشِها فَکِهینَ!

قَد تَرَبَّعَتِ الاُمورُ بِهِم فی ظِلِّ سُلطانٍ قاهِرٍ ، وآوَتهُمُ الحالُ إلی کَنَفِ عِزٍّ غالِبٍ ، وتَعَطَّفَتِ الاُمورُ عَلَیهِم فی ذُری مُلکٍ ثابِتٍ ، فَهُم حُکّامٌ عَلَی العالَمینَ ، ومُلوکٌ فی أطرافِ الأَرَضینَ .

یَملِکونَ الاُمورَ عَلی مَن کانَ یَملِکُها عَلَیهِم ، ویُمضونَ الأَحکامَ فی مَن کانَ یُمضیها فیهِم! لا تُغمَزُ لَهُم قَناهٌ ، ولا تُقرَعُ لَهُم صَفاهٌ! (4) .

1- .معانی الأخبار : 56 / 4 ، علل الشرایع : 135 / 1 کلاهما عن أبی ذرّ ، روضه الواعظین : 144 ، بحار الأنوار : 15 / 11 / 12 .

2- .کنز العمّال : 16 / 422 / 45223 نقلاً عن الرافعی عن أبی اُمامه .

3- .تهذیب الأحکام : 3 / 83 / 239 عن علیّ بن عبد اللّه عن أبیه عن جدّه ، الإقبال : 1 / 320 کلاهما عن الإمام الحسین علیه السلام ، مصباح المتهجّد : 557 / 651 من دون إسنادٍ إلی المعصوم ، بحار الأنوار : 98 / 127 / 3 .

4- .نهج البلاغه : الخطبه 192 ، بحار الأنوار : 14 / 473 / 37 .

ص: 465

11786.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در من، پیامبری و برکت نهاده شده است.11787.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس فرزند پسری یافت و از روی علاقه به من و تبرّک جستن به نامم ، او را «محمّد» نامید، او و فرزندش در بهشت خواهند بود.11788.الإمامُ زینَ العابدینُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :خدایا! به محمّد صلی الله علیه و آله ، از هر کرامتی برترینِ آن را عطا کن تا آن که هیچ یک از آفریدگانت، از جهت وسیله، نزدیک تر از محمّد صلی الله علیه و آلهنباشد، همان که پیشوا و رهبر خیر و دعوت کننده به آن، و مایه برکت بر همه بندگان و شهرها، و رحمتی برای جهانیان است.11789.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام در خطبه ای که نعمت وجود پیامبر خدا را بیان می فرماید : بنگرید به جایگاه های نعمت های خدا بر آنان، آن گاه که پیامبری به سویشان فرستاد و با آیین او، پیمان اطاعتشان را استوار ساخت و با دعوت او، الفتشان را فراهم آورد و این که چگونه نعمت، بال کرامت خود را بر سر آنان گشود و جویبارهای بهره مندی را به سوی آنان روان ساخت و آیین، آنان را بر سر سفره برکتش به هم پیوند داد ، تا آن که غرق نعمت ها و برخوردار از طراوت زندگی گشتند!

کارها ، آنان را در سایه حکومتی مقتدر نشانید و حالِ ایشان، آنان را در پناه عزّتی چیره، پناه داد و امورشان در قلّه حکومتی استوار به آنان روی آورد . پس حکمرانانِ بر مردم و پادشاهان اطراف سرزمین ها شدند.

[ آنان،] مالک امور کسانی شدند که پیش تر، آنان بر ایشان حکومت می کردند ، و احکام را در میان کسانی اجرا کردند که پیش تر، آنان در میان ایشان اجرا می کردند . کسی قدرت در هم شکستن نیروی آنان را نداشت و هیچ کس خیال مبارزه با آنان را در سر نمی پروراند . (1) .

1- .گفتنی است که دو جمله اخیر ، مفهوم کنایی متن عربی است و ترجمه الفاظ نیست .

ص: 466

11790.عنه علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام فی وَصفِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله : کانَ علیه السلامبَرَکَهً ؛ لا یَکادُ یُکَلِّمُ أحَدا إلاّ أجابَهُ . (1)11788.امام زین العابدین علیه السلام :عنه علیه السلام فی صِفَهِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله : الطَّیِّبُ ذِکرُهُ ، وَالمُبارَکُ اسمُهُ ؛ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله ، المُصطَفَی المُرتَضی ، ورَسولُهُ النَّبِیُ الاُمِّیُّ . (2)ج أهلُ البَیتِ11790.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله فی صِفَهِ أهلِ بَیتِهِ علیهم السلام وبَرَکَتِهِم : بِهِم یَعمُرُ بِلادَهُ ، وبِهِم یَرزُقُ عِبادَهُ، وبِهِم نَزَّلَ القَطرَ مِنَ السَّماءِ، وبِهِم یُخرِجُ بَرَکاتِ الأَرضِ. (3) .

1- .الأمالی للصدوق : 481 / 650 ، الأمالی للطوسی : 438 / 980 کلاهما عن جابر ، مشکاه الأنوار : 273 / 818 ، بحار الأنوار : 22 / 73 / 25 .

2- .الیقین : 320 / 121 ، تفسیر فرات : 397 / 527 ولیس فیه «النبیّ» وکلاهما عن زیاد بن المنذر ، بحار الأنوار : 23 / 246 / 16 .

3- .کمال الدین : 260 / 5 ، إعلام الوری : 2 / 185 کلاهما عن الأصبغ بن نباته عن الإمام علیّ علیه السلام ، علل الشرایع : 124 / 1 عن جابر بن یزید الجعفی ، بحار الأنوار : 23 / 19 / 14 و ج 36 / 254 / 69 .

ص: 467

ج اهل بیت

11791.الإمامُ الرِّضا علیه السلام :امام باقر علیه السلام در توصیف پیامبر خدا : برکتی بود . با کسی سخن نمی گفت، مگر آن که از ایشان می پذیرفت.11792.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام باقر علیه السلام در توصیف پیامبر خدا : یادش نیکو و نامش مبارک بود . محمّد صلی الله علیه و آلهبرگزیده پسندیده، پیامبر ، و فرستاده درس ناخوانده از سوی خداوند بود.ج اهل بیت11794.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در وصف اهل بیتش و برکت آنان : به سبب آنان، سرزمین های خدا آباد می شود و به خاطر آنان، بندگان خدا روزی می برند و به سبب آنان، خداوند از آسمان، باران می فرستد و برکت های زمین را می رویاند.

.

ص: 468

11795.عنه علیه السلام :الإمام زین العابدین علیه السلام :نَحنُ أئِمَّهُ المُسلِمینَ ، وحُجَجُ اللّهِ عَلَی العالَمینَ . . . بِنا یَنزِلُ الغَیثُ وتَنشُرُ الرَّحمَهُ ، وتَخرُجُ بَرَکاتُ الأَرضِ . (1)11791.امام رضا علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :نَحنُ أهلُ بَیتِ الرَّحمَهِ ، وبَیتِ النِّعمَهِ ، وبَیتِ البَرَکَهِ . (2)11792.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام فی خُطبَهٍ یَذکُرُ فیها حالَ الأَئِمَّهِ علیهم السلاموصِفاتِهِم : نَصَبَ لِخَلقِهِ أئِمَّهً مِنَ اللّهِ ، یَهدونَ بِالحَقِّ وبِهِ یَعدِلونَ ، حُجَجُ اللّهِ ودُعاتُهُ ورُعاتُهُ عَلی خَلقِهِ ، یَدینُ بِهَدیِهِمُ العِبادُ ، وتَستَهِلُّ بِنورِهِمُ البِلادُ ، ویَنمو بِبَرَکَتِهِمُ التِّلادُ . (3)11793.امام علی علیه السلام :الکافی عن المفضّل بن عمر :ذَکَرَ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام أبَا الحَسَنِ علیه السلام وهُوَ یَومَئِذٍ غُلامٌ فَقالَ : هذَا المَولودُ الَّذی لَم یولَد فینا مَولودٌ أعظَمُ بَرَکَهً عَلی شیعَتِنا مِنهُ . (4)11794.امام علی علیه السلام :الکافی عن أبی یحیی الصنعانی :کُنتُ عِندَ أبِی الحَسَنِ الرِّضا علیه السلام ، فَجیءَ بِابنِهِ أبی جَعفَرٍ علیه السلام وهُوَ صَغیرٌ ، فَقالَ : هذَا المَولودُ الَّذی لَم یولَد مَولودٌ أعظَمُ بَرَکَهً عَلی شیعَتِنا مِنهُ . (5)11795.امام علی علیه السلام :الإمام الهادی علیه السلام فِی الزِّیارَهِ الجامِعَهِ : السَّلامُ عَلی مَحالِّ مَعرِفَهِ اللّهِ ، ومَساکِنِ بَرَکَهِ اللّهِ . . . فَجَعَلَ صَلاتَنا عَلَیکُم وما خَصَّنا بِهِ مِن وِلایَتِکُم

طیبا لِخَلقِنا ، وطَهارَهً لِأَنفُسِنا ، وبَرَکَهً لَنا ، وکَفّارَهً لِذُنوبِنا . (6) .

1- .کمال الدین : 207 / 22 ، الأمالی للصدوق : 253 / 277 کلاهما عن سلیمان بن مهران الأعمش عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام ، الاحتجاج : 2 / 151 / 187 عن الإمام الصادق عن أبیه عنه علیهم السلام ، روضه الواعظین : 220 عن عمرو بن دینار ، المناقب لابن شهرآشوب : 4 / 167 ، بحار الأنوار : 23 / 5 / 10 .

2- .تفسیر العیّاشی : 2 / 243 / 18 عن أبی بصیر ، بحار الأنوار : 68 / 35 / 75 .

3- .الکافی : 1 / 203 / 2 ، الغیبه للنعمانی : 225 / 7 کلاهما عن إسحاق بن غالب ، بحار الأنوار : 25 / 151 / 25 .

4- .الکافی : 1 / 309 / 8 ، الخرائج والجرائح : 2 / 900 عن الإمام الرضا علیه السلام ولیس فیه صدره ، بحار الأنوار : 50 / 23 / 14 نقلاً عن إعلام الوری والإرشاد عن الإمام الرضا علیه السلام .

5- .الکافی : 1 / 321 / 9 وج 6 / 360 / 3 عن یحیی الصنعانی نحوه ، الإرشاد : 2 / 279 ، روضه الواعظین : 261 ، کشف الغمّه : 3 / 142 ، بحار الأنوار : 50 / 23 / 14 .

6- .تهذیب الأحکام : 6 / 96 / 177 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 610 / 3213 کلاهما عن موسی بن عبد اللّه النخعی ، عیون أخبار الرضا : 2 / 273 / 1 عن موسی بن عمران النخعی ، بحار الأنوار : 102 / 128 / 1 .

ص: 469

11796.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلام :ما پیشوایان مسلمانان ، و حجّت های خدا بر جهانیانیم ... . به خاطر ما، باران می بارد و بادِ رحمت می وزد و برکت های زمین می روید.11797.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :ما، خاندان رحمت و خانواده نعمت و دودمان برکتیم.11798.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام در خطبه ای که حال و صفات امامان علیهم السلامرا یاد می کند : خداوند برای آفریدگانش پیشوایانی از سوی خود قرار داد که به حق راهنمایی می کنند و به حق داوری می نمایند . (1) [آنان ]حجّت های خدا و دعوت کنندگان [به سوی ]او و نگهبانان الهی بر آفریدگانش هستند که مردم به آیین آنان گردن می نهند و آبادی ها با فروغ آنان روشن می شود و به برکت آنان رشد اقتصادی حاصل می گردد.11799.عنه علیه السلام ( و قَد سَألَهُ أبو بَصیرٍ عَن قَولِهِ تَعالی : { ) الکافی به نقل از مفضّل بن عمر : امام صادق علیه السلاماز فرزندش موسی بن جعفر علیهماالسلام که آن هنگام نوجوان بود یاد کرد و فرمود: «این، مولودی است که در خاندان ما، فرزندی بابرکت تر از او برای شیعیان ما، به دنیا نیامده است».11796.امام باقر علیه السلام :الکافی به نقل از ابو یحیی صنعانی : در محضر امام رضا علیه السلامبودم. فرزندش جواد علیه السلام را که کوچک بود ، آوردند . فرمود: «این، فرزندی است که مولودی بابرکت تر از او برای شیعیان ما، به دنیا نیامده است».11797.امام صادق علیه السلام :امام هادی علیه السلام در زیارت جامعه : سلام بر جایگاه های معرفت خدا و قرارگاه های برکت خدا ... ! خداوند، درود ما را بر شما و ولایت شما را که ویژه ما ساخته ، مایه پاک طینتی و پاکیزگی روح و جانمان، و سبب برکت بر ما و پوشاننده گناهانمان قرار داده است. .

1- .اشاره است به آیه شریف: «وَمِن قَوْمِ مُوسَی أُمَّهٌ یَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِی یَعْدِلُونَ ؛ از میان قوم موسی، جماعتی هستند که به حق راهنمایی می کنند و به حق داوری می نمایند» (اعراف ، آیه 159) .

ص: 470

11798.امام صادق علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل لَمّا عَرَجَ بِنَبِیِّهِ صلی الله علیه و آله . . . أوحَی اللّهُ إلَیهِ : یا مُحَمَّدُ ، صَلِّ عَلی نَفسِکَ وعَلی أهلِ بَیتِکَ .

فَقالَ : صَلَّی اللّهُ عَلَیَ وعَلی أهلِ بَیتی وقَد فَعَلَ .

ثُمَّ التَفَتَ فَإِذا بِصُفوفٍ مِنَ المَلائِکَهِ وَالمُرسَلینَ وَالنَّبِیِّینَ ، فَقیلَ : یا مُحَمَّدُ ، سَلِّم عَلَیهِم .

فَقالَ : السَّلامُ عَلَیکُم ورَحمَهُ اللّهِ وبَرَکاتُهُ .

فَأَوحَی اللّهُ إلَیهِ أنَّ السَّلامَ وَالتَّحِیَّهَ وَالرَّحمَهَ وَالبَرَکاتِ أنتَ وذُرِّیَّتُکَ . (1)11799.امام صادق علیه السلام ( در پاسخ به سؤال ابو بصیر از آیه «[یهودیان] علما ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الرَّوحُ وَالرّاحَهُ ، وَالفَلَحُ وَالفَلاحُ وَالنَّجاحُ ، وَالبَرَکَهُ ، وَالعَفوُ وَالعافِیَهُ وَالمُعافاهُ ، وَالبُشری وَالنَّضرَهُ وَالرِّضا ، وَالقُربُ وَالقَرابَهُ ، وَالنَّصرُ وَالظَّفَرُ وَالتَّمکینُ ، وَالسُّرورُ وَالمَحَبَّهُ ، مِنَ اللّهِ تَبارَکَ وتَعالی عَلی مَن أحَبَّ عَلِیَ بنَ أبی طالِبٍ علیه السلامووالاهُ ، وَائتَمَّ بِهِ ، وأقَرَّ بِفَضلِهِ ، وتَوَلَّی الأَوصِیاءَ مِن بَعدِهِ .

وحَقٌّ عَلَیَ أن اُدخِلَهُم فی شَفاعَتی ، وحَقٌّ عَلی رَبّی أن یَستَجیبَ لی فیهِم ، وهُم أتباعی ومَن تَبِعَنی فَإِنَّهُ مِنّی . (2)راجع : ص 140 (أصل کلّ خیر وبرکه / أهل البیت) .

.

1- .الکافی : 3 / 486 / 1 ، علل الشرایع : 316 کلاهما عن ابن اُذینه ، بحار الأنوار : 18 / 359 / 66 .

2- .المحاسن : 1 / 250 / 470 عن جابر عن الإمام الباقر علیه السلام ، الکافی : 1 / 210 / 7 عن الفضیل بن یسار عن الإمام الباقر علیه السلام ، تفسیر العیّاشی : 1 / 169 / 33 عن أبی کلده عن الإمام الباقر علیه السلام عنه صلی الله علیه و آله وفیهما «الفلج» بدل «الفلح» ، بحار الأنوار : 23 / 227 / 47 وج 27 / 92 / 52 .

ص: 471

11801.المحاسن :امام صادق علیه السلام :خداوند ، چون پیامبرش را به معراج بُرد ... ، به او وحی فرمود: «ای محمّد! بر خود و خاندانت درود فرست».

[ محمّد صلی الله علیه و آله] گفت: «درود خدا بر من و خاندانم! و چنین کرده است».

آن گاه توجّه کرد . صف هایی را از فرشتگان، فرستادگان و پیامبران دید. به او گفته شد: «ای محمّد! بر آنان سلام بگو».

گفت: «سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد!».

آن گاه خداوند به او وحی کرد که: «سلام و درود و رحمت و برکات، تویی و فرزندان تو هستند!».11802.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آسایش و راحت، کامیابی و رستگاری و پیروزی، برکت، عفو و تندرستی و عافیت، بشارت و خرّمی و رضایتمندی، قرب و خویشاوندی، یاری و پیروزی و توانمندی ، و شادی و محبّت، از سوی خدای متعال، بر کسی باد که علی بن ابی طالب را دوست بدارد ، ولایت او را بپذیرد ، به او اقتدا کند، به برتری او اقرار نماید، و امامانِ پس از او را به ولایت بپذیرد!

و بر من سزاوار [ و حتمی] است که آنان را در شفاعتم وارد کنم، و بر پروردگار من است که دعای مرا درباره آنان بپذیرد . و آنان، پیروان من اند و هر که از من پیروی کند، از من است.ر . ک : ص 141 (اسباب نیکی / اهل بیت) .

.

ص: 472

د الجَماعَه11805.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الجَماعَهُ بَرَکَهٌ ، وَالفُرقَهُ عَذابٌ . (1)11806.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :کُلوا جَمیعا ولا تَفَرَّقوا ؛ فَإِنَّ البَرَکَهَ مَعَ الجَماعَهِ . (2)ه المُؤمِن11808.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ عز و جل إذا رَأی أهلَ قَریَهٍ قَد أسرَفوا فِی المَعاصی وفیها ثَلاثُ نَفَرٍ مِنَ المُؤمِنینَ ، ناداهُم جَلَّ جَلالُهُ وتَقَدَّسَت أسماؤُهُ :

یا أهلَ مَعصِیَتی ، لَولا فیکُم مِنَ المُؤمِنینَ المُتَحابّینَ بِجَلالی ، العامِرینَ بِصَلاتِهِم أرضی ومَساجِدی ، وَالمُستَغفِرینَ بِالأَسحارِ خَوفا مِنّی ، لَأَنزَلتُ بِکُم عَذابی ثُمَّ لا اُبالی . (3)11800.ارشاد القلوب :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ لَیَدفَعُ بِالمُؤمِنِ الصّالِحِ عَن مِائَهِ أهلِ بَیتٍ مِن جیرانِهِ البَلاءَ . (4)11801.المحاسن :الإمام علیّ علیه السلام :إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی إذا أرادَ أن یُصیبَ أهلَ الأَرضِ بِعَذابٍ قالَ : لَولاَ الَّذینَ یَتَحابّونَ بِجَلالی ، ویَعمُرونَ مَساجِدی ، ویَستَغفِرونَ بِالأَسحارِ ، لَولاهُم لَأَنزَلتُ عَذابی . (5) .

1- .شُعَب الإیمان : 4 / 102 / 4419 عن النعمان بن بشیر ؛ الجعفریّات : 159 عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آلهوفیه «الجماعه برکه» .

2- .سنن ابن ماجه : 2 / 1094 / 3287 ، مشکاه المصابیح : 2 / 459 / 4257 ، الفردوس : 3 / 242 / 4711 ، مسند البزّار : 1 / 240 / 127 نحوه ، کنز العمّال : 15 / 235 / 40724 وح 40723 نقلاً عن العسکری فی المواعظ وکلّها عن عمر ؛ طبّ النبیّ صلی الله علیه و آله : 3 وفیه « . . . فإنّ الجماعه فی البرکه» ، بحار الأنوار : 62 / 291 .

3- .علل الشرایع : 246 / 1 وص 522 / 3 ، الأمالی للصدوق : 267 / 289 کلّها عن مسعده بن صدقه عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، مشکاه الأنوار : 222 / 616 ، روضه الواعظین : 320 ، بحار الأنوار : 73 / 381 / 3 .

4- .تفسیر الطبری : 2 / الجزء 2 / 633 ، المعجم الأوسط : 4 / 239 / 4080 وفیه «بالمسلم» بدل «بالمؤمن» وکلاهما عن ابن عمر ، کنز العمّال : 9 / 5 / 24654 .

5- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 473 / 1369 ، ثواب الأعمال : 212 عن السکونی عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلاموفیه «فیَ» بدل «بجلالی» ، علل الشرایع : 521 / 1 عن علیّ بن جعفر عن أخیه الإمام الکاظم عن أبیه عنه علیهم السلامولیس فیه «لولاهم» ، بحار الأنوار : 73 / 382 / 4 .

ص: 473

د جماعت

ه مؤمن

د جماعت11803.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :جماعت ، برکت است و تفرقه، عذاب.11804.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :با هم غذا بخورید و پراکنده نباشید، که برکت با جماعت است.ه مؤمن11806.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرگاه خدای متعال ، اهل یک آبادی را ببیند که در گناهان ، زیاده روی می کنند و در میان آنان سه نفر باایمان هست، به آنان خطاب می کند:

«ای کسانی که نافرمانی ام می کنید! اگر میان شما مؤمنانی نبودند که در پرتو جلالِ من ، (1) با هم دوستی کنند و با نمازشان زمین و مساجد مرا آباد سازند و سحرگاهان، از بیم من به استغفار بپردازند ، عذابم را بر شما نازل می کردم و باکی هم نداشتم!».11807.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند به سبب مؤمن صالح، بلا را از صد خانواده از همسایگانش دور می کند.11808.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :خدای متعال، هر گاه بخواهد زمینیان را عذابی برساند، گوید: «اگر کسانی نبودند که در پرتو جلال من، با هم دوستی کنند و مساجد مرا آباد سازند و سحرگاهانْ به استغفار بپردازند ، اگر آنان نبودند ، عذابم را وارد می کردم».

.

1- .اشاره است به این که دوستی و همدلی اهل ایمان، جلوه جلال و شکوه الهی است .

ص: 474

11809.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :شیعَتُنَا المُتَباذِلونَ فی وِلایَتِنا ، المُتَحابّونَ فی مَوَدَّتِنا ، المُتَزاوِرونَ فی إحیاءِ أمرِنا ؛ الَّذینَ إن غَضِبوا لَم یَظلِموا ، وإن رَضوا لَم یُسرِفوا ؛ بَرَکَهٌ عَلی مَن جاوَروا ، سِلمٌ لِمَن خالَطوا . (1)11810.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :إنَّ اللّهَ لَیَدفَعُ عَنِ القَریَهِ بِسَبعَهِ مُؤمِنینَ یَکونونَ فیها . (2)11811.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :لَولا بَقِیَّهٌ مِنَ المُسلِمینَ فیکُم لَهَلَکتُم . (3)11812.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ اللّهَ لَیَدفَعُ بِالمُؤمِنِ الواحِدِ عَنِ القَریَهِ الفَناءَ . (4)11813.عنه علیه السلام ( لَمَّا سُئلَ عَن أفضَلِ العِبادَهِ ) عنه علیه السلام :لا یُصیبُ قَریَهً عَذابٌ وفیها سَبعَهٌ مِنَ المُؤمِنینَ . (5)11814.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الإمام العسکری علیه السلام :المُؤمِنُ بَرَکَهٌ عَلَی المُؤمِنِ . (6) .

1- .الکافی : 2 / 236 / 24 ، الخصال : 397 / 104 ، التمحیص : 69 / 168 کلّها عن أبی المقدام عن الإمام الباقر علیه السلام ، صفات الشیعه : 91 / 23 عن ظریف بن ناصح رفعه ، تحف العقول : 300 ، مشکاه الأنوار : 123 / 290 وفیه «أسلم» بدل «سِلم» وکلّها عن الإمام الباقر علیه السلام وفیها «شیعه علیّ» بدل «شیعتنا» ، بحار الأنوار : 68 / 190 / 46 .

2- .الدرّ المنثور : 1 / 765 نقلاً عن الخلال فی کتاب کرامات الأولیاء .

3- .تفسیر الطبری : 2 / الجزء 2 / 633 عن أبی مسلم .

4- .الکافی : 2 / 247 / 1 عن أبی حمزه ، تنبیه الخواطر : 2 / 203 وفیه «العناء» بدل «الفناء» ، بحار الأنوار : 67 / 143 / 1 .

5- .الکافی : 2 / 247 / 2 عن أبی حمزه ، بحار الأنوار : 67 / 143 / 2 .

6- .تحف العقول : 489 ، الاُصول الستّه عشر : 61 عن جابر عن الإمام الباقر علیه السلام ، الاختصاص : 27 ، الدعوات : 226 / 626 کلاهما عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 74 / 311 / 67 .

ص: 475

11815.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :پیروان ما آنان اند که در راه ولایت ما، بخشش می کنند، در راه دوستی ما با یکدیگر مهر می ورزند ، و در راه زنده نگه داشتن امر و مکتب ما به دیدار هم می روند؛ کسانی که چون خشمگین شوند، ستم نمی کنند و چون راضی شوند ، اسراف نمی کنند، و برای همسایگانشان مایه برکت اند و نسبت به همنشینان خود، باصفایند.11816.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :خداوند به سبب هفت مؤمن که در یک آبادی باشند، [ بلا را] از اهل آن آبادی دفع می کند.11817.عنه علیه السلام :امام باقر علیه السلام :خداوند به سبب یک مؤمن، نابودی را از یک آبادی دفع می کند.11818.الإمامُ الکاظمُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :اگر بازماندگانی از مسلمانان در میان شما نبودند ، نابود می شدید.11809.امام علی علیه السلام :امام باقر علیه السلام :یک آبادی که هفت مؤمن [در آن ]باشند ، به اهل آن عذاب نمی رسد.11810.امام علی علیه السلام :امام عسکری علیه السلام :مؤمن برای مؤمن برکت است. .

ص: 476

و البَنات11812.امام باقر علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :نِعمَ الوَلَدُ البَناتُ ؛ مُلطِفاتٌ ، مُجَهِّزاتٌ ، مُؤنِساتٌ ، مُبارَکاتٌ ، مُفَلِّیاتٌ . (1)11813.امام باقر علیه السلام ( در پاسخ به پرسش از برترین عبادت ) عنه صلی الله علیه و آله :رَحِمَ اللّهُ أبَا البَناتِ ، البَناتُ مُبارَکاتٌ مُحَبَّباتٌ ، وَالبَنونَ مُبَشِّراتٌ ، وهُنَّ الباقِیاتُ الصّالِحاتُ . (2)11814.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن کانَ لَهُ ابنَهٌ فَاللّهُ فی عَونِهِ ونُصرَتِهِ ، وبَرَکَتِهِ ومَغفِرَتِهِ . (3)11815.امام صادق علیه السلام :کشف الخفاء عن ابن عبّاس :إنَّ رَجُلاً دَعا عَلی بَناتِهِ بِالمَوتِ ، فَقالَ عَلَیهِ الصَّلاهُ وَالسَّلامُ : لا تَدعُ ؛ فَإِنَّ البَرَکَهَ فِی البَناتِ . (4)ز الصِّبیان11817.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :بَیتٌ لا صِبیانَ فیهِ لا بَرَکَهَ فیهِ . (5)ح الأَکابِر11819.الإمامُ الجوادُ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :البَرَکَهُ مَعَ أکابِرِکُم . (6) .

1- .الکافی : 6 / 5 / 5 عن السکونی عن الإمام الصادق علیه السلام ، مستدرک الوسائل : 15 / 115 / 17699 نقلاً عن الجعفریّات عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام عنه صلی الله علیه و آله وفیه «باکیات مبارکات» بدل «مبارکات مفلّیات» ، بحار الأنوار : 104 / 98 / 63 .

2- .مستدرک الوسائل : 15 / 115 / 17700 نقلاً عن القطب الراوندی فی لبّ اللباب .

3- .مستدرک الوسائل : 15 / 115 / 17702 نقلاً عن القطب الراوندی فی لبّ اللباب .

4- .کشف الخفاء : 1 / 284 / 896 ، میزان الاعتدال : 1 / 28 / 77 .

5- .کنز العمّال : 16 / 274 / 44425 و ص 281 / 44471 و ح 44472 ، الجامع الصغیر : 1 / 489 / 3166 کلّها نقلاً عن أبی الشیخ فی الثواب عن ابن عبّاس .

6- .المستدرک علی الصحیحین : 1/131/210، صحیح ابن حبّان : 2/319/559، شُعَب الإیمان: 7/464/11004، تاریخ بغداد : 11 / 165 / 5862 ، حلیه الأولیاء : 8 / 172 کلّها عن ابن عبّاس ، کنز العمّال : 3 / 172 / 6015 ؛ جامع الأخبار : 242 / 617 ، بحار الأنوار : 72 / 137 .

ص: 477

و دختران

ز کودکان

ح بزرگان

و دختران11821.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دختران، خوب فرزندانی اند؛ دارای عاطفه، مهیّاکننده، همدم، دارای برکت، و پاکیزه کننده اند.11822.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رحمت خدا بر پدری که دارای دخترانی است! دختران، دارای برکت و دوست داشتنی اند و پسران، بشارت آورند . دختران، باقیات الصالحات (بازماندگان شایسته)اند.11823.الإمامُ زینَ العابدینُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر که دختر داشته باشد ، خداوند در پی یاری ، کمک ، برکت و آمرزش اوست.11824.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :کشف الخفاء به نقل از ابن عبّاس : مردی دخترانش را نفرین کرد که بمیرند . پیامبر خدا فرمود: «نفرین نکن ، که برکت در دختران است».ز کودکان11820.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در خانه ای که کودکان نباشند، برکت نیست.ح بزرگان11822.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :برکت، با بزرگان شماست.

.

ص: 478

11823.امام زین العابدین علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :الخَیرُ مَعَ أکابِرِکُم . (1)11824.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :البَرَکَهُ مَعَ أکابِرِکُم أهلِ العِلمِ . (2)11825.الإمامُ الرِّضا علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ البَرَکَهَ فی أکابِرِنا ؛ فَمَن لَم یَرحَم صَغیرَنا ویُجِلَّ کَبیرَنا فَلَیسَ مِنّا . (3)ط أهلُ المَعروفِ11827.عنه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أحِبُّوا المَعروفَ وأهلَهُ ؛ فَوَالَّذی نَفسی بِیَدِهِ إنَّ البَرَکَهَ وَالعافِیَهَ مَعَهُما . (4)ی الزُّرقُ مِنَ النِّساءِ11829.عنه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :تَزَوَّجُوا الزُّرقَ ؛ فَإِنَّ فیهِنَّ البَرَکَهَ . (5)ک یَسیرَهُ الوِلادَهِ11826.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مِن بَرَکَهِ المَرأَهِ خِفَّهُ مَؤونَتِها ویُسرُ وِلادَتِها ، وشُؤمُها شِدَّهُ مَؤونَتِها ، وتَعَسُّرُ وِلادَتِها . (6) .

1- .کنز العمّال : 3 / 172 / 6016 ، الجامع الصغیر : 1 / 639 / 4151 کلاهما نقلاً عن مسند البزّار عن ابن عبّاس .

2- .الفردوس : 2 / 31 / 2193 ، کنز العمّال : 10 / 174 / 28905 نقلاً عن الرافعی عن ابن عبّاس .

3- .المعجم الکبیر : 8 / 228 / 7895 عن أبی اُمامه ، کنز العمّال : 3 / 165 / 5982 .

4- .کنز العمّال : 6 / 345 / 15974 نقلاً عن أبی الشیخ عن أبی سعید الخدری .

5- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 387 / 4361 ، مکارم الأخلاق : 1 / 434 / 1487 ، الکافی : 5 / 335 / 6 عن السکونی عن الإمام الصادق علیه السلامعنه صلی الله علیه و آله ، دعائم الإسلام : 2 / 196 / 717 وفیهما «الیُمن» بدل «البرکه» ؛ الفردوس : 2 / 51 / 2292 عن أبی هریره وفیه «یُمنا» بدل «البرکه» ، کنز العمّال : 16 / 302 / 44596 .

6- .معانی الأخبار : 152 / 2 عن عبد اللّه بن میمون عن الإمام الصادق علیه السلام ، الکافی : 5 / 564 / 37 ، تهذیب الأحکام : 7 / 399 / 1594 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 387 / 4359 کلّها عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 103 / 231 / 7 .

ص: 479

ط اهل نیکی

ی زنان سفیدرو

ک زن آسان زا

11827.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خیر، همراه بزرگان شماست.11828.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :برکت، با بزرگانی از شماست که اهل دانش باشند.11829.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :همانا برکت، در بزرگان ماست . هر که به کوچک ما ترحّم نکند و به بزرگ ما احترام ننماید، از ما نیست.ط اهل نیکی11831.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نیکی و نیکوکاران را دوست بدارید. سوگند به آن که جانم به دست اوست، برکت و تندرستی، با نیکی و نیکوکاران است.ی زنان سفیدرو11833.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :با زنان سفیدرو ازدواج کنید، که برکت، در آنان است.ک زن آسان زا11830.امام باقر علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :از برکت زن، آن است که خرجش سبک و زایمانش آسان باشد ، و از شومی زن، آن است که خرجش سنگین و زایمانش سخت باشد.

.

ص: 480

ل یَسیرَهُ المَؤونَهِ11832.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أعظَمُ النِّساءِ بَرَکَهً أیسَرُهُنَّ مَؤونَهً . (1)11833.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :أعظَمُ النِّساءِ بَرَکَهً أیسَرُهُنَّ صَداقا . (2)11834.امام علی علیه السلام ( در نامه خود به حارث هَمْدانی ) عنه صلی الله علیه و آله :یُمنُ المَرأَهِ تَیسیرُ خِطبَتِها ، وتَیسیرُ صَداقِها . (3)م النَّوادِر11836.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّما مَثَلُ اُمَّتی کَمَثَلِ ماءٍ أنزَلَهُ اللّهُ مِنَ السَّماءِ ، لا یُدرَی البَرَکَهُ فی أوَّلِها أو فی آخِرِها . (4)11837.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :عَلَیکُم بِذَواتِ الأَعجازِ ؛ فَإِنَّهُنَّ أنجَبُ وفیهِنَّ یُمنٌ . (5)11835.امام زین العابدین علیه السلام ( در دعا ) عنه صلی الله علیه و آله :مِن بَرَکَهِ المَرأَهِ تَبکیرُها بِالاُنثی . (6) .

1- .مسند ابن حنبل : 9 / 478 / 25173 ، المصنّف لابن أبی شیبه : 3 / 319 / 24 ، حلیه الأولیاء : 2 / 186 فوج 7 / 290 ، مسند الشهاب : 1 / 105 / 123 کلّها عن عائشه ، کنز العمّال : 16 / 291 / 44533 ؛ مستدرک الوسائل : 14 / 162 / 16384 نقلاً عن القطب الراوندی فی لبّ اللباب ، روضه الواعظین : 411 وفیه «الناس» بدل «النساء» .

2- .المستدرک علی الصحیحین : 2 / 195 / 2732 ، السنن الکبری : 7 / 385 / 14356 کلاهما عن عائشه .

3- .مسند ابن حنبل : 9 / 381 / 24661 وص 355 / 24532 وفیه «إنّ من یمن المرأه ... وتیسیر رَحِمِها» ، المستدرک علی الصحیحین : 2 / 197 / 2739 ، السنن الکبری : 7 / 385 / 14357 وفیهما «من یمن المرأه أن یتیسّر .. . وأن یتیسّر رحمها» ، حلیه الأولیاء : 8 / 180 کلها عن عائشه ، کنز العمّال : 11 / 99 / 30789 ؛ دعائم الإسلام: 2 / 221 / 825 عن الإمام علیّ علیه السلام وفیه «نکاحها» بدل «خطبتها» .

4- .کنز العمّال : 12 / 181 / 34568 نقلاً عن الرامهرمزی عن أنس .

5- .دررالأحادیث النبویّه : 95 ، الکافی : 5 / 334 / 1 ، تهذیب الأحکام : 7 / 402 / 1602 ، عوالی اللآلی : 3/300/88 وفیها «علیکم بذوات الأوراک، فإنّهنّ أنجب» وکلّها عن عبد اللّه بن المغیره عن الإمام الکاظم علیه السلام .

6- .تاریخ دمشق : 47 / 225 / 10196 عن واثله بن الأسقع ، کنز العمّال : 16 / 483 / 45567 .

ص: 481

ل زن کم خرج

م متفرّقه

ل زن کم خرج11837.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بابرکت ترینِ زنان، کم خرج ترین آنان است .11838.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( فی صِفهِ المَلائکهِ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بابرکت ترینِ زنان، کم مهریّه ترین آنان است.11839.عنه علیه السلام ( فی خِلقَهِ المَلائکهِ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خُجستگی زن، آسان بودن خواستگاری و کم بودن مهریّه اوست.م متفرّقه11838.امام علی علیه السلام ( در توصیف فرشتگان ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مَثَل امّت من، همچون آبی است که خداوند از آسمان فرو فرستاده است؛ معلوم نیست که برکت، در اوّل آن است یا در آخر آن.11839.امام علی علیه السلام ( درباره آفرینش فرشتگان ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :به سراغ زنانِ بزرگ باسَن بروید ، که آنان نجیب ترند و برکت، در آنان است.11840.امام علی علیه السلام ( در مناجات ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :از برکت زن، آن است که فرزند اوّلش دختر باشد.

.

ص: 482

11841.الإمامُ الباقرُ علیه السلام ( لِجابِرٍ ) عنه صلی الله علیه و آله :النِّساءُ أربَعٌ : جامِعٌ مُجمِعٌ ، ورَبیعٌ مُربِعٌ ، وکَربٌ مُقمِعٌ ، وغُلٌّ قَمِلٌ . (1)2 / 11الحَیَوانُ وَالبَرَکَهُأ الأَنعام«وَ الْأَنْعَمَ (2) خَلَقَهَا لَکُمْ فِیهَا دِفْ ءٌ وَ مَنَفِعُ وَمِنْهَا تَأْکُلُونَ * وَ لَکُمْ فِیهَا جَمَالٌ حِینَ تُرِیحُونَ وَ حِینَ تَسْرَحُونَ * وَ تَحْمِلُ أَثْقَالَکُمْ إِلَی بَلَدٍ لَّمْ تَکُونُواْ بَلِغِیهِ إِلاَّ بِشِقِّ الْأَنفُسِ إِنَّ رَبَّکُمْ لَرَءُوفٌ رَّحِیمٌ * وَ الْخَیْلَ وَ الْبِغَالَ وَالْحَمِیرَ لِتَرْکَبُوهَا وَ زِینَهً وَ یَخْلُقُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ . (3) »

الإِبِل11844.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الإِبِلُ عِزٌّ لِأَهلِها . (4)11845.الإمامُ الحسینُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ فی أبوالِ الإِبِلِ وألبانِها شِفاءً لِلذَّرِبَهِ بُطونُهُم . (5) .

1- .الکافی : 5 / 322 / 1 ، تهذیب الأحکام : 7 / 404 / 1613 ، الخصال : 241 / 92 ، معانی الأخبار : 317 / 1 کلّها عن السکونی عن الإمام الصادق علیه السلام، کتاب من لایحضره الفقیه: 3/386/4357 عن مسعده بن زیاد عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام ، الأمالی للطوسی : 370 / 793 عن علیّ بن علیّ بن رزین أخی دعبل الخزاعی عن الإمام الرضا عن آبائه عن الإمام علیّ علیهم السلام ، النوادر للراوندی : 115 / 114 نحوه ، بحار الأنوار: 103/230/4.

2- .النَّعم : مختصّ بالإبل ، وجمعه أنعام ، وتسمیته بذلک لکون الإبل عندهم أعظم نعمه ، ولکن الأنعام تقال للإبل والبقر والغنم ، ولا یقال لها أنعام حتّی یکون فی جملتها الإبل . (مفردات ألفاظ القرآن : 815) .

3- .النحل : 5 8 .

4- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 290 / 2486 ، المحاسن : 2 / 478 / 2660 عن عمر بن أبان عن الإمام الصادق علیه السلامعنه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 64 / 134 / 27 ؛ سنن ابن ماجه : 2 / 773 / 2305 ، مسند أبی یعلی : 6/203/6793 کلاهما عن عروه البارقی یرفعه ، کنز العمّال : 12/ 325 / 35228 نقلاً عن البزّار عن حذیفه.

5- .مسند ابن حنبل : 1 / 629 / 2677 ، المعجم الکبیر : 12 / 184 / 12986 کلاهما عن ابن عبّاس ، المصنّف لعبد الرزّاق : 9 / 259 / 17135 عن رجل من بنی زهره نحوه ، کنز العمّال : 10 / 30 / 28219 وراجع مکارم الأخلاق : 1 / 422 / 1436 .

ص: 483

2 / 11حیوان و برکت

الف چهارپایان

شتر

11846.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :زنان، چهار گونه اند: یک دسته جامع صفات خیر، دسته ای بانشاط و حرارت و بچّه آور ، دسته دیگر نِق نِقوی پُرآزار ، و دسته ای مثل طوق نفرت آور (1) .2 / 11حیوان و برکتالف چارپایانقرآن«و چارپایان را برای شما آفرید و در آنها برای شما وسیله گرمی و سودهایی است و از آنها می خورید * و در آنها برای شما زیبایی است، آن گاه که آنها را از چراگاه برمی گردانید و هنگامی که به چَرا می برید * و بارهای شما را به شهری می برند که جز با مشقّت بدن ها به آن جا نمی رسیدید؛ همانا پروردگارتان رئوف و مهربان است * و اسب ها و استرها و الاغ ها را [ آفرید ]تا بر آنها سوار شوید و مایه آراستگی باشند ، و چیزهایی می آفریند که نمی دانید » .

حدیثشتر11849.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :شتر، برای صاحبش مایه عزّت است.

.

1- .معنای کنایی «غُلٌّ قَمِل» است .

ص: 484

11850.مسکّن الفؤاد :الإمام علیّ علیه السلام :اُطلُبُوا الخَیرَ فی أخفافِ الإِبِلِ وأعناقِها صادِرَهً ووارِدَهً . (1)البَقَر11849.عیسی علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله لِعَمَّتِهِ : ما یَمنَعُکِ أن تَتَّخِذی فی بَیتِکِ بَرَکَهً؟

قالَت : یا رَسولَ اللّهِ ، ومَا البَرَکَهُ؟

قالَ : شاهٌ تُحلَبُ ؛ فَإِنَّهُ مَن کانَ فی دارِهِ شاهٌ تُحلَبُ أو نَعجَهٌ أو بَقَرَهٌ تُحلَبُ فَبَرَکاتٌ کُلُّهُنَّ . (2)11850.مسکّن الفؤاد :الإمام الصادق علیه السلام :سُئِلَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : أیُ المالِ خَیرٌ؟

قالَ : الزَّرعُ زَرَعَهُ صاحِبُهُ وأصلَحَهُ وأدّی حَقَّهُ یَومَ حَصادِهِ .

قالَ : فَأَیُ المالِ بَعدَ الزَّرعِ خَیرٌ؟

قالَ : رَجُلٌ فی غَنَمٍ لَهُ قَد تَبِعَ بِها مَواضِعَ القَطرِ ، یُقیمُ الصَّلاهَ ویُؤتِی الزَّکاهَ .

قالَ : فَأَیُ المالِ بَعدَ الغَنَمِ خَیرٌ؟

قالَ : البَقَرُ تَغدو بِخَیرٍ وتَروحُ بِخَیرٍ . (3) .

1- .الخصال : 630 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تحف العقول : 119 وفیه «وأخفافها» بدل «وأعناقها» ، بحار الأنوار : 10 / 108 / 1 وج 99 / 104 / 5 .

2- .الکافی : 6 / 545 / 7 ، المحاسن : 2 / 485 / 2686 کلاهما عن جابر ، بحار الأنوار : 64 / 130 / 17 .

3- .الکافی : 5 / 260 / 6 عن السکونی ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 291 / 2488 ، الخصال : 246 / 105 عن السکونی عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام علیّ علیهم السلام ، معانی الأخبار : 197 / 3 ، الأمالی للصدوق : 431 / 568 کلاهما عن إسماعیل بن أبی زیاد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 103 / 64 / 4 .

ص: 485

گاو

11851.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در ادرارها و شیرهای شتر ، درمانی برای صاحبان ذَرِب (1) است.11852.الإمامُ الکاظمُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :خیر را در پاها و گردن های شتران بجویید ، که شما و بارهایتان را می برند و می آورند.گاو11854.عنه صلی الله علیه و آله :امام باقر علیه السلام :پیامبر خدا به عمّه اش فرمود : «چرا در خانه ات برکتی نگه نمی داری؟» .

گفت: ای پیامبر خدا! برکت چیست؟

فرمود: «گوسفندی که دوشیده می شود. همانا در خانه هر کس گوسفندی یا میشی و یا گاوی باشد که دوشیده می شود ، همه اینها برکت اند».11855.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :فردی از پیامبر خدا پرسید: چه مالی بهتر است؟

فرمود: «کِشتی که صاحبش آن را کِشته و به بار آورده و روزِ درو هم حقّ آن را پرداخته باشد» .

گفت: پس از کِشت ، چه مالی بهتر است؟

فرمود: «کسی که گوسفندانی دارد و در پی آنها به مراتع پُرباران می رود، نماز می خواند و زکات می پردازد».

پرسید: پس از گوسفند ، چه مالی بهتر است؟

فرمود: «گاو ، که به نیکی به چَرا می رود و با نیکی برمی گردد».

.

1- .ذَرِب ، نوعی بیماری معده است که در آن ، معده غذا را هضم نمی کند و در نتیجه غذا در آن ، تلف می شود و نمی ماند .

ص: 486

الخَیلالکتاب«وَ الْخَیْلَ وَ الْبِغَالَ وَالْحَمِیرَ لِتَرْکَبُوهَا وَ زِینَهً وَ یَخْلُقُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ . (1) »

الحدیث11853.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :البَرَکَهُ فی نَواصِی الخَیلِ . (2)11854.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :الخَیلُ مَعقودٌ فی نَواصیهَا الخَیرُ إلی یَومِ القِیامَهِ . (3)11855.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :الإِبِلُ عِزٌّ لِأَهلِها ، وَالغَنَمُ بَرَکَهٌ ، وَالخَیرُ مَعقودٌ فی نَواصِی الخَیلِ إلی یَومِ القِیامَهِ . (4)الغَنَم11857.امام حسن علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلَیکُم بِالغَنَمِ وَالحَرثِ ؛ فَإِنَّهُما یَروحانِ بِخَیرٍ ویَغدُوانِ بِخَیرٍ . (5) .

1- .النحل : 8 .

2- .صحیح البخاری : 3 / 1048 / 2696 ، صحیح مسلم : 3 / 1494 / 100 ، سنن النسائی : 6 / 221 ، مسند ابن حنبل : 4 / 228 / 12126 وص 256 / 12292 ، السنن الکبری : 6 / 535 / 12892 کلّها عن أنس .

3- .الکافی : 5 / 48 / 2 عن عمر بن أبان عن الإمام الصادق علیه السلام و ح 3 و ص 8 / 15 کلاهما عن معمّر عن الإمام الباقر علیه السلام ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 283 / 2459 ، ثواب الأعمال : 226 / 2 ، المحاسن : 2 / 472 / 2640 کلاهما عن عمر بن أبان عن الإمام الصادق علیه السلام عنه صلی الله علیه و آله ، الأمالی للطوسی : 383 / 830 عن الحارث عن الإمام علیّ علیه السلامعنه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 64 / 159 / 1 .

4- .سنن ابن ماجه : 2 / 773 / 2305 ، مسند أبی یعلی : 6 / 203 / 6793 ولیس فیه «إلی یوم القیامه» وکلاهما عن عروه البارقی رفعه ، صحیح البخاری : 3 / 1047 / 2694 عن عبد اللّه بن عمر ، صحیح مسلم : 2 / 683 / 26 عن أبی هریره ، سنن النسائی : 6 / 222 عن ابن عمر وعروه البارقی ، مسند ابن حنبل : 2 / 308 / 5102 عن ابن عمر والأربعه الأخیره لیس فیها «الإبل عزّ لأهلها ، والغنم برکه» ، کنز العمّال : 12 / 325 / 35228 نقلاً عن البزّار عن حذیفه .

5- .الخصال : 45 / 44 عن الحارث عن الإمام علیّ علیه السلام ، المحاسن : 2 / 487 / 2696 عن أبی إسحاق عن الإمام علیّ علیه السلامعنه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 64 / 120 / 4 .

ص: 487

اسبان

گوسفند

اسبانقرآن«و اسب ها و استرها و الاغ ها را [ آفرید] تا بر آنها سوار شوید و مایه آراستگی باشد، و چیزهایی می آفریند که نمی دانید » .

حدیث11862.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :برکت، در پیشانی اسب هاست.11863.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در پیشانی اسب ها تا روز قیامت، خیر ، گره خورده است.11859.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :شتر برای صاحبش عزّت است و گوسفند ، برکت است، و خیر در پیشانی اسب ها بسته شده است، تا روز قیامت.گوسفند11861.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :گوسفندداری و کشاورزی کنید، که این دو با خیر ، بیرون می روند و با خیر [ و برکت] برمی گردند.

.

ص: 488

11862.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :لَمّا خَلَقَ اللّهُ المَعیشَهَ جَعَلَ البَرَکاتِ فِی الحَرثِ وَالغَنَمِ . (1)11863.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :الشّاهُ فِی البَیتِ بَرَکَهٌ ، وَالشّاتانِ بَرَکَتانِ ، وَالثَّلاثُ بَرَکاتٌ . (2)11864.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :ما مِن أهلِ بَیتٍ عِندَهُم شاهٌ إلاّ وفی بَیتِهِم بَرَکَهٌ . (3)11865.عنه علیه السلام :اُسد الغابه عن شیبه بن عبد الرحمان السلمیّ :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آلهیُسَمِّی الشّاهَ بَرَکَهً. (4)11866.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الشّاهُ المُنتِجَهُ بَرَکَهٌ . (5)11867.عنه علیه السلام :سنن ابن ماجه عن عروه عن اُمّ هانئ :إنَّ النَّبِیَ صلی الله علیه و آله قالَ لَها : اِتَّخِذی غَنَما ؛ فَإِنَّ فیها بَرَکَهً . (6)11868.عنه علیه السلام :حیاه الحیوان الکبری :شَکَت إلَیهِ [ أی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله] أنَّ غَنَمَها لا تَزکو ، فَقالَ لَها صلی الله علیه و آله : ما ألوانُها؟

قالَت: سودٌ .

فَقالَ : عَفِّری أیِ استَبدِلی أغناما بیضا ؛ فَإِنَّ البَرَکَهَ فیها . (7) .

1- .کنز العمّال : 4 / 32 / 9354 نقلاً عن الدیلمی عن ابن مسعود .

2- .الأدب المفرد : 174 / 573 عن ابن الحنفیّه عن الإمام علیّ علیه السلام ، الفردوس : 2 / 364 / 3626 عن أنس ، کنز العمّال : 12 / 324 / 35223 ؛ طبّ النبیّ صلی الله علیه و آله : 6 وفیه «ثلاث شیاه غنیمه» بدل «الثلاث برکات» ، بحار الأنوار : 62 / 295 .

3- .الطبقات الکبری : 1 / 496 عن أبی الهیثم بن التیّهان ، کنز العمّال : 12 / 325 / 35231 .

4- .اُسد الغابه : 2 / 644 / 2465 .

5- .الجعفریّات : 160 عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام ، جامع الأحادیث للقمّی : 88 ، بحار الأنوار : 64 / 138 / 36 نقلاً عن أصل من اُصول أصحابنا وکلاهما عن ابن فضّال عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام عنه صلی الله علیه و آله ؛ تاریخ بغداد : 8 / 496 / 4609 عن أنس وفیه «الشاه برکه» .

6- .سنن ابن ماجه : 2 / 773 / 2304 ، المعجم الکبیر : 24 / 427 / 1039 و 1040 ، حیاه الحیوان الکبری : 2 / 188 ، کنز العمّال : 12 / 323 / 35218 .

7- .حیاه الحیوان الکبری : 2 / 188 ؛ بحار الأنوار : 64 / 116 .

ص: 489

11869.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چون خداوند، وسایل زندگی مردم را آفرید ، برکت ها را در کشاورزی و گوسفندداری قرار داد.11870.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :یک گوسفند در خانه، یک برکت است. دو گوسفند ، دو برکت است و سه گوسفند، برکت ها.11864.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ خانواده ای نیست که گوسفند داشته باشد، مگر آن که در خانه آنان برکت است.11865.امام علی علیه السلام :اُسد الغابه به نقل از شیبه بن عبد الرحمان سلمی : پیامبر خدا ، گوسفند را برکت می نامید.11866.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :گوسفند زاینده، برکت است.11867.امام علی علیه السلام :سنن ابن ماجه به نقل از عروه : پیامبر خدا به اُمّ هانی فرمود: «گوسفندی داشته باش؛ چرا که در آن، برکت است».11868.امام علی علیه السلام :حیاه الحیوان الکبری :فردی به پیامبر خدا شِکوه کرد که گوسفندانش رشد نمی کنند. پیامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود : «به چه رنگ اند؟» .

گفت: سیاه .

فرمود : «آنها را به گوسفندان سفید تبدیل کن ، که برکت، در آنهاست». .

ص: 490

11869.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :السَّکینَهُ فی أهلِ الغَنَمِ . (1)11870.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :تِسعَهُ أعشارِ الرِّزقِ فِی التِّجارَهِ ، وَالجُزءُ الباقی فِی السّابِیاءِ یَعنِی الغَنَمَ . (2)11871.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :دَخَلَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَلی اُمِّ أیمَنَ ، فَقالَ : ما لی لا أری فی بَیتِکِ البَرَکَهَ؟

فَقالَت : أوَ لَیسَ فی بَیتی بَرَکَهٌ؟!

قالَ : لَستُ أعنی ذلِکِ ، ذاکِ شاهٌ تَتَّخِذینَها ، تَستَغنی وُلدُکِ مِن لَبَنِها ، وتَطعَمینَ مِن سَمنِها ... . (3)11872.عنه علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :دَخَلَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَلی اُمِّ سَلَمَهَ فَقالَ لَها : ما لی لا أری فی بَیتِکِ البَرَکَهَ؟

قالَت : بَلی وَالحَمدُ للّهِِ ، إنَّ البَرَکَهَ لَفی بَیتی .

فَقالَ : إنَّ اللّهَ عز و جل أنزَلَ ثَلاثَ بَرَکاتٍ : الماءَ ، وَالنّارَ ، وَالشّاهَ . (4)11873.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :أفضَلُ ما یَتَّخِذُهُ الرَّجُلُ فی مَنزِلِهِ لِعِیالِهِ الشّاهُ ؛ فَمَن کانَت فی مَنزِلِهِ شاهٌ قَدَّسَت عَلَیهِ المَلائِکَهُ فی کُلِّ یَومٍ مَرَّهً ، ومَن کانَت عِندَهُ شاتانِ قَدَّسَت عَلَیهِ المَلائِکَهُ مَرَّتَینِ فی کُلِّ یَومٍ ، وکَذلِکَ فِی الثَّلاثِ تَقولُ : بورِکَ فیکُم . (5) .

1- .صحیح البخاری : 3 / 1202 / 3125 ، صحیح مسلم : 1 / 72 / 85 ، مسند ابن حنبل : 3 / 477 / 9902 کلّها عن أبی هریره و ج 4 / 85 / 11380 عن أبی سعید الخدری وزاد فیه «والوقار» .

2- .الخصال : 445 / 44 ، بحار الأنوار : 64 / 118 / 1 وج 103 / 5 / 14 .

3- .المحاسن : 2 / 485 / 2687 عن أبی خدیجه ، بحار الأنوار : 64 / 131 / 18 وج 83 / 326 / 26 .

4- .الکافی : 6 / 545 / 8 ، المحاسن : 2 / 488 / 2700 کلاهما عن أبی الجارود ، بحار الأنوار : 64 / 134 / 26 .

5- .الخصال : 617 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تحف العقول : 107 ، بحار الأنوار : 64 / 126 / 7 .

ص: 491

11874.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آرامش، برای گوسفندداران است.11875.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نُه دهمِ روزی ، در داد و ستد است و بخش باقی مانده، در گوسفند است.11871.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا نزد اُمّ اَیمن رفت و فرمود: «سبب چیست که در خانه ات برکت نمی بینم؟» .

[ اُمّ ایمن] گفت: در خانه من ، برکت نیست؟!

فرمود : «مقصودم آن نبود که خانه تو برکت ندارد . مقصودم این است که چرا در خانه ، گوسفند نداری تا فرزندانت از شیر آن، بی نیاز شوند و خودت از روغن آن بخوری؟».11872.امام علی علیه السلام :امام باقر علیه السلام :پیامبر خدا نزد اُمّ سلمه رفت و به او فرمود: «چرا در خانه ات برکت نمی بینم؟».

گفت : آری! خدا را شکر که در خانه ام برکت است.

پیامبر صلی الله علیه و آلهفرمود: «خداوند، سه برکت نازل کرده است: آب، آتش (1) و گوسفند».11873.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :بهترین چیزی که مرد برای خانواده اش در خانه فراهم می آورد، گوسفند است. هر که در خانه اش یک گوسفند داشته باشد ، فرشتگان، روزی یک بار ، او را تقدیس می کنند، و هر که دو گوسفند داشته باشد، فرشتگان، روزی دو بار، تقدیسش می کنند، و همچنین است در سه [گوسفند] ، که به آنان می گویند: در میان شما، برکت باشد! .

1- .علاّمه مجلسی می گوید: شاید از این جهت است که آتش از طریق پخت و پز در خانه ، موجب برکت می شود .

ص: 492

11874.امام علی علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :ما مِن أهلِ بَیتٍ یَکونُ عِندَهُم شاهُ لَبونٌ إلاّ قُدِّسوا فی کُلِّ یَومٍ مَرَّتَینِ .

قُلتُ : وکَیفَ یُقالُ لَهُم؟

قالَ : یُقالُ لَهُم : بورِکتُم بورِکتُم . (1)11875.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :إذَا اتَّخَذَ أهلُ بَیتٍ شاهً آتاهُمُ اللّهُ بِرِزقِها وزادَ فی أرزاقِهِم وَارتَحَلَ الفَقرُ عَنهُم مَرحَلَهً ، فَإِنِ اتَّخَذوا شاتَینِ آتاهُمُ اللّهُ بِأَرزاقِهِما وزادَ فی أرزاقِهِم وَارتَحَلَ الفَقرُ عَنهُم مَرحَلَتَینِ ، فَإِنِ اتَّخَذوا ثَلاثَهً آتاهُمُ اللّهُ بِأَرزاقِهِم وَارتَحَلَ الفَقرُ عَنهُم رَأسا . (2)11876.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن کانَت فی بَیتِهِ شاهٌ عیدِیَّهٌ اِرتَحَلَ الفَقرُ عَنهُ مَنقَلَهً ، ومَن کانَت فی بَیتِهِ اثنَتانِ ارتَحَلَ عَنهُ الفَقرُ مَنقَلَتَینِ ، ومَن کانَت فی بَیتِهِ ثَلاثٌ نَفَی اللّهُ عَنهُ الفَقرَ . (3)11877.عنه علیه السلام :المحاسن عن عبد اللّه بن سنان عن الإمام الصادق علیه السلام :إذَا اتَّخَذَ أهلُ البَیتِ الشّاهَ قَدَّسَتهُمُ المَلائِکَهُ کُلَّ یَومٍ تَقدیسَهً .

قُلتُ : کَیفَ یَقولونَ؟

قالَ : یَقولونَ : قُدِّستُم قُدِّستُم . (4) .

1- .الکافی : 6/544/5 ، المحاسن : 2 /488/2699 کلاهما عن محمّد بن عجلان ، بحار الأنوار : 64/133/25 .

2- .الکافی : 6/544/4 ، المحاسن : 2 / 486 / 2690 کلاهما عن عبد اللّه بن سنان ، بحار الأنوار : 64/132/20 .

3- .المحاسن : 2 / 487 / 2693 عن عبد اللّه بن سنان ، بحار الأنوار : 64 / 132 / 22 .

4- .المحاسن : 2 / 484 / 2684 وص 488 / 2698 ، بحار الأنوار : 64 / 130 / 14 .

ص: 493

11878.عنه علیه السلام :امام باقر علیه السلام :«هیچ خانواده ای نیست که نزد آنان گوسفندی شیرده باشد، مگر آن که روزی دو بار، تقدیس شوند».

[ راوی می گوید:] گفتم: به آنان چگونه گفته می شود؟

فرمود: «به آنان گفته می شود: مبارک باد بر شما، مبارک باد بر شما!».11879.عنه علیه السلام ( لَمّا تَلا : {Q} «أَلْهاکُمُ التَّکاثُرُ * حَتّ ) امام صادق علیه السلام :هر گاه خانواده ای یک گوسفند داشته باشد ، خداوند، روزیِ آن را به آنان می دهد و روزیِ خود آنان را نیز می افزاید و تهیدستی ، از آنان یک مرحله می کوچد؛ و اگر دو گوسفند داشته باشند، خداوند ، روزیِ آن دو را به آنان می دهد و روزیِ خود آنان را نیز می افزاید و تهیدستی، از آنان دو مرحله می کوچد . پس اگر سه گوسفند داشته باشند ، خداوند ، روزیِ آنها را به آنان می دهد و تهیدستی، به کلّی از آنان می کوچد.11876.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :هر کس در خانه اش یک گوسفندِ عیدیّه (1) باشد ، تنگدستی به اندازه یک مرحله از او کوچ می کند ، و هر کس در خانه اش دو گوسفند باشد ، تنگدستی به اندازه دو مرحله از او کوچ می کند ، و هر کس در خانه اش سه گوسفند باشد ، خداوند ، تنگدستی را از او دور می سازد .11877.امام علی علیه السلام :المحاسن به نقل از عبد اللّه بن سنان، از امام صادق علیه السلام : «وقتی که خانواده ای گوسفند نگه بدارد، فرشتگان، روزی یک بار، آنان را تقدیس می کنند» .

[ راوی می گوید:] گفتم: چگونه می گویند؟

فرمود: «می گویند : خجسته باشید، خجسته باشید!». .

1- .نوعی گوسفند که دارای نجابت و اصل خوب است . (لسان العرب: 3 / 322)

ص: 494

11878.امام علی علیه السلام :کتاب من لا یحضره الفقیه عن محمّد بن مارد :سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ علیه السلامیَقولُ : ما مِن مُؤمِنٍ یَکونُ لَهُ فی مَنزِلِهِ عَنزُ حَلوبٌ إلاّ قُدِّسَ أهلُ ذلِکَ المَنزِلِ ، وبورِکَ عَلَیهِم ، فَإِن کانَتِ اثنَتَینِ قُدِّسوا کُلَّ یَومٍ مَرَّتَینِ .

فَقالَ رَجُلٌ مِن أصحابِنا : کَیفَ یُقَدَّسونَ؟

قالَ : یُقالُ لَهُم : بورِکَ عَلَیکُم ، وطِبتُم وطابَ إدامُکُم . (1)ب الدَّجاج11880.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الشّاهُ فِی الدّارِ بَرَکَهٌ ، والدَّجاجُ فِی الدّارِ بَرَکَهٌ . (2)11881.عنه علیه السلام :سنن ابن ماجه عن أبی هریره :أمَرَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله الأَغنِیاءَ بِاتِّخاذِ الغَنَمِ ، وأمَرَ الفُقَراءَ بِاتِّخاذِ الدَّجاجِ . (3)11882.عنه علیه السلام :الإمام الکاظم علیه السلام :الدّیکُ أحسَنُ صَوتا مِنَ الطّاووسِ ، وهُوَ أعظَمُ بَرَکَهً ، یُنَبِّهُکَ فی مَواقیتِ الصَّلاهِ . (4)ج النَّحلالکتاب«وَ أَوْحَی رَبُّکَ إِلَی النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِی مِنَ الْجِبَالِ بُیُوتًا وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمَّا یَعْرِشُونَ * ثُمَّ کُلِی مِن کُلِّ الثَّمَرَ تِ فَاسْلُکِی سُبُلَ رَبِّکِ ذُلُلاً یَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَ نُهُ فِیهِ شِفَآءٌ لِّلنَّاسِ إِنَّ فِی ذَ لِکَ لَأَیَهً لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ . (5) »

.

1- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 349 / 4226 ، بحار الأنوار : 76 / 163 / 1 .

2- .کنز العمّال : 12 / 326 / 35238 نقلاً عن الحاکم فی تاریخه عن أنس .

3- .سنن ابن ماجه : 2 / 773 / 2307 ؛ مکارم الأخلاق : 1 / 348 / 1132 عن جابر ، بحار الأنوار : 65 / 10 / 13 و ج 66 / 74 / 69 .

4- .الکافی : 6 / 550 / 3 عن یعقوب بن جعفر بن إبراهیم الجعفری ، بحار الأنوار : 65 / 4 / 7 .

5- .النحل : 68 و 69 .

ص: 495

ب مرغ

ج زنبور عسل

11881.امام علی علیه السلام :کتاب من لایحضره الفقیه به نقل از محمّد بن مارد : شنیدم که امام صادق علیه السلاممی فرمود : «هیچ مؤمنی نیست که در خانه اش بُزی شیرده داشته باشد، مگر آن که اهل آن خانه تقدیس می شوند و برکت می یابند . و اگر دو بُز داشته باشند ، روزی دو بار، تقدیس می شوند».

مردی از اصحاب ما گفت: چگونه تقدیس می شوند؟

فرمود: «به آنان گفته می شود : مبارکتان باد، پاک باشید، و طعامتان پاک (گوارا) باد!».ب مرغ11883.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :گوسفند در خانه، برکت است. مرغ در خانه، برکت است.11884.امام علی علیه السلام :سنن ابن ماجه به نقل از ابو هریره : خداوند به ثروتمندان دستور داد که گوسفند نگه دارند و تهیدستان را فرمان داد که مرغ نگه دارند.11885.عنه علیه السلام :امام کاظم علیه السلام :خروس ، خوش صداتر از طاووس است و برکتش هم بیشتر است . خروس، تو را در اوقات نماز ، بیدار می کند.ج زنبور عسلقرآن«و پروردگارت به زنبور عسل وحی کرد که: از کوه ها و از درخت و از آنچه داربست می سازند، خانه هایی [ برای خود] بساز * سپس از میوه ها [ و گُلها] بخور و راه های پروردگارت را آرام بپیما . از درون آنها نوشیدنیِ رنگارنگی برمی آید که در آن برای مردم، شفاست . همانا در این، نشانه ای برای اندیشمندان است » .

.

ص: 496

الحدیث11890.عنه علیه السلام ( مِن کِتابِهِ إلی مُعاوِیهَ ) الإمام علیّ علیه السلام لِشیعَتِهِ : کونوا فِی النّاسِ کَالنَّحلَهِ فِی الطَّیرِ ؛ لَیسَ شَیءٌ مِنَ الطَّیرِ إلاّ وهُوَ یَستَضعِفُها ، ولَو یَعلَمونَ ما فی أجوافِها مِنَ البَرَکَهِ لَم یَفعَلوا ذلِکَ بِها . (1)2 / 12الأَمکِنَهُ وَالبَرَکَهُأ الأَرض«وَ جَعَلَ فِیهَا رَوَ سِیَ مِن فَوْقِهَا وَ بَرَکَ فِیهَا وَ قَدَّرَ فِیهَآ أَقْوَ تَهَا فِی أَرْبَعَهِ أَیَّامٍ سَوَآءً لِّلسَّآئِلِینَ . (2) »

ب الکَعبَهالکتاب«إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّهَ مُبَارَکًا وَهُدًی لِّلْعَلَمِینَ . (3) »

الحدیث11891.امام علی علیه السلام ( در نامه خود به حارث هَمْدانی ) المناقب لابن شهرآشوب :جَهِلوا تَفسیرَ قَولِهِ : «إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ» فَقالَ لَهُ [ لِعَلِیٍّ علیه السلام ] رَجُلٌ : هُوَ أوَّلُ بَیتٍ؟

قالَ : لا ، قَد کانَ قَبلَهُ بُیوتٌ ، ولکِنَّهُ أوَّلُ بَیتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ مُبارَکا ، فیهِ الهُدی وَالرَّحمَهُ وَالبَرَکَهُ . وأوَّلُ مَن بَناهُ إبراهیمُ ، ثُمَّ بَناهُ قَومٌ مِنَ العَرَبِ مِن جَرهَمٍ ، ثُمَّ هُدِمَ فَبَنَتهُ قُرَیشٌ . (4) .

1- .الأمالی للمفید : 131 / 7 عن الحارث بن حصیره عن أبیه ، الغیبه للنعمانی : 209 / 17 عن الأصبغ بن نباته ، مشکاه الأنوار : 127 / 295 عن ربیعه بن ناجذ نحوه ، بحار الأنوار : 68 / 75 / 133 ؛ سنن الدارمی : 1 / 98 / 317 عن ربیعه بن ناجذ وفیه «لو یعلم الطیر» بدل «لو یعلمون» .

2- .فصّلت : 10 .

3- .آل عمران : 96 .

4- .المناقب لابن شهرآشوب : 2 / 43 ، بحار الأنوار : 92 / 93 / 42 .

ص: 497

2 / 12جاها و برکت

الف زمین

ب کعبه

حدیث11893.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام خطاب به پیروانش : در میان مردم، همانند زنبور عسل در میان پرندگان باشید؛ هیچ پرنده ای نیست، مگر این که آن را ناچیز (ناتوان) می شمارد و اگر می دانستند که در درون او چه برکتی است، به او چنان نمی نگریستند.2 / 12جاها و برکتالف زمین«و در آن (زمین) از فرازش ، لنگرهایی (کوه هایی) ایجاد کرد و در آن، برکت قرار داد (1) و در چهار روز ، روزی های آن را [ به اندازه ]فراهم آورد ، برابر با نیازهای خواهندگان » .

ب کعبهقرآن«به یقین، اوّلین خانه ای که برای مردم بنا نهاده شد ، همان است که در مکّه است و پربرکت و [مایه ]هدایت برای جهانیان است» .

حدیث11896.امام علی علیه السلام :المناقبابن شهرآشوب : تفسیر آیه: «به یقین، اوّلین خانه ای که برای مردم بنا نهاده شده است» را نمی دانستند . مردی به علی علیه السلامگفت: [ آیا] کعبه، اوّلین خانه است؟

فرمود: «نه؛ پیش از آن نیز خانه هایی بود؛ لیکن آن، اوّلین خانه ای است که برای مردم؛ برکت نهاده شده است که در آن، هدایت و رحمت و برکت است. اوّلین کسی که آن را ساخت، ابراهیم علیه السلام بود و سپس طایفه ای از عرب از قبیله جَرهَم . سپس خراب شد . پس قریش، آن را باز ساخت».

.

1- .یعنی در زمین ، خیر فراوان قرار داد که موجودات روی آن ، از گیاه و حیوان و انسان ، انواع سودها را می برند . (المیزان : 17 / 367)

ص: 498

ج فِلَسطین ، الشّامُ ، سَوادُ الکوفَهِالکتاب«وَ نَجَّیْنَهُ وَ لُوطًا إِلَی الْأَرْضِ الَّتِی بَرَکْنَا فِیهَا لِلْعَلَمِینَ . (1) »

«سُبْحَنَ الَّذِی أَسْرَی بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَا الَّذِی بَرَکْنَا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ ءَایَتِنَآ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ . (2) »

«وَلِسُلَیْمَنَ الرِّیحَ عَاصِفَهً تَجْرِی بِأَمْرِهِ إِلَی الْأَرْضِ الَّتِی بَرَکْنَا فِیهَا وَ کُنَّا بِکُلِّ شَیْ ءٍ عَلِمِینَ . (3) »

«وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِینَ کَانُواْ یُسْتَضْعَفُونَ مَشَرِقَ الأَْرْضِ وَمَغَرِبَهَا الَّتِی بَرَکْنَا فِیهَا (4) »

الحدیث11901.امام علی علیه السلام :تفسیر القمّی فی تَفسیرِ قَولِهِ تَعالی : «وَ نَجَّیْنَهُ وَ لُوطًا إِلَی الْأَرْضِ الَّتِی بَرَکْنَا فِیهَا لِلْعَلَمِینَ» : یَعنی إلَی الشّامِ وسَوادِ الکوفَهِ . (5)11902.عنه علیه السلام :تفسیر القمّی :قَولُهُ تَعالی : «وَلِسُلَیْمَنَ الرِّیحَ عَاصِفَهً» قالَ : تَجری مِن کُل

ِّ

جانِبٍ . «إِلَی الْأَرْضِ الَّتِی بَرَکْنَا فِیهَا» إلی بَیتِ المَقدِسِ وَالشّامِ . (6) .

1- .الأنبیاء : 71 .

2- .الإسراء : 1 .

3- .الأنبیاء : 81 .

4- .الأعراف : 137 .

5- .تفسیر القمّی : 2 / 73 .

6- .تفسیر القمّی : 2 / 74 ، بحار الأنوار : 14 / 67 / 1 .

ص: 499

ج فلسطین، شام، سرزمین کوفه

ج فلسطین، شام، سرزمین کوفهقرآن«و او (ابراهیم) و لوط را به سوی سرزمینی نجات دادیم که در آن برای جهانیان برکت نهاده بودیم» .

«منزّه است خدایی که بنده اش را شبی از مسجد الحرام به سوی مسجد الأقصی که پیرامونش را برکت داده بودیم سِیْر داد تا از آیات خویش به او نشان دهیم؛ همانا او شنوا و بیناست» .

«و برای سلیمان، تندباد را [رام کردیم] که به فرمان او، به سوی سرزمینی که در آن برکت نهادیم، جریان می یافت، و ما به هر چیزْ دانا بودیم» .

«و به گروهی که پیوسته تضعیف می شدند ، بخش های شرق و غرب سرزمینی 1 را که به آن، برکت داده بودیم، به میراث بخشیدیم» .

حدیث11905.امام علی علیه السلام :تفسیر القمّی در تفسیر آیه: «او (ابراهیم) و لوط را به سوی سرزمینی نجات دادیم که در آن برای جهانیان برکت نهادیم» : یعنی به سوی شام و سرزمین کوفه.11906.امام علی علیه السلام :تفسیر القمّی :سخن خداوند که: «و برای سلیمان، تندباد را [رام کردیم]» ، [ یعنی] از هر سوی، روان می شد . «به سوی سرزمینی که در آن ، برکت نهاده بودیم» ، [یعنی ]به بیت المقدس و شام.

.

ص: 500

د مَسجِدُ الکوفَهِ11908.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام فی فَضلِ مَسجِدِ الکوفَهِ : تَقَرَّبوا إلَی اللّهِ عز و جل بِالصَّلاهِ فیهِ ، وَارغَبوا إلَیهِ فی قَضاءِ حَوائِجِکُم ؛ فَلَو یَعلَمُ النّاسُ ما فیهِ مِنَ البَرَکَهِ لَأَتَوهُ مِن أقطارِ الأَرضِ ولَو حَبوا عَلَی الثَّلجِ! (1)ه کَربَلاء11910.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :البَرَکَهُ مِن قَبرِ الحُسَینِ بنِ عَلِیٍّ علیه السلامعَشَرَهُ أمیالٍ . (2)11911.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :إنَّ طینَ قَبرِ الحُسَینِ علیه السلام مِسکَهٌ مُبارَکَهٌ . (3)11912.عنه علیه السلام :الکافی عن ابن أبی یعفور :قُلتُ لِأَبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام : یَأخُذُ الإِنسانُ مِن طینِ قَبرِ الحُسَینِ علیه السلامفَیَنتَفِعُ بِهِ ، ویَأخُذُ غَیرُهُ ولا یَنتَفِعُ بِهِ؟

فَقالَ : لا وَاللّهِ الَّذی لا إلهَ إلاّ هُوَ ، ما یَأخُذُهُ أحَدٌ وهُوَ یَری أنَّ اللّهَ یَنفَعُهُ بِهِ إلاّ نَفَعَهُ بِهِ . (4)و قُمّ11914.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :سَلامُ اللّهِ عَلی أهلِ قُمَّ ؛ یَسقِی اللّهُ بِلادَهُمُ الغَیثَ ، ویُنَزِّلُ اللّهُ عَلَیهِمُ البَرَکاتِ . (5) .

1- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 232 / 696 ، روضه الواعظین : 369 کلاهما عن الأصبغ بن نباته ، بحار الأنوار : 100 / 390 / 14 .

2- .بحار الأنوار : 101 / 116 / 41 ، تهذیب الأحکام : 6 / 72 / 136 وفیه «التربه» بدل «البرکه» وکلاهما عن الحجّال عن غیر واحد من أصحابنا .

3- .مکارم الأخلاق : 1 / 360 / 1177 ، بحار الأنوار : 101 / 132 / 60 .

4- .الکافی : 4 / 588 / 3 .

5- .بحار الأنوار : 60 / 217 / 46 نقلاً عن تاریخ قم عن محمّد بن الفضیل عن عدّه من أصحابه .

ص: 501

د مسجد کوفه

ه کربلا

و قم

د مسجد کوفه11916.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام در بیان فضیلت مسجد کوفه : با نماز خواندن در آن، به خداوند ، تقرّب بجویید و در برآمدن حاجات خود ، به آن رغبت نشان دهید . اگر مردم می دانستند چه برکتی در آن است، از اطراف زمین به سوی آن می شتافتند ، هر چند با خزیدن بر روی برف و یخ!ه کربلا11907.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :تا ده میل اطراف قبر حسین بن علی علیهماالسلام، مبارک است.11908.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :خاک قبر حسین علیه السلام ، یک پاره مُشک مبارک است.11909.امام علی علیه السلام :الکافی به نقل از ابن ابی یعفور : به امام صادق علیه السلام گفتم: کسی از تربت قبر [ امام] حسین علیه السلاممی گیرد و از آن نفع می برد . دیگری برمی گیرد و بهره ای نمی برد؟

فرمود : «نه . به خدای یکتا قسم، هیچ کس نیست که آن را با این عقیده (که خداوند به برکت آن تربت، نفع می رساند)، بردارد، مگر آن که خداوند به سبب آن، به او نفع می دهد».و قم11911.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :سلام خدا بر اهل قم! خداوند، سرزمین آنان را با باران سیراب می کند و خداوند، برکت ها را بر آنان نازل می نماید.

.

ص: 502

2 / 13الأَزمِنَهُ وَالبَرَکَهُأ شَهرُ رَمَضانَالکتاب«شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْءَانُ هُدًی لِّلنَّاسِ وَ بَیِّنَتٍ مِّنَ الْهُدَی وَالْفُرْقَانِ . (1) »

الحدیث11918.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :شَهرُ رَمَضانَ شَهرُ اللّهِ عز و جل ، وهُوَ شَهرٌ یُضاعِفُ اللّهُ فیهِ الحَسَناتِ ، ویَمحو فیهِ السَّیِّئاتِ ، وهُوَ شَهرُ البَرَکَهِ . (2)11919.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :أتاکُم شَهرُ رَمَضانَ ؛ شَهرُ خَیرٍ وبَرَکَهٍ . (3)11920.مصباحُ الشریعه ( فیما نسبه إلی الإمامِ الصّادقِ علیه السلام ) عنه صلی الله علیه و آله مِن خُطبَتِهِ فی آخِرِ یَومٍ مِن شَعبانَ : أیُّهَا النّاسُ ، فَإِنَّهُ أظَلَّکُم شَهرٌ عَظیمٌ ، شَهرٌ مُبارَکٌ ، شَهرٌ فیهِ لَیلَهٌ خَیرٌ مِن ألفِ شَهرٍ ، جَعَلَ اللّهُ صِیامَهُ فَریضَهً .

مَن تَقَرَّبَ فیهِ بِخَصلَهٍ مِن خِصالِ الخَیرِ کانَ کَمَن أدّی فَریضَهً فی ما سِواهُ ، ومَن أدّی فیهِ فَریضَهً کَمَن أدّی سَبعینَ فَریضَهً فی ما سِواهُ . (4) .

1- .البقره : 185 .

2- .فضائل الأشهر الثلاثه : 95 / 78 عن محمّد بن أبی عمیر عن غیر واحد عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 96 / 340 / 5 .

3- .کنز العمّال : 8 / 467 / 23691 نقلاً عن ابن النجّار عن عمر .

4- .فضائل الأشهر الثلاثه : 129 / 134 عن سلمان ، دعائم الإسلام : 1 / 268 نحوه ؛ کنز العمّال : 8 / 477 / 23714 وص 584 / 24276 .

ص: 503

2 / 13زمان ها و برکت

الف ماه رمضان

2 / 13زمان ها و برکتالف ماه رمضانقرآن«ماه رمضان، [ همان] ماهی است که در آن ، قرآن فرو فرستاده شده است ، [ کتابی] که مردم را راهبر ، و[ دربر دارنده] دلایل آشکار هدایت ، و [ میزان ]تشخیص حق از باطل است » .

حدیث11924.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ماه رمضان، ماه خداست و آن، ماهی است که خداوند در آن ، حسنات را می افزاید و گناهان را پاک می کند و آن ، ماه برکت است.11925.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ماه رمضان، ماه نیکی و برکت، شما را فرا رسید!11921.امام علی علیه السلام ( در فرمان استانداری مصر به مالک اشتر ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در بخشی از خطبه شان در آخرین روز از ماه شعبان : ای مردم! ماهی بزرگ بر شما سایه افکنده است، ماهی مبارک ، ماهی که در آن، شبی است بهتر از هزار ماه . خداوند، روزه آن را واجب ساخته است.

هر کس در این ماه، با انجام دادن کاری از کارهای خیر، به خدا تقرّب جوید، همچون کسی است که در غیر این ماه، کار واجبی را انجام داده باشد، و هر کس در این ماه فریضه ای به جا آورد، همچون کسی است که در غیر این ماه، هفتاد کار واجب را انجام داده باشد.

.

ص: 504

11922.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ شَهرَ رَمَضانَ شَهرٌ عَظیمٌ ؛ یُضاعِفُ اللّهُ فیهِ الحَسَناتِ ، ویَمحو فیهِ السَّیِّئاتِ ، ویَرفَعُ فیهِ الدَّرَجاتِ . مَن تَصَدَّقَ فی هذَا الشَّهرِ بِصَدَقَهٍ غَفَرَ اللّهُ لَهُ ، ومَن أحسَنَ فیهِ إلی ما مَلَکَت یَمینُهُ غَفَرَ اللّهُ لَهُ ، ومَن حَسُنَ فیهِ خُلُقُهُ غَفَرَ اللّهُ لَهُ . (1)11923.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :قَد جاءَکُم شَهرُ رَمَضانَ ؛ شَهرٌ مُبارَکٌ ؛ شَهرٌ فَرَضَ اللّهُ عَلَیکُم صِیامَهُ ، تُفتَحُ فیهِ أبوابُ الجِنانِ ، وتُغَلُّ فیهِ الشَّیاطینُ . (2)11924.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :یُستَحَبُّ النِّکاحُ فی رَمَضانَ رَجاءَ البَرَکَهِ . (3)11925.امام علی علیه السلام :الإمام زین العابدین علیه السلام مِن دُعائِهِ فی کُلِّ یَومٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ : اللّهُمَّ . . . فَرِّغنی فیهِ لِعِبادَتِکَ ودُعائِکَ ، وتِلاوَهِ کِتابِکَ ، وأعظِم لی فیهِ البَرَکَهَ . (4)11926.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام فی دُعائِهِ لِوَداعِ شَهرِ رَمَضانَ : السَّلامُ عَلَیکَ مِن شَهرٍ لا تُنافِسُهُ الأَیّامُ ، السَّلامُ عَلَیکَ مِن شَهرٍ هُوَ مِن کُلِّ أمرٍ سَلامٌ ، السَّلامُ عَلَیکَ غَیرَ کَریهِ المُصاحَبَهِ ولا ذَمیمِ المُلابَسَهِ ، السَّلامُ عَلَیکَ کَما وَفَدتَ عَلَینا بِالبَرَکاتِ ، وغَسَلتَ عَنّا دَنَسَ الخَطیئاتِ . (5) .

1- .الأمالی للصدوق : 108 / 82 عن الحسن بن علیّ بن فضّال عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 96 / 361 / 29 .

2- .تهذیب الأحکام : 4 / 152 / 422 ، الأمالی للطوسی : 149 / 246 ، الأمالی للمفید : 301 / 1 کلّها عن أبی هریره؛ سنن النسائی : 4/129 وفیه «مرده الشیاطین» ، مسند ابن حنبل : 3 / 8 / 7151 وص 331/9001 وص 412 / 9502 ، شُعَب الإیمان : 3 / 301 / 3600 کلّها عن أبی هریره ، کنز العمّال : 8 / 461 / 23661 .

3- .الفردوس : 5 / 539 / 9023 عن عائشه .

4- .الکافی : 4 / 75 / 7 عن عبد الرحمان بن بشیر عن بعض رجاله ، تهذیب الأحکام : 3 / 112 / 266 عن علیّ بن رئاب عن الإمام الکاظم علیه السلامولیس فیه «ودعائک» ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 105 / 1849 عن الإمام الکاظم علیه السلام ، الإقبال : 1 / 82 عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 97 / 359 / 1 وج 98 / 101 / 3 .

5- .الصحیفه السجّادیّه : 176 الدعاء 45 ، مصباح المتهجّد : 645 / 718 ، الإقبال : 1 / 426 ، بحار الأنوار : 98 / 175 / 1 .

ص: 505

11927.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ماه رمضان، ماه بزرگی است؛ خداوند در آن، حسنات را می افزاید و گناهان را پاک می کند و درجات را بالا می برد. هر که در این ماه، یک صدقه بدهد ، خداوند، او را می آمرزد، و هر که در این ماه، به برده خود نیکی کند، خداوند، او را می آمرزد ، و هر که در این ماه، اخلاقش نیکو باشد، خداوند، او را می آمرزد.11928.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ماه رمضان، شما را فرا رسید، ماهی مبارک، ماهی که خداوند، روزه آن را بر شما واجب ساخته است . در این ماه درهای بهشت، گشوده می شوند و در این ماه، شیطان ها در غل و زنجیرند.11929.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ازدواج در ماه رمضان به امید برکت، مستحب است.11930.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلام در دعایش در هر روز از ماه رمضان : خداوندا! ... در این ماه، مرا برای پرستش و نیایش به درگاهت و خواندن کتاب آسمانی ات، فارغ بگردان و برکتم را در این ماه ، بزرگ بدار!11926.امام علی علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلام در دعای وداع با ماه رمضان : سلام بر تو، ماهی که هیچ روزی به پای تو نمی رسد! سلام بر تو، ماهی که از هر جهت ، ایمن (سلامت) است! سلام بر تو، ماهی که همنشینی با تو نکوهیده نبود و بودن با تو، ناپسند به شمار نمی رفت! سلام بر تو، آن گونه که با برکت ها بر ما فرود آمدی و آلودگی گناهان را از ما شستی! .

ص: 506

11927.امام علی علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ للّهِِ تَعالی مَلائِکَهً مُوَکَّلینَ بِالصّائِمینَ ، یَستَغفِرونَ لَهُم فی کُلِّ یَومٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ إلی آخِرِهِ ، ویُنادونَ الصّائِمینَ کُلَّ لَیلَهٍ عِندَ إفطارِهِم : أبشِروا عِبادَ اللّهِ ، فَقَد جُعتُم قَلیلاً وسَتَشبَعونَ کَثیرا ، بورِکتُم وبورِکَ فیکُم . (1)11928.امام صادق علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام کانَ یَقولُ فی آخِرِ لَیلَهٍ مِن شَعبانَ وأوَّلِ لَیلَهٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ : اللّهُمَّ إنَّ هذَا الشَّهرَ المُبارَکَ الَّذی اُنزِلَ فیهِ القُرآنُ هُدیً لِلنّاسِ وبَیِّناتٍ مِنَ الهُدی وَالفُرقانِ قَد حَضَرَ فَسَلِّمنا فیهِ وسَلِّمهُ لَنا وتَسَلَّمهُ مِنّا فی یُسرٍ مِنکَ وعافِیَهٍ . (2)11929.امام صادق علیه السلام :عنه علیه السلام فی وَداعِ شَهرِ رَمَضانَ : اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ بِعَظیمِ ما سَأَلَکَ بِهِ أحَدٌ مِن خَلقِکَ ؛ مِن کَریمِ أسمائِکَ ، وجَمیلِ ثَنائِکَ ، وخاصَّهِ دُعائِکَ ، أن تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وأن تَجعَلَ شَهرَنا هذا أعظَمَ شَهرِ رَمَضانَ مَرَّ عَلَینا مُنذُ أنزَلتَنا إلَی الدُّنیا بَرَکَهً ؛ فی عِصمَهِ دینی ، وخَلاصِ نَفسی ، وقَضاءِ حَوائِجی ، وتُشَفِّعَنی فی مَسائِلی ، وتَمامِ النِّعمَهِ عَلَیَ ، وصَرفِ السّوءِ عَنّی ، ولِباسِ العافِیَهِ لی فیهِ . (3)ب لَیلَهُ القَدرِالکتاب«إِنَّآ أَنزَلْنَهُ فِی لَیْلَهٍ مُّبَرَکَهٍ . (4) »

.

1- .فضائل الأشهر الثلاثه : 72 / 52 ، الأمالی للصدوق : 108 / 81 کلاهما عن محمّد بن مسلم الثقفی ، روضه الواعظین : 372 ، بحار الأنوار : 96 / 361 / 28 .

2- .مصباح المتهجّد : 850 / 911 عن الحارث بن المغیره النضری ، تفسیر العیّاشی : 1 / 80 / 182 عن الحارث النصری ، الإقبال : 1 / 119 عن أبی محمّد هارون بن موسی التلعکبری ، بحار الأنوار : 96 / 383 / 1 .

3- .الکافی : 4 / 166 / 6 ، تهذیب الأحکام : 3 / 123 / 267 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 165 / 2033 ، الإقبال : 1 / 431 وفیها «تشفیعی» بدل «تشفعنی» وکلّها عن أبی بصیر .

4- .الدخان : 3 .

ص: 507

ب شب قَدر

11933.عنه علیه السلام :امام باقر علیه السلام :خداوند ، فرشتگانی دارد که گماشته بر روزه داران اند [ که ]هر روزِ ماه رمضان را تا پایان آن، برای آنان آمرزش می طلبند و هر شب به هنگام افطارشان ، به آنان خطاب می کنند: «مژده باد بر شما، ای بندگان خدا! اندکی گرسنه شدید؛ امّا فراوان سیر خواهید گشت . مبارک شدید و درباره شما برکت داده شد».11934.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام در آخرین شب ماه شعبان و اوّلین شب ماه رمضان می گفت : خداوندا! این ماه مبارک، که در آن، قرآن را برای هدایت مردم و نشانه هایی از هدایت و فرقان (میزان تشخیص حق و باطل) نازل کرده ای، ما را فرا رسید . پس در این ماه، ما را سلامت بدار و آن را برای ما سلامت بدار و آن را از ما در کمال آسانی و عافیت از سوی خود، تحویل بگیر!11935.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام در وداع با ماه رمضان : خداوندا! تو را به بزرگ ترین چیزی که هر یک از بندگانت تو را به آن می خوانند، می خوانم، به نام های بزرگت، ستایش زیبایت، و دعای ویژه ات، این که بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستی و این ماهِ ما را بابرکت ترین ماه رمضانی قرار دهی که بر ما گذشته است، از وقتی که ما را به دنیا فرود آورده ای ؛ همراه با مصون ماندن دینم و رهایی جانم و برآمدن نیازهایم .

و[ این که] در خواسته هایم و کامل شدن نعمت بر من و برطرف شدن بدی از من، وپوشاندن عافیت بر من در این ماه، شفیع من باشی.ب شب قَدرقرآن«ما آن (قرآن) را در شبی مبارک نازل کردیم » .

.

ص: 508

الحدیث11932.امام علی علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام لَمّا سُئِلَ عَن قَولِ اللّهِ عز و جل : «إِنَّآ أَنزَلْنَهُ فِی لَیْلَهٍ مُّبَرَکَهٍ» : نَعَم لَیلَهُ القَدرِ ، وهِیَ فِی کُلِّ سَنَهٍ فی شَهرِ رَمَضانَ فِی العَشرِ الأَواخِرِ ، فَلَم یُنزَلِ القُرآنُ إلاّ فی لَیلَهِ القَدرِ . (1)11933.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام حینَ سُئِلَ عَن قَولِ اللّهِ عز و جل : «لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ (2) » : أیَّ شَیءٍ عَنی بِذلِکَ؟ : العَمَلَ الصّالِحَ فیها مِنَ الصَّلاهِ وَالزَّکاهِ وأنواعِ الخَیرِ خَیرٌ مِنَ العَمَلِ فی ألفِ شَهرٍ لَیسَ فیها لَیلَهُ القَدرِ . ولَولا ما یُضاعِفُ اللّهُ تَبارَکَ وتَعالی لِلمُؤمِنینَ ما بَلَغوا ، ولکِنَّ اللّهَ یُضاعِفُ لَهُمُ الحَسَناتِ بِحُبِّنا . (3)ج شَهرُ رَجَبٍ11935.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :سُمِّیَ (شَهرُ) رَجَبٍ شَهرَ اللّهِ الأَصَبَّ ؛ لِأَنَّ الرَّحمَهَ عَلی اُمَّتی تُصَبُّ صَبّا فیهِ . (4)11936.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خِیَرَهُ اللّهِ مِنَ الشُّهورِ شَهرُ رَجَبٍ ، وهُوَ شَهرُ اللّهِ ، مَن عَظَّمَ شَهرَ رَجَبٍ فَقَد عَظَّمَ أمرَ اللّهِ ، ومَن عَظَّمَ أمرَ اللّهِ أدخَلَهُ جَنّاتِ النَّعیمِ ، وأوجَبَ لَهُ رِضوانَهُ الأَکبَرَ . (5) .

1- .الکافی : 4 / 157 / 6 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 158 / 2024 ، ثواب الأعمال : 92 / 11 کلّها عن حمران ، بحار الأنوار : 97 / 19 / 41 .

2- .القدر : 3 .

3- .الکافی : 4 / 158 / 6 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 158 / 2024 ولیس فیه من «فیها من الصلاه» إلی «لیله القدر» ، ثواب الأعمال : 93 / 11 کلّها عن حمران ، بحار الأنوار : 97 / 19 / 41 ولیس فیها «بحبّنا» .

4- .النوادر للأشعری : 18 / 2 عن إسماعیل بن أبی زیاد عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 97 / 39 / 24 .

5- .شُعَب الإیمان : 3 / 374 / 3813 عن أنس ، کنز العمّال : 12 / 323 / 35217 .

ص: 509

ج ماه رجب

حدیث11938.امام علی علیه السلام :امام باقر علیه السلام آن گاه که از ایشان درباره آیه: «ما آن (قرآن) را در شبی مبارک نازل کردیم» پرسیدند : آری، شب قدر، و آن، در هر سال، در ده شبِ آخر ماه رمضان است. قرآن، جز در شب قدر، نازل نشده است.11939.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام باقر علیه السلام چون از ایشان درباره آیه: «شب قدر، بهتر از هزار ماه است» پرسیدند که مقصود از آن چیست؟ : کار نیک در آن (از قبیل : نماز، زکات و انواع نیکی[ها])، بهتر از کار [ نیک ]در هزار ماهی است که شب قدر در آنها نباشد . اگر نبود که خدای متعال ، پاداش مؤمنان را می افزاید ، به آن نمی رسیدند؛ ولی خداوند، حسنات آنان را به سبب محبّت ما می افزاید.ج ماه رجب11941.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رجب ، ماه خدا ، را «اَصَبّ» نامیده اند؛ چرا که در این ماه، بر امّتم از سوی پروردگار ، رحمت فراوان فرو می ریزد.11942.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ماه رجب، ماه برگزیده خدا از میان ماه هاست و آن، ماه خداست . هر کس ماه رجب را بزرگ بدارد، فرمان خدا را بزرگ داشته است و هر که فرمان خدا را بزرگ بدارد ، [خدا] او را وارد بهشت های پُرنعمت می کند و رضایت بزرگ ترِ خویش را برای او حتمی می سازد.

.

ص: 510

11943.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :رَجَبٌ شَهرُ اللّهِ الأَصَمُّ ، المُنیرُ ، الَّذی افتَرَضَهُ اللّهُ عز و جل لِنَفسِهِ . (1)11944.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :رَجَبٌ شَهرٌ عَظیمٌ . (2)11939.امام علی علیه السلام :النوادر للراوندی عن ابن عبّاس :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله إذا جاءَ شَهرُ رَجَبٍ جَمَعَ المُسلِمینَ حَولَهُ وقامَ فیهِم خَطیبا ، فَحَمِدَ اللّهَ وأثنی عَلَیهِ ، وذَکَرَ مَن کانَ قَبلَهُ مِنَ الأَنبِیاءِ علیهم السلام فَصَلّی عَلَیهِم ، ثُمَّ قالَ : أیُّهَا المُسلِمونَ ، قَد أظَلَّکُم شَهرٌ عَظیمٌ مُبارَکٌ ، وهُوَ شَهرُ الأَصَبِّ ، یُصَبُّ فیهِ الرَّحمَهُ عَلی مَن عَبَدَهُ إلاّ عَبدا مُشرِکا، أو مُظهِرَ بِدعَهٍ فِیالإِسلامِ. (3)11940.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ تَعالی نَصَبَ فِی السَّماءِ السّابِعَهِ مَلَکا یُقالُ لَهُ : الدّاعی ، فَإِذا دَخَلَ شَهرُ رَجَبٍ یُنادی ذلِکَ المَلَکُ کُلَّ لَیلَهٍ مِنهُ إلَی الصَّباحِ : طوبی لِلذّاکِرینَ! طوبی لِلطّائِعینَ!

ویَقولُ اللّهُ تَعالی : أنا جَلیسُ مَن جالَسَنی ، ومُطیعُ مَن أطاعَنی ، وغافِرُ مَنِ استَغفَرَنی ، الشَّهرُ شَهری ، وَالعَبدُ عَبدی ، وَالرَّحمَهُ رَحمَتی ، فَمَن دَعانی فی هذَا الشَّهرِ أجَبتُهُ ، ومَن سَأَلَنی أعطَیتُهُ ، ومَنِ استَهدانی هَدَیتُهُ ، وجَعَلتُ هذَا الشَّهرَ حَبلاً بَینی وبَینَ عِبادی ؛ فَمَنِ اعتَصَمَ بِهِ وَصَلَ إلَیَ . (4)11941.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :رَجَبٌ شَهرٌ عَظیمٌ تُضاعَفُ فیهِ الحَسَناتُ ما لا تُضاعَفُ فی غَیرِهِ . (5) .

1- .الفردوس : 2 / 274 / 3274 عن أبی سعید الخدری .

2- .المعجم الکبیر : 6 / 69 / 5538 عن عثمان ، کنز العمّال : 12 / 311 / 35166 و ح 35168 ؛ ثواب الأعمال : 78 / 3 عن المبارک عن الإمام الکاظم علیه السلام ، الأمالی للشجری : 2 / 91 عن عثمان ، بحار الأنوار : 97 / 50 / 37 نقلاً عن النوادر للراوندی عن ثوبان .

3- .النوادر للراوندی (المستدرکات) : 259 / 525 ، بحار الأنوار : 97 / 47 / 33 .

4- .الإقبال : 3 / 174 ، بحار الأنوار : 98 / 377 / 1 .

5- .الأمالی للشجری : 1 / 258 عن عائشه .

ص: 511

11942.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رجب، ماه اَصَمّ (1) خداست و درخشان است؛ ماهی که خداوند، آن را برای خود واجب ساخته است.11943.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رجب، ماه بزرگی است!11944.امام علی علیه السلام :النوادرراوندی به نقل از ابن عبّاس : ماه رجب که فرا رسید ، پیامبر خدا مسلمانان را دور خود جمع کرد و میان آنان به سخنرانی پرداخت. او خدا را حمد و ثنا گفت و از پیامبران پیشین یاد کرد و بر آنان درود فرستاد . سپس فرمود : «ای مسلمانان! ماه بزرگ و مبارکی بر شما سایه افکنده است و آن، ماهی سرشار از رحمت است. در این ماه، رحمت بر کسی فرو می ریزد که او را بندگی کند، نه بر بنده مشرک و نه بر کسی که در اسلام، بدعتگذار است».11945.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند در آسمان هفتم، فرشته ای گماشته است که به آن ، «داعی» گویند ، و چون ماه رجب فرا رسد ، آن فرشته هر شبِ آن ماه را تا صبح، ندا می دهد : «خوشا بر ذاکران، خوشا بر طاعت کنندگان!» .

خداوند نیز می فرماید : «من همنشین کسی هستم که با من همنشین باشد، و مطیع کسی هستم که اطاعتم کند، و آمرزنده کسی هستم که از من آمرزش بخواهد . ماه، ماه من است و بنده، بنده من و رحمت، رحمت من. هر که مرا در این ماه بخواند ، پاسخش گویم، و هر که از من [چیزی ]بخواهد، عطایش کنم، و هر که از من هدایت جوید ، راهنمایش باشم . این ماه را رشته ای بین خودم و بندگانم قرار داده ام. هر کس به این رشته (ریسمان) چنگ زند، به من می رسد».11946.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رجب، ماه بزرگی است. حسنات ، در آن [ ، به گونه ای] uvw افزوده می شوند که در غیر آن، چنان افزوده نمی شوند. .

1- .اَصمّ ، به معنای دربسته ، توپُر ، کَر و سنگین است .

ص: 512

11947.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الإمام الکاظم علیه السلام :رَجَبٌ شَهرٌ عَظیمٌ ، یُضاعِفُ اللّهُ فیهِ الحَسَناتِ ویَمحو فیهِ السَّیِّئاتِ . (1)د شَهرُ شَعبانَ11949.الإمامُ الهادیُّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّما سُمِّیَ شَعبانَ لِأَنَّهُ تَتَشَعَّبُ فیهِ أرزاقُ المُؤمِنینَ (لِرَمَضانَ) وهُوَ شَهرُ العَمَلِ ، فیهِ تُضاعَفُ الحَسَنَهُ سَبعینَ ، وَالسَّیِّئَهُ مَحطوطَهٌ ، وَالذَّنبُ مَغفورٌ ، وَالحَسَنَهُ مَقبولَهٌ . (2)11950.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّما سُمِّیَ شَعبانَ لِأنَّهُ یَتَشَعَّبُ فیهِ خَیرٌ کَثیرٌ لِلصّائِمِ فیهِ حَتّی یَدخُلَ الجَنَّهَ . (3)11945.امام باقر علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّما سُمِّیَ شَعبانَ لِأَنَّهُ یُشعَبُ فیهِ خَیرٌ کَثیرٌ لِرَمَضانَ . (4)11946.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :أربَعٌ لَیالیهِنَّ کَأَیّامِهِنَّ ، وأیّامُهُنَّ کَلَیالِیهِنَّ ، یُبِرُّ اللّهُ فیهِنَّ القَسَمَ ، ویُعتِقُ فیهِنَّ النَّسَمَ ، ویُعطی فیهِنَّ الجَزیلَ : لَیلَهُ القَدرِ وصَباحُها ، ولَیلَهُ عَرَفَهَ وصَباحُها ، ولَیلَهُ النِّصفِ مِن شَعبانَ وصَباحُها ، ولَیلَهُ الجُمُعَهِ وصَباحُها . (5) .

1- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 92 / 1822 ، ثواب الأعمال : 78 / 3 عن المبارک بن زید ، فضائل الأشهر الثلاثه : 23 / 11 عن سیف المبارک عن أبیه ، الإقبال : 3 / 191 ، بحار الأنوار : 97 / 37 / 20 ؛ المعجم الکبیر : 6 / 69 / 5538 عن عثمان ولیس فیه «ویمحو فیه السیّئات» ، کنز العمّال : 12 / 311 / 35168 .

2- .ثواب الأعمال : 87 / 16 ، روضه الواعظین : 442 کلاهما عن ابن عبّاس ، بحار الأنوار : 97 / 69 / 7 .

3- .الجامع الصغیر : 1 / 397 / 2597 ، کنز العمّال : 12 / 313 / 35173 کلاهما نقلاً عن الرافعی فی تاریخه عن أنس .

4- .بحار الأنوار : 58 / 341 عن زیاد بن میمون ، مستدرک الوسائل : 7 / 484 / 8710 نقلاً عن القطب الراوندی فی لبّ اللباب ؛ کنز العمّال : 8 / 591 / 24293 نقلاً عن أبی الشیخ فی الثواب والدیلمی .

5- .کنز العمّال : 12 / 322 / 35214 نقلاً عن الدیلمی عن أنس .

ص: 513

د ماه شعبان

11947.امام علی علیه السلام:امام کاظم علیه السلام :رجب، ماه بزرگی است. خداوند در این ماه، حسنات را می افزاید و گناهان را می زداید.د ماه شعبان11949.امام هادی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ماه شعبان را شعبان گویند؛ چون روزی های مردم تا رمضان، در آن تقسیم می شود؛ و این ماه ، ماه عمل است. در این ماه : کار نیک، هفتاد برابر می گردد؛ سیئه (بدی) ریخته می شود؛ گناه آمرزیده می گردد؛ و حسنه، پذیرفته می شود.11950.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ماه شعبان را شعبان نامیده اند؛ چون در این ماه ، خیر فراوانی برای روزه دارِ در آن ، منشعب می شود ، تا آن که وارد بهشت شود.11951.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :شعبان را شعبان نامیده اند؛ چون در این ماه، خیر فراوانی برای رمضان منشعب می شود.11952.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چهار شب است که شب هایش همانند روزهایش و روزهایش همانند شب هایش است؛ [یعنی] خداوند در آنها، خواسته ها را برمی آورد ، افراد را آزاد می کند، و پاداش فراوان می دهد : شب قدر و روز آن، شب عرفه و روز آن، شب نیمه شعبان و روز آن، و شب جمعه و روز آن.

.

ص: 514

11953.عنه علیه السلام ( فی رَجُلٍ یَعمَلُ العَمَلَ وَ هُوَ خائفٌ مُشفِق ) الإمام الرضا علیه السلام :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام لا یَنامُ ثَلاثَ لَیالٍ : لَیلَهَ ثَلاثٍ وعِشرینَ مِن شَهرِ رَمَضانَ ، ولَیلَهَ الفِطرِ ولَیلَهَ النِّصفِ مِن شَعبانَ ، وفیها تُقسَمُ الأَرزاقُ وَالآجالُ وما یَکونُ فِی السَّنَهِ . (1)ه یَومُ الجُمُعَهِ11951.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الجُمُعَهُ کَفّارَهٌ لِما بَینَها وبَینَ الجُمُعَهِ الَّتی قَبلَها وزِیادَهُ ثَلاثَهِ أیّامٍ ؛ وذلِکَ بِأَنَّ اللّهَ عز و جل قالَ : «مَن جَآءَ بِالْحَسَنَهِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا (2) » . (3)11952.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :أکثِروا مِنَ الصَّلاهِ عَلَیَ یَومَ الجُمُعَهِ ؛ فَإِنَّهُ یَومٌ تُضاعَفُ فیهِ الأَعمالُ . (4)11953.امام صادق علیه السلام ( درباره آدمی که گناهی می کند و به سبب آن دچار تر ) عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ یَومَ الجُمُعَهِ سَیِّدُ الأَیّامِ ؛ یُضاعِفُ اللّهُ فیهِ الحَسَناتِ ، ویَمحو فیهِ السَّیِّئاتِ ، ویَرفَعُ فیهِ الدَّرَجاتِ . (5)11954.امام صادق علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام فی وَصفِ یَومِ الجُمُعَهِ : فیهِ ساعَهٌ مُبارَکَهٌ لا یَسأَلُ اللّهَ عَبدٌ مُؤمِنٌ فیها شَیئا إلاّ أعطاهُ . (6) .

1- .مصباح المتهجّد : 853 عن سعید بن سعد ، بحار الأنوار : 97 / 88 / 15 .

2- .الأنعام : 160 .

3- .المعجم الکبیر : 3 / 298 / 3459 عن أبی مالک ، سنن أبی داود : 1 / 291 / 1113 ، مسند ابن حنبل : 2 / 670 / 7021 ، السنن الکبری : 3 / 311 / 5831 کلّها عن شعیب عن أبیه ؛ دعائم الإسلام : 1 / 182 عن الإمام علیّ علیه السلام نحوه .

4- .مسند زید : 156 عن زید عن أبیه الإمام زین العابدین عن آبائه علیهم السلام ، دعائم الإسلام : 1 / 179 ، بحار الأنوار : 89 / 364 / 56 .

5- .الکافی : 3 / 414 / 5 ، تهذیب الأحکام : 3 / 2 / 2 ، مصباح المتهجّد : 261 ، جمال الاُسبوع : 147 کلّها عن ابن أبی نصر عن الإمام الرضا علیه السلام ، المقنعه : 153 / 13 ، روضه الواعظین : 364 ولیس فیهما «ویمحو فیه السیّئات» ، بحار الأنوار : 89 / 274 / 20 .

6- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 431 / 1263 ، مصباح المتهجّد : 382 / 508 عن زید بن وهب وفیه «خیرا» بدل «شیئا» ، الدعوات : 36 / 85 وفیه «إنّ للّه سبحانه ساعه . . .» ، بحار الأنوار : 89 / 238 / 68 .

ص: 515

ه روز جمعه

11955.الإمامُ الرِّضا علیه السلام :امام رضا علیه السلام:امیر مؤمنان علیه السلام سه شب را نمی خوابید : شب بیست و سوم ماه رمضان، شب عید فطر ، و شب نیمه شعبان . در این شب ها، روزی ها و اَجل ها و آنچه در طول سال خواهد شد، تقسیم (مقدّر) می شوند.ه روز جمعه11957.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :جمعه، کفّاره خطاهای بین جمعه تا جمعه قبلش و سه روز افزون بر آن است؛ چرا که خداوند فرموده است: «هر کس حسنه ای (کار نیکی) آوَرَد، ده برابر پاداش دارد» .11958.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در روز جمعه، زیاد بر من صلوات بفرستید؛ چرا که جمعه، روزی است که [ پاداش] کارها در آن، چند برابر می شود.11959.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :روز جمعه، سَرور روزهاست. خداوند در آن روز، حسنات را می افزاید و گناهان را محو می کند و درجات را بالا می برد.11960.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام در توصیف روز جمعه : در آن روز، ساعتی پُربرکت است که هیچ بنده مؤمنی ، در آن ساعت، چیزی از خداوند نمی خواهد، مگر آن که به او عطا می کند.

.

ص: 516

11955.امام رضا علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ الأَعمالَ تُضاعَفُ یَومَ الجُمُعَهِ ؛ فَأَکثِروا فیهِ مِنَ الصَّلاهِ وَالصَّدَقَهِ . (1)11956.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :فَضَّلَ اللّهُ الجُمُعَهَ عَلی غَیرِها مِنَ الأَیّامِ ، وإنَّ الجِنانَ لَتُزَخرَفُ وتُزَیَّنُ یَومَ الجُمُعَهِ لِمَن أتاها ، وإنَّکُم تَتَسابَقونَ إلَی الجَنَّهِ عَلی قَدرِ سَبقِکُم إلَی الجُمُعَهِ ، وإنَّ أبوابَ السَّماءِ لَتُفَتَّحُ لِصُعودِ أعمالِ العِبادِ . (2)11957.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام فِی الرَّجُلِ یُریدُ أن یَعمَلَ شَیئا مِنَ الخَیرِ مِثلَ الصَّدَقَهِ وَالصَّومِ ونَحوِ هذا : یُستَحَبُّ أن یَکونَ ذلِکَ یَومَ الجُمُعَهِ ؛ فَإِنَّ العَمَلَ یَومَ الجُمُعَهِ یُضاعَفُ . (3)11958.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :اِجتَنِبُوا المَعاصِیَ لَیلَهَ الجُمُعَهِ ؛ فَإِنَّ السَّیِّئَهَ مُضاعَفَهٌ وَالحَسَنَهَ مُضاعَفَهٌ .

ومَن تَرَکَ مَعصِیَهَ اللّهِ لَیلَهَ الجُمُعَهِ غَفَرَ اللّهُ لَهُ کُلَّ ما سَلَفَ فیهِ ، وقیلَ لَهُ : اِستَأنِفِ العَمَلَ ، ومَن بارَزَ اللّهَ لَیلَهَ الجُمُعَهِ بِمَعصِیَهٍ أخَذَهُ اللّهُ بِکُلِّ ما عَمِلَ فی عُمُرِهِ ، وضاعَفَ عَلَیهِ العَذابَ بِهذِهِ المَعصِیَهِ .

فَإِذا کانَ لَیلَهُ الجُمُعَهِ رَفَعَت حیتانُ البُحورِ رُؤوسَها ، ودَوابُّ البَراری ، ثُمَّ نادَت بِصَوتٍ ذَلِقٍ : رَبَّنا لا تُعَذِّبنا بِذُنوبِ الآدَمِیِّینَ . (4) .

1- .دعائم الإسلام : 1 / 180 ، بحار الأنوار : 89 / 365 / 56 .

2- .الکافی : 3 / 415 / 9 عن عبد اللّه بن سنان .

3- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 423 / 1247 ، الخصال : 392 / 93 ، جامع الأحادیث للقمّی : 157 کلّها عن هشام بن الحکم ، بحار الأنوار : 89 / 283 / 28 .

4- .جامع الأحادیث للقمّی : 153 ، بحار الأنوار : 89 / 283 / 28 .

ص: 517

11959.امام علی علیه السلام :امام باقر علیه السلام :در روز جمعه، [ پاداش] کارها چند برابر می شود. پس در آن روز، نماز و صدقه زیاد انجام دهید.11960.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :خداوند ، روز جمعه را بر روزهای دیگر برتری بخشیده است . در روز جمعه، بهشت برای آن کس که به [ نماز ]جمعه بیاید ، آراسته و مزیّن می شود ، و شما به اندازه پیشتازی تان به سوی [ نماز ]جمعه، به سوی بهشت پیش خواهید تاخت و همانا درهای آسمان برای بالا رفتن اعمال بندگان، باز می شوند.11961.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام درباره کسی که می خواهد کار خیری (همچون : صدقه ، روزه و مانند آن) داشته باشد : مستحب است که آن کار ، در روز جمعه باشد؛ چرا که در روز جمعه، [ پاداش] عمل ، چند برابر می شود.11962.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :در شب جمعه، از گناهان بپرهیزید؛ چون گناه، چند برابر می شود ، و حسنه هم چند برابر می شود.

هر کس در شب جمعه، نافرمانی خدا را ترک کند، همه گناهان گذشته او ، در آن بخشوده می شود و به او می گویند: «کار را از سر بگیر» . و هر کس در شب جمعه، با انجام دادن گناهی به مبارزه با خدا بپردازد ، خداوند، او را به همه کرده هایش در طول عمرش مؤاخذه می کند و به سبب این گناه، عذابش را دو چندان می نماید .

چون شب جمعه می شود، ماهیان دریاها و حیوانات صحراها، سرهای خود را بالا کرده، با صدایی ملتمسانه می گویند : «خدایا! ما را به سبب گناهان آدمیان، عذاب نکن!». .

ص: 518

و عیدُ الأَضحی11964.عنه علیه السلام :الإمام زین العابدین علیه السلام مِن دُعائِهِ یَومَ الأَضحی ویَومَ الجُمُعَهِ : اللّهُمَّ هذا یَومٌ مُبارَکٌ مَیمونٌ ، وَالمُسلِمونَ فیهِ مُجتَمِعونَ فی أقطارِ أرضِکَ ، یَشهَدُ السّائِلُ مِنهُم وَالطّالِبُ وَالرّاغِبُ وَالرّاهِبُ ، وأنتَ النّاظِرُ فی حَوائِجِهِم . (1)ز عیدُ الغَدیرِ11966.صحیح مسلم عن جابِرِ بنِ عبدِ اللّه ِ :ثواب الأعمال عن الحسن بن راشد :قیلَ لِأَبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام : لِلمُؤمِنینَ مِنَ الأَعیادِ غَیرَ العیدَینِ وَالجُمُعَهِ؟

قالَ : فَقالَ : نَعَم ، لَهُم ما هُوَ أعظَمُ مِن هذا ، یَومَ اُقیمَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلامفَعَقَدَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آلهالوِلایَهَ فی أعناقِ الرِّجالِ وَالنِّساءِ بِغَدیرِ خُمٍّ .

فَقُلتُ : وأیُ یَومٍ ذاکَ؟

قالَ : الأَیّامُ تَختَلِفُ ، ثُمَّ قالَ : یَومَ ثَمانِیَهَ عَشَرَ مِن ذِی الحِجَّهِ ، قالَ : ثُمَّ قالَ : وَالعَمَلُ فیهِ یَعدِلُ العَمَلَ فی ثَمانینَ شَهرا ، ویَنبَغی أن یُکثَرَ فیهِ ذِکرُ اللّهِ عز و جل وَالصَّلاهُ عَلَی النَّبِیِ صلی الله علیه و آله ، ویُوَسِّعَ الرَّجُلُ فیهِ عَلی عِیالِهِ . (2) .

1- .الصحیفه السجّادیّه : 203 الدعاء 48 ، مصباح المتهجّد : 371 / 501 ، جمال الاُسبوع : 264 عن المتوکّل بن هارون عن أبیه عن الإمام الصادق علیه السلام ، المصباح للکفعمی : 574 ، بحار الأنوار : 89 / 219 / 65 .

2- .ثواب الأعمال : 99 / 2 ، بشاره المصطفی : 241 ولیس فیه «والنساء» ، بحار الأنوار : 97 / 112 / 7 .

ص: 519

و عید قربان

ز عید غدیر

و عید قربان11961.امام علی علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلام در ضمن دعایش در روز عید قربان و روز جمعه : پروردگارا! این روز، روزی بابرکت و خجسته است و مسلمانان در این روز، از اطراف زمین تو گرد آمده اند. خواهنده ، جوینده ، امیدوار و بیمناک، همه حاضرند و تو، به نیازهایشان می نگری.ز عید غدیر11963.امام علی علیه السلام :ثواب الأعمال به نقل از حسن بن راشد : به امام صادق علیه السلامگفتند : آیا برای مؤمنان، غیر از عید قربان و فطر و جمعه، عیدی هست؟

فرمود: «آری؛ عیدی دارند که بزرگ تر از این است : روزی که امیر مؤمنان علیه السلام برپا داشته شد و پیامبر خدا در غدیر خم ، پیمان ولایت او را بر گردن مردان و زنان نهاد».

گفتم: آن، چه روزی است؟

فرمود: «روزها فرق می کند» . سپس فرمود: «روز هجدهم ذی حجّه» . سپس فرمود: «عملِ آن روز با عمل هشتاد ماه، برابر است و سزاوار است که در آن روز، ذکر خدا و صلوات بر پیامبر صلی الله علیه و آلهرا بسیار گویند و مرد بر خانواده خود، توسعه بخشد».

.

ص: 520

ح البُکرَه11965.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن غَدا فی طَلَبِ العِلمِ أظَلَّت عَلَیهِ المَلائِکَهُ ، وبورِکَ لَهُ فی مَعیشَتِهِ ، ولَم یَنقُص مِن رِزقِهِ . (1)11966.صحیح مسلم ( به نقل از جابر بن عبد اللّه ) عنه صلی الله علیه و آله :اُغدوا فی طَلَبِ العِلمِ ؛ فَإِنَّ الغُدُوَّ بَرَکَهٌ ونَجاحٌ . (2)11967.صحیح مسلم ( به نقل از جابر بن عبد اللّه ) عنه صلی الله علیه و آله :البُکورُ مُبارَکٌ ، یَزیدُ فی جَمیعِ النِّعَمِ ، خُصوصا فِی الرِّزقِ . (3)11968.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( فی صِفَهِ العاقِلِ ) عنه صلی الله علیه و آله :باکِروا طَلَبَ الرِّزقِ وَالحَوائِجِ ؛ فَإِنَّ الغُدُوَّ بَرَکَهٌ ونَجاحٌ . (4)11969.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ بارِک لاُِمَّتی فی بُکورِها . (5)11970.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا أرادَ أحَدُکُمُ الحاجَهَ فَلیُبَکِّر إلَیها ؛ فَإِنّی سَأَلتُ رَبّی عز و جل أن یُبارِکَ لاُِمَّتی فی بُکورِها . (6)11971.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا صَلَّیتُمُ الصُّبحَ فَافزَعوا إلَی الدُّعاءِ ، وباکِروا فی طَلَبِ الحَوائِجِ . اللّهُمَّ بارِک لاُِمَّتی فی بُکورِها . (7) .

1- .منیه المرید : 103 ، بحار الأنوار : 1 / 184 / 101 ؛ جامع بیان العلم : 1 / 45 وفیه «صلّت» بدل «أظلّت» ، الدرّ المنثور : 5 / 612 نقلاً عن المرهبی ، کنز العمّال : 10 / 162 / 28841 نقلاً عن الضعفاء الکبیر وزاد فیها «وکان علیه مبارکا» وکلّها عن أبی سعید الخدری .

2- .تاریخ بغداد : 13 / 270 / 7225 عن عائشه ؛ منیه المرید : 266 وفیه «فی الخبر : . . . فإنّی سألت ربّی أن یبارک لاُمّتی فی بکورها» بدل «فإن الغُدوّ . . .» وراجع المعجم الأوسط : 5 / 256 / 5244 وکنز العمّال : 10 / 250 / 29341 .

3- .آداب المتعلّمین : 144 / 3 .

4- .المعجم الأوسط : 7 / 194 / 7250 ، الفردوس : 2 / 9 / 2080 کلاهما عن عائشه ، کنز العمّال : 4 / 48 / 9445 .

5- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 157 / 3573 عن علیّ بن عبد العزیز عن الإمام الصادق علیه السلام ؛ سنن أبی داود : 3 / 35 / 2606 ، سنن الترمذی : 3 / 517 / 1212 ، سنن ابن ماجه : 2 / 752 / 2236 ، السنن الکبری : 9 / 255 / 18456 کلّها عن صخر الغامدی ، مسند ابن حنبل : 1 / 324 / 1322 عن النعمان بن سعد عن الإمام علیّ علیه السلام و ج 5 / 261 / 15438 .

6- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 3/157/3574 ؛ کنز العمّال : 10/239/29268 نقلاً عن الکامل فی الضعفاء عن جابر .

7- .تاریخ بغداد : 12 / 155 / 6628 ، تاریخ دمشق : 26 / 266 / 5565 کلاهما عن القاسم بن جعفر العلوی عن أبیه عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، کنز العمّال : 2 / 100 / 2329 .

ص: 521

ح صبح خیزی

ح صبح خیزی11973.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس صبح زود در پی دانش رود، فرشتگان بر او سایه می افکنند و در زندگی اش برکت می یابد و از روزی اش کاسته نمی شود.11968.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در توصیف خردمند ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :صبحگاهان ، در پی دانش بروید؛ چرا که رفتن در آغاز روز، [مایه] برکت و پیروزی است.11969.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :صبح خیزی ، دارای برکت است . آن ، در همه نعمت ها ، مایه افزایش است ، بویژه در روزی .11970.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در پی روزی و نیازها ، صبح خیز باشید؛ چرا که حرکت نمودن در آغاز روز، [مایه] برکت و پیروزی است.11971.امام باقر علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خدایا! امّتم را در صبح زودشان، برکت بخش!11972.امام کاظم علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرگاه یکی از شما خواست کاری انجام دهد ، صبح زود در پی آن برود؛ چرا که من از پروردگارم خواسته ام که به امّتم در صبح خیزی اش برکت دهد.11973.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چون نماز صبح را خواندید ، به دعا بپردازید و صبح زود ، در پی نیازها بروید . خدایا ! به امّتم در صبح خیزی اش برکت بده!

.

ص: 522

11974.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( فی صِفهِ المَلائکَهِ ) عنه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ بارِک لاُِمَّتی فی بُکورِها یَومَ الخَمیسِ . (1)11975.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ بارِک لاُِمَّتی فی بُکورِها یَومَ سَبتِها وخَمیسِها . (2)11976.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :سنن أبی داود عن صخر الغامدیّ :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ بارِک لاُِمَّتی فی بُکورِها . وکانَ إذا بَعَثَ سَرِیَّهً أو جَیشا بَعَثَهُم فی أوَّلِ النَّهارِ . (3)11977.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله وهُوَ یوصینی : . . . یا عَلِیُّ ، اغدُ بِسمِ اللّهِ ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالی بارَکَ لاُِمَّتی فی بُکورِها . (4)11974.امام علی علیه السلام ( در وصف فرشتگان ) عنه علیه السلام :بَکرُ السَّبتِ وَالخَمیسِ بَرَکَهٌ . (5)11975.امام باقر علیه السلام :عنه علیه السلام :باکِروا؛ فَالبَرَکَهُ فِی المُباکَرَهِ، وشاوِروا؛ فَالنُّجحُ فِی المُشاوَرَهِ. (6) .

1- .الخصال : 623 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام وص 383 / 59 عن حبیب السجستانی عن الإمام الصادق علیه السلام ، تحف العقول : 113 ، قرب الإسناد : 122 / 428 ، بحار الأنوار : 76 / 170 / 15 ؛ سنن ابن ماجه : 2 / 752 / 2237 عن أبی هریره ، کنز العمّال : 12 / 320 / 35202 .

2- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 425 / 1255 وج 4 / 378 / 5789 ، الخصال : 394 / 98 عن دارم بن قبیصه ونعیم بن صالح الطبری ، عیون أخبار الرضا : 2 / 34 / 73 عن داود بن سلیمان الفرّاء وأحمد بن عامر وأحمد بن عبد اللّه ، صحیفه الإمام الرضا علیه السلام : 103 / 49 عن أحمد بن عامر الطائی والثلاثه الأخیره عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 59 / 35 / 3 .

3- .سنن أبی داود : 3 / 35 / 2606 ، سنن ابن ماجه : 2 / 752 / 2236 ، سنن الترمذی : 3 / 517 / 1212 ، مسند ابن حنبل : 7 / 110 / 19447 وص 122 / 19497 ، سنن الدارمی : 2 / 661 / 2345 ولیس فی الثلاثه الأخیره «أو جیشا» ، کنز العمّال : 12 / 320 / 35203 وج 7 / 94 / 18125 .

4- .جامع الأحادیث للقمّی : 122 ، کشف الغمّه : 3 / 136 عن اُمّ الفضل عن الإمام الجواد عن آبائه عنه علیهم السلام ، الأمالی للطوسی : 136 / 220 ؛ تاریخ بغداد : 3 / 54 / 997 کلاهما عن عبد العظیم بن عبد اللّه الحسنی عن الإمام الجواد عن آبائه عنه علیهم السلام ، کنز العمّال : 7 / 815 / 21537 .

5- .غرر الحکم : 4422 ، عیون الحکم والمواعظ : 195 / 3991 وفیه «بُکره» .

6- .غرر الحکم : 4441 ، عیون الحکم والمواعظ : 196 / 4014 .

ص: 523

11976.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خدایا! امّتم را در صبح خیزی اش در روز پنجشنبه، برکت عطا کن!11977.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خدایا! امّتم را در صبح خیزی اش در روز شنبه و پنجشنبه ، برکت بده!11978.عنه علیه السلام :سنن أبی داود به نقل از صخر غامدی : پیامبر خدا فرمود: «خدایا! به امّتم در صبح خیزی اش برکت بده!» . پیامبر صلی الله علیه و آله ، هر گاه سریّه (1) یا سپاهی می فرستاد، آن را در بامداد، اعزام می کرد.11979.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :پیامبر خدا که مرا وصیّت می کرد، چنین فرمود: « ... ای علی! به نام خدا ، بامدادان حرکت کن؛ چرا که خداوند متعال ، برکت را برای امّتم، در صبح خیزی قرار داده است».11980.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :بامداد شنبه و پنجشنبه، برکت است.11981.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :بامدادان، در پی کار روید ، که برکت، در صبح خیزی است؛ و مشورت کنید، که کامیابی در مشورت کردن است. .

1- .سریّه ، گروهی را گویند که برای مأموریت نظامی ، فرستاده می شود .

ص: 524

11978.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ اللّهَ تَعالی بارَکَ لِهذِهِ الاُمَّهِ فِی بُکورِها . (1)2 / 14الأَطعِمَهُ وَالبَرَکَهُأ الزَّیتونالکتاب«اللَّهُ نُورُ السَّمَوَ تِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ کَمِشْکَوهٍ فِیهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِی زُجَاجَهٍ الزُّجَاجَهُ کَأَنَّهَا کَوْکَبٌ دُرِّیٌّ یُوقَدُ مِن شَجَرَهٍ مُّبَرَکَهٍ زَیْتُونَهٍ لاَّ شَرْقِیَّهٍ وَ لاَ غَرْبِیَّهٍ یَکَادُ زَیْتُهَا یُضِیءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُّورٌ عَلَی نُورٍ یَهْدِی اللَّهُ لِنُورِهِ مَن یَشَآءُ وَ یَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَلَ لِلنَّاسِ وَ اللَّهُ بِکُلِّ شَیْ ءٍ عَلِیمٌ . (2) »

الحدیث11982.امام رضا علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :نِعمَ السِّواکُ الزَّیتونُ مِنَ الشَّجَرَهِ المُبارَکَهِ ؛ یُطیبُ الفَمَ ، ویَذهَبُ بِالحَفرِ . هُوَ سِواکی وسِواکُ الأَنبِیاءِ قَبلی . (3)11983.امام کاظم علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :الزَّیتونُ یَزیدُ فِی الماءِ . (4)11984.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الکاظم علیه السلام :کانَ مِمّا أوصی بِهِ آدَمُ علیه السلام إلی هِبَهِ اللّهِ ابنِهِ أن کُلِ الزَّیتونَ ؛ فَإِنَّهُ مِن شَجَرَهٍ مُبارَکَهٍ . (5) .

1- .الأمالی للمفید : 54 / 16 عن محمّد بن هلال المذحجی ، بحار الأنوار : 103 / 41 / 4 .

2- .النور : 35 .

3- .المعجم الأوسط : 1 / 210 / 678 عن معاذ بن جبل ، کنز العمّال : 9 / 321 / 26228 ؛ مکارم الأخلاق : 1 / 115 / 261 ، بحار الأنوار : 76 / 135 / 48 ، مستدرک الوسائل : 1 / 369 / 885 نقلاً عن القطب الراوندی فی لبّ اللباب .

4- .الکافی : 6 / 332 / 7 عن عبد اللّه بن جعفر رفعه ، المحاسن : 2 / 280 / 1905 عن محمّد بن عبد اللّه المطهّری عمّن ذکره ، بحار الأنوار : 66 / 182 / 15 .

5- .الکافی : 6 / 331 / 2 ، المحاسن : 2 / 280 / 1904 کلاهما عن إبراهیم بن عبد الحمید ، بحار الأنوار : 66 / 182 / 14 .

ص: 525

2 / 14خوراکی ها و برکت

الف زیتون

11985.عنه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :خداوند متعال، صبح خیزی این امّت را بابرکت ساخته است.2 / 14خوراکی ها و برکتالف زیتونقرآن«خدا، نور آسمان ها و زمین است. مَثَل نور او، مَثَل چراغدانی است که در آن، چراغی است و آن چراغ، در شیشه ای. آن شیشه، گویی اختری درخشان است که از درخت مبارک زیتونی که نه شرقی است و نه غربی افروخته می شود . نزدیک است که روغنش هر چند آتشی به آن نرسیده باشد بدرخشد . روشنی بر روی روشنی است. خداوند، هر که را بخواهد ، با نور خویش هدایت می کند. و خدا این مَثَل ها را برای مردم می زند و خدا به هر چیزی داناست » .

حدیث11988.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خوب مسواکی است شاخه زیتون ، از درخت مبارک . دهان را خوشبو می سازد و پوسیدگی دندان را می زداید و آن، مسواک من و مسواک پیامبرانِ پیش از من است.11989.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :زیتون ، آب (قدرت جنسی) را افزایش می دهد.11990.عنه علیه السلام :امام کاظم علیه السلام :از وصیّت های آدم علیه السلام به پسرش، هبه اللّه ، این بود که: «زیتون بخور ، که از درختی مبارک است».

.

ص: 526

ب الزَّیت11992.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :کُلُوا الزَّیتَ وَادَّهِنوا بِالزَّیتِ ؛ فَإِنَّهُ مِن شَجَرَهٍ مُبارَکَهٍ . (1)11993.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :کُلُوا الزَّیتَ وَادَّهِنوا بِهِ ؛ فَإِنَّهُ طَیِّبٌ مُبارَکٌ . (2)11989.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :کُلُوا الزَّیتَ وَادَّهِنوا بِهِ ؛ فَإِنَّ فیهِ شِفاءً مِن سَبعینَ داءً ، مِنهَا الجُذامُ . (3)11990.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :عَلَیکَ (4) بِالزَّیتِ ، فَکُلهُ وَادَّهِن بِهِ ؛ فَإِنَّ مَن أکَلَهُ وَادَّهَنَ بِهِ لَم یَقرَبهُ الشَّیطانُ أربَعینَ یَوما . (5)11991.امام باقر علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :عَلَیکُم بِهذِهِ الشَّجَرَهِ المُبارَکَهِ زَیتِ الزَّیتونِ فَتَداوَوا بِهِ ؛ فَإِنَّهُ مَصَحَّهٌ مِنَ الباسورِ . (6)11992.امام صادق علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :اِدَّهِنوا بِالزَّیتِ وَائتَدِموا بِهِ ؛ فَإِنَّهُ دُهنَهُ الأَخیارِ ، وإدام

ُ

المُصطَفَینَ ، مُسِحَت بِالقُدسِ مَرَّتَینِ ، بورِکَت مُقبِلَهً وبورِکَت مُدبِرَهً ، لا یَضُرُّ مَعَها داءٌ . (7) .

1- .الکافی : 6 / 331 / 1 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق علیه السلام ، المحاسن : 2 / 281 / 1906 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلامعنه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 66 / 182 / 16 ؛ سنن الترمذی : 4 / 285 / 1851 عن عمر و ح 1852 ، مسند ابن حنبل : 5 / 433 / 16055 ، المستدرک علی الصحیحین : 2 / 432 / 3504 ، سنن الدارمی : 1 / 534 / 1980 کلّها عن أبی أسید الأنصاری .

2- .المستدرک علی الصحیحین : 2 / 432 / 3505 ، سنن ابن ماجه : 2 / 1103 / 3320 ولیس فیه «طیّب» وکلاهما عن أبی هریره ، کنز العمّال : 10 / 48 / 28298 .

3- .کنز العمّال : 10 / 48 / 28299 ، الجامع الصغیر : 2 / 292 / 6392 کلاهما نقلاً عن أبی نعیم فی الطبّ عن أبی هریره .

4- .فی المصدر : «علیکم» ، والصحیح ما أثبتناه کما فی بحار الأنوار نقلاً عن المصدر .

5- .عیون أخبار الرضا : 2 / 42 / 141 عن أحمد بن عامر الطائی وأحمد بن عبد اللّه الهروی وداود بن سلیمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلام ، صحیفه الإمام الرضا علیه السلام : 249 / 164 ، بحار الأنوار : 66 / 179 / 1 .

6- .المعجم الکبیر : 17 / 281 / 774 عن عقبه بن عامر ، کنز العمّال : 10 / 47 / 28296 .

7- .الکافی : 6 / 331 / 4 عن أبی داود النخعی عن الإمام الصادق علیه السلام ، المحاسن : 2 / 281 / 1907 عن أبی داود النخعی عن الإمام الصادق عن آبائه عنه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 66 / 182 / 17 .

ص: 527

ب روغن زیتون

ب روغن زیتون11994.عنه علیه السلام ( فی صِفَهِ المُؤمِنِ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :روغن زیتون بخورید و خود را با آن، روغن مالی کنید؛ چرا که از درختی خجسته است.11995.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :روغن زیتون بخورید و خود را با آن، روغن مالی کنید؛ چرا که پاکیزه و مبارک است.11996.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :روغن زیتون بخورید و خود را با آن، روغن مالی کنید؛ چرا که در آن، بهبودِ از هفتاد بیماری است که جذام، یکی از آنهاست.11997.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بر تو باد روغن زیتون . آن را بخور و به خود بمال . هر کس آن را بخورد و به خود بمالد، شیطان تا چهل روز به او نزدیک نمی شود.11994.امام علی علیه السلام ( در توصیف مؤمن ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بر شما باد این درخت مبارک ، روغن زیتون . با آن، مداوا کنید؛ چرا که درمانِ بواسیر است.11995.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :[به خود،] روغن زیتون بمالید و از آن بخورید؛ چرا که روغن نیکان و خورشت برگزیدگان است . آن، دو بار تقدیس شده است: در حال آمد و در حال شد. (1) مبارک است و با آن، هیچ بیماری ای زیان نمی زند

.

1- .ظاهرا مقصود ، آغاز فصل زیتون و پایان آن است ؛ زیرا از نگاه روایات ، سایر میوه ها در پایانشان مطلوب نیست .

ص: 528

ج الخُبز11997.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أکرِمُوا الخُبزَ وعَظِّموهُ ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی أنزَلَ لَهُ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ ، وأخرَجَ بَرَکاتِ الأَرضِ . (1)11998.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إیّاکُم أن تَشَمُّوا الخُبزَ کَما تَشَمُّهُ السِّباعُ ؛ فَإِنَّ الخُبزَ مُبارَکٌ ، أرسَلَ اللّهُ عز و جل لَهُ السَّماءَ مِدرارا ، ولَهُ أنبَتَ اللّهُ المَرعی ، وبِهِ صَلَّیتُم ، وبِهِ صُمتُم ، وبِهِ حَجَجتُم بَیتَ رَبِّکُم . (2)11999.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ بارِک لَنا فِی الخُبزِ ، ولا تُفَرِّق بَینَنا وبَینَهُ ، فَلولاَ الخُبزُ ما صُمنا ولا صَلَّینا ، ولا أدَّینا فَرائِضَ رَبِّنا عز و جل . (3)12000.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :تَبَرَّک بِأَن تَحمِلَ الخُبزَ فی سَفَرِکَ فی زادِکَ . (4)12001.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :صَغِّروا رُغفانَکُم ، فَإِنَّ مَعَ کُلِّ رَغیفٍ بَرَکَهً . (5) .

1- .المحاسن : 2 / 415 / 2457 عن بعض الکوفیّین رفعه ، مکارم الأخلاق : 1 / 333 / 1069 عن الإمام علیّ علیه السلامولیس فیه «وعظّموه» ، بحار الأنوار : 66 / 270 / 4 ؛ تاریخ بغداد : 12 / 323 / 6767 ، حلیه الأولیاء : 5 / 246 کلاهما عن عبد اللّه بن اُمّ حرام الأنصاری نحوه ، کنز العمّال : 15 / 245 / 40776 و 40777 .

2- .الکافی : 6 / 303 / 6 عن السکونی عن الإمام الصادق علیه السلام ، المحاسن : 2 / 416 / 2459 عن إدریس بن یوسف عن الإمام الصادق علیه السلام ولیس فیه من «وله أنبت اللّه . . .» ، بحار الأنوار : 66 / 272 / 17 .

3- .الکافی : 6 / 287 / 6 وج 5 / 73 / 13 ، المحاسن : 2 / 416 / 2460 کلّها عن أبی البختری رفعه ، مکارم الأخلاق : 1 / 333 / 1071 ، بحار الأنوار : 66 / 272 / 17 .

4- .المحاسن : 2 / 106 / 1287 عن بعض أصحابنا رفعه ، بحار الأنوار : 76 / 270 / 24 وفیه «فی سفرتک وزادک» .

5- .الکافی : 6 / 303 / 8 ، بحار الأنوار : 65 / 273 / 20 .

ص: 529

ج نان

ج نان12003.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نان را گرامی بدارید و بزرگ بشمارید؛ چرا که خدای متعال برای تهیّه آن، برکاتی (باران) را از آسمان فرو فرستاده و برکاتی را از زمین، بیرون آورده است .11998.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مبادا که نان را بو کنید، آن گونه که درندگان بو می کنند؛ چرا که نان، مبارک است . خداوند به خاطر آن، از آسمان، باران را بارانده و به خاطر آن، زمین را رویانده است و به سبب آن، نماز خوانده اید و به سبب آن، روزه گرفته اید و به سبب آن، به حجّ خانه پروردگارتان رفته اید.11999.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خدایا! نان را برای ما مبارک گردان و میان ما و نان، جدایی مینداز! اگر نان نبود، نه روزه می گرفتیم، نه نماز می خواندیم و نه واجبات پروردگارمان را به جا می آوردیم.12000.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :برکت بجوی ، به این که در مسافرت خود، نان را در توشه ات داشته باشی.12001.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :گرده های نان را کوچک بگیرید که با هر گرده ای، برکتی است .

.

ص: 530

د الشَّعیر12003.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :لَو عَلِمَ اللّهُ فی شَیءٍ شِفاءً أکثَرَ مِنَ الشَّعیرِ ما جَعَلَهُ غِذاءَ الأَنبِیاءِ علیهم السلام . (1)12004.عنه علیه السلام :الإمام الرضا علیه السلام :فَضلُ خُبزِ الشَّعیرِ عَلَی البُرِّ کَفَضلِنا عَلَی النّاسِ ، وما مِن نَبِیٍ إلاّ وقَد دَعا لاِکِلِ الشَّعیرِ وبارَکَ عَلَیهِ ، وما دَخَلَ جَوفا إلاّ وأخرَجَ کُلَّ داءٍ فیهِ.

وهُوَ قوتُ الأَنبِیاءِ وطَعامُ الأَبرارِ ، أبَی اللّهُ تَعالی أن یَجعَلَ قوتَ أنبِیائِهِ إلاّ شَعیرا . (2)ه التَّمر12006.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا أفطَرَ أحَدُکُم فَلیُفطِر عَلی تَمرٍ ؛ فَإِنَّهُ بَرَکَهٌ ، فَإِن لَم یَجِد تَمرا فَالماءَ ؛ فَإِنَّهُ طَهورٌ . (3)12007.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :أطعِمُوا المَرأَهَ فی شَهرِهَا الَّذی تَلِدُ فیهِ التَّمرَ ؛ فَإِنَّ وَلَدَها یَکونُ حَلیما نَقِیّا . (4)12008.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :ما لِلنُّفَساءِ عِندی شِفاءٌ مِثلُ الرُّطَبِ، وما لِلمَریضِ مِثلُ العَسَلِ. (5) .

1- .مکارم الأخلاق : 1 / 334 / 1076 ، بحار الأنوار : 66 / 255 / 1 .

2- .الکافی : 6 / 304 / 1 عن یونس ، مکارم الأخلاق : 1 / 334 / 1075 عن الإمام الکاظم علیه السلاموفیه «أبی اللّه أن یجعل قوت الأنبیاء للأشقیاء» ، بحار الأنوار : 11 / 66 / 15 .

3- .سنن الترمذی : 3 / 47 / 658 ، صحیح ابن خزیمه : 3 / 278 / 2067 ، سنن أبی داود : 2 / 305 / 2355 ، سنن ابن ماجه : 1 / 542 / 1699 ، مسند ابن حنبل : 5 / 482 / 16225 وح 16228 وص 483 / 16231 ، المستدرک علی الصحیحین : 1 / 597 / 1575 ولیس فی الستّه الأخیره «فإنّه برکه» وکلّها عن سلمان بن عامر ؛ بحار الأنوار : 62 / 296 .

4- .مکارم الأخلاق : 1 / 365 / 1202 ، بحار الأنوار : 66 / 141 / 58 وراجع المحاسن : 2 / 346 / 2194 .

5- .الفردوس : 4 / 85 / 6264 عن أبی هریره ، الدرّ المنثور : 5 / 505 نقلاً عن سعید بن منصور وعبد بن حمید عن الربیع بن خیثم ، کنز العمّال : 10 / 44 / 28279 نقلاً عن أبی الشیخ وأبی نعیم فی الطبّ .

ص: 531

د جو

ه خرما

د جو12010.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :خداوند ، اگر شفا[بخشیِ ]چیزی را بیش از [ نانِ ]جو می دانست، آن را غذای پیامبران قرار نمی داد.12011.عنه علیه السلام :امام رضا علیه السلام :برتری نان جو بر نان گندم، مانند برتری ما بر مردم است. هیچ پیامبری نیست، مگر آن که برای خورنده [نانِ] جو دعا کرده و برایش برکت خواسته است . آن، وارد هیچ شکمی نمی شود، مگر این که هر دردی را که در آن است، بیرون می کند.

[ نان] جو ، قوتِ پیامبران و خوراک نیکان است. خدا نخواسته است که جز جو را قوتِ پیامبرانش قرار دهد.ه خرما12005.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرگاه یکی از شما افطار می کند ، با خرما افطار کند که برکت است ، و اگر خرما نیافت ، با آب؛ چرا که آب، پاک کننده است.12006.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :به زن، در ماهی که می خواهد فرزند آوَرَد ، خرما بخورانید؛ چرا که فرزندش بردبار و پاک می شود.12007.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نزد من، برای زن زائو ، درمانی بهتر از خرما و برای بیمار ، دارویی همچون عسل نیست.

.

ص: 532

12008.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا وَلَدَتِ المَرأَهُ فَلیَکُن أوَّلُ ما تَأکُلُ الرُّطَبَ ، فَإِن لَم یَکُن رُطَبٌ فَتَمرٌ ؛ فَإِنَّهُ لَو کانَ شَیءٌ أفضَلُ مِنهُ أطعَمَهُ اللّهُ مَریَمَ علیهاالسلام حینَ وَلَدَت عیسی علیه السلام . (1)12009.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :ما تَأکُلُ الحامِلُ مِن شَیءٍ ولا تَتَداوی بِهِ أفضَلَ مِنَ الرُّطَبِ ، قالَ اللّهُ عز و جل لِمَریَمَ علیهاالسلام : « وَ هُزِّی إِلَیْکِ بِجِذْعِ النَّخْلَهِ تُسَقِطْ عَلَیْکِ رُطَبًا جَنِیًّا * فَکُلِی وَ اشْرَبِی وَ قَرِّی عَیْنًا (2) »

وحَنِّکوا أولادَکُم بِالتَّمرِ فَهکَذا فَعَلَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آلهبِالحَسَنِ وَالحُسَینِ. (3)12010.امام علی علیه السلام :کنز العمّال عن أبی هریره :کانَ أحَبُّ الفاکِهَهِ إلَیهِ[ صلی الله علیه و آله] الرُّطَبَ وَالبِطّیخَ. (4)12011.امام علی علیه السلام :المستدرک علی الصحیحین عن أنس :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله کانَ یَأخُذُ الرُّطَبَ بِیَمینِهِ وَالبِطّیخَ بِیَسارِهِ، فَیَأکُلُ الرُّطَبَ بِالبِطّیخِ، وکانَ أحَبَ الفاکِهَهِ إلَیهِ. (5)12012.الإمامُ زینَ العابدینُ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :بَیتٌ لا تَمرَ فیهِ کَالبَیتِ لا طَعامَ فیهِ . (6)12013.الإمامُ زینَ العابدینُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا جاءَ الرُّطَبُ فَهَنِّئونی ، وإذا ذَهَبَ فَعَزّونی . (7) .

1- .مکارم الأخلاق : 1 / 508 / 1764 ، طبّ النبیّ صلی الله علیه و آله : 7 ، بحار الأنوار : 62 / 295 .

2- .مریم : 25 .

3- .الخصال : 637 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تحف العقول : 124 وفیه «ولا تبدأ» بدل «ولا تتداوی» ، بحار الأنوار : 66 / 128 / 10 .

4- .کنز العمّال : 7 / 110 / 18218 نقلاً عن النوقانی فی کتاب البطّیخ ، الجامع الصغیر : 2 / 309 / 6517 نقلاً عن الکامل لابن عدی عن عائشه .

5- .المستدرک علی الصحیحین : 4 / 134 / 7137 ، المعجم الأوسط : 8/44/7907 ، کنز العمّال: 7 / 106 / 18190 نقلاً عن أبی نعیم فی الطبّ .

6- .سنن ابن ماجه : 2 / 1105 / 3328 عن سَلمی ، مسند ابن حنبل : 9 / 406 / 24794 عن عائشه نحوه ، کنز العمّال : 12 / 339 / 35303 .

7- .طبّ النبیّ صلی الله علیه و آله : 7 ، بحار الأنوار : 62 / 296 ؛ کنز العمّال : 12 / 341 / 35314 نقلاً عن ابن لال فی مکارم الأخلاق عن أنس وعائشه .

ص: 533

12014.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :وقتی زن می زاید، اوّلین چیزی که می خورد ، رطب باشد و اگر رطب نبود، خرما؛ چرا که اگر چیزی برتر از آن بود ، خداوند به مریم علیهاالسلاممی خورانید، آن گاه که عیسی علیه السلامرا به دنیا آورد.12015.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :زن باردار، چیزی نمی خورد و با چیزی مداوا نمی کند که برتر از رطب باشد . خداوند متعال به مریم علیهاالسلام فرمود: «شاخه درخت خرما را به سوی خود تکان بده تا خرمای تازه برای تو فرو ریزد * و بخور و بیاشام و چشمت روشن باد!» .

و کام نوزادان خود را با خرما بردارید . پیامبر خدا درباره حسن و حسین علیهماالسلام، چنین کرد.12016.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :کنز العمّال به نقل از ابو هریره : رطب و خربزه، محبوب ترینْ میوه ها در نظر پیامبر خدا بودند.12012.امام زین العابدین علیه السلام :المستدرک علی الصحیحین به نقل از اَنَس : پیامبر خدا، رطب را در دست راست و خربزه را در دست چپش می گرفت و رطب را با خربزه می خورد و این دو، محبوب ترینْ میوه ها نزد او بودند.12013.امام زین العابدین علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خانه ای که خرما در آن نیست، همچون خانه ای است که خوراک در آن نیست.12014.امام زین العابدین علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرگاه رطب آمد ، به من تهنیت بگویید و چون رفت، تسلیتم دهید. .

ص: 534

12015.امام زین العابدین علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :خالِفوا أصحابَ المُسکِرِ ، وکُلُوا التَّمرَ؛ فَإِنَّ فیهِ شِفاءً مِنَ الأَدواءِ . (1)و العَدَس12017.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :قالَ لی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : عَلَیکُم بِالعَدَسِ ؛ فَإِنَّهُ مُبارَکٌ مُقَدَّسٌ ، یُرَقِّقُ القَلبَ ویُکثِرُ الدَّمعَهَ ، وقَد بارَکَ فیهِ سَبعونَ نَبِیّا آخِرُهُم عیسَی بنُ مَریَمَ علیه السلام. (2)12018.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلَیکُم بِالعَدَسِ ؛ فَإِنَّهُ یُرِقُّ القَلبَ ، ویُکثِرُ الدَّمعَهَ ، ولَقَد قَدَّسَهُ سَبعونَ نَبِیّا . (3)12019.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :شَکا رَجُلٌ إلی نَبِیِ اللّهِ صلی الله علیه و آله قَساوَهَ القَلبِ ، فَقالَ لَهُ : عَلَیکَ بِالعَدَسِ ؛ فَإِنَّهُ یُرِقُّ القَلبَ ، ویُسرِعُ الدَّمعَهَ . (4)12020.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( و قَد قیلَ لَهُ : أتَیتُکَ مِن قَومٍ هُم و أنعا ) الکافی عن معاویه بن عمّار :قُلتُ لِأَبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام : إنَّ النّاسَ یَروونَ أنَّ النَّبِیَ صلی الله علیه و آلهقالَ : إنَّ العَدَسَ بارَکَ عَلَیهِ سَبعونَ نَبِیّا؟

فَقالَ: هُوَ الَّذی یُسَمّونَهُ عِندَکُمُ الحِمَّصَ، ونَحنُ نُسَمّیهِ العَدَسَ. (5) .

1- .الخصال : 615 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تحف العقول : 105 ، المحاسن : 2 / 343 / 2182 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عنه علیهماالسلام ، بحار الأنوار : 66 / 133 / 31 .

2- .عیون أخبار الرضا : 2 / 41 / 136 عن أحمد بن عامر الطائی وأحمد بن عبد اللّه الشیبانی وداود بن سلیمان الفرّاء ، صحیفه الإمام الرضا علیه السلام : 244 / 150 عن عبد اللّه بن أحمد بن عامر الطائی وکلاهما عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلام ، المحاسن : 2 / 307 / 2019 عن الإمام الکاظم عن أبیه عن جدّه عن الإمام علیّ علیهم السلامنحوه ، بحار الأنوار : 66 / 258 / 5 .

3- .دعائم الإسلام : 2 / 112 / 370 ، بحار الأنوار : 66 / 259 / 9 .

4- .الکافی : 6 / 343 / 3 ، المحاسن : 2 / 306 / 2016 وزاد فی آخره «وقد بارک علیه سبعون نبیّا» وکلاهما عن عبد الرحمان بن زید ، بحار الأنوار : 66 / 258 / 2 .

5- .الکافی : 6 / 342 / 2 ، المحاسن : 2 / 308 / 2024 ، بحار الأنوار : 60 / 161 .

ص: 535

و عدس

12021.کنز العمّال عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله فیامام علی علیه السلام :با شرابخواران، مخالفت کنید و خرما بخورید، که درمان دردها در آن است.و عدس12018.امام باقر علیه السلام :امام علی علیه السلام :پیامبر خدا به من فرمود : «عدس بخورید ، که مبارک و مقدّس است؛ دل را نازک می کند و اشک را زیاد می نماید . هفتاد پیامبر، برای برکت آن ، دعا کرده اند که عیسی بن مریم علیهماالسلام، آخرینِ آنان است».12019.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عدس بخورید؛ چرا که دل را نازک می کند و اشک را زیاد می نماید . هفتاد پیامبر ، آن را تقدیس کرده اند.12020.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( وقتی مردی به آن حضرت عرض کرد: از میان مردمی خدم ) امام صادق علیه السلام :مردی در حضور پیامبر خدا از قساوت قلب، شکایت کرد . به او فرمود: «عدس بخور ، که دل را نازک می کند و اشک چشم را سرعت می بخشد».12021.کنز العمال:الکافی به نقل از معاویه بن عمّار : به امام صادق علیه السلامعرض کردم: مردم، روایت می کنند که پیامبر صلی الله علیه و آله فرموده است که: «هفتاد پیامبر، برای برکت عدس ، دعا کرده اند» .

فرمود : «این همان است که نزد شما به آن ، حِمَّص (نخود) گویند و ما آن را عدس می نامیم».

.

ص: 536

ز البِطّیخ12023.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :تَفَکَّهوا بِالبِطّیخِ ، فَإِنَّها فاکِهَهُ الجَنَّهِ ، وفیها ألفُ بَرَکَهٍ وألفُ رَحمَهٍ ، وأکلُها شِفاءٌ مِن کُلِّ داءٍ . (1)12024.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( لَمّا سُئلَ عَمّا فی وَصِیّهِ لُقمانَ ) عنه صلی الله علیه و آله :فِی البِطّیخِ عَشرُ خِصالٍ : هُوَ طَعامٌ ، وشَرابٌ ، ویَغسِلُ المَثانَهَ ، ویَقطَعُ الإِبرِدَهَ ، وهُوَ رَیحانٌ ، واُشنانٌ ، ویَغسِلُ البَطنَ ، ویُکثِرُ ماءَ الصُّلبِ ، ویُکثِرُ الجِماعَ ، ویُنَقِّی البَشَرَهَ . (2)12025.الخرائج و الجرائح عن المِنهالِ بنِ عَمرو :الإمام الصادق علیه السلام :کُلُوا البِطّیخَ ؛ فَإِنَّ فیهِ عَشرَ خِصالٍ مُجتَمِعَهً ، هُوَ شَحمَهُ الأَرضِ لا داءَ فیهِ ولا غائِلَهَ ، وهُوَ طَعامٌ ، وهُوَ شَرابٌ ، وهُوَ فاکِهَهٌ ، وهُوَ رَیحانٌ ، وهُوَ اُشنانٌ ، وهُوَ اُدمٌ ، ویَزیدُ فِی الباهِ ، ویَغسِلُ المَثانَهَ ، ویُدِرُّ البَولَ . (3)ح الکُرّاث12023.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :سَنامُ البُقولِ ورَأسُهَا الکُرّاثُ ، وفَضلُهُ عَلَی البُقولِ کَفَضلِ الخُبزِ عَلی سائِرِ الأَشیاءِ ، وفیهِ بَرَکَهٌ ، وهِیَ بَقلَتی وبَقلَهُ الأَنبِیاءِ قَبلی ، وأنا اُحِبُّهُ وآکُلُهُ . (4)ط اللَّحمُ وَاللَّبَنُ12025.الخرائج و الجرائح ( به نقل از منهال بن عمرو ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :شَکا نَبِیٌ قَبلی إلَی اللّهِ ضَعفا فی بَدَنِهِ ، فَأَوحَی اللّهُ تَعالی إلَیهِ : أنِ اطبَخِ اللَّحمَ وَاللَّبَنَ ، فَإِنّی قَد جَعَلتُ البَرَکَهَ وَالقُوَّهَ فیهِما . (5) .

1- .طبّ النبیّ صلی الله علیه و آله : 8 ، بحار الأنوار : 62 / 296 .

2- .الفردوس : 2 / 138 / 4371 عن ابن عبّاس ، کنز العمّال : 10 / 46 / 28288 ؛ بحار الأنوار : 66 / 195 / 9 .

3- .الخصال : 443 / 35 عن ابن أبی عمیر عمّن ذکره ، مکارم الأخلاق : 1 / 400 / 1364 ، روضه الواعظین : 341 ولیس فیه «وهو اُشنان» ، بحار الأنوار : 66 / 196 / 12 .

4- .المحاسن: 2/318/2071 عن وهب بن وهب عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام، بحار الأنوار : 66/204/17.

5- .المحاسن : 2 / 257 / 1812 عن جعفر بن عمرو ، طبّ الأئمّه لابنی بسطام : 64 عن السکونی وکلاهما عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام وفیه «شکا نوح علیه السلام . . .» ، دعائم الإسلام : 2 / 110 / 355 عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 66 / 68 / 47 .

ص: 537

ز خربزه

خ تره

ز خربزه12026.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خربزه بخورید ، که میوه بهشت است و در آن، هزار برکت و هزار رحمت است و خوردنش ، درمان هر دردی است.12027.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در خربزه، ده ویژگی است: غذاست ، نوشیدنی است ، مثانه را شستشو می دهد، سردی مزاج را قطع می کند، ریحان است ، گیاه است، شکم را می شوید ، آب پشت را می افزاید ، (1) مایه افزایش آمیزش است، و پوست را شاداب می سازد.12028.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :خربزه بخورید که در آن، ده خاصیت جمع شده است : چربیِ زمین است که درد و آفتی در آن نیست، خوراک است، نوشیدنی است، میوه است، سبزی است، گیاه است، خورشت است، نیروی جنسی را می افزاید ، مثانه را شستشو می دهد، و ادرار را زیاد می کند .خ تره12030.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سرور و برتر سبزی ها، تره است و برتری آن بر سبزی ها، همچون برتری نان بر چیزهای دیگر است. در آن، برکت است. آن، سبزی من و سبزی پیامبرانِ پیش از من است. من، آن را دوست دارم و می خورم.

.

1- .کنایه است از قوّت یافتن برای آمیزش .

ص: 538

ی القَطاه12032.عنه علیه السلام :الکافی عن علیّ بن مهزیار :تَغَدَّیتُ مَعَ أبی جَعفَرٍ علیه السلام فَأَتی بِقَطاهٍ ، فَقالَ : إنَّهُ مُبارَکٌ ، وکانَ أبی علیه السلامیُعجِبُهُ ، وکانَ یَأمُرُ أن یُطعَمَ صاحِبُ الیَرَقانِ یُشوی لَهُ ؛ فَإِنَّهُ یَنفَعُهُ . (1)ک الکَمأَه12034.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الکَمأَهُ مِنَ المَنِّ ، والمَنُّ مِنَ الجَنَّهِ ، وماؤُها شِفاءٌ لِلعَینِ . (2)12027.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :الکَمأَهُ مِن نَبتِ الجَنَّهِ ، وماؤُها نافِعٌ مِن وَجَعِ العَینِ . (3)12028.امام علی علیه السلام :الکافی عن اُمامه بنت أبی العاص بن الربیع :أتانی أمیرُ المُؤمِنینَ عَلِیٌّ علیه السلامفی شَهرِ رَمَضانَ ، فَاُتِیَ بِعَشاءٍ وتَمرٍ وکَمأَهٍ فَأَکَلَ علیه السلام ، وکانَ یُحِب

ُّ

الکَمأَهَ . (4) .

1- .الکافی : 6 / 312 / 5 ، مکارم الأخلاق : 1 / 349 / 1134 ، بحار الأنوار : 66 / 74 / 69 .

2- .الکافی : 6 / 370 / 2 ، المحاسن : 2 / 335 / 2150 کلاهما عن عبد الرحمان بن زید عن الإمام الصادق علیه السلام ، طبّ الأئمّه لابنی بسطام : 82 عن جابر بن یزید الجعفی عن الإمام الباقر عن أبیه عن جدّه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار: 62/208/3 ؛ صحیح البخاری : 4 / 1627 / 4208 وص 1700 / 4363 وج 5/2159/5381 کلّها عن سعید بن زید ، سنن ابن ماجه : 2 / 1142 / 3453 عن أبی سعید الخدری وجابر ولیس فی الأربعه الأخیره «والمنّ من الجنّه» ، کنز العمّال : 10 / 50 / 28308 .

3- .المحاسن : 2/335/2149 عن إبراهیم بن علیّ الرافعی عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 66/232/3 .

4- .الکافی : 6 / 369 / 1 ، المحاسن : 2 / 335 / 2151 ، بحار الأنوار : 66 / 232 / 5 وفیه «القثاء» بدل «العشاء» والصحیح ما فی البحار .

ص: 539

ط گوشت و شیر

ی قَطاه

ک قارچ

ط گوشت و شیر12030.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :یکی از پیامبرانِ پیش از من ، از ناتوانیِ جسمیِ خود به خدا شکایت کرد. خداوند به او وحی فرمود که: «گوشت و شیر را بپز؛ همانا من برکت و نیرو را در این دو قرار دادم».ی قَطات (1)12032.امام علی علیه السلام :الکافی به نقل از علی بن مهزیار : با امام باقر علیه السلامشام خوردم . قطات آورد و فرمود : «این، دارای برکت است و پدرم از آن خوشش می آمد و دستور می داد که : آن را سرخ کرده، به صاحب یَرقان بخورانند که برایش مفید است».ک قارچ 212034.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :قارچ ، از «مَنّ (2) (خوراک آسمانی بنی اسرائیل)» است و منّ، از بهشت است و آب آن، درمانِ چشم.12035.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :قارچ ، از گیاهان بهشتی است و آب آن برای چشم درد، مفید است.12036.عنه علیه السلام :الکافی به نقل از اُمامه ، دختر ابو العاص بن ربیع (3) : امیر مؤمنان علی علیه السلام ، در ماه رمضان پیش من آمد . برای او خیارچنبر (4) و خرما و قارچ آورده شد و او خورد . او قارچ را دوست داشت.

.

1- .قطات ، پرنده ای است به اندازه کبوتر که در فارسی به آن ، «اسفرود» و «سنگخواره» نیز می گویند (ر . ک : فرهنگ عمید) .

2- .اشاره است به آیه شریف : «وَ أَنزَلْنَا عَلَیْکُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوَی»(بقره ، آیه 57) .

3- .مادر او ، زینب (دختر پیامبر خدا) بود . امیر مؤمنان علیه السلام به توصیه فاطمه علیهاالسلامبا او ازدواج کرد . در برخی روایات است که امام علیه السلام، محمّد اوسط را از او داشته است (ر. ک: دانش نامه امیرالمؤمنین علیه السلام: 1 / 110).

4- .ترجمه این کلمه ، بر اساس متن بحار الأنوار که صحیح تر است انجام گرفته است .

ص: 540

ل السُّکَّر12038.عنه علیه السلام ( مِن وَصیَّتِه لاِبنِهِ الحَسَنِ علیه السلام فی ) الکافی عن ابن أبی عمیر رفعه عن أبی عبد اللّه علیه السلام :شَکا إلَیهِ رَجُلٌ الوَبا ، فَقالَ لَهُ : وأینَ أنتَ عَنِ الطَّیِّبِ المُبارَکِ !؟

قالَ : قُلتُ : ومَا الطَّیِّبُ المُبارَکُ ؟

فَقالَ : سُلَیمانِیُّکُم هذا .

فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام : إنَّ أوَّلَ مَنِ اتَّخَذَ السُّکَّرَ سُلَیمانُ بنُ داودَ علیهماالسلام . (1)12039.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :لَئِن کانَ الجُبنُ یَضُرُّ مِن کُلِّ شَیءِ ولا یَنفَعُ فَإِنَّ السُّکَّرَ یَنفَعُ مِن کُلِّ شَیءٍ ولا یَضُرُّ مِن شَیءٍ . (2)12035.امام علی علیه السلام :الإمام الکاظم علیه السلام :مَن أخَذَ سُکَّرَتَینِ عِندَ النَّومِ کانَت لَهُ شِفاءً مِن کُلِّ داءٍ إلاَّ السّامَّ . (3)2 / 15الأَشرِبَهُ وَالبَرَکَهُأ ماءُ المَطَرِالکتاب«وَ نَزَّلْنَا مِنَ السَّمَآءِ مَآءً مُّبَرَکًا فَأَنبَتْنَا بِهِ جَنَّتٍ وَ حَبَّ الْحَصِیدِ . (4) »

.

1- .الکافی : 6 / 333 / 7 ، بحار الأنوار : 66 / 298 / 3 .

2- .الکافی : 6/333/2 ، المحاسن : 2 / 302 / 2001 کلاهما عن عبد العزیز العبدی ، بحار الأنوار : 66/299/5 .

3- .مکارم الأخلاق : 1 / 363 / 1187 عن علیّ بن یقطین ، بحار الأنوار : 66 / 300 / 12 .

4- .ق : 9 .

ص: 541

ل شِکر

2 / 15نوشیدنی ها و برکت

الف آب باران

ل شِکر (1)12042.عنه علیه السلام :الکافی به نقل از ابن ابی عمیر، درباره امام صادق علیه السلام : مردی نزد امام علیه السلاماز وبا شکایت کرد. فرمود: «چرا از آن پاکِ بابرکت استفاده نمی کنی؟» .

گفتم: پاکِ بابرکت چیست؟

فرمود: «همین سلیمانی خودتان!» .

آن گاه فرمود: «اوّلین کسی که شِکر درست کرد، سلیمان بن داوود علیهماالسلامبود».12043.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :اگر پنیر ، برای هر چیزی زیان دارد و فایده ای ندارد، شِکر برای هر چیزی مفید است و زیانی ندارد.12044.عنه علیه السلام :امام کاظم علیه السلام :هر کس به هنگام خواب، دو قطعه شِکر بخورد ، برای هر دردش درمان است، مگر مرگ.2 / 15نوشیدنی ها و برکتالف آب بارانقرآن«و از آسمان، آبی بابرکت فرو فرستادیم . پس به سبب آن، باغ ها و دانه های دروکردنی رویاندیم » .

.

1- .مقصود ، شکر خاصی است که در آن عصر مصرف داشته است (ر . ک : بحار الأنوار : 59 / 297 ، «السکر و أنواعه وفوائده») .

ص: 542

الحدیث12045.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله فی قَولِهِ تَعالی : «وَ نَزَّلْنَا مِنَ السَّمَآءِ مَآءً مُّبَرَکًا» : لَیسَ مِن ماءٍ فِی الأَرضِ إلاّ وقَد خالَطَهُ ماءُ السَّماءِ . (1)12046.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :مکارم الأخلاق :رُوِیَ عَن رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله : عَلَّمَنی جَبرَئیلُ علیه السلامدَواءً لا یُحتاجُ مَعَهُ إلی دَواءٍ .

فَقیلَ : یا رَسولَ اللّهِ ، ما ذلِکَ الدَّواءُ؟

قالَ : یُؤخَذُ ماءُ المَطَرِ قَبلَ أن یَنزِلَ إلَی الأَرضِ ، ثُمَّ یُجعَلُ فی إناءٍ نَظیفٍ ، ویُقرَأُ عَلَیهِ «الحَمدُ» إلی آخِرِها سَبعینَ مَرَّهً ، و«قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» وَ«المُعَوِّذَتَینِ» سَبعینَ مَرَّهً ، ثُمَّ یُشرَبُ مِنهُ قَدَحا بِالغَداهِ ، وقَدَحا بِالعَشِیِ .

قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : وَالَّذی بَعَثَنی بِالحَقِّ؛ لَیَنزِعَنَّ اللّهُ ذلِکَ الدّاءَ مِن بَدَنِهِ وعِظامِهِ ومِخَخِهِ وعُروقِهِ . (2)12047.الإمامُ الهادیُّ علیه السلام ( فی جَوابِ ابنِ السِّکِّیتِ عَن عِلّهِ بَعثِ موس ) الإمام علیّ علیه السلام :اِشرَبوا ماءَ السَّماءِ ؛ فَإِنَّهُ یُطَهِّرُ البَدَنَ ویَدفَعُ الأَسقامَ ، قالَ اللّهُ عز و جل : « وَیُنَزِّلُ عَلَیْکُم مِّنَ السَّمَآءِ مَآءً لِّیُطَهِّرَکُم بِهِ وَیُذْهِبَ عَنکُمْ رِجْزَ الشَّیْطَنِ وَلِیَرْبِطَ عَلَی قُلُوبِکُمْ وَیُثَبِّتَ بِهِ الأَْقْدَامَ (3)

» . (4)12046.امام صادق علیه السلام :الدعوات :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام إذا أصابَهُ المَطَرُ مَسَحَ بِهِ صَلعَتَهُ وقالَ :

بَرَکَهٌ مِنَ السَّماءِ ، لَم یُصِبها یَدٌ ولا سِقاءٌ . (5) .

1- .الکافی : 6 / 387 / 1 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر علیه السلام ، بحار الأنوار : 66 / 447 .

2- .مکارم الأخلاق : 2 / 233 / 2559 ، الدعوات : 183 / 507 نحوه ، بحار الأنوار : 62 / 269 / 65 .

3- .الأنفال : 11 .

4- .الکافی : 6 / 387 / 2 ، المحاسن : 2 / 401 / 2402 کلاهما عن أبی بصیر عن الإمام الصادق علیه السلام ، الخصال : 636 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عنه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 10 / 115 / 1 .

5- .الدعوات : 185 / 511 ، بحار الأنوار : 59 / 384 / 29 وج 62 / 270 / 67 .

ص: 543

حدیث12048.الإمامُ العسکریُّ علیه السلام ( فی قولِهِ تَعالی : {Q} «أ لم * ذلِکَ الکِتابُ» ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله درباره آیه : «و از آسمان، آبی بابرکت فرو فرستادیم» : هیچ آبی در زمین نیست، مگر آن که آب آسمان به آن آمیخته است.12049.الخرائج و الجرائح :مکارم الأخلاق :از پیامبر خدا روایت شده است که: «جبرئیل علیه السلامدارویی به من آموخت که با آن به درمان نیاز نیست» .

گفتند : آن دارو چیست ، ای پیامبر خدا؟

فرمود: «[این که] آب باران را، پیش از آن که به زمین برسد، بگیرند و در ظرف تمیزی قرار دهند و سوره حمد را هفتاد بار و سوره «قل هو اللّه أحد» و «معوّذتین (سوره ناس و فلق)» را هفتاد بار بر آن بخوانند. آن گاه از آن، یک پیاله صبح ناشتا و یک پیاله شب هنگام بنوشند».

پیامبر خدا فرمود: «سوگند به آن که مرا به حق برانگیخت، خداوند، آن بیماری[ِ مورد نظر ]را از بدن و استخوان ها و مغز استخوان ها و رگ هایش ریشه کن می کند».12048.امام عسکری علیه السلام ( درباره آیه «الم * ذلک الکتاب» ) امام علی علیه السلام :آب آسمان بنوشید ، که بدن را تمیز و بیماری ها را برطرف می کند . خداوند فرموده است: «و برای شما از آسمان، آبی فرو می فرستد که با آن، پاکتان کند و پلیدی شیطان را از شما ببرد و دل هایتان را محکم و گام هایتان را استوار سازد» .12049.الخرائج و الجرائح:الدعوات :هر گاه به امیر مؤمنان علیه السلام باران می خورد ، آن را به سر خود می کشید و می فرمود : «برکتی از آسمان است که نه دستی به آن رسیده و نه مَشکی به آن خورده است». .

ص: 544

ب ماءُ زَمزَمَ12050.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُ ماءٍ عَلی وَجهِ الأَرضِ ماءُ زَمزَمَ . (1)12051.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام :کانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله یَستَهدی مِن ماءِ زَمزَمَ وهُوَ بِالمَدینَهِ . (2)12052.عنه صلی الله علیه و آله :المستدرک علی الصحیحین :کانَ ابنُ عَبّاسٍ إذا شَرِبَ ماءَ زَمزَمَ قالَ : اللّهُمَّ أسأَلُکَ عِلما نافِعا ، ورِزقا واسِعا ، وشِفاءً مِن کُلِّ داءٍ . (3)12053.عنه صلی الله علیه و آله :المحاسن :عَن بَعضِ أصحابِنا رَفَعَهُ : إذا شَرِبتَ مِن ماءِ زَمزَمَ فَقُل : اللّهُمَّ اجعَلهُ عِلما نافِعا ، ورِزقا واسِعا ، وشِفاءً مِن کُلِّ داءٍ وسُقمٍ . وکانَ أبُو الحَسَنِ علیه السلامیَقولُ إذا شَرِبَ مِن زَمزَمَ : بِسمِ اللّهِ ؛ الحَمدُ للّهِِ ؛ الشُّکرُ للّهِِ . (4)ج ماءُ الفُراتِ12055.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :یَنزِلُ فِی الفُراتِ کُلَّ یَومٍ مَثاقیلُ مِن بَرَکَهِ الجَنَّهِ . (5)12051.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام زین العابدین علیه السلام فی صِفَهِ الفُراتِ : إنَّ مَلَکا یَهبِطُ مِنَ السَّماءِ فی کُلِّ لَیلَهٍ مَعَهُ ثَلاثَهُ مَثاقیلَ مِسکا مِن مِسکِ الجَنَّهِ ، فَیَطرَحُها فِی الفُراتِ ، وما مِن نَهرٍ فی شَرقِ الأَرضِ ولا غَربِها أعظَمَ بَرَکَهً مِنهُ . (6) .

1- .المعجم الکبیر : 11 / 80 / 11167 ، المعجم الأوسط : 4 / 179 / 3912 وج 8 / 112 / 8129 کلّها عن ابن عبّاس ، کنز العمّال : 12 / 225 / 34779 وراجع : الدرّ المنثور : 4 / 150 وبحار الأنوار : 60 / 45 / 17 .

2- .تهذیب الأحکام : 5 / 471 / 1657 عن عبد اللّه بن میمون عن الإمام الصادق علیه السلام ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 208 / 2166 ، المحاسن : 2 / 400 / 2399 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عنه علیهماالسلام ، بحار الأنوار : 99 / 244 / 15 .

3- .المستدرک علی الصحیحین: 1/646/1739 وراجع : الکافی 6/386/4 ، المحاسن : 2/399/399/2396، طب الأئمّه لابنی بسطام : 52 .

4- .المحاسن : 2 / 400 / 2400 ، بحار الأنوار : 99 / 244 / 16 .

5- .تاریخ بغداد : 1 / 55 عن عبد اللّه بن مسعود ، کنز العمّال : 12 / 345 / 35339 .

6- .الکافی : 6 / 389 / 6 ، تهذیب الأحکام : 6 / 38 / 78 ، المزار للمفید : 16 / 2 وفیهما «إنّ اللّه جلّ جلاله یهبط ملکا . . .» ، کامل الزیارات : 108 / 105 کلّها عن حکیم بن جبیر الأسدی ، بحار الأنوار : 100 / 230 / 16 .

ص: 545

ب آب زمزم

ج آب فرات

ب آب زمزم12053.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین آبی که روی زمین است، آب زمزم است.12054.امام علی علیه السلام :امام باقر علیه السلام :پیامبر صلی الله علیه و آله، [آن گاه] که در مدینه بود ، می خواست که برایش از آب زمزم، هدیه بیاورند.12055.امام علی علیه السلام :المستدرک علی الصحیحین:هرگاه ابن عبّاس از آب زمزم می نوشید ، می گفت: «خدایا! از تو دانشی سودمند ، رزقی گسترده ، و درمانی برای هر درد می طلبم» .12056.عنه علیه السلام ( فی وَصِیَّتِهِ لاِبنِهِ الحَسَنِ علیه السلام لَ ) المحاسن :از بعضی اصحاب ما روایت شده است که: هرگاه از آب زمزم نوشیدی ، بگو: «خداوندا! آن را دانشی سودمند ، رزقی گسترده، و درمانی برای هر درد و بیماری قرار بده!». امام کاظم علیه السلامهرگاه از آب زمزم می نوشید، می فرمود : «بسم اللّه ، الحمدُللّه ، الشکرُ للّه ».ج آب فرات12058.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر روز ، چند مثقال از برکت بهشت در آب فرات ، نازل می شود.12059.عنه علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلام در توصیف فرات : هر شب، فرشته ای از آسمان فرود می آید که همراهش سه مثقال مُشک از مُشک های بهشت است و آنها را در فرات می افکند . در شرق و غرب زمین، هیچ نهری بابرکت تر از آن نیست.

.

ص: 546

12060.عنه علیه السلام ( فی وَصِیَّتِهِ لاِبنِه الحَسَنِ علیه السلام ) تهذیب الأحکام عن عبد اللّه بن سلیمان :لَمّا قَدِمَ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلامالکوفَهَ فی زَمَنِ أبِی العَبّاسِ ، جاءَ عَلی دابَّتِهِ فی ثِیابِ سَفَرِهِ حَتّی وَقَفَ عَلی جِسرِ الکوفَهِ ، ثُمَّ قالَ لِغُلامِهِ : اِسقِنی ، فَأَخَذَ کوزَ مَلاّحٍ فَغَرَفَ فیهِ وسَقاهُ.

وشَرِبَ الماءَ وهُوَ یَسیلُ عَلی لِحیَتِهِ وثِیابِهِ ، ثُمَّ استَزادَهُ فَزادَهُ ، ثُمَّ استَزادَهُ فَزادَهُ ، فَحَمِدَ اللّهَ . ثُمَّ قالَ : نَهرٌ ما أعظَمَ بَرَکَتَهُ! أما إنَّهُ یَسقُطُ فیهِ کُلَّ یَومٍ سَبعُ قَطَراتٍ مِنَ الجَنَّهِ ، أما لَو عَلِمَ النّاسُ ما فیهِ مِنَ البَرَکَهِ لَضَرَبُوا الأَخبِیَهَ عَلی حافَتَیهِ ، ولَولا ما یَدخُلُهُ مِنَ الخَطّائینَ مَا اغتَمَسَ فیهِ ذو عاهَهٍ إلاّ بَرِئَ . (1)د العَسَلالکتاب«یَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَ نُهُ فِیهِ شِفَآءٌ لِّلنَّاسِ . (2) »

الحدیث12057.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ عز و جل جَعَلَ البَرَکَهَ فِی العَسَلِ ، وفیهِ شِفاءٌ مِنَ الأَوجاعِ ، وقَد بارَکَ عَلَیهِ سَبعونَ نَبِیّا . (3) .

1- .تهذیب الأحکام : 6/38/81 ، المزار للمفید: 17/1، کامل الزیارات : 108/107، بحار الأنوار : 100/229/13.

2- .النحل : 69 .

3- .مکارم الأخلاق : 1 / 359 / 1173 عن الإمام الرضا علیه السلام ، صحیفه الإمام الرضا علیه السلام : 275 / 15 عن أحمد بن عامر الطائی عن الإمام الرضا عن أبیه عن آبائه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آله ، الدعوات : 151 / 406 عن الإمام علیّ علیه السلامولیس فیه «إنّ اللّه عز و جل » ، بحار الأنوار : 66 / 294 / 18 .

ص: 547

د عسل

12058.امام علی علیه السلام :تهذیب الأحکام به نقل از عبد اللّه بن سلیمان : در زمان ابو العبّاس سفّاح ، امام صادق علیه السلام، هنگامی که به کوفه آمد ، سوار بر مرکب خود و در همان لباس سفر آمد تا به پل کوفه رسید. آن گاه ایستاد و به غلامش فرمود: «مرا آب بده» . وی ظرف آب ملاّحی را گرفت و آن را پر از آب کرد و به امام علیه السلام داد.

امام علیه السلام، آن را نوشید، در حالی که آب بر محاسن و لباس هایش می ریخت . سپس باز هم آب خواست. غلام، آب داد. بار دیگر آب خواست. غلام به او آب داد . پس امام علیه السلام خدا را سپاس گفت و فرمود: «چه رود بابرکتی! آگاه باشید که روزی هفت قطره از بهشت، در آن می ریزد . اگر مردم می دانستند چه برکتی در آن است، در ساحل آن، ظرف های خود را پر از آب می کردند . اگر نبودکه خطاکاران وارد آن می شوند ، هیچ بیماری وارد آن نمی شد ، مگر آن که بهبود می یافت».د عسلقرآن«از دل زنبور عسل ، نوشیدنی ای به رنگ های گوناگون ، بیرون می آید که در آن برای مردم ، درمان است » .

حدیث12063.امام علی علیه السلام ( در فرمان ولایت مصر به مالک اشتر ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، برکت را در عسل قرار داده است. شفای دردها در آن است و هفتاد پیامبر برای برکت آن ، دعا کرده اند .

.

ص: 548

12064.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :ما طُلِبَ الدَّواءُ بِشَیءٍ أفضَلَ مِن شَربَهِ عَسَلٍ . (1)12065.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :عَلَیکُم بِالشِّفاءَینِ : العَسَلِ ، وَالقُرآنِ . (2)12066.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :العَسَلُ شِفاءٌ مِن کُلِّ داءٍ ، ولا داءَ فیهِ ؛ یُقِلُّ البَلغَمَ ویَجلُو القَلبَ . (3)12067.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :عنه علیه السلام :لَعقُ العَسَلِ شِفاءٌ مِن کُلِّ داءٍ ، قالَ اللّهُ عز و جل : « یَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَ نُهُ فِیهِ شِفَآءٌ لِّلنَّاسِ (4) » .

وهُوَ مَعَ قِراءَهِ القُرآنِ ومَضغُ اللُّبانِ یُذیبُ البَلغَمَ . (5)12068.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :مَا استَشفَی النّاسُ بِمِثلِ العَسَلِ . (6)12069.عنه علیه السلام :الإمام الکاظم علیه السلام :العَسَلُ شِفاءٌ مِن کُلِّ داءٍ إذا أخَذتَهُ مِن شَهدِهِ . (7)12064.امام علی علیه السلام :أبو الحسن علیه السلام حینَ سُئِلَ عَنِ الحُمَّی الغِبِّ الغالِبَهِ : یُؤخَذُ العَسَلُ وَالشّونیزُ ویُلعَقُ مِنهُ ثَلاثُ لَعَقاتٍ ، فَإِنَّها تَنقَلِعُ . وهُمَا المُبارَکانِ ؛ قالَ اللّهُ تَعالی فِی العَسَلِ : « یَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَ نُهُ فِیهِ شِفَآءٌ لِّلنَّاسِ . (8) » .

1- .کنز العمّال: 10/20/28168، الجامع الصغیر: 2/499/ 7935 کلاهما نقلاً عن أبی نعیم فی الطبّ عن عائشه.

2- .سنن ابن ماجه : 2 / 1142 / 3452 ، المستدرک علی الصحیحین : 4 / 222 / 7435 وص 447 / 8225 ، السنن الکبری : 9 / 579 / 19565 ، تاریخ بغداد : 11 / 385 / 6258 ، حیاه الحیوان الکبری : 2 / 344 ، حلیه الأولیاء : 7/133 وفیه «القرآن والعسل» وکلّها عن عبد اللّه ، کنز العمّال : 10/8/28102 ؛ بحار الأنوار : 66/295/20 .

3- .مکارم الأخلاق : 1 / 359 / 1172 ، بحار الأنوار : 66 / 294 / 18 .

4- .النحل : 69 .

5- .الکافی : 6 / 332 / 2 ، المحاسن : 2 / 299 / 1989 کلاهما عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق علیه السلام ، الخصال : 623 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عنه علیهم السلام ، تحف العقول : 113 ولیس فیه «وهو مع قراءه القرآن» ، بحار الأنوار : 10 / 101 / 1 .

6- .الکافی : 6 / 332 / 1 عن محمّد بن سوقه ، و ج 6 / 332 / 5 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 351 / 4235 کلاهما عن موسی بن بکر عن الإمام الکاظم علیه السلام وفیهما «مریض» بدل «الناس» ، المحاسن : 2 / 300 / 1994 عن محمّد بن سوقه ، بحار الأنوار : 66 / 292 / 9 .

7- .المحاسن : 2 / 300 / 1992 عن بعض أصحابنا ، بحار الأنوار : 66 / 292 / 7 .

8- .طبّ الأئمّه لابنی بسطام : 51 عن الحسن بن شاذان عن أبی جعفر ، بحار الأنوار : 62 / 100 / 23 وص 227 / 3 .

ص: 549

12065.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :از هیچ چیز همانند شربتی از عسل، درمان نجسته اند.12066.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بر شما باد دو درمان: عسل و قرآن.12067.امام باقر علیه السلام :امام علی علیه السلام :عسل ، درمان هر درد است و هیچ بیماری ای در آن نیست؛ بلغم را می کاهد و دل را روشن می کند.12068.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :لیسیدن عسل ، درمان هر درد است. خداوند فرموده است: «از دل زنبور عسل، نوشیدنی ای به رنگ های گوناگون، بیرون می آید که برای مردمان، درمان است» .

عسل با قرائت قرآن و جَویدن سقّز ، بلغم را از بین می برد.12069.امام صادق علیه السلام :امام صادق علیه السلام :مردم به چیزی همچون عسل ، درمان نگرفته اند.12070.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام کاظم علیه السلام :عسل، درمان هر دردی است، آن گاه که آن را از کندو بگیری.12071.عنه صلی الله علیه و آله :امام هادی علیه السلام وقتی از وی درباره تب شَدیدِ یک روز در میان پرسیدند : عسل و زیره سیاه را بگیرند و سه قاشق از آن بخورند؛ ریشه کن می شود و این دو ، دارای برکت اند . خداوند درباره عسل فرموده است: «از دل زنبور عسل، نوشیدنی ای به رنگ های گوناگون ، بیرون می آید که در آن برای مردم ، درمان است» . .

ص: 550

ه اللَّبَن12073.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :سنن ابن ماجه عن عائشه :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله إذا اُتِیَ بِلَبَنٍ قالَ : بَرَکَهٌ أو بَرَکَتانِ . (1)12070.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :ما أنزَلَ اللّهُ تَعالی مِن داءٍ إلاّ وقَد أنزَلَ لَهُ شِفاءً ، وفی ألبانِ البَقَرِ شِفاءٌ مِن کُلِّ داءٍ . (2)12071.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :کانَ النَّبِیُ صلی الله علیه و آله إذا شَرِبَ اللَّبَنَ قالَ : اللّهُمَّ بارِک لَنا فیهِ وزِدنا مِنهُ . (3)12072.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام :لَم یَکُن رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَأکُلُ طَعاما ولا یَشرَبُ شَرابا إلاّ قالَ : «اللّهُمَّ بارِک لَنا فیهِ وأبدِلنا بِهِ خَیرا مِنهُ» إلاَّ اللَّبَنَ ؛ فَإِنَّهُ کانَ یَقولُ : «اللّهُمَّ بارِک لَنا فیهِ وزِدنا مِنهُ» . (4)12073.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن سَقاهُ اللّهُ لَبَنا فَلیَقُل : «اللّهُمَّ بارِک لَنا فیهِ ، وزِدنا مِنهُ» ؛ فَإِنّی لا أعلَمُ ما یُجزِئُ مِنَ الطَّعامِ وَالشَّرابِ إلاَّ اللَّبَنَ . (5)12074.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :عَلَیکُم بِأَلبانِ البَقَرِ ؛ فَإِنَّها تُخلَطُ مَعَ کُلِّ الشَّجَرِ . (6) .

1- .سنن ابن ماجه : 2 / 1103 / 3321 ، کنز العمّال : 15 / 455 / 41807 نقلاً عن ابن جریر .

2- .المستدرک علی الصحیحین : 4 / 218 / 7423 عن عبد اللّه ، کنز العمّال : 10 / 31 / 28216 .

3- .الکافی : 6 / 336 / 3 عن ابن القدّاح ، المحاسن : 2 / 291 / 1956 عن عبد اللّه بن المغیره عن الإمام الکاظم علیه السلام ، دعائم الإسلام : 2 / 130 / 456 ، بحار الأنوار : 66 / 100 / 16 .

4- .الکافی: 6/336/1 ، المحاسن : 2 / 291 / 1955 کلاهما عن عبد اللّه بن سلیمان ، بحار الأنوار : 66/100/15.

5- .سنن ابن ماجه : 2 / 1103 / 3322 عن ابن عبّاس .

6- .الکافی : 6 / 337 / 3 عن زراره عن أحدهما علیهماالسلام .

ص: 551

ه شیر

ه شیر12076.عنه علیه السلام :سنن ابن ماجه به نقل از عایشه : هر گاه برای پیامبر خدا شیر می آوردند ، می فرمود: «یک برکت یا دو برکت است».12077.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، هیچ دردی نازل نکرده، مگر آن که درمان هم نازل فرموده است، و در شیر گاو ، درمان هر دردی است.12078.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :پیامبر صلی الله علیه و آله هر گاه شیر می نوشید، می گفت: «خدایا! آن را بر ما مبارک گردان و ما را از آن بیفزای!».12079.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام باقر علیه السلام :پیامبر خدا ، هرگز غذایی نمی خورد و نوشیدنی ای نمی نوشید ، مگر آن که می گفت: «خدایا! در آن برای ما برکت قرار بده و برای ما بهتر از آن را جایگزین گردان!»، مگر شیر را ، که وقتی می نوشید ، می گفت: «خدایا! برای ما در آن برکت قرار بده و ما را از آن بیفزای!».12080.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر که خداوند به او شیر نوشانْد ، بگوید: «خدایا! در آن برای ما برکت قرار بده و ما را از آن بیفزای!»؛ چرا که من جز شیر ، چیزی را نمی شناسم که جایگزین خوراک و نوشیدنی باشد.12074.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :شیر گاو بنوشید، که [ از انواع گیاهان می خورد و از این رو ، شیرش] با خواصّ گیاهان ، آمیخته است.

.

ص: 552

12075.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :تَداوَوا بِأَلبانِ البَقَرِ ؛ فَإِنّی أرجو أن یَجعَلَ اللّهُ فیها شِفاءَهُ ؛ فَإِنَّها تَأکُلُ مِنَ الشَّجَرِ . (1)12076.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :عَلَیکُم بِأَلبانِ البَقَرِ وسُمنانِها ، وإیّاکُم ولُحومَها! فَإِنَّ ألبانَها وسُمنانَها دَواءٌ وشِفاءٌ ، ولُحومَها داءٌ . (2)12077.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :لَحمُ البَقَرِ داءٌ ، وسَمنُها شِفاءٌ ، ولَبَنُها دَواءٌ . (3)12078.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :لَحمُ البَقَرِ داءٌ ، ولَبَنُها دَواءٌ . ولَحمُ الغَنَمِ دَواءٌ ، ولَبَنُها داءٌ . (4)12079.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :ألبانُ البَقَرِ دَواءٌ . (5)12080.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :حَسوُ اللَّبَنِ شِفاءٌ مِن کُلِّ داءٍ إلاَّ المَوتَ . (6)12081.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :ألبانُ البَقَرِ دَواءٌ ، وسُمونُها شِفاءٌ ، ولُحومُها داءٌ . (7)12082.عنه علیه السلام ( مِن وَصایاهُ لِمُحَمَّدِ بنِ أبی بَکرٍ لَمّا وَ ) الکافی عن أبی الحسن الأصبهانی :کُنتُ عِندَ أبی عَبدِ اللّهِ علیه السلامفَقالَ لَهُ رَجُلٌ وأنَا أسمَعُ : جُعِلتُ فِداکَ ، إنّی أجِدُ الضَّعفَ فی بَدَنی ، فَقالَ لَهُ : عَلَیکَ بِاللَّبَنِ ؛ فَإِنَّهُ یُنبِتُ اللَّحمَ ویَشُدُّ العَظمَ . (8) .

1- .المعجم الکبیر : 10 / 14 / 9788 عن عبد اللّه بن مسعود ، کنز العمّال : 10 / 29 / 28208 .

2- .المستدرک علی الصحیحین : 4 / 448 / 8232 عن عبد اللّه بن مسعود ، کنز العمّال : 10 / 31 / 28218 وراجع المعجم الکبیر : 25 / 42 / 79 .

3- .دعائم الإسلام : 2 / 112 / 365 ، الخصال : 637 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام علیّ علیهم السلام ، بحار الأنوار : 66 / 74 / 68 .

4- .طبّ النبیّ صلی الله علیه و آله : 7 ، بحار الأنوار : 62 / 296 .

5- .الکافی : 6 / 337 / 1 عن السکونی عن الإمام الصادق علیه السلام .

6- .الخصال: 636/10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار: 66/95/1.

7- .الکافی : 6 / 311 / 3 عن إسماعیل بن أبی زیاد ، بحار الأنوار : 62 / 83 / 6 نقلاً عن مکارم الأخلاق ولیس فیه «وسمونها شفاء ولحومها داء» .

8- .الکافی : 6 / 336 / 7 ، المحاسن : 2 / 292 / 1961 ، بحار الأنوار : 66 / 102 / 23 .

ص: 553

12083.عنه علیه السلام ( من خُطبَهٍ لَهُ یومِئُ فیها إلَی المَلاحِمِ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :با شیر گاو مداوا کنید، که من امید دارم خداوند، شفای خود را در آن قرار دهد؛ زیرا [ گاو] از هر گیاهی می خورد.12084.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :از شیر و روغن گاو (1) بخورید و از گوشت آن ، پرهیز کنید؛ چرا که شیر و روغن گاو ، درمان و شفاست و گوشت آن، درد[زا].12081.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :گوشت گاو درد[زا] است ، روغنش شفاست ، و شیرش درمان است.12082.امام علی علیه السلام ( در ضمن سفارشهای خود به محمّد بن ابی بکر، هنگامی ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :گوشت گاو درد[زا] است و شیرش دواست؛ [ ولی ]گوشت گوسفند ، دواست و شیرش درد[زا].12083.امام علی علیه السلام ( در خطبه ای که طی آن به حوادث آینده اشاره می کند ) امام علی علیه السلام :شیر گاو ، درمان است.12084.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :نوشیدن کم کم شیر ، درمان هر درد است، جز مرگ.12085.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :شیر گاو ، درمان است و روغن آن، شفاست و گوشت آن درد[زا] است.12086.عنه علیه السلام :الکافی به نقل از ابو الحسن اصفهانی : در محضر امام صادق علیه السلامبودم. می شنیدم که مردی به امام علیه السلام گفت: فدایت شوم! در بدنم ناتوانی می یابم . امام علیه السلامبه او فرمود: «شیر بخور؛ چون گوشت را می رویاند و استخوان را محکم می کند». .

1- .روغن گاو ، در مقابل همه سم ها مقاومت می کند و اگر به صورت بمالند ، لک و خال آن را از بین می برد . (تاج العروس : 18 / 294)

ص: 554

12087.عنه علیه السلام :المحاسن عن أبی البلاد :شَکَوتُ إلی أبی جَعفَرٍ علیه السلام ذَرَبَ مَعِدَتی .

فَقالَ : ما یَمنَعُکَ مِن ألبانِ البَقَرِ؟

فَقالَ لی : شَرِبتَها قَطُّ؟

فَقُلتُ : مِرارا .

قالَ : فَکَیفَ وَجَدتَها؟ تَدبُغُ المَعِدَهَ ، وتَکسُو الکُلیَتَینِ الشَّحمَ ، وتُشَهِّی الطَّعامَ ؟ فَقالَ : لَو کانَت أیّامُهُ لَخَرَجتُ أنَا وأنتَ إلی یَنبُعَ حَتّی نَشرَبَهُ . (1)و لَبَنُ الاُمِّ لِلصَّبِیِّ12089.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :ما مِن لَبَنٍ یُرضَعُ بِهِ الصَّبِیُ أعظَمَ بَرَکَهً عَلَیهِ مِن لَبَنِ اُمِّهِ . (2)ز الخَلّ12091.فاطمهُ الزَّهراءُ علیها السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :نِعمَ الإِدامُ الخَلُّ ، اللّهُمَّ بارِک فِی الخَلِّ ، فَإِنَّهُ کانَ إدامَ الأَنبِیاءِ قَبلی ، ولَم یَفتَقِر بَیتٌ فیهِ خَلٌّ . (3)2 / 16الحِرَفُ وَالبَرَکَهُأ الزِّراعَه12088.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :اُطلُبُوا الرِّزقَ فی خَبایَا الأَرضِ یَعنی فِی الحَرثِ وَالزِّراعَهِ . (4) .

1- .المحاسن : 2 / 294 / 1969 ، بحار الأنوار : 66 / 103 / 31 .

2- .الکافی : 6 / 40 / 1 ، تهذیب الأحکام : 8 / 108 / 365 کلاهما عن طلحه بن زید عن الإمام الصادق علیه السلام ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 475 / 4663 .

3- .سنن ابن ماجه : 2/1102/3318 عن اُمّ سعد، کنز العمّال : 15/284/41014؛ مکارم الأخلاق : 1/414/1402 وفیه «بارک لنا» ولیس فیه ذیله ، بحار الأنوار : 66 / 303 / 16 .

4- .الفردوس : 1 / 80 / 243 ، مسند أبی یعلی : 4 / 253 / 4367 ، مسند الشهاب : 1 / 404 / 694 «التمسوا» بدل «اطلبوا» وکلّها عن عائشه ، تفسیر القرطبی : 13 / 15 ، کنز العمّال : 4 / 21 / 9302 نقلاً عن المعجم الکبیر وشُعَب الإیمان .

ص: 555

و شیر مادر برای نوزاد

ز سرکه

2 / 16حرفه ها و شغل ها و برکت

الف کشاورزی

12089.امام علی علیه السلام :المحاسن به نقل از ابو بلاد : به امام باقر علیه السلاماز شُل بودن معده ام (اسهال) شکایت کردم .

فرمود: «چرا شیر گاو نمی خوری؟ آیا تا به حال خورده ای؟» .

گفتم: بارها.

فرمود: «آن را چگونه یافتی؟ [ آن ، ]معده را دبّاغی (تمیز) می کند، کلیه ها را از چربی می پوشاند، و غذا را گوارا می سازد». سپس فرمود: «اگر فصلش بود ، من و تو به سوی یَنبُع بیرون می رفتیم تا از آن بنوشیم».و شیر مادر برای نوزاد12091.فاطمه زهرا علیها السلام:امام علی علیه السلام :هیچ شیری برای تغذیه کودک، بابرکت تر از شیر مادرش نیست.ز سرکه12093.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سرکه، خورشت خوبی است. خدایا! برای ما در سرکه برکت قرار بده! آن، خورشت پیامبرانِ پیش از من بوده است و خانه ای که در آن، سرکه باشد، دچار تهیدستی نمی شود.2 / 16حرفه ها و شغل ها و برکتالف کشاورزی12097.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :«روزی را در نهانْگاه های زمین بجویید» . (1)

.

1- .الفردوس در ادامه حدیث توضیح داده است : «یعنی در کشت و زرع» .

ص: 556

12098.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :ما مِن مُسلِمٍ یَغرِسُ غَرسا أو یَزرَعُ زَرعا ، فَیَأکُلُ مِنهُ طَیرٌ أو إنسانٌ أو بَهیمَهٌ ، إلاّ کانَ لَهُ بِهِ صَدَقَهٌ . (1)12099.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن زَرَعَ زَرعا فَأَکَلَ مِنهُ الطَّیرُ أوِ العافِیَهُ ، کانَ لَهُ بِهِ صَدَقَهٌ . (2)12092.امام صادق علیه السلام :الإمام زین العابدین علیه السلام :قَدِمَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله المَدینَهَ فَقالَ : یا مَعشَرَ قُرَیشٍ ، إنَّکُم تُحِبُّونَ الماشِیَهَ فَأَقِلّوا مِنها ، فَإِنَّکُم بِأَقَلِّ الأَرضِ مَطَرا ، وَاحتَرِثوا ؛ فَإِنَّ الحَرثَ مُبارَکٌ ؛ وأکثِروا فیهِ مِنَ الجَماجِمِ . (3)12093.امام صادق علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :مَن وَجَدَ ماءً وتُرابا ثُمَّ افتَقَرَ ؛ فَأَبعَدَهُ اللّهُ . (4)12094.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بحار الأنوار :قیلَ لِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله : أیُ أموالِنا أفضَلُ؟ قالَ : الحَرثُ . (5)12095.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام :کانَ أبی یَقولُ : خَیرُ الأَعمالِ الحَرثُ ؛ تَزرَعُهُ فَیَأکُلُ مِنهُ البَرُّ وَالفاجِرُ ، أمَّا البَرُّ فَما أکَلَ مِن شَیءٍ اِستَغفَرَ لَکَ ، وأمَّا الفاجِرُ فَما أکَلَ مِنهُ مِن شَیءٍ لَعَنَهُ ، ویَأکُلُ مِنهُ البَهائِمُ وَالطَّیرُ . (6) .

1- .صحیح البخاری : 2 / 817 / 2195 ، صحیح مسلم : 3 / 1189 / 12 ، مسند ابن حنبل : 4 / 295 / 12497 ، تاریخ بغداد : 11 / 260 / 6019 ولیس فیه «طیر» وکلّها عن أنس .

2- .مسند ابن حنبل : 5 / 564 / 16558 عن خلاّد بن السائب عن أبیه وج 10 / 295 / 27111 عن اُمّ مبشر نحوه ، کنز العمّال : 3 / 892 / 9054 .

3- .السنن الکبری : 6 / 229 / 11753 عن علیّ بن عمر عن أبیه ، کنز العمّال : 4 / 31 / 9348 وفیه من «احترثوا . . .» وص 33 / 9359 وص 129 / 9876 .

4- .قرب الإسناد : 115/404 عن الحسین بن علوان عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام ، بحار الأنوار: 103/65/10.

5- .بحار الأنوار : 64 / 124 نقلاً عن الزمخشری فی الفائق .

6- .الکافی : 5 / 260 / 5 عن أحمد بن أبی عبد اللّه عن بعض أصحابنا ، جامع الأحادیث للقمّی : 188 نحوه ، بحار الأنوار : 103 / 69 / 26 .

ص: 557

12096.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ مسلمانی نیست که نهالی بکارد یا زراعتی کشت کند و پرنده یا انسان و حیوانی از آن بخورد، مگر آن که به سبب آن برای او صدقه شمرده می شود.12097.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس کِشتی بکارد و پرنده یا جنبده ای از آن بخورد ، برای او صدقه خواهد بود.12098.امام علی علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلام :پیامبر خدا به مدینه آمد. آن گاه فرمود: «ای گروه قریش! شما دام، دوست دارید . از آن بکاهید ؛ چرا که شما در سرزمینی کم باران هستید ، و به کشاورزی بپردازید؛ چرا که کشاورزی برکت است. و خیش (1) آن را زیاد کنید».12099.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :هر کس آب و خاک بیابد و سپس تهیدست بماند ، از [رحمت ]خداوند دور باد!12100.عنه علیه السلام :بحار الأنوار:به پیامبر خدا گفتند: کدام یک از دارایی های ما برتر است؟ فرمود: «کشاورزی».12101.عنه علیه السلام :امام باقر علیه السلام :پدرم می فرمود : «کشاورزی، بهترینِ کارهاست . دانه را می کاری و نیکوکار و بدکار ، از آن می خورند ؛ امّا نیکوکار ، هر مقدار که چیزی بخورد ، برای تو آمرزش می طلبد ، و امّا بدکار ، هر چه او از آن می خورد، لعنتش می کند . و چارپایان و پرندگان هم از آن می خورند». .

1- .خیش ، شاخک هایی آهنی را گویند که به گاوآهن می بندند تا زمین را شخم بزنند. معنای حدیث ، این است که در گاوآهن ، از شاخک های بیشتری استفاده کنید .

ص: 558

12102.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :الکیمِیاءُ الأَکبَرُ الزِّراعَهُ . (1)12103.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :الزّارِعونَ کُنوزُ الأَنامِ ، یَزرَعونَ طَیِّبا أخرَجَهُ اللّهُ عز و جل ، وهُم یَومَ القِیامَهِ أحسَنُ النّاسِ مَقاما ، وأقرَبُهُم مَنزِلَهً ، یُدعَونَ المُبارَکینَ . (2)12104.عنه علیه السلام :من لا یحضره الفقیه :سُئِلَ عَلِیٌّ علیه السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل : «وَ عَلَی اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُتَوَکِّلُونَ (3) » ، قالَ : الزّارِعونَ . (4)12105.عنه علیه السلام :تهذیب الأحکام عن یزید بن هارون الواسطیّ :سَأَلتُ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ علیهم السلامعَنِ الفَلاّحینَ ، فَقالَ : هُمُ الزّارِعونَ کُنوزَ اللّهِ فی أرضِهِ ، وما فِی الأَعمالِ شَیءٌ أحَبُّ إلَی اللّهِ مِنَ الزِّراعَهِ ، وما بَعَثَ اللّهُ نَبِیّا إلاّ زارِعا ، إلاّ إدریسَ علیه السلام کانَ خَیّاطا . (5)راجع : میزان الحکمه / الباب 1954 (غرس الشجر) .

ب التِّجارَه12108.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ البَرَکَهَ فِی التِّجارَهِ ، ولا یُفقِرُ اللّهُ صاحِبَها إلاّ تاجِرا حالِفا . (6)12109.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :الخَیرُ عَشَرَهُ أجزاءٍ ، أفضَلُهَا التِّجارَهُ ؛ إذا أخَذَ الحَقَّ وأعطَی الحَقَّ . (7) .

1- .الکافی : 5 / 261 / 6 .

2- .الکافی : 5 / 261 / 7 عن یزید بن هارون .

3- .إبراهیم : 12 .

4- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 3/253/3916 ، تفسیر العیّاشی : 2 / 222 / 6 عن الحسن بن ظریف عن محمّد.

5- .تهذیب الأحکام : 6 / 384 / 1138 ، عوالی اللآلی : 3 / 204 / 40 وفیه «سأل هارون بن یزید الواسطی الباقر علیه السلام . . .» .

6- .مستدرک الوسائل : 13 / 9 / 14574 نقلاً عن تفسیر أبی الفتوح الرازی عن ابن عبّاس .

7- .مستدرک الوسائل : 13 / 9 / 14572 نقلاً عن تفسیر أبی الفتوح الرازی عن أبی اُمامه .

ص: 559

ب تجارت

12100.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :کشاورزی، بزرگ ترین کیمیاگری است.12101.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :کشاورزان، گنجینه های مردم اند . چیز پاکیزه ای می کارند که خداوند ، آن را رویانده است. و آنان در روز قیامت، جایگاهی بهتر از همه دارند ، منزلتشان از همه به خدا نزدیک تر از همه است و آنان را «مبارک» می خوانند.12102.امام علی علیه السلام :کتاب من لایحضره الفقیه :از علی علیه السلام درباره سخن خداوند: «توکّل کنندگان ، بر خداوند توکّل کنند» پرسیدند . فرمود: «کشاورزان [ ، مقصودند] ».12103.امام علی علیه السلام :تهذیب الأحکام به نقل از یزید بن هارون واسطی : از امام صادق علیه السلامدرباره کشاورزان پرسیدم . فرمود: «آنان شکافنده گنجینه های خدا در زمین او هستند . نزد خدا، هیچ یک از اعمال، محبوب تر از کشاورزی نیست و خداوند، هیچ پیامبری را برنینگیخت ، مگر آن که وی کشاورز بود ، جز ادریس علیه السلام که خیّاط بود».ر . ک : میزان الحکمه / باب 1954 (درختکاری) .

ب تجارت12106.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :برکت در تجارت (داد و ستد) است و خداوند، تجارت پیشه را تهیدست نمی کند، مگر آن را که اهل قَسم باشد.12107.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خیر ، ده بخش است. برترینِ آنها ، تجارت است، هرگاه حق را بگیرد و حق را بدهد.

.

ص: 560

12108.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :البَرَکَهُ عَشَرَهُ أجزاءٍ ، تِسعَهُ أعشارِها فِی التِّجارَهِ ، وَالعُشرُ الباقی فِی الجُلودِ . (1)12109.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :اِتَّجِروا بارَکَ اللّهُ لَکُم ؛ فَإِنّی قَد سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آلهیَقولُ : الرِّزقُ عَشَرَهُ أجزاءٍ ، تِسعَهُ أجزاءٍ فِی التِّجارَهِ وواحِدَهٌ فی غَیرِها . (2)12110.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :تَعَرَّضوا لِلتِّجارَهِ ؛ فَإِنَّ فیها غِنیً لَکُم عَمّا فی أیدِی النّاسِ . (3)12111.عنه علیه السلام ( لَمّا سُئلَ عَن أفضَلِیّهِ العَدلِ أو الجُودِ ) الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ تِسعَهَ أعشارِ الرِّزقِ فِی التِّجارَهِ . (4)12112.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه علیه السلام :التِّجارَهُ تَزیدُ فِی العَقلِ . (5)راجع : ص 558 (الحِرَف والبرکه / التجاره) .

ج تِجارَهُ البَزِّ12111.امام علی علیه السلام ( در پاسخ به این پرسش که: عدالت برتر است یا بخشند ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلَیکَ بِالبَزِّ ؛ فَإِنَّ فیهِ تِسعَهَ أعشارِ البَرَکَهِ . (6)12112.امام علی علیه السلام :دعائم الإسلام عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أنَّهُ استَحَبَّ تِجارَهَ البَزِّ وکَرِهَ تِجارَهَ الحِنطَهِ ؛ وذلِکَ لِما فیها مِنَ الحُکرَهِ المُضِرَّهِ بِالمُسلِمینَ ، فَإِن لَم یَکُن ذلِکَ فَلَیسَ التِّجارَهُ بِها مُحَرَّمَهً . (7) .

1- .الخصال : 445 / 44 عن عبد المؤمن الأنصاری عن الإمام الباقر علیه السلام . وقال الشیخ الصدوق رحمهم اللهفی ذیل الحدیث : یعنی بالجلود : الغنم .

2- .الکافی : 5 / 319 / 59 عن الفضل بن أبی قرّه عن الإمام الصادق علیه السلام ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 192 / 3722 ، عدّه الداعی : 72 ، بحار الأنوار : 103 / 13 / 60 وراجع عوالی اللآلی : 2 / 242 / 2 .

3- .الکافی : 5 / 149 / 9 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق علیه السلام ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3/193/3723 ، الخصال : 621 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عنه علیهم السلاموزاد فی آخره «إنّ اللّه عز و جل یحبّ العبد المحترف الأمین» ، بحار الأنوار : 103 / 96 / 21 .

4- .الکافی : 5 / 148 / 3 ، تهذیب الأحکام : 7 / 3 / 5 کلاهما عن محمّد الزعفرانی ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3/233/3858 عن روح، بحار الأنوار: 64/118/1؛ کنز العمّال : 4/30/9342 نقلاً عن سنن سعید بن منصور.

5- .الکافی : 5 / 148 / 2 عن أبی بکیر عمّن حدّثه ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 191 / 3717 .

6- .کنز العمّال : 4 / 32 / 9356 نقلاً عن الدیلمی عن ابن عبّاس .

7- .دعائم الإسلام : 2 / 16 / 13 .

ص: 561

ج بزّازی

12113.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :برکت، ده بخش است؛ نُه دهم آن، در تجارت است و یک دهم مانده، در پرورش گوسفند. (1)12114.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :تجارت کنید تا خداوند به شما برکت دهد ، که من از پیامبرِ خدا شنیدم که می فرمود : «روزی ، ده بخش است؛ نُه بخش ، در تجارت است و یک بخش، در غیر آن».12115.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :به سراغ دادوستد بروید ، که برای شما در آن، بی نیازی از چیزی است که در دست مردم است.12116.الإمامُ الباقرُ علیه السلام ( فی قولِهِ تعالی : {Q} «اِعلَموا أَنَّ اللّه َ ی ) امام صادق علیه السلام :نُه دهم روزی، در دادوستد است.12117.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( لَمّا سُئلَ عَنِ الآیهِ ) امام صادق علیه السلام :تجارت، عقل را می افزاید.ر . ک : ص 558 (حرفه ها و شغل ها و برکت / تجارت) .

ج بزّازی (2)12114.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بزّازی کن، که نُه دهم برکت در آن است.12115.امام علی علیه السلام :دعائم الإسلام درباره پیامبر خدا : ایشان بزّازی را دوست می داشت و از تجارت گندم، خوشش نمی آمد؛ چرا که در آن، احتکاری است که برای مسلمانان، زیانبار است، که اگر آن (احتکار) نباشد، تجارت با آن، حرام نیست.

.

1- .این ترجمه ، با توجّه به تفسیر شیخ صدوق در ذیل حدیث مذکور در الخصال است .

2- .بزّازی ، از واژه «بَزّ» ساخته شده است . «بَزّ» ، جامه است . نوعی از جامه ، یا وسایل خانه بخصوص پوشاک را نیز گفته اند (ر . ک : لسان العرب : 5 / 311) .

ص: 562

12116.امام باقر علیه السلام ( درباره آیه «بدانید که خدا زمین را بعد از مردنش ) تاریخ بغداد عن أبی هریره :سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله : بِمَ تَأمُرُنی أن أتَّجِرَ؟

قالَ : عَلَیکَ بِالبَزِّ .

ثُمَّ سَأَلَهُ : بِمَ تَأمُرُنی أن أتَّجِرَ؟ ثَلاثا .

قالَ : عَلَیکَ بِالبَزِّ ؛ فَإِنَّ صاحِبَ البَزِّ یُعجِبُهُ أن یَکونَ النّاسُ بِخَیرٍ وفی خِصبٍ . (1)د الخِیاطَه12118.امام کاظم علیه السلام ( درباره آیه «زمین را بعد از مرگش زنده می کند» ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَمَلُ الأَبرارِ مِن رِجالِ اُمَّتِیَ الخِیاطَهُ . (2)12119.امام عسکری علیه السلام ( به عمه خود حکیمه دخت امام جواد علیه السلام ) الزهد عن سعید بن المسیّب :إنَّ لُقمانَ الحَکیمَ کانَ خَیّاطا . (3)12120.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( فی قَولِهِ تَعالی : {Q} «إِنّ اللّه َ یَأمُرُ ب ) قصص الأنبیاء عن وهب بن مُنبه :أنزَلَ اللّهُ عَلی إدریسَ ثَلاثینَ صَحیفَهً . وهُوَ أوَّلُ مَن خَطَّ بِالقَلَمِ ، وأوَّلُ مَن خاطَ الثِّیابَ ولَبِسَها ، وکانَ مَن کانَ قَبلَهُ یَلبَسونَ الجُلودَ . وکانَ کُلَّما خاطَ سَبَّحَ اللّهَ وهَلَّلَهُ وکَبَّرَهُ ووَحَّدَهُ ومَجَّدَهُ . (4)ه الغَزل12122.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( فیما رَدَّهُ عَلَی المُسلِمینَ مِن قَطائعِ عُثم ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَمَلُ الأَبرارِ مِنَ النِّساءِ المِغزَلُ . (5) .

1- .تاریخ بغداد : 10 / 152 / 5305 ، کنز العمّال : 4 / 31 / 9346 وفیه من «علیک بالبزّ فإنّ . . .» .

2- .تاریخ بغداد : 9 / 15 / 4613 ، ربیع الأبرار : 2 / 535 ولیس فیه «اُمّتی» وکلاهما عن سهل بن سعد ؛ تنبیه الخواطر : 1 / 41 ولیس فیه «اُمّتی» .

3- .الزهد لابن حنبل : 64 ، المعارف لابن قتیبه : 55 ولیس فیه «الحکیم» ، ربیع الأبرار : 2 / 535 وفیه «النبیّ» بدل «الحکیم» .

4- .قصص الأنبیاء : 79 / 61 ، بحار الأنوار : 11 / 279 / 9 وراجع مجمع البیان : 6 / 802 .

5- .تاریخ بغداد : 9 / 15 / 4613 ، ربیع الأبرار : 2 / 535 کلاهما عن سهل بن سعد ، کنز العمّال : 4 / 31 / 9347 نقلاً عن ابن لال وابن عساکر ؛ تنبیه الخواطر : 1 / 41 .

ص: 563

د خیّاطی

ه بافندگی

12120.امام علی علیه السلام ( درباره آیه «خدا به عدالت و احسان فرمان می دهد» ) تاریخ بغداد به نقل از ابو هریره : مردی از پیامبر خدا پرسید : مرا دستور می دهی که چه چیزی داد و ستد کنم؟

فرمود: «بزّازی کن».

سپس پرسید: مرا دستور می دهی که چه چیزی داد و ستد کنم؟ (سه بار).

فرمود: «بزّازی کن؛ چرا که پارچه فروش، دوست دارد که مردم در خیر و فراوانی نعمت باشند».د خیّاطی12122.امام علی علیه السلام ( درباره برگرداندن زمینهایی که عثمان به تیول داده ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خیّاطی ، کار مردان نیک امّت من است.12123.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :الزهد به نقل از سعید بن مسیّب : لقمان حکیم، خیّاط بود.12124.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :قصص الأنبیاء به نقل از وهب بن مُنبه : خداوند، سی صحیفه (نوشته) را بر ادریس علیه السلام نازل کرد . او اوّلین کسی بود که با قلم، خط نگاشت و نخستین کسی بود که جامه دوخت و آن را پوشید و پیش از او، مردم پوست می پوشیدند . وی، هر گاه می دوخت، خدا را تسبیح می گفت و ستایش می نمود و او را به یگانگی و عظمت می ستود.ه بافندگی12126.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بافندگی ، کار زنانِ نیک است.

.

ص: 564

12123.امام باقر علیه السلام :الکافی عن اُمّ الحسن النخعیّه :مَرَّ بی أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلامفَقالَ : أیُّ شَیءٍ تَصنَعینَ یا اُمَّ الحَسَنِ؟

قُلتُ : أغزِلُ ، فَقالَ : أما إنَّهُ أحَلُّ الکَسبِ أو مِن أحَلِّ الکَسبِ . (1)12124.امام صادق علیه السلام :تفسیر العیّاشی عن محمّد بن خالد الضبّی :مَرَّ إبراهیمُ النَّخَعِیُّ عَلَی امرَأَهٍ وهِیَ جالِسَهٌ عَلی بابِ دارِها بُکرَهً ، وکانَ یُقالُ لَها : اُمُّ بَکرٍ ، وفی یَدِها مِغزَلٌ تَغزِلُ بِهِ ، فَقالَ : یا اُمَّ بَکرٍ ، أما کَبِرتِ ؟! ألَم یَأنِ لَکِ أن تَضَعی هذَا المِغَزَلَ؟!

فَقالَت : وکَیفَ أضَعُهُ وسَمِعتُ عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ أمیرَ المُؤمِنینَ علیه السلامیَقولُ : هُوَ مِن طَیِّباتِ الکَسبِ؟! (2)و النَّوادِر12126.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الشّاهُ بَرَکَهٌ ، وَالبِئرُ بَرَکَهٌ ، وَالتَّنّورُ بَرَکَهٌ ، وَالقَدّاحَهُ بَرَکَهٌ . (3)12127.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :أربَعَهٌ فِی الدّارِ فیهِنَّ البَرَکَهُ : الشّاهُ فِی الدّارِ بَرَکَهٌ ، وَالرَّکی فِی الدّارِ بَرَکَهٌ ، ورَحَی الیَدِ فِی الدّارِ بَرَکَهٌ ، وَالقَدّاحَهُ فِی الدّارِ بَرَکَهٌ ، وکیلوا طَعامَکُم یُبارِکِ اللّهُ لَکُم فیهِ . (4)12128.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ أنزَلَ أربَعَ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ إلَی الأَرضِ : أنزَلَ الحَدیدَ ، وَالنّارَ ، وَالماءَ ، وَالمِلحَ . (5)12129.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا دُعِیَ أحَدُکُم إلی طَعامٍ فَلیُجِب ؛ فَإِن کانَ مُفطِرا فَلیَأکُل ، وإن کانَ صائِما فَلیَدعُ بِالبَرَکَهِ . (6) .

1- .الکافی : 5 / 311 / 32 ، تهذیب الأحکام : 6 / 382 / 1127 ولیس فیه «أو من أحلّ الکسب» .

2- .تفسیر العیّاشی : 1 / 150 / 494 ، بحار الأنوار : 103 / 53 / 15 .

3- .تاریخ بغداد : 8 /496/4609 عن أنس ، کنز العمّال : 12 / 324 / 35224 وراجع الفردوس : 2 / 364 / 3626.

4- .کنز العمّال : 15 / 394 / 41528 نقلاً عن الخطیب فی المتّفق والمفترق عن أنس وراجع مکارم الأخلاق : 1 / 280 / 861 .

5- .مجمع البیان : 9 / 363 ؛ الفردوس : 1 / 175 / 656 کلاهما عن ابن عمر ، کنز العمّال : 15 / 418 / 41651 .

6- .المعجم الکبیر : 10 / 231 / 10563 عن عبد اللّه بن مسعود ، کنز العمّال : 9 / 254 / 25910 .

ص: 565

و متفرقه

12127.امام علی علیه السلام :الکافی به نقل از اُمّ الحسن نخعی : امیر مؤمنان علیه السلام بر من گذشت و پرسید: «اُمّ الحسن! چه می کنی؟» .

گفتم: می بافم .

فرمود: «آگاه باش که بافندگی، حلال ترین کسب یا از حلال ترین کسب ها است».12128.امام علی علیه السلام :تفسیر العیّاشی به نقل از محمّد بن خالد ضبّی : ابراهیم نخعی، بر زنی گذشت که صبح زود جلوی خانه اش نشسته بود. به او اُمّ بکر می گفتند و در دستش یک بافتنی بود که آن را می بافت . گفت: ای اُمّ بکر! پیر نشدی؟ آیا وقت آن نشده که این بافندگی را کنار بگذاری؟

گفت: چگونه کنار بگذارم، که از علی بن ابی طالب، امیرِ مؤمنان علیه السلام شنیدم که می فرمود : «آن ، از پاکیزه ترین کسب هاست»؟!و متفرّقه12130.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :گوسفند، برکت است. چاه، برکت است. تنور ، برکت است. سنگ چخماق(آتش زنه) ، برکت است. (1)12131.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چهار چیز در خانه ، برکت دارند : گوسفند در خانه، برکت است؛ چاه در خانه، برکت است؛ آسیاب دستی در خانه ، برکت است؛ سنگ چخماق در خانه، برکت است. غذای خود را پیمانه کنید تا خداوند برای شما در آن، برکت قرار دهد.12132.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، چهار برکت را از آسمان به زمین فرود آورد . او آهن ، آتش ، آب ، و نمک را فرود آورد.12133.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرگاه یکی از شما را به غذایی دعوت کردند ، اجابت کند : اگر روزه نیست، بخورد و اگر روزه است، دعا کند که برکت یابد.

.

1- .مقصود ، آن است که این امور برای زندگی آن عصر ، سودمندند .

ص: 566

12134.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( لَمّا سُئلَ عَن صِفهِ العادِلِ ) عنه صلی الله علیه و آله :ثَلاثٌ فیهِنَّ البَرَکَهُ : البَیعُ إلی أجَلٍ ، وَالمُقارَضَهُ ، وأخلاطُ البُرِّ بِالشَّعیرِ لِلبَیتِ لا لِلبَیعِ . (1)12130.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :البَرَکَهُ فی ثَلاثَهٍ : المَرأَهِ ، وَالدّارِ ، وَالفَرَسِ . (2)12131.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام فِی الحِکَمِ المَنسوبَهِ إلَیهِ : إذا أتی عَلَیَ یَومٌ لا أزدادُ فیهِ عَمَلاً یُقَرِّبُنی إلَی اللّهِ ، فَلا بورِکَ لی فی طُلوعِ شَمسِ ذلِکَ الیَومِ . (3)12132.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :المُفتونَ سادَهُ العُلَماءِ ، وَالفُقَهاءُ قادَهٌ اُخِذَ عَلَیهِم أداءُ مَواثیقِ العِلمِ ، وَالجُلوسُ إلَیهِم بَرَکَهٌ ، وَالنَّظَرُ إلَیهِم نورٌ . (4)12133.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :تَخَتَّموا بِالعَقیقِ ؛ فَإِنَّهُ مُبارَکٌ . (5)12134.امام صادق علیه السلام ( در پاسخ به پرسش از ویژگی انسان عادل ) الإمام الصادق علیه السلام :کانَ فی قِتالِ عَلِیٍ علیه السلام عَلی أهلِ القِبلَهِ بَرَکَهٌ ، ولَو لَم یُقاتِلهُم عَلِیٌ علیه السلاملَم یَدرِ أحَدٌ بَعدَهُ کَیفَ یَسیرُ فیهِم . (6) .

1- .سنن ابن ماجه : 2 / 768 / 2289 ، مشکاه المصابیح : 2 / 116 / 2936 ، تاریخ دمشق : 21 / 263 / 4783 کلّها عن صهیب ، کنز العمّال : 4 / 47 / 9436 .

2- .الفردوس : 2 / 31 / 2194 عن ابن عمر .

3- .شرح نهج البلاغه : 20 / 288 / 297 .

4- .تاریخ بغداد : 3 / 390 / 1504 عن عائشه ، کنز العمّال : 3 / 93 / 5653 وفیه «المتّقون» بدل «المُفتون» .

5- .الکافی : 6 / 470 / 3 عن عبد الرحمان بن زید بن أسلم التنوکی (التنوخی) عن الإمام الصادق علیه السلام ؛ شُعَب الإیمان : 5 / 201 / 6357 ، تاریخ بغداد : 11 / 251 / 600 ، الفردوس : 2 / 57 / 2323 کلّها عن عائشه ، کنز العمّال : 6 / 663 / 17285 .

6- .تهذیب الأحکام : 6 / 145 / 250 عن عبد الرحمان بن الحجّاج .

ص: 567

12135.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در سه چیز، برکت است: فروش تا زمان معیّن (نسیه دادن جنس تا وقت مقرّر) ، وام دادن ، و آمیختن گندم و جو برای [ مصرف در ]خانه و نه برای فروش.12136.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :برکت، در سه چیز است : زن، خانه و اسب.12137.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام در حکمت های منسوب به ایشان : اگر روزی بر من آید که در آن، کاری نکنم که مرا به خدا نزدیک سازد، طلوع خورشید آن روز، بر من مبارک مباد!12135.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :فتوادهندگان ، بزرگانِ دانشمندان اند و فقیهان ، راهبرانی که از آنان بر ادای پیمان علم ، تعهّد گرفته شده است. نشستن نزد آنان، برکت است و نگاه به آنان، روشنی است.12136.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :انگشتر عقیق به دست کنید، که دارای برکت است.12137.امام صادق علیه السلام :امام صادق علیه السلام :پیکار علی علیه السلام با اهل قبله (مسلمانانِ متجاوز بر ضدّ او) ، برکت داشت . اگر علی علیه السلام با آنان نمی جنگید ، پس از او، کسی نمی دانست که با آنان چگونه رفتار کند. .

ص: 568

12138.عنه علیه السلام ( لَمّا سُئلَ : بِمَ تُعرَفُ عَدالَهُ الرَّجُلِ ح ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :السَّحورُ بَرَکَهٌ . (1)12139.الأمالی للصدوق عن عَلقَمَهَ :عنه صلی الله علیه و آله :الجَماعَهُ بَرَکَهٌ ، وَالسَّحورُ بَرَکَهٌ ، وإطعامٌ مِنَ اللَّیلِ بَرَکَهٌ . تَسَحَّروا تَزدادوا قُوَّهً ، تَسَحَّروا تُصیبُوا السُّنَّهَ ، تَسَحَّروا ولَو بِجُرعَهٍ مِن ماءٍ . (2)12138.امام صادق علیه السلام ( در پاسخ به این سؤال که از چه طریق عدالت آدمی شن ) الکافی عن إسحاق بن یزید :قُلتُ لِأَبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام : جُعِلتُ فِداکَ ، یَسبِقُنِی الإِمامُ بِالرَّکعَهِ فَتَکونُ لی واحِدَهٌ ولَهُ ثِنتانِ ؛ فَأَتَشَهَّدُ کُلَّما قَعَدتُ؟ فَقالَ : نَعَم ؛ فَإِنَّمَا التَّشَهُّدُ بَرَکَهٌ . (3)12139.الأمالی للصدوق ( به نقل از علقمه ) الکافی عن عبد الملک بن عتبه :سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ علیه السلام عَمّا یَصِلُ إلَینا مِن ثِیابِ الکَعبَهِ ، هَل یَصلُحُ لَنا أن نَلبَسَ شَیئا مِنها؟ قالَ : یَصلُحُ لِلصِّبیانِ وَالمَصاحِفِ وَالمِخَدَّهِ تَبتَغی بِذلِکَ البَرَکَهَ إن شاءَ اللّهُ . (4)12140.الإمامُ علیٌّ علیه السلام ( فی وَصِیَّتِهِ لاِبنِهِ الحُسَینِ علیه السلام ) الخصال عن سعید بن علاقه :سَمِعتُ أمیرَ المُؤمِنینَ عَلِیَ بنَ أبی طالِبٍ علیه السلامیَقولُ : . . . ألا اُنَبِّئُکُم بَعدَ ذلِکَ بِما یَزیدُ فِی الرِّزقِ؟

قالوا : بَلی یا أمیرَ المُؤمِنینَ .

قالَ : الجَمعُ بَینَ الصَّلاتَینِ یَزیدُ فِی الرِّزقِ ، وَالتَّعقیبُ بَعدَ الغَداهِ وبَعدَ العَصرِ یَزیدُ فِی الرِّزقِ ، وصِلَهُ الرَّحِمِ تَزیدُ فِی الرِّزقِ ، وکَسحُ الفِناءِ یَزیدُ فِی الرِّزقِ ، ومُواساهُ الأَخِ فِی اللّهِ عز و جل یَزیدُ فِی الرِّزقِ ، وَالبُکورُ فی طَلَبِ الرِّزقِ یَزیدُ فِی الرِّزقِ ، وَالاِستِغفارُ یَزیدُ فِی الرِّزقِ ، وَاستِعمالُ الأَمانَهِ یَزیدُ فِی الرِّزقِ ، وقَولُ الحَقِّ یَزیدُ فِی الرِّزقِ ، وإجابَهُ المُؤَذِّنِ یَزیدُ فِی الرِّزقِ ، وتَرکُ الکَلامِ فِی الخَلاءِ یَزیدُ فِی الرِّزقِ ، وتَرکُ الحِرصِ یَزیدُ فِی الرِّزقِ ، وشُکرُ المُنعِمِ یَزیدُ فِی الرِّزقِ ، وَاجتِنابُ الیَمینِ الکاذِبَهِ یَزیدُ فِی الرِّزقِ ، وَالوُضوءُ قَبلَ الطَّعامِ یَزیدُ فِی الرِّزقِ ، وأکلُ ما یَسقُطُ عَنِ الخِوانِ یَزیدُ فِی الرِّزقِ . ومَن سَبَّحَ اللّهَ کُلَّ یَومٍ ثَلاثینَ مَرَّهً دَفَعَ اللّهُ عز و جل عَنهُ سَبعینَ نَوعا مِنَ البَلاءِ أیسَرُهَا الفَقرُ . (5) .

1- .الکافی : 4 / 95 / 3 ، تهذیب الأحکام : 4 / 198 / 568 کلاهما عن السکونی عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 135 / 1957 ، مصباح المتهجّد : 626 عن عمر بن جمیع عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلامعنه صلی الله علیه و آله ، دعائم الإسلام : 1 / 271 عن الإمام علیّ علیه السلامعنه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 96 / 311 / 4 ؛ صحیح البخاری : 2 / 679 / 1823 ، صحیح مسلم : 2 / 770 / 45 ، سنن الترمذی : 3 / 88 / 708 ، سنن ابن ماجه : 1 / 540 / 1692 وفیها «إنّ فی السحور برکه» وکلّها عن أنس ، کنز العمّال : 8 / 524 / 23966 .

2- .تیسیر المطالب : 282 عن الحارث عن الإمام علیّ علیه السلام .

3- .الکافی : 3 / 381 / 3 ، تهذیب الأحکام : 3 / 270 / 779 .

4- .الکافی : 4 / 229 / 1 ، تهذیب الأحکام : 5 / 449 / 1567 .

5- .الخصال : 505 / 2 ، مشکاه الأنوار : 230 / 645 ، جامع الأخبار : 343 / 953 ، روضه الواعظین : 499 وفیه «کسح القاذورات» بدل «کسح الفِنا» بحار الأنوار : 76 / 314 / 1 .

ص: 569

12141.عنه علیه السلام ( فی وَصِیَّتِهِ لاِبنِهِ الحَسَنِ علیه السلام ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سَحَری ، برکت است.12140.امام علی علیه السلام ( در سفارش به فرزند بزرگوارش حسین علیه السلام ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :جماعت، برکت است. سَحَری، برکت است. اطعام [ در ]شب، برکت است. سحری بخورید تا نیرویتان زیاد شود؛ سحری بخورید تا به سنّت، عمل کرده باشید؛ سحری بخورید، هر چند یک جرعه آب باشد.12141.امام علی علیه السلام ( در سفارش به فرزند بزرگوارش حسن علیه السلام ) الکافی به نقل از اسحاق بن یزید : به امام صادق علیه السلامعرض کردم: امامِ جماعت، از من یک رکعتْ جلوتر است، [بدین ترتیب که ]رکعت اوّل من و رکعت دوم اوست . آیا هرگاه نشستم ، تشهّد بخوانم؟ فرمود: «آری ، همانا تشهّد ، برکت است».12142.تنبیه الخواطر :الکافی به نقل از عبد الملک بن عتبه : از امام صادق علیه السلامدرباره پوشش کعبه که به دست ما می رسد، پرسیدم که: آیا می توانیم چیزی از آن را بپوشیم؟ فرمود : «برای کودکان، قرآن ها و بالش، به قصد تبرّک، شایسته است، اگر خداوند بخواهد».12143.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :الخصال به نقل از سعید بن علاقه : شنیدم که امیر مؤمنان، علی بن ابی طالب علیه السلام، می فرمود: « . .. آیا پس از این، شما را خبر بدهم که چه چیز ، روزی را می افزاید؟».

گفتند: آری، ای امیر مؤمنان!

فرمود : «دو نماز را با هم خواندن، (1) روزی را می افزاید . تعقیب خواندن بعد از نماز صبح و عصر، روزی را می افزاید . صله رحم، روزی را می افزاید . صبح زود در پی روزی رفتن، روزی را می افزاید . استغفار، روزی را می افزاید . امانتداری، روزی را می افزاید . حق گفتن، روزی را می افزاید . پاسخ دادن به مؤذّن ، روزی را می افزاید . حرف نزدن در خلا (توالت)، روزی را می افزاید . حرص نداشتن، روزی را می افزاید . سپاسگزاری از صاحب نعمت، روزی را می افزاید . پرهیز از سوگند خوردن دروغ ، روزی را می افزاید . وضو گرفتن پیش از غذا، روزی را می افزاید. خوردن آنچه از سفره می ریزد ، روزی را می افزاید . هر کس هر روز، خدا را سی بار تسبیح کند، خداوند ، هفتاد گونه بلا را از او برمی گرداند که ساده ترینِ آنها ، تهیدستی است». .

1- .منظور ، دو نمازی است که در یک وقت معیّن، خوانده می شوند؛ مانند: نماز ظهر و عصر . (م)

ص: 570

. .

ص: 571

. .

ص: 572

الفصل الثالث : موانع البرکه3 / 1فَسادُ النِّیَّهِ12147.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :عِندَ فَسادِ النِّیَّهِ تَرتَفِعُ البَرَکَهُ . (1)راجع : ص 380 (الأخلاق والبرکه / حسن النیّه) .

3 / 2الأَعمالُ السَّیِّئَهُالکتاب«ذَ لِکَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ یَکُ مُغَیِّرًا نِّعْمَهً أَنْعَمَهَا عَلَی قَوْمٍ حَتَّی یُغَیِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . (2) »

الحدیث12147.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أربَعَهٌ لا تَدخُلُ بَیتا واحِدَهٌ مِنهُنَّ إلاّ خَرِبَ ولَم یُعمَر بِالبَرَکَهِ : الخِیانَهُ ، وَالسَّرِقَهُ ، وشُربُ الخَمرِ ، وَالزِّنا . (3) .

1- .غرر الحکم : 6228 ، عیون الحکم والمواعظ : 338 / 5771 .

2- .الأنفال : 53 .

3- .ثواب الأعمال : 289 / 1 عن السکونی عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، الأمالی للصدوق : 482 / 652 ، الأمالی للطوسی : 439 / 982 کلاهما عن إسماعیل بن مسلم عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام عنه صلی الله علیه و آله ، بحار الأنوار : 75 / 170 / 2 .

ص: 573

فصل سوم: موانع برکت

3 / 1فساد نیّت

3 / 2کارهای بد

فصل سوم: موانع برکت3 / 1فساد نیّت12151.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :هرگاه نیّت فاسد باشد ، برکت برداشته می شود.ر . ک : ص 381 (اخلاق و برکت / نیّت نیک) .

3 / 2کارهای بدقرآن«این ، بدان جهت است که خداوند، هرگز نعمتی را که به گروهی بخشیده است، تغییر نمی دهد ، تا آن که آنان آنچه را در خودشان است، تغییر دهند؛ و همانا خداوند، شنوای داناست » .

حدیث12154.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چهار چیزند که یکی از آنها وارد هیچ خانه ای نمی شود، مگر آن که [آن خانه] خراب می شود و هرگز با برکت، آباد نمی گردد : خیانت، دزدی، شرابخواری و زنا.

.

ص: 574

12155.عنه صلی الله علیه و آله ( فی آخِرِ خُطبَتِه بِالمَدینَهِ و قَد سَألَهُ عل ) الإمام علیّ علیه السلام :ما زالَت نِعمَهٌ عَن قَومٍ ولا غَضارَهُ عَیشٍ إلاّ بِذُنوبٍ اِجتَرَحوها ؛ إنَّ اللّهَ لَیسَ بِظَلاّمٍ لِلعَبیدِ . (1)12156.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :ما أنعَمَ اللّهُ عَلی عَبدٍ نِعمَهً فَظَلَمَ فیها إلاّ کانَ حَقیقا أن یُزیلَها عَنهُ . (2)12153.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :البَغیُ یُزیلُ النِّعَمَ . (3)12154.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :سَفکُ الدِّماءِ بِغَیرِ حَقِّها یَدعو إلی حُلولِ النِّقمَهِ ، وزَوالِ النِّعمَهِ . (4)12155.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( در آخرین خطبه اش در مدینه، در پاسخ به پرسش علی ) عنه علیه السلام فِی الاِستِسقاءِ : ألا وإنَّ الأَرضَ الَّتی تُقِلُّکُم وَالسَّماءَ الَّتی تُظِلُّکُم مُطیعَتانِ لِرَبِّکُم ، وما أصبَحَتا تَجودانِ لَکُم بِبَرَکَتِهِما تَوَجُّعا لَکُم ، ولا زُلفَهً إلَیکُم ، ولا لِخَیرٍ تَرجُوانِهِ مِنکُم ، ولکِن اُمِرَتا بِمَنافِعِکُم فَأَطاعَتا ، واُقیمَتا عَلی حُدودِ مَصالِحِکُم فَقامَتا .

إنَّ اللّهَ یَبتَلی عِبادَهُ عِندَ الأَعمالِ السَّیِّئَهِ بِنَقصِ الثَّمَراتِ ، وحَبسِ البَرَکاتِ ، وإغلاقِ خَزائِنِ الخَیراتِ ؛ لِیَتوبَ تائِبٌ ، ویُقلِعَ مُقلِعٌ ، ویَتَذَکَّرَ مُتَذَکِّرٌ، ویَزدَجِرَ مُزدَجِرٌ .

وقَد جَعَلَ اللّهُ سُبحانَهُ الاِستِغفارَ سَبَبا لِدُرورِ الرِّزقِ ورَحمَهِ الخَلقِ ، فَقالَ سُبحانَهُ : «فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا * یُرْسِلِ السَّمَآءَ عَلَیْکُم مِّدْرَارًا * وَ یُمْدِدْکُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِینَ وَ یَجْعَل لَّکُمْ جَنَّتٍ وَ یَجْعَل لَّکُمْ أَنْهَرًا . (5) » فَرَحِمَ اللّهُ امرَأً اِستَقبَلَ تَوبَتَهُ ، وَاستَقالَ خَطیئَتَهُ ، وبادَرَ مَنِیَّتَهُ! (6) .

1- .کنز الفوائد : 2 / 162 ، غرر الحکم : 9629 نحوه ، بحار الأنوار : 78 / 93 / 103 .

2- .غرر الحکم : 9710 ، عیون الحکم والمواعظ : 482 / 8888 .

3- .غرر الحکم : 486 ، عیون الحکم والمواعظ : 19 / 76 .

4- .غرر الحکم : 5628 ، عیون الحکم والمواعظ : 286 / 5178 .

5- .نوح : 10 12 .

6- .نهج البلاغه : الخطبه 143 .

ص: 575

12156.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هرگز نعمت و طراوت زندگی، از گروهی زایل نمی شود ، مگر به خاطر گناهانی که انجام داده اند. خداوند، هرگز به بندگان ستم نمی کند.12157.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :خداوند، هرگز به بنده ای نعمت نداده که او در آن ستم می کند (به حقوق دیگران تجاوز نماید)، مگر آن که سزاوار است که نعمت از او زایل شود.12158.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :ستم (تجاوز)، نعمت ها را از بین می برد.12159.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :به ناحق ریختن خون ها، به فرود آمدن عذاب و از بین رفتن نعمت می انجامد.12160.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام در دعای باران خواستن : آگاه باشید! زمینی که شما را برمی دارد و آسمانی که بر شما سایه می افکند، فرمانبر پروردگار شمایند و اگر برکت خود را به شما می بخشند ، از روی همدردی با شما، یا منزلت یافتن پیش شما و یا به خاطر خیری که از شما امید دارند، نیست؛ بلکه مأمور شده اند تا به شما سود برسانند، پس اطاعت می کنند؛ و بر مرزهای مصلحت های شما برافراشته شده اند، پس برپایند.

خداوند، بندگانش را ، آن گاه که کارهای بد می کنند، با کاهش میوه ها و توقّف برکت ها و بستن گنجینه های خیرات می آزماید ، تا توبه کننده توبه کند و دست کشنده [ ، از بدی] دست بکشد و پندگیرنده پند پذیرد و ترک کننده ترک کند .

خدای متعال، استغفار را سبب فراوان شدن روزی و رحمت خلق قرار داده و فرموده است: «پس گفتم: از پروردگارتان آمرزش بخواهید؛ همانا او بسیار آمرزنده است * آسمان را بر شما [ به صورت باران ]فرو می ریزد * و با اموال و فرزندان ، شما را یاری می رساند و برایتان باغ هایی قرار می دهد و برایتان نهرهایی قرار می دهد» . پس رحمت خدا بر آن که به توبه اش روی آورد و از خطایش پوزش بطلبد و نسبت به مرگ خویش ، پیش دستی کند. .

ص: 576

12157.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ الرَّجُلَ لَیُحرَمُ الرِّزقَ بِالذَّنبِ یُصیبُهُ . (1)12158.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :مُداوَمَهُ المَعاصی تَقطَعُ الرِّزقَ . (2)12159.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :اِحذَرُوا الذُّنوبَ ؛ فَإِنَّ العَبدَ لَیُذنِبُ فَیُحبَسُ عَنهُ الرِّزقُ . (3)12160.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ الرَّجُلَ لَیُذنِبُ الذَّنبَ فَیُدرَأُ عَنهُ الرِّزقُ .

وتَلا هذِهِ الآیَهَ «إِذْ أَقْسَمُواْ لَیَصْرِمُنَّهَا مُصْبِحِینَ * وَ لاَ یَسْتَثْنُونَ * فَطَافَ عَلَیْهَا طَآئِفٌ مِّن رَّبِّکَ وَ هُمْ نَآئِمُونَ (4) » . (5)12161.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ المُؤمِنَ لَیَنوِی الذَّنبَ فَیُحرَمُ رِزقَهُ . (6) .

1- .سنن ابن ماجه : 2 / 1334 / 4022 ، مسند ابن حنبل : 8 / 330 / 22476 ، المستدرک علی الصحیحین : 1 / 670 / 1814 وج 3 / 548 / 6038 ، مسند الرویانی : 1 / 408 / 626 وص 420 / 643 وفیه «یعمله» بدل «یصیبه» وفی الثلاثه الأخیره «العبد» بدل «الرجل» ، المعجم الکبیر : 2 / 100 / 1442 ، الزهد لابن المبارک : 29 / 86 کلّها عن ثوبان ؛ الکافی : 2 / 270 / 8 عن الفضیل بن یسار عن الإمام الباقر علیه السلاموص 271 / 11 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق علیه السلام ، الأمالی للطوسی : 136 / 219 عن بکر بن محمّد عن الإمام الصادق علیه السلاموکلّها نحوه .

2- .غرر الحکم : 9771 ، عیون الحکم والمواعظ : 485 / 8951 .

3- .الخصال: 620/10 عن أبیبصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام،بحارالأنوار:73/351/47.

4- .القلم : 17 19 .

5- .الکافی : 2 / 271 / 12 ، المحاسن : 1 / 206 / 361 کلاهما عن الفضیل ، بحار الأنوار : 73 / 324 / 9 .

6- .ثواب الأعمال : 288 / 1 ، المحاسن : 1 / 206 / 362 کلاهما عن بکر بن محمّد الأزدی ، بحار الأنوار : 71 / 247 / 6 .

ص: 577

12162.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :همانا گاهی آدمی به سبب گناهی که مرتکب می شود، از روزی، محروم می گردد.12163.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :استمرار بر گناهان، روزی را قطع می کند.12164.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :از گناهان بپرهیزید؛ چرا که بنده گناه می کند، پس روزی اش حبس می شود.12165.عنه علیه السلام :امام باقر علیه السلام :همانا بنده گناه می کند ، پس روزی اش از او جدا می شود.

[ آن گاه امام علیه السلام این آیه را خواند :] «آن گاه که سوگند خوردند که صبحگاهان برخیزند و میوه باغ را برچینند * ولی «إن شاء اللّه » نگفتند * پس، در حالی که خوابیده بودند ، بلایی از سوی پروردگار ، بر آن باغ به گردش در آمد» .12166.عنه علیه السلام ( فی کَلامِهِ لِبَنیهِ ) امام صادق علیه السلام :همانا مؤمن، گاه نیّت گناه می کند ، پس، و از روزی اش محروم می شود! .

ص: 578

12161.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :اللّهُمَّ وأستَغفِرُکَ لِکُلِّ ذَنبٍ یَدعو إلَی الغَیِّ ، ویُضِلُّ عَنِ الرُّشدِ ، ویُقِلُّ الرِّزقَ ، ویَمحُو البَرَکَهَ ، ویُخمِلُ الذِّکرَ ؛ فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، وَاغفِرهُ لی ، یا خَیرَ الغافِرینَ . (1)12162.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :إذا ظَهَرَتِ الجِنایاتُ ارتَفَعَتِ البَرَکاتُ . (2)12163.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام مِنِ استِغفارِهِ فی سَحَرِ کُلِّ لَیلَهٍ بَعدَ رَکعَتَیِ الفَجرِ : اللّهُمَّ وأستَغفِرُکَ لِکُلِّ ذَنبٍ یَمحَقُ الحَسَناتِ ، ویُضاعِفُ السَّیِّئاتِ . (3)3 / 3تَرکُ الأَمرِ بِالمَعروفِ وَالنَّهیِ عَنِ المُنکَرِ12166.امام علی علیه السلام ( در گفتاری به فرزندانش ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لا یَزالُ النّاسُ بِخَیرٍ ما أمَروا بِالمَعروفِ ونَهَوا عَنِ المُنکَرِ وتَعاوَنوا عَلَی البِرِّ وَالتَّقوی ، فَإِذا لَم یَفعَلوا ذلِکَ نُزِعَت مِنهُمُ البَرَکاتُ ، وسُلِّطَ بَعضُهُم عَلی بَعضٍ ، ولَم یَکُن لَهُم ناصِرٌ فِی الأَرضِ ولا فِی السَّماءِ . (4)12167.الإمامُ زینَ العابدینُ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :أیُّهَا النّاسُ ، إنَّ اللّهَ یَقولُ : لَتَأمُرُنَّ بِالمَعروفِ ولَتَنهَوُنَّ عَنِ المُنکَرِ قَبلَ أن تُجدِبوا ؛ فَتَستَسقونَ فَلا تُسقَونَ .

أیُّهَا النّاسُ ، إنَّ اللّهَ یَقولُ : لَتَأمُرُنَّ بِالمَعروفِ ولَتَنهَوُنَّ عَنِ المُنکَرِ قَبلَ أن تَدعوا فَلا یُستَجابَ لَکُم . (5) .

1- .بحار الأنوار : 87 / 327 / 5 نقلاً عن البلد الأمین : 39 وفیه «یمحق التلد» بدل «یمحو البرکه» .

2- .غرر الحکم : 4030 ، عیون الحکم والمواعظ : 134 / 3024 وفیه «الخیانات» .

3- .البلد الأمین : 43 ، بحار الأنوار : 87 / 333 / 46 .

4- .تهذیب الأحکام : 6 / 181 / 373 ، تنبیه الخواطر : 2 / 126 ، مشکاه الأنوار : 105 / 239 ، عوالی اللآلی : 3 / 188 / 22 ، بحار الأنوار : 100 / 94 / 95 .

5- .مسند أبی یعلی : 4 / 440 / 4893 عن عائشه وراجع : سنن ابن ماجه : 2 / 1327 / 4004 ، مسند ابن حنبل : 9 / 504 / 25310 ، صحیح ابن حبّان : 1 / 526 / 290 ، کنز العمّال : 3 / 73 / 5554 .

ص: 579

3 / 3ترک امر به معروف و نهی از منکر

12168.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :خداوندا! از تو به خاطر هر گناهی که به گمراهی ، فرا می خواند و از راه هدایت به بیراهه می برد و روزی را می کاهد و برکت را از بین می برد و یادآوری را خاموش می سازد، آمرزش می طلبم . پس بر محمّد و خاندانش درود فرست و آن گناه مرا بیامرز ، ای بهترینِ آمرزندگان!12169.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :هرگاه گناهان، آشکار شوند، برکت ها برداشته می شوند.12170.الإمامُ الجوادُ علیه السلام :امام علی علیه السلام در بخشی استغفارشان در سحرگاه هر شب، پس از دو رکعتِ فجر : خدایا! از تو به خاطر هر گناهی که حسنات را نابود می سازد و گناهان را چند برابر می کند، آمرزش می طلبم.3 / 3ترک امر به معروف و نهی از منکر12167.امام زین العابدین علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مردم، همواره در نیکی اند، تا وقتی که امر به معروف و نهی از منکر می کنند و یکدیگر را در نیکی و تقوا ، یاری می رسانند . آن گاه که چنین نکنند، برکت ها از آنان جدا می شود و برخی بر برخی دیگر مسلّط می گردند ، و هیچ یاوری، نه در زمین و نه در آسمان، نخواهند داشت.12168.امام باقر علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای مردم! خداوند می فرماید: «حتما امر به معروف و نهی از منکر کنید، پیش از آن که دچار خشکسالی شوید . پس هر چه آب بخواهید، آبی به شما داده نشود».

ای مردم! خداوند می فرماید : «امر به معروف و نهی از منکر کنید ، پیش از آن که [چنان شود که ]دعا کنید و دعایتان مستجاب نگردد».

.

ص: 580

12169.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا تَرَکُوا [ أی اُمَّهُ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله ] الأَمرَ بِالمَعروفِ وَالنَّهیَ عَنِ المُنکَرِ حُرِمَت بَرَکَهَ الوَحیِ . (1)12170.امام جواد علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :أیُّما ناشٍ نَشَأَ فی قَومِهِ ثُمَّ لَم یُؤَدَّب عَلی مَعصِیَتِهِ ، کانَ اللّهُ عز و جل أوَّلُ ما یُعاقِبُهُم فیهِ أن یَنقُصَ مِن أرزاقِهِم . (2)12171.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا عَظَّمَت اُمَّتِیَ الدُّنیا نُزِعَت مِنها هَیبَهُ الإِسلامِ ، وإذا تَرَکَتِ الأَمرَ بِالمَعروفِ وَالنَّهیَ عَنِ المُنکَرِ حُرِمَت بَرَکَهَ الوَحیِ . (3)3 / 4سَبُّ المُسلِمِ12174.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الکافی عن أحمد بن أحمد عن بعض رجاله (4)الکافی عن أحمد بن أحمد عن بعض رجاله (5) : مَن فَحَشَ عَلی أخیهِ المُسلِمِ ، نَزَعَ اللّهُ مِنهُ بَرَکَهَ رِزقِهِ ، ووَکَلَهُ إلی نَفسِهِ ، وأفسَدَ عَلَیهِ مَعیشَتَهُ . 6 .

1- .تفسیر جوامع الجامع : 1 / 470 ؛ کنز العمّال : 3 / 183 / 6070 نقلاً عن الحکیم عن أبی هریره وزاد فیه «وإذا تسابّت اُمتی سقطت من عین اللّه » .

2- .ثواب الأعمال : 266 / 1 عن الحسین بن سالم ، بحار الأنوار : 100 / 78 / 32 .

3- .کنز العمّال : 3 / 183 / 6070 ، الجامع الصغیر : 1 / 117 / 760 کلاهما نقلاً عن الحکیم عن أبی هریره .

4- .المعصوم المرویّ عنه غیر معلوم ، فإن کان الصادق علیه السلام فالإرسال بأزید من واحد ، وأحمد کأنّه البزنطی ، وما زعم أنّه ابن عیسی بعید کما لا یخفی علی المتدرّب ، فیمکن الإرسال بواحد . وقوله : «فحش» ککرم ، وربّما یقرأ علی بناء التفعیل . ومن جمله أسباب فساد المعیشه نفره الناس عنه وعن معاملته (مرآه العقول : 10 / 278) .

5- .الکافی : 2 / 325 / 13 وراجع بحار الأنوار : 76 / 365 .

ص: 581

3 / 4دشنام دادن به مسلمان

12175.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرگاه [امّت محمّد صلی الله علیه و آله] امر به معروف و نهی از منکر را ترک کنند، از برکت وحی ، محروم می شوند.12176.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :هر کس که در میان قوم خود ، بزرگ شود و به خاطر گناهش ادب نشود، اوّلین عقوبت الهی بر آنان، این است که از روزی های آنان می کاهد.12177.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرگاه امّت من، دنیا را بزرگ بشمارند، هیبت (شکوه) اسلام از آنان گرفته می شود و هر گاه امر به معروف و نهی از منکر را ترک کنند، از برکت وحی، محروم می شوند.3 / 4دشنام دادن به مسلمان12174.امام صادق علیه السلام :الکافی به نقل از احمد بن احمد، از برخی استادانش : هر کس به برادر مسلمانش دشنام دهد، خداوند ، برکت روزی اش را از او می گیرد و او را به خودش وا می گذارد و زندگی اش را برایش تباه می کند.

.

ص: 582

3 / 5القَضاءُ بِالجَورِ12177.امام علی علیه السلام :الکافی عن ابن محبوب عن أبی ولاّد الحنّاط فی حَدیثٍ أخبَرَ أبا عَبدِاللّهِ علیه السلامبِقَضاءٍ لَم یَرضَ بِهِ الإِمامُ فَقالَ علیه السلام : فی مِثلِ هذَا القَضاءِ وشِبهِهِ ، تَحبِسُ السَّماءُ ماءَها وتَمنَعُ الأَرضُ بَرَکَتَها . (1)3 / 6الاِستِخفافُ بِالصَّلاهِ12180.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله فی بَیانِ ما یُصیبُ المُتَهاوِنَ بِصَلاتِهِ : أمَّا اللَّواتی تُصیبُهُ فی دارِ الدُّنیا : فَالاُولی : یَرفَعُ اللّهُ البَرَکَهَ عَن عُمُرِهِ ، ویَرفَعُ اللّهُ البَرَکَهَ مِن رِزقِهِ ، ویَمحُو اللّهُ عز و جل سیماءَ الصّالِحینَ مِن وَجهِهِ ، وکُلُّ عَمَلٍ یَعمَلُهُ لا یُؤجَرُ عَلَیهِ ، ولا یَرتَفِعُ دُعاؤُهُ إلَی السَّماءِ ، وَالسّادِسَهُ : لَیسَ لَهُ حَظٌّ فی دُعاءِ الصّالِحینَ . (2)3 / 7الاِستِخفافُ بِصَلاهِ الجُمُعَهِ12183.عنه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :اِعلَموا أنَّ اللّهَ قَد فَرَضَ عَلَیکُمُ الجُمُعَهَ ، فَمَن تَرَکَها فی حَیاتی وبَعدَ مَماتی ولَهُم إمامٌ عادِلٌ ؛ اِستِخفافا بِها وجُحودا لَها ، فَلا جَمَعَ اللّهُ شَملَهُ ، ولا بارَکَ لَهُ فی أمرِهِ ، ألا ولا صَلاهَ لَهُ ! ألا ولا زَکاهَ لَهُ ! ألا ولا حَجَّ لَهُ ! ألا ولا صَومَ لَهُ ! ألا ولا بَرَکَهَ لَهُ حَتّی یَتوبَ ! (3) .

1- .الکافی : 5 / 290 / 6 ، تهذیب الأحکام : 7 / 215 / 943 وفیه «عقر» بدل «غمز» ، بحار الأنوار: 47 / 375 / 98.

2- .فلاح السائل : 61 / 1 عن فاطمه علیهاالسلام ، بحار الأنوار : 83 / 21 / 39 .

3- .عوالی اللآلی : 2 / 54 / 146 ؛ سنن ابن ماجه : 1 / 343 / 1081 ، السنن الکبری : 3 / 244 / 5570 کلاهما عن جابر بن عبد اللّه ، حلیه الأولیاء : 8 / 295 عن سعید بن المسیّب وکلّها نحوه .

ص: 583

3 / 5داوری به ستم

3 / 6سبک شمردن نماز

3 / 7سبک شمردن نماز جمعه

3 / 5داوری به ستم12180.امام علی علیه السلام :الکافی به نقل از ابن محبوب ، از ابو ولاّد حنّاط، در حدیثی که امام صادق علیه السلامرا به قضاوتی خبر داد که امام علیه السلام آن را نپسندید ، پس فرمود : در مثل این داوری و همانند آن است که آسمان، آب خود را، و زمین، برکت خود را دریغ می کند!3 / 6سبک شمردن نماز12183.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در بیان آنچه به سبک شمارنده نماز می رسد : امّا پیامدهای دنیوی سبک شمردن نماز ، نخست، آن که: خداوند، برکت را از عمرش برمی دارد؛ نیز خداوند، برکت را از روزی اش برمی دارد؛ و خداوند، سیمای (نشان) صالحان را از چهره اش می زداید؛ و هر عملی را که انجام می دهد ، پاداش نمی یابد؛ و دعایش به آسمان، بالا نمی رود؛ و ششم، آن که: در دعای صالحان ، بهره ای نخواهد داشت.3 / 7سبک شمردن نماز جمعه12186.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بدانید که خداوند، نماز جمعه را بر شما واجب ساخته است . پس ، آنان که در زندگی و پس از مرگ من، از روی سبک شمردن و یا انکار ، آن را ترک کنند ، با وجود این که پیشوای عادلی دارند ، خداوند، وحدتشان نبخشد و در کارشان برکت ندهد . نه زکات آنان پذیرفته است، نه نماز آنان ، نه حج آنان ، نه روزه آنان ، و نه [ زندگی آنان] برکتی خواهد داشت ، تا آن که توبه کنند.

.

ص: 584

3 / 8کُفرانُ النِّعمَهِالکتاب«وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْیَهً کَانَتْ ءَامِنَهً مُّطْمَئِنَّهً یَأْتِیهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن کُلِّ مَکَانٍ فَکَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَ قَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِمَا کَانُواْ یَصْنَعُونَ . (1) »

«أَلَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ بَدَّلُواْ نِعْمَتَ اللَّهِ کُفْرًا وَ أَحَلُّواْ قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ . (2) »

«سَلْ بَنِی إِسْرَ ءِیلَ کَمْ ءَاتَیْنَهُم مِّنْ ءَایَهِ بَیِّنَهٍ وَمَن یُبَدِّلْ نِعْمَهَ اللَّهِ مِن بَعْدِ مَا جَآءَتْهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ . (3) »

الحدیث12190.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :سَبَبُ زَوالِ النِّعَمِ الکُفرانُ . (4)12191.الإمامُ العسکریُّ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :مَن عَظُمَت عَلَیهِ النِّعمَهُ اشتَدَّت مَؤونَهُ النّاسِ عَلَیهِ ، فَإِن هُوَ قامَ بِمَؤونَتِهِمِ اجتَلَبَ زِیادَهَ النِّعمَهِ عَلَیهِ مِنَ اللّهِ ، وإن لَم یَفعَل فَقَد عَرَّضَ النِّعمَهَ لِزَوالِها . (5) .

1- .النحل : 112 .

2- .إبراهیم : 28 .

3- .البقره : 211 .

4- .غرر الحکم : 5517 ، عیون الحکم والمواعظ : 281 / 5060 .

5- .الکافی : 4 / 38 / 4 عن مسعده بن صدقه .

ص: 585

3 / 8ناسپاسی نعمت

3 / 8ناسپاسی نعمتقرآن«و خداوند مَثَلی زد، [اهالیِ] آبادی ای را که ایمن و آسوده بودند و روزیِ آنان ، از هر جا، فراوان می آمد . پس به نعمت های الهی ناسپاسی کردند . خدا هم جامه گرسنگی و ترس را به خاطر کارهایشان، بر آنان چشاند » .

«آیا ننگریستی به آنان که نعمت خدا را با ناسپاسی تغییر دادند و قوم خود را به سرای هلاکت نشاندند؟ » .

«از بنی اسرائیل بپرس که: چه قدر به آنان نشانه روشن دادیم؟! هر کس نعمت خدا را پس از آن که به او رسید تغییر دهد، پس خداوند، سخت کیفر است » .

حدیث12193.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :ناسپاسی ، سبب نابودی نعمت هاست.12194.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :هر که نعمت بر او بزرگ (بسیار) باشد ، نیاز مردم به او نیز زیاد خواهد شد . پس اگر به رفع نیاز آنان برخیزد ، از سوی خدا افزایش نعمت را برای خود فراهم آورده است؛ و اگر چنین نکند ، نعمت را در معرض زوال ، قرار داده است.

.

ص: 586

12195.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ للّهِِ أقواما یَختَصُّهُم بِالنِّعَمِ لِمَنافِعِ العِبادِ ، ویُقِرُّها فیهِم ما بَذَلوها ؛ فَإِذا مَنَعوا نَزَعَها عَنهُم فَحَوَّلَها إلی غَیرِهِم . (1)3 / 9الخِیانَه12198.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :تُرفَعُ البَرَکَهُ مِنَ البَیتِ إذا کانَت فیهِ الخِیانَهُ . (2)12199.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :یَدُ اللّهِ فَوقَ أیدِی المُشتَرِکَینِ ما لَم یَخُن أحَدُهُما صاحِبَهُ ؛ فَإِذا خانَ أحَدُهُما رَفَعَ اللّهُ یَدَهُ عَن أیدیهِما ، وذَهَبَتِ البَرَکَهُ مِنهُما . (3)3 / 10الزِّنا12202.لقمانُ علیه السلام ( فی وَصِیَّتِهِ لاِبنِهِ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، فِی الزِّنا سِتُّ خِصالٍ : ثَلاثٌ مِنها فِی الدُّنیا وثَلاثٌ مِنها فِی الآخِرَهِ.فَأَمَّا الَّتی فِی الدُّنیا : فَیَذهَبُ بِالبَهاءِ ، ویُعَجِّلُ الفَناءَ ، ویَقطَعُ الرِّزقَ؛ وأمَّا الَّتی فِی الآخِرَهِ : فَسوءُ الحِسابِ ، وسَخَطُ الرَّحمانِ ، وخُلودُ النّارِ . (4) .

1- .تاریخ بغداد : 9 / 459 / 5089 ، حلیه الأولیاء : 10 / 215 وفیه «عبادا» بدل «أقواما» وکلاهما عن ابن عمر ، کنز العمّال : 6 / 350 / 16008 نقلاً عن ابن أبی الدنیا فی قضاء الحوائج ؛ نهج البلاغه : الحکمه 425 ، تاریخ الیعقوبی : 2 / 97 وفیهما «عبادا» بدل «أقواما» ، بحار الأنوار : 74 / 418 / 39 .

2- .الفردوس : 2 / 73 / 2413 عن أنس ، کنز العمّال : 15 / 402 / 41560 وفیه «الکناسه» بدل «الخیانه» .

3- .جامع الأحادیث للقمّی : 141 وراجع الفردوس : 5 / 258 / 8118 .

4- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 367 / 5762 عن حمّاد بن عمرو وأنس بن محمّد عن أبیه جمیعا عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، الخصال : 321 / 3 عن أنس بن محمّد عن أبیه عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آلهو ح4 عن عبد اللّه بن میمون عن الإمام الصادق علیه السلام ، علل الشرایع : 480 / 1 عن ابن إسحاق الخراسانی عن أبیه عن الإمام علیّ علیه السلام ، بحار الأنوار : 79 / 22 / 15 .

ص: 587

3 / 9خیانت

3 / 10زنا

12195.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، گروه هایی دارد که به سود بندگان، نعمت هایی را ویژه آنان ساخته است و تا وقتی از آن نعمت ها ببخشند ، آنها را برایشان نگه می دارد. پس هرگاه از بخشش دریغ کنند، خداوند نعمت ها را از آنان گرفته، به دیگران می دهد.3 / 9خیانت12198.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اگر در خانه ای خیانت باشد ، برکت از آن برداشته می شود.12199.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دست خدا روی دستِ دو شریک است، تا وقتی که یکی از آن دو به دیگری خیانت نکند . پس هر گاه یکی از آن دو ، خیانت کند ، خداوند ، دست خود را از روی دست آنان برمی دارد و برکت ، از هر دو می رود.3 / 10زنا12202.لقمان علیه السلام ( در سفارش به فرزند خود ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! برای زنا ، شش خصلت است؛ سه تا در دنیا و سه تا در آخرت . آنچه در دنیاست : شُکوه را می بَرَد ، نابودی را شتاب می دهد ، و روزی را قطع می کند. و امّا آنچه در آخرت است: بدی (سختی) حساب، خشم خداوند، و جاودانگی در آتش.

.

ص: 588

12203.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :الذُّنوبُ . . . الَّتی تَحبِسُ الرِّزقَ الزِّنا . (1)12204.الإمامُ الرِّضا علیه السلام :الإمام الکاظم علیه السلام :اِتَّقِ الزِّنا ؛ فَإِنَّهُ یَمحَقُ (2) الرِّزقَ ویُبطِلُ الدّینَ . (3)12205.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :أبو الحسن علیه السلام :إیّاکَ وَالزِّنا! فَإِنَّهُ یَمحَقُ البَرَکَهَ ، ویُهلِکُ الدّینَ . (4)3 / 11الکَذِب12205.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الکَذِبُ یَنقُصُ الرِّزقَ . (5)12206.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :اِعتِیادُ الکَذِبِ یورِثُ الفَقرَ . (6)3 / 12المالُ الحَرامُ12209.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لا یَکسِبُ عَبدٌ مالاً مِن حَرامٍ فَیُنفِقُ مِنهُ فَیُبارَکَ لَهُ فیهِ ، ولا یَتَصَدَّقُ بِهِ فَیُقبَلَ مِنهُ ، ولا یُترَکُ خَلفَ ظَهرِهِ إلاّ کانَ زادَهُ إلَی النّارِ . (7) .

1- .الکافی : 2 / 447 / 1 ، معانی الأخبار : 269 / 1 ، علل الشرایع : 584 / 27 کلّها عن مجاهد عن أبیه ، الاختصاص : 238 عن عبد اللّه بن سنان ، بحار الأنوار : 73 / 374 / 11 .

2- .المحق : النقصان وذهاب البرکه (لسان العرب : 10 / 338) .

3- .الکافی : 5 / 541 / 2 عن علیّ بن سالم .

4- .الکافی : 5 / 542 / 6 عن علیّ بن سوید .

5- .مساوئ الأخلاق للخرائطی: 58/117، إحیاء علوم الدین: 3/198، المغنی عن حمل الأسفار: 2/806/2952، کنز العمّال : 3 / 623 / 8220 نقلاً عن الخرائطی فی مساوئ الأخلاق ؛ الأمالی للشجری : 1 / 52 وج 2 / 118 کلّها عن أبی هریره .

6- .الخصال : 505 / 2 عن سعید بن علاقه ، مشکاه الأنوار : 229 / 645 ، روضه الواعظین : 499 ، بحار الأنوار : 76 / 314 / 1 .

7- .مسند ابن حنبل : 2/34/3672 ، شُعَب الإیمان : 4 / 396 / 5524 وفیه «فیتصدّق فینفق» وکلاهما عن عبد اللّه ابن مسعود، کنزالعمّال : 4/17/9280 وح9281 نقلاً عن ابن النجار عن ابن مسعود وج15/862/43431.

ص: 589

3 / 11دروغ

3 / 12مال حرام

12210.الإمامُ زینَ العابدینُ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :گناهی که ... جلوی روزی را می گیرد، زناست.12211.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام کاظم علیه السلام :از زنا بپرهیز ، که روزی را می کاهد و دین را خراب می کند.12206.امام علی علیه السلام :امام هادی علیه السلام :از زنا بپرهیز ، که برکت را می برد و دین را تباه می سازد.3 / 11دروغ12209.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دروغ، روزی را کم می کند.12210.امام زین العابدین علیه السلام :امام علی علیه السلام :عادت به دروغگویی ، تهیدستی می آورد.3 / 12مال حرام12212.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بنده، مالی را از حرام به دست نمی آورد که از آن ، انفاق کند، مگر آن که خداوند در آن برکت قرار نمی دهد؛ و از آن ، صدقه نمی دهد ،مگر آن که قبول نمی شود؛ و آن را پشتیبان خویش قرار نمی دهد (برای خود ذخیره نمی کند) ، مگر آن که رهتوشه او به جهنّم خواهد بود.

.

ص: 590

12213.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :أبو الحسن علیه السلام :إنَّ الحَرامَ لا یَنمی ، وإن نَمی لا یُبارَکُ لَهُ فیهِ ، وما أنفَقَهُ لَم یُؤجَر عَلَیهِ ، وما خَلَّفَهُ کانَ زادَهُ إلَی النّارِ . (1)12214.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :کَثرَهُ السُّحتِ یَمحَقُ الرِّزقَ . (2)3 / 13الإِسراف12215.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :لا غِنی مَعَ إسرافٍ . (3)12216.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :الإِسرافُ یُفنِی الکَثیرَ ، الاِقتِصادُ یُنمِی الیَسیرَ . (4)12217.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :القَصدُ مَثراهٌ ، وَالسَّرَفُ مَتواهٌ . (5)12218.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :کَثرَهُ السَّرَفِ تُدَمِّرُ . (6)12219.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :کَم قَرَفٍ مِن سَرَفٍ! (7)12220.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ مَعَ الإِسرافِ قِلَّهَ البَرَکَهِ . (8)12221.صحیح مسلم عن عُروَهَ عن هِشامِ بنِ حَکیمِ بنِ حِزعنه علیه السلام :إنَّ السَّرَفَ یورِثُ الفَقرَ ، وإنَّ القَصدَ یُورِثُ الغِنی . (9)12215.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الکاظم علیه السلام :مَن بَذَّرَ وأسرَفَ زالَت عَنهُ النِّعمَهُ . (10) .

1- .الکافی : 5 / 125 / 7 عن داود الصَّرمی .

2- .تحف العقول : 372 ، بحار الأنوار : 78 / 256 / 133 .

3- .غرر الحکم : 10538 ، عیون الحکم والمواعظ : 531 / 9664 .

4- .غرر الحکم : 515 و 514 ، عیون الحکم والمواعظ : 42 / 970 و 969 .

5- .الکافی : 4 / 52 / 4 عن علیّ بن محمّد رفعه ، مجمع البحرین : 1 / 234 .

6- .غرر الحکم : 7122 ، عیون الحکم والمواعظ : 390 / 6613 .

7- .مطالب السؤول : 56 ؛ بحار الأنوار : 78 / 12 / 70 .

8- .الکافی : 4 / 55 / 3 عن ابن أبی یعفور ویوسف بن عمار(ه) .

9- .الکافی : 4 / 53 / 8 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 174 / 3659 کلاهما عن عبید بن زراره .

10- .تحف العقول : 403 ، بحار الأنوار : 78 / 327 / 4 .

ص: 591

3 / 13اسراف

12216.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام هادی علیه السلام :همانا حرام، افزایش نمی یابد ، و اگر افزایش یابد، برکتی در آن نیست ؛ و اگر آن را انفاق کند، پاداشی نمی برد ؛ و اگر بر جای گذارد ، توشه اش به سوی آتش خواهد بود.12217.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :زیاد شدن کسب حرام، روزی را نابود می سازد.3 / 13اسراف12220.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :با اسراف ، بی نیازی نخواهد بود.12221.صحیح مسلم ( عروه به نقل از هشام بن حکیم بن حزام ) امام علی علیه السلام :اسراف ، فراوان را نابود می کند [و] میانه روی، اندک را افزایش می دهد.12222.سنن أبی داوود عن حَمزَهَ الأسلَمیِّ بَعدَ أن ذَامام علی علیه السلام :میانه روی ، افزایش دهنده است و اسراف، نابودکننده.12223.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :اسرافِ فراوان ، [ زندگی را] نابود می سازد.12224.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام علی علیه السلام :چه بسا بیماری و دردی که ریشه در اسراف (زیاده روی در خوراک) دارد.12225.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ( لَمّا سَألَهُ أبانُ الأحمَرُ عَن عِلّهِ تَسمِیَ ) امام صادق علیه السلام :با اسراف ، کمیِ برکت است.12222.سنن أبی داوود ( به نقل از حمزه اسلمی ) امام صادق علیه السلام :اسراف ، تهیدستی می آورد و میانه روی، بی نیازی می بخشد.12223.امام علی علیه السلام :امام کاظم علیه السلام :هر کس ولخرجی و اسراف کند ، نعمت از او زایل می شود.

.

ص: 592

3 / 14البُخلالکتاب«وَ أَمَّا مَن بَخِلَ وَ اسْتَغْنَی * وَ کَذَّبَ بِالْحُسْنَی * فَسَنُیَسِّرُهُ لِلْعُسْرَی * وَ مَا یُغْنِی عَنْهُ مَالُهُ إِذَا تَرَدَّی . (1) »

الحدیث12229.عنه علیه السلام ( مِن کِتابِهِ إلَی الحارِثِ الهَمْدانِیِّ ) الکافی عن سعد بن طریف عن الإمام الباقر علیه السلام فی قَولِ اللّهِ عز و جل : «وَ أَمَّا مَن بَخِلَ وَ اسْتَغْنَی» قالَ : بَخِلَ بِما آتاهُ اللّهُ عز و جل . «وَ کَذَّبَ بِالْحُسْنَی» بِأَنَّ اللّهَ یُعطی بِالواحِدَهِ عَشَرَهً إلی مِائَهِ ألفٍ فَما زادَ .

«فَسَنُیَسِّرُهُ لِلْعُسْرَی» قالَ : لا یُریدُ شَیئا مِنَ الشَّرِّ إلاّ یَسَّرَهُ لَهُ .

«وَ مَا یُغْنِی عَنْهُ مَالُهُ إِذَا تَرَدَّی» قالَ : أمَا وَاللّهِ ما هُوَ تَرَدّی فی بِئرٍ ولا مِن جَبَلٍ ولا مِن حائِطٍ ، ولکِن تَرَدّی فی نارِ جَهَنَّمَ . (2)12226.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :ما مَحَقَ الإِیمانَ مَحقَ الشُّحِّ شَیءٌ . . . إنَّ لِهذَا الشُّحِّ دَبیبا کَدَبیبِ النَّملِ ، وشُعَبا کَشُعَبِ الشِّرکِ . (3)12227.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :ما مَحَقَ الإِسلامَ مَحقَ الشُّحِّ شَیءٌ . (4) .

1- .اللیل : 8 11 .

2- .الکافی : 4 / 46 / 5 ، تهذیب الأحکام : 4 / 109 / 316 عن سعد بن ظریف .

3- .الخصال : 26 / 93 عن مسعده بن صدقه عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام ، بحار الأنوار : 73 / 301 / 8 ، مستدرک الوسائل : 7 / 27 / 7554 نقلاً عن کتاب الأخلاق لأبی القاسم الکوفی وفیه صدره نحوه .

4- .الکافی : 4 / 45 / 5 عن مسعده بن صدقه عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 2 / 63 / 1716 ، مکارم الأخلاق : 1 / 295 / 921 ، عوالی اللآلی : 1 / 377 / 112 ، بحار الأنوار : 73 / 307 / 34 ؛ مسند أبی یعلی: 3/405/3475، المعجم الأوسط: 3/175/2843 کلاهما عن أنس، کنز العمّال: 3/448/7386.

ص: 593

3 / 14بُخل

3 / 14بُخلقرآن«و امّا کسی که بخل ورزد و احساس بی نیازی کند * وعده نیک[ خدا] را دروغ پندارد * سختی را برایش فراهم می سازیم * و مالش برای او کارساز نیست ، آن گاه که نابود گردد » .

حدیث12233.مشکاه الأنوار عن مُفَضّلِ بنِ عُمرَ:الکافی به نقل از سعد بن طریف ، از امام باقر علیه السلامدر تفسیر آیه: «و امّا کسی که بخل ورزد و احساس بی نیازی کند» : [ یعنی ]نسبت به آنچه خداوند به او داده است، بخل ورزد. «و وعده نیک [خدا] را دروغ پندارد» ، [یعنی : آنچه را] خدا وعده داده است که در مقابل یکی ، ده تا صد هزار و بیشتر ، پاداش می دهد .

«سختی را برایش فراهم می سازیم» ، [ یعنی] : هیچ بدی را اراده نمی کند، مگر آن که او برایش آسان می سازد .

«و مالش برای او کارساز نیست، آن گاه که نابود گردد» . به خدا قسم، مقصود [از نابود گشتن]، افتادن در چاه یا افتادن از کوه یا دیوار نیست؛ بلکه افتادن در آتش دوزخ است.12234.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ چیز همانند آز ، ایمان را نابود نمی سازد ... . این آز ، جنبشی همچون راه رفتن مورچه و شعبه هایی همچون شعبه های شرک دارد.12230.امام علی علیه السلام ( در نامه ای به قثم بن عباس، کارگزار خود در مکّه ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ چیز ، همانند آز ، اسلام را از بین نبرده است.

.

ص: 594

12231.امام حسین علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَنعُ الخُبزِ یَمحَقُ البَرَکَهَ . (1)3 / 15مَنعُ الزَّکاهِ12234.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا مَنَعُوا الزَّکاهَ مَنَعَتِ الأَرضُ بَرَکَتَها مِنَ الزَّرعِ وَالثِّمارِ وَالمَعادِنِ کُلِّها . (2)3 / 16مَنعُ حَقِّ المُسلِمِ12237.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن حَبَسَ عَن أخیهِ المُسلِمِ شَیئا مِن حَقِّهِ ، حَرَّمَ اللّهُ عَلَیهِ بَرَکَهَ الرِّزقِ إلاّ أن یَتوبَ . (3)3 / 17غِشُّ المُسلِمِ12240.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن غَشَّ أخاهُ المُسلِمَ ، نَزَعَ اللّهُ عَنهُ بَرَکَهَ رِزقِهِ . (4)3 / 18الخُضوعُ لِصاحِبِ الدُّنیا12237.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :مَن خَضَعَ لِصاحِبِ سُلطانٍ ولِمَن یُخالِفُهُ عَلی دینِهِ طَلَبا لِما فی یَدَیهِ مِن دُنیاهُ ، أخمَلَهُ اللّهُ عز و جل ، ومَقَّتَهُ عَلَیهِ ، ووَکَلَهُ إلَیهِ ؛ فَإِن هُوَ غَلَبَ عَلیشَیءٍ مِن دُنیاهُ فَصارَ إلَیهِ مِنهُ شَیءٌ نَزَعَ اللّهُ عز و جلالبَرَکَهَ مِنهُ. (5) .

1- .الفردوس : 4 / 150 / 6465 عن الإمام الحسین علیه السلام .

2- .الکافی : 2 / 374 / 2 و ج 3 / 505 / 17 ولیس فیه «من الزرع . . .» ، ثواب الأعمال : 301 / 1 ، علل الشرایع : 584/26، الأمالی للصدوق: 385/493 کلّها عن أبی حمزه عن الإمام الباقر علیه السلام ، بحار الأنوار : 73 / 369 / 13 وج 96 / 15 / 32 وج 100 / 46 / 3 .

3- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 4 / 15 / 4968 ، الأمالی للصدوق : 516 / 707 کلاهما عن الحسین بن زید عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، بحار الأنوار : 76 / 335 وج 104 / 293 / 2 .

4- .ثواب الأعمال : 337 / 1 عن أبی هریره وابن عبّاس ، بحار الأنوار : 76 / 365 / 30 .

5- .الکافی : 5 / 105 / 3 ، الأمالی للمفید : 100 / 2 ، ثواب الأعمال : 294 / 1 کلّها عن حدید ، تهذیب الأحکام : 6 / 330 / 914 عن حریز ، الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام : 367 / 100 عن العالم علیه السلام وفیه «أهمله» بدل «أخمله» ولیس فیه «فصار إلیه منه شیء» ، بحار الأنوار : 75 / 108 / 11 .

ص: 595

3 / 15ندادن زکات

3 / 16ندادن حقّ مسلمان

3 / 17فریب مسلمان

3 / 18فروتنی در برابر دنیاداران

12238.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دریغ کردن نان [ از نیازمندان] ، برکت را از بین می برد.3 / 15ندادن زکات12241.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر گاه [مردم] زکات ندهند ، زمین ، برکت خود را از زراعت و میوه ها و معادن، از همه اینها ، برمی گیرد.3 / 16ندادن حقّ مسلمان12244.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس که چیزی از حقّ برادر مسلمانش را نگه دارد [و به او ندهد] ، خداوند ، برکت روزی را بر او حرام می کند، مگر آن که توبه کند.3 / 17فریب مسلمان12247.الإمامُ زینَ العابدینُ علیه السلام ( فی الدعاءِ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس برادر مسلمانش را بفریبد ، خداوند، برکت روزی اش را از او می گیرد.3 / 18فروتنی در برابر دنیاداران12243.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :هر کس که در برابر یک قدرتمند و یا کسی که با او بر سر دینْ مخالفت دارد، فروتنی کند تا از دنیایی که در دست اوست، به دست آورد ، خداوند ، او را فرومایه می کند و دشمنش می دارد و [ سرنوشت زندگی او را] به وی (دنیادار) وا می گذارد ، و اگر به چیزی از دنیای او هم دست یافت و چیزی به دستش رسید ، خداوند ، برکت را از آن می گیرد.

.

ص: 596

3 / 19الاِبتِعادُ عَنِ العُلَماءِ12246.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :سَیَأتی زَمانٌ عَلَی النّاسِ یَفِرّونَ مِنَ العُلَماءِ کَما یَفِرُّ الغَنَمُ عَنِ الذِّئبِ ، فَإِذا کانَ کَذلِکَ ابتَلاهُمُ اللّهُ تَعالی بِثَلاثَهِ أشیاءَ : الأَوَّلُ : یَرفَعُ البَرَکَهَ مِن أموالِهِم ، وَالثّانی : سَلَّطَ اللّهُ عَلَیهِم سُلطانا جائِرا ، وَالثّالِثُ : یَخرُجونَ مِنَ الدُّنیا بِلا إیمانٍ . (1)3 / 20تَعَلُّمُ العِلمِ رِیاءً12249.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن تَعَلَّمَ العِلمَ رِیاءً وسُمعَهً یُریدُ بِهِ الدُّنیا ، نَزَعَ اللّهُ بَرَکَتَهُ ، وضَیَّقَ عَلَیهِ مَعیشَتَهُ ، ووَکَلَهُ اللّهُ إلی نَفسِهِ ، ومَن وَکَلَهُ اللّهُ إلی نَفسِهِ فَقَد هَلَکَ . (2) .

1- .جامع الأخبار : 456 / 995 ، بحار الأنوار : 22 / 453 / 11 .

2- .مکارم الأخلاق : 2 / 348 / 2660 عن عبد اللّه بن مسعود ، بحار الأنوار : 77 / 100 / 1 .

ص: 597

3 / 19دوری از دانشمندان

3 / 20علم آموزی ریایی

3 / 19دوری از دانشمندان12250.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :زمانی بر مردم خواهد آمد که آنان از عالمان می گریزند ، آن گونه که گوسفند از گرگ می گریزد . هر گاه چنین شد، خداوند ، آنان را به سه چیز مبتلا می سازد :

یکم : برکت را از اموالشان برمی دارد؛

دوم: حاکمی ستمگر را بر آنان مسلّط می سازد؛

سوم: از دنیا، بی ایمان خارج می شوند.3 / 20علم آموزی ریایی12250.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس از روی ریا و سُمعه (رسیدن به گوش مردم) و به قصد دنیاخواهی علم بیاموزد ، خداوند، برکتش را از آن می گیرد ، زندگی اش را بر او سخت می گیرد ، و او را به حال خودش وامی گذارد ، و هر کس که خدا او را به حال خودش وا گذارد ، هلاک شده است .

.

ص: 598

3 / 21الحَلف عِندَ الْبَیعِ12253.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الحَلفُ مَنفَقَهٌ لِلسِّلعَهِ ، مَمحَقَهٌ لِلبَرَکَهِ . (1)12254.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :بیعوا ولا تَحلِفوا ؛ فَإِنَّ الیَمینَ تُنفِقُ السِّلعَهَ وتَمحَقُ البَرَکَهَ . (2)12255.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :إیّاکُم وَالحَلفَ! فَإِنَّهُ یُنفِقُ السِّلعَهَ ، ویَمحَقُ البَرَکَهَ . (3)12256.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :الکافی عن أبی حمزه رفعه :قامَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام عَلی دارِ ابنِ أبی مُعَیطٍ ، وکانَ یُقامُ فیهَا الإِبِلُ ، فَقالَ : یا معاشِرَ السَّماسِرَهِ ، أقِلُّوا الأَیمانَ! فَإِنَّها مَنفَقَهٌ لِلسِّلعَهِ ، مَمحَقَهٌ لِلرِّبحِ . (4)3 / 22تَرکُ البَسمَلَهِ عِندَ الأَکلِ12254.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :کُلُّ طَعامٍ لا یُذکَرُ اسمُ اللّهِ عَلَیهِ فَإِنَّما هُوَ داءٌ ولا بَرَکَهَ فیهِ . (5) .

1- .صحیح البخاری : 2 / 735 / 1981 ، سنن أبی داود : 3 / 245 / 3335 کلاهما عن أبی هریره ، کنز العمّال : 16 / 699 / 46399 وص 697 / 46384 ؛ مسند زید : 256 عن زید بن علیّ عن أبیه عن جدّه عن الإمام علیّ علیهم السلامعنه صلی الله علیه و آله .

2- .المناقب للخوارزمی : 121 / 136 ، المنتخب من مسند عبد بن حمید : 62 / 96 ، المناقب للکوفی : 2 / 602 / 1103 کلّها عن أبی مطر ، کنز العمّال : 13 / 183 / 36547 ؛ کشف الغمّه : 1 / 164 عن أبی مطر ، مسند زید : 256 عن زید بن علیّ عن أبیه عن جدّه عن الإمام علیّ علیهم السلامولیس فیه صدره ، بحار الأنوار : 40 / 332 / 14 .

3- .الکافی : 5 / 162 / 4 عن أبی إسماعیل رفعه ، الغارات : 1 / 110 عن أبی سعید الخدری ، تهذیب الأحکام : 7 / 13 / 57 عن الإمام الصادق علیه السلاممع تقدیم و تأخیر ، بحار الأنوار : 103 / 102 / 44 .

4- .الکافی : 5 / 162 / 2 .

5- .تاریخ دمشق : 60 / 325 عن عقبه بن عامر ، کنز العمّال : 15 / 238 / 40741 .

ص: 599

3 / 21قَسم خوردن به هنگام فروش

3 / 22«بسم اللّه » نگفتن به هنگام خوردن

3 / 21قَسم خوردن به هنگام فروش12257.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :قسم خوردن، کالا را می کاهد و به پایان می رساند و برکت را از بین می برد.12258.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :داد و ستد کنید و قسم نخورید؛ چرا که قسم خوردن، کالا را به پایان می رساند و برکت را از بین می برد.12259.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :از قسم خوردن بپرهیزید؛ چرا که کالا را به پایان می رساند و برکت را از بین می برد.12260.عنه علیه السلام :الکافی به نقل از ابو حمزه : امیر مؤمنان علیه السلام بر درِ خانه ابن ابی مُعَیط که در آن، شتر برای فروش نگهداری می شد ایستاد و فرمود: «ای گروه دلاّلان! کم قسم بخورید؛ چرا که کالا را می کاهد و سود را از بین می برد».3 / 22«بسم اللّه » نگفتن به هنگام خوردن12263.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر غذایی که نام خدا بر آن گفته نشود ، درد است و برکتی ندارد.

.

ص: 600

12264.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إذا وُضِعَتِ المائِدَهُ حَفَّتها أربَعَهُ آلافِ مَلَکٍ ، فَإِذا قالَ العَبدُ : بِسمِ اللّهِ قالَتِ المَلائِکَهُ : بارَکَ اللّهُ عَلَیکُم فی طَعامِکُم ، ثُمَّ یَقولونَ لِلشَّیطانِ : اُخرُج یا فاسِقُ ، لا سُلطانَ لَکَ عَلَیهِم . (1)3 / 23بَیعُ العَقارِ12259.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ مَن باعَ رِباعَهُ فَلا تُبارِک لَهُ . (2)12260.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :لا یُبارَکُ فی ثَمَنِ أرضٍ ولا دارٍ لا یُجعَلُ فی أرضٍ ولا دارٍ . (3)12261.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن باعَ دارا ولَم یَشتَرِ بِثَمَنِها دارا ، لَم یُبارَک لَهُ فیها أو فی شَیءٍ مِن ثَمَنِها . (4)12262.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :مُشتَرِی العُقدَهِ مَرزوقٌ ، وبائِعُها مَمحوقٌ . (5)12263.امام علی علیه السلام :الإمام الکاظم علیه السلام :ثَمَنُ العَقارِ مَمحوقٌ ، إلاّ أن یُجعَلَ فی عَقارٍ مِثلِهِ . (6)راجع : ص 554 (الحِرَف والبرکه / الزراعه) .

.

1- .الکافی : 6 / 292 / 1 عن السکونی عن الإمام الصادق علیه السلام .

2- .الکافی : 5 / 92 / 7 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 170 / 3643 وفیه «رقعه من أرض» بدل «رباعه» وکلاهما عن معاویه بن عمّار عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : 19 / 119 / 4 .

3- .مسند ابن حنبل : 1 / 402 / 1650 عن سعید بن زید ، کنز العمّال : 3 / 54 / 4564 .

4- .السنن الکبری : 6 / 55 / 11174 عن حذیفه ، کنز العمّال : 3 / 54 / 5462 .

5- .الکافی : 5 / 92 / 4 ، تهذیب الأحکام : 6 / 388 / 1156 کلاهما عن وهب الحریری ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 169 / 3641 وفیه «العقار» بدل «العقده» .

6- .الکافی : 5 / 92 / 6 عن هشام بن أحمر .

ص: 601

3 / 23فروش زمین و مِلک

12265.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرگاه سفره نهاده می شود ، چهار هزار فرشته در اطراف آن گرد می آیند . چون بنده بگوید : «بسم اللّه »، فرشتگان گویند: «خداوند، به غذایتان برکت دهد!» . سپس به شیطان می گویند : «ای فاسق! بیرون شو . تو بر آنان، راه تسلّط نداری».3 / 23فروش زمین و مِلک12268.الإمامُ الحسینُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خدایا! هر که خانه مسکونی اش را می فروشد، برایش مبارک مگردان!12266.امام حسن علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهای زمین یا خانه ای که در خرید زمین یا خانه دیگر خرج نشود ، برکت ندارد.12267.امام حسن علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس خانه ای بفروشد و با پول آن خانه ای نخرد، نه آن خانه برایش برکت خواهد داشت، نه بهای آن.12268.امام حسین علیه السلام :امام صادق علیه السلام :کسی که باغستان می خرد، روزی می یابد و کسی که آن را می فروشد ، زیان می کند (مالباخته می گردد).12269.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ( لَمّا سُئلَ : مالَکَ أفصَحُنا لِسانا و أبیَنُنا ) امام کاظم علیه السلام :پولِ زمین و مِلک، از بین می رود، مگر آن که با آن، زمین یا مِلکی مانند همان خریده شود.ر . ک : ص 555 (حرفه ها و شغل ها و برکت / کشاورزی) .

.

ص: 602

3 / 24الشِّراءُ مِنَ المُحارَفِ12270.امام باقر یا امام صادق علیهما السلام ( درباره آیه «با زبان عربی روشن» ) الإمام الصادق علیه السلام لِلوَلیدِ بنِ صَبیحٍ : یا وَلیدُ ، لا تَشتَرِ لی مِن مُحارَفٍ شَیئا ؛ فَإِنَّ خُلطَتَهُ لا بَرَکَهَ فیها . (1)12271.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :لا تَشتَرِ مِن مُحارَفٍ ؛ فَإِنَّ صَفقَتَهُ لا بَرَکَهَ فیها . (2)3 / 25نَومُ الغَداهِ12274.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الصُّبحَهُ تَمنَعُ الرِّزقَ . (3)12272.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :نَومَهُ الغَداهِ مَشومَهٌ تَطرُدُ الرِّزقَ . (4)12273.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام فی قَولِهِ تَعالی : «فَالْمُقَسِّمَتِ أَمْرًا (5) » : المَلائِکَهُ تُقَسِّمُ أرزاقَ بَنی آدَمَ ما بَینَ طُلوعِ الفَجرِ إلی طُلوعِ الشَّمسِ ، فَمَن نامَ فی ما بَینَهُما نامَ عَن رِزقِهِ . (6) .

1- .کتاب من لا یحضره الفقیه : 3 / 164 / 3600 ، علل الشرایع : 526 / 1 عن صبیح عن أبیه ، الدعوات : 119 / 279 وزاد فی آخره «ولا تخالطوا إلاّ من نشأ فی الخیر» ، بحار الأنوار : 103 / 83 / 3 .

2- .الکافی : 5 / 157 / 1 ، تهذیب الأحکام : 7 / 11 / 41 وفیه «حرفته» بدل «صفقته» وکلاهما عن الولید بن صبیح .

3- .مسند ابن حنبل : 1 / 158 / 530 و ح 533 ، شُعَب الإیمان : 4 / 180 / 4731 ، مسند الشهاب : 1 / 73 / 65 ، تاریخ دمشق : 14 / 343 / 3605 کلّها عن عثمان بن عفّان ، کنز العمّال : 6 / 473 / 16613 عن أنس .

4- .تهذیب الأحکام : 2 / 139 / 540 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 502 / 1441 ، مکارم الأخلاق : 2 / 74 / 2181 ، بحار الأنوار : 13 / 182 / 18 وج 86 / 130 / 2 .

5- .الذاریات : 4 .

6- .تهذیب الأحکام : 2 / 139 / 541 ، کتاب من لا یحضره الفقیه : 1 / 504 / 1450 ، مکارم الأخلاق : 2 / 74 / 2183 کلاهما عن الإمام الرضا علیه السلام ، بحار الأنوار : 86 / 130 / 2 .

ص: 603

3 / 24خرید از مُحارَف

3 / 25خواب صبحگاهان

3 / 24 خرید از مُحارَف (1)12275.رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام خطاب به ولید بن صَبیح : ای ولید! برای من چیزی از «مُحارَف» خریداری مکن؛ چرا که معامله و معاشرت با او، بی برکت است.12276.عنه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :از مُحارَف چیزی نخر ، که دادوستد با او برکت ندارد.3 / 25خواب صبحگاهان12277.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خوابِ اوّل روز ، جلوی روزی را می گیرد.12278.الإمامُ الباقرُ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :خواب صبحگاهان، شوم است و روزی را می گریزاند.12279.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :امام صادق علیه السلام درباره آیه : «سوگند به تقسیم کنندگان کار» : فرشتگان، روزیِ آدمیزادگان را از طلوع سپیده تا طلوع آفتاب، تقسیم می کنند. پس هر کس در این فاصله بخوابد ، از روزی اش محروم می شود. (2)

.

1- .مُحارَف ، محرومِ تهیدستی است که هر چه می دود ، روزی نمی یابد . (النهایه : 1 / 370) .

2- .ظاهرا این روایات ، به مواردی ناظرند که نماز صبح ، تا طلوع آفتاب به خواب ترک شود .

ص: 604

3 / 26السُّؤال12279.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :ما فَتَحَ رَجُلٌ بابَ مَسأَلَهٍ یُریدُ بِها کَثرَهً إلاّ زادَهُ اللّهُ عز و جل بِها قِلَّهً . (1)12280.الإمامُ الرِّضا علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن یَستَعفِف یُعِفَّهُ اللّهُ ، ومَن یَستَغنِ یُغنِهِ اللّهُ . (2)12280.امام رضا علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :السُّؤالُ یُضعِفُ لِسانَ المُتَکَلِّمِ ، ویَکسِرُ قَلبَ الشُّجاعِ البَطَلِ ، ویوقِفُ الحُرَّ العَزیزَ مَوقِفَ العَبدِ الذَّلیلِ ، ویُذهِبُ بَهاءَ الوَجهِ ، ویَمحَقُ الرِّزقَ . (3)3 / 27النَّوادِر12283.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :الطَّعامُ الحارُّ غَیرُ ذی بَرَکَهٍ . (4) .

1- .مسند ابن حنبل : 3 / 434 / 9630 ، شُعَب الإیمان : 3/ 233 / 3413 وفیه «مسکه» بدل «مسأله» وکلاهما عن أبی هریره ، الدرّ المنثور : 7 / 360 ، کنز العمّال : 3 / 643 / 8304 وج 6 / 362 / 16072 وص 506 / 16748 .

2- .صحیح البخاری : 2 /519 / 1361 عن ابن حزم وج 5 / 2375 / 6105 ، سنن الترمذی : 3/374/ 2024 ، الموطّأ : 2 / 997 / 7 ، البدایه والنهایه : 9 / 4 کلّها عن أبی سعید الخدری .

3- .غرر الحکم : 2110 .

4- .الکافی : 6 / 322 / 3 ، المحاسن : 2 / 174 / 1486 کلاهما عن محمّد بن حکیم ، بحار الأنوار : 66 / 402 / 11 و ص 410 / 7 نقلاً عن مکارم الأخلاق ؛ المستدرک علی الصحیحین : 4 / 132 / 7125 ، کنز العمّال : 15 / 249 / 40802 کلاهما عن جابر وفیهما «أبردوا الطعام . . .» .

ص: 605

3 / 26درخواست

3 / 27داغی غذا

3 / 26درخواست12286.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرگز کسی درِ درخواست را به قصد افزایش مال، نگشود ، مگر آن که خداوند به این سبب، او را دچار کاستی کرد!12287.الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس عفاف ورزد ، خداوند ، نگاهش می دارد و هر کس بی نیازی نشان دهد [ و درخواست نکند] ، خداوند ، بی نیازش می کند.12288.الإمامُ علیٌّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :درخواست ، زبان گوینده را ناتوان می کند، دلِ قهرمانِ شجاع را می شکند ، آزاده عزیز را در جایگاه برده خوار قرار می دهد ، آبرو را می برد، و روزی را نابود می سازد.3 / 27غذای داغ12283.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :غذای داغ ، برکت ندارد.

.

ص: 606

12284.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :إنَّ النَّبِیَّ اُتِیَ بِطَعامٍ حارٍّ جِدّا ، فَقالَ : ما کانَ اللّهُ عز و جل لِیُطعِمَنَا النّارَ . أقِرّوهُ حَتّی یَبرُدَ ویَمکُنَ ؛ فَإِنَّهُ طَعامٌ مَمحوقُ البَرَکَهِ . (1)اللّهمّ إنّی أسألک من الخیر کلّه ، عاجله وآجله ، ما علمت منه وما لم أعلم . اللّهمّ إنّی أسألک من فجأه الخیر ، وأعوذ بک من فجأه الشرّ . اللّهمّ إنّی أسألک موجبات رحمتک ، وعزائم مغفرتک ، والغنیمه من کلّ برّ ، والسلامه من کلّ إثم . اللّهمّ إنّی أسألک من الزیادات أتمّها ، ومن البرکات أعمّها ، ومن الصالحات أعظمها . اللّهمّ صلّ علی محمّد وآله ، ووفّقنا فی جمیع أیامنا لاستعمال الخیر وهجران الشر ، واجعلنا من الذین یسارعون فی الخیرات وهم لها سابقون . وتقبّل منّا یا مبدّل السیّئات بالحسنات ، یا أرحم الراحمین . 3 رمضان المبارک 1423

.

1- .الکافی : 6 / 322 / 2 ، المحاسن : 2 / 173 / 1483 کلاهما عن السکونی ، دعائم الإسلام : 2 / 117 / 388 ولیس فیهما «یبرد» ، بحار الأنوار : 66 / 403 / 15 .

ص: 607

12286.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :نزد پیامبر خدا ، غذای بسیار داغی آوردند . فرمود: «خدای متعال ، چنان نیست که به ما آتش بخوراند . بگذارید تا سرد شود و خوردنی گردد؛ چون غذای داغ ، غذایی بی برکت است».پروردگارا! از تو همه خیر را، خیر اکنون و آینده را، آنچه را دانسته ام یا آنچه را ندانسته ام، می خواهم. خدایا! از تو خیر ناگهانی می طلبم و از شرّ ناگهانی، به تو پناه می برم. خدایا! از تو موجبات رحمتت ، نشانه های آمرزشت ، بهره وری از هر نیکی، و ایمنی از هر گناه را می خواهم. خداوندا! از میان افزونی ها کامل ترینش را، و از میان برکت ها فراگیرترینش را، و از میان صالحاتْ بزرگ ترینش را از تو می طلبم. خدایا! بر محمّد و خاندانش درود فرست و ما را در همه روزهایمان، برای به کارگیری خیر و پرهیز از بدی ، موفّق بدار و ما را از کسانی قرار بده که در نیکی ها پیشتازند و به سوی آنها می تازند! از ما بپذیر ، ای تبدیل کننده سیّئات به حسنات، ای مهربان ترینِ مهربانان! سوم رمضان 1423 محمّدی ری شهری

.

ص: 608

. .

ص: 609

. .

ص: 610

. .

ص: 611

. .

ص: 612

. .

ص: 613

. .

ص: 614

. .

ص: 615

. .

ص: 616

. .

ص: 617

. .

ص: 618

. .

ص: 619

. .

ص: 620

. .

ص: 621

. .

ص: 622

. .

ص: 623

. .

ص: 624

. .

ص: 625

. .

ص: 626

. .

ص: 627

. .

ص: 628

. .

ص: 629

. .

ص: 630

فهرست منابع و مآخذ

فهرست منابع و مآخذ1 . آداب المتعلّمین ، محمّد بن محمّد الطوسی (خواجه / نصیر الدین) (م 672 ق) ، تحقیق: محمّد رضا الحسینی الجلالی ، شیراز: مکتبه مدرسه إمام العصر (عج) ، 1416 ق . 2 . الاحتجاج علی أهل اللجاج ، أحمد بن علی الطبرسی (م 620 ق ) ، تحقیق : إبراهیم البهادری ومحمّد هادی به ، تهران : دار الاُسوه ، 1413 ق ، اوّل . 3 . إحقاق الحقّ و إزهاق الباطل ، نور اللّه بن السیّد شریف الشوشتری (القاضی التستری) (م 1019 ق ) ، با تعلیقات : السیّد شهاب الدین المرعشی ، قم : مکتبه آیه اللّه المرعشی ، 1411 ق ، اوّل. 4 . إحیاء علوم الدین ، محمّد بن محمّد الغزالی (م 505 ق ) ، بیروت : دار الهادی ، 1412 ق ، اوّل. 5 . الاختصاص ، المنسوب إلی محمّد بن محمّد بن النعمان العکبری البغدادی (الشیخ المفید) (م 413 ق ) ، تحقیق : علی أکبر الغفّاری ، قم : مؤسسه النشر الإسلامی ، 1414 ق ، چهارم . 6 . اختیار معرفه الرجال (رجال الکشّی) ، محمّد بن الحسن الطوسی (م 460 ق ) ، تحقیق : السیّد مهدی الرجائی ، قم : مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، 1404 ق ، اوّل. 7 . أدب الدنیا والدین ، علی بن محمّد الماوردی (م 450 ق)، تحقیق: یاسین محمّد السواس ، دمشق: دار ابن کثیر ، 1413 ق .

.

ص: 631

8 . الأدب المفرد ، محمّد بن إسماعیل البخاری (م 256 ق ) ، تحقیق : محمّد بن عبد القادر عطا ، بیروت : دار الکتب العلمیّه . 9 . الإرشاد فی معرفه حجج اللّه علی العباد ، محمّد بن محمّد بن النعمان العکبری البغدادی (الشیخ المفید) (م 413 ق ) ، تحقیق : مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، قم ، مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، 1413 ق ، اوّل . 10 . إرشاد القلوب ، الحسن بن أبی الحسن الدیلمی (م 711 ق ) ، بیروت : مؤسسه الأعلمی ، 1398 ق ، چهارم . 11 . اُسد الغابه فی معرفه الصحابه ، علی بن أبی الکرم محمّد الشیبانی (ابن الأثیر الجزری) (م 630 ق ) ، تحقیق : علی محمّد معوّض وعادل أحمد عبد الموجود ، بیروت : دار الکتب العلمیّه 1415ق ، اوّل. 12 . الأسماء والصفات ، احمد بن الحسین البیهقی (م 458 ق) ، تحقیق: عبد اللّه بن محمّد الحاشری ، جدّه: مکتبه السوادی . 13 . الإصابه فی تمییز الصحابه ، أحمد بن علی العسقلانی (ابن حجر) (م 852 ق ) ، تحقیق : عادل أحمد عبد الموجود وعلی محمّد معوّض ، بیروت : دار الکتب العلمیّه ، 1415 ق ، اوّل. 14 . الاُصول الستّه عشر ، عدّه من الرواه ، قم : دار الشبستری ، 1405 ق ، دوم . 15 . الاعتقادات ، محمّد بن علی ابن بابویه القمّی (الشیخ الصدوق) (م 381 ق ) ، تحقیق : عاصم عبد السیّد ، قم : المؤتمر العالمی لألفیّه الشیخ المفید ، 1413 ق ، اوّل. 16 . الإعجاز والإیجاز ، عبدالملک بن محمّد الثعالبی (م 538 ق) ، تحقیق : عبدالرحیم محمود ، بیروت : دار صادر ، 1385ق . 17 . أعلام الدین فی صفات المؤمنین ، الحسن بن محمّد الدیلمی (م 711 ق ) ، تحقیق : مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، قم : مؤسسه آل البیت علیهم السلام . 18 . إعلام الوری بأعلام الهدی ، الفضل بن الحسن الطبرسی (م 548 ق ) ، تحقیق : مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، قم : مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، 1417 ق ، اوّل.

.

ص: 632

19 . الإقبال بالأعمال الحسنه فی ما یعمل مرّه فی السنه : علی بن موسی الحلّی (ابن طاووس) (م 664 ق ) ، تحقیق : جواد القیّومی ، قم : مکتب الإعلام الإسلامی ، 1414 ق ، اوّل. 20 . الأمالی (الأمالی الخمیسیّه) ، یحیی بن الحسین الشجری (م 499 ق ) ، بیروت : عالم الکتب ، 1403 ق ، سوم. 21 . الأمالی (غرر الفرائد و درر القلائد) ، علی بن الحسین الموسوی (السیّد المرتضی) (م 426 ق ) ، تحقیق : محمّد أبوالفضل إبراهیم ، بیروت : دار إحیاء الکتب العربیّه . 22 . الأمالی ، محمّد بن الحسن الطوسی (م 460 ق ) ، تحقیق : مؤسسه البعثه ، قم : دار الثقافه ، 1414 ق ، اوّل. 23 . الأمالی ، محمّد بن علی ابن بابویه القمّی (الشیخ الصدوق) (م 381 ق ) ، تحقیق : مؤسسه البعثه ، قم : مؤسسه البعثه ، 1407 ق ، اوّل. 24 . الأمالی ، محمّد بن محمّد بن النعمان العکبری البغدادی (الشیخ المفید) (م 413 ق ) ، تحقیق : حسین اُستاد ولی وعلی أکبر الغفّاری ، قم : مؤسسه النشر الإسلامی ، 1404 ق ، دوم . 25 . أنساب الأشراف ، أحمد بن یحیی البلاذری (م 279 ق ) ، تحقیق : سهیل زکّار و ریاض زرکلی ، بیروت : دار الفکر ، 1417 ق ، اوّل. 26 . الإیضاح ، فضل بن شاذان الأزدی النیسابوری (م 260 ق ) ، تحقیق : میر جلال الدین الحسینی الأرموی ، تهران : جامعه طهران ، 1351 ش ، اوّل. 27 . بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمّه الأطهار علیهم السلام ، محمّد باقر المجلسی (م 1110 ق ) ، بیروت : مؤسسه الوفاء ، 1403 ق ، دوم . البحر الزَّخّار = مُسنَد البزّار . 28 . البدایه والنهایه ، إسماعیل بن عمر الدمشقی (ابن کثیر) (م 774 ق ) ، تحقیق : مکتبه المعارف ، بیروت : مکتبه المعارف . 29 . بشاره المصطفی لشیعه المرتضی ، محمّد بن محمّد الطبری (م 525 ق ) ، نجف : المطبعه الحیدریّه ، 1383 ق ، دوم .

.

ص: 633

30 . بصائر الدرجات ، محمّد بن الحسن الصفّار القمّی (ابن فرّوخ) (م 290 ق ) ، قم : مکتبه آیه اللّه المرعشی ، 1404 ق ، اوّل. 31 . البلد الأمین والدرع الحصین ، إبراهیم بن زین الدین الکفعمی (م 905 ق ) . 32 . البیان والتبیین ، عمرو بن بحر الکنانی (الجاحظ) (م 255 ق ) ، تحقیق : عبد السلام محمّد هارون ، قاهره : مکتبه الخانجی ، 1405 ق ، پنجم . 33 . تاج العروس من جواهر القاموس ، السیّد محمّد بن محمّد الحسینی الزَّبیدی (م 1205 ق ) ، تحقیق : علی شیری ، بیروت : دار الفکر ، 1414 ق ، اوّل. 34 . تاریخ أصبهان ، أحمد بن عبد اللّه الإصفهانی (أبو نعیم) (م 430 ق ) ، تحقیق : سیّد کسروی حسن ، بیروت : دار الکتب العلمیّه . 35 . تاریخ بغداد أو مدینه السلام ، أحمد بن علی الخطیب البغدادی (م 463 ق ) ، مدینه : المکتبه السلفیّه . 36 . تاریخ دمشق «ترجمه الإمام علیّ علیه السلام » ، علی بن الحسن بن هبه اللّه (ابن عساکر الدمشقی) ، تحقیق : محمّد باقر المحمودی . 37 . التاریخ الکبیر ، محمّد بن إسماعیل البخاری (م 256 ق ) ، بیروت : دار الفکر . 38 . تاریخ الیعقوبی ، أحمد بن أبی یعقوب (ابن واضح الیعقوبی) (م 284 ق ) ، بیروت : دار صادر . 39 . تأویل الآیات الظاهره فی فضائل العتره الطاهره (کنز جامع الفوائد) ، علی الغروی الحسینی الإسترآبادی (م 940 ق ) ، تحقیق : مدرسه الإمام المهدی (عج) ، قم : مدرسه الإمام المهدی(عج) ، 1407 ق ، اوّل. 40 . التبیان فی تفسیر القرآن ، محمّد بن الحسن الطوسی (الشیخ الطوسی) (م 460 ق) ، نجف : مکتبه الأمین ، 1381ق . 41 . تحف العقول عن آل الرسول صلی الله علیه و آله ، الحسن بن علی الحرّانی (ابن شعبه) (م 381 ق ) ، تحقیق : علی أکبر الغفّاری ، قم : مؤسسه النشر الإسلامی ، 1404 ق ، دوم . 42 . تفسیر ابن کثیر (تفسیر القرآن العظیم) ، إسماعیل بن عمر البصروی الدمشقی (م 774 ق ) ، تحقیق : عبد العزیز غنیم ومحمّد أحمد عاشور ومحمّد إبراهیم البنّا ، قاهره : دار الشعب .

.

ص: 634

تفسیر الطبری = جامع البیان عن تأویل آی القرآن . 43 . تفسیر العیّاشی ، محمّد بن مسعود السلمی السمرقندی (العیّاشی) (م 320 ق ) ، تحقیق : هاشم الرسولی المحلاّتی ، تهران : المکتبه العلمیّه ، 1380 ق ، اوّل . 44 . تفسیر فرات الکوفی ، فرات بن إبراهیم الکوفی (ق 4 ق) ، به کوشش : محمّد الکاظم ، تهران : وزاره الثقافه والإرشاد الإسلامی ، 1410 ق ، اوّل. تفسیر القرطبی = الجامع لأحکام القرآن . 45 . تفسیر القمّی ، علی بن إبراهیم القمّی (م 307 ق ) ، به کوشش : السیّد الطیّب الموسوی الجزائری ، مطبعه النجف الأشرف . 46 . التفسیر المنسوب إلی الإمام العسکری علیه السلام ، تحقیق : مدرسه الإمام المهدی(عج) ، قم : مدرسه الإمام المهدی(عج) ، 1409ق ، اوّل. 47 . التمحیص ، محمّد بن همام الإسکافی (م 336 ق ) ، تحقیق : مدرسه الإمام المهدی(عج) ، قم : مدرسه الإمام المهدی(عج) . 48 . تنبیه الخواطر ونزهه النواظر (مجموعه ورّام) ، ورّام بن أبی فراس (م 605 ق ) ، بیروت : دار التعارف ودار صعب . 49 . تنبیه الغافلین ، نصر بن محمّد السمرقندی (م 372 ق ) ، تحقیق : یوسف علی بدیوی ، بیروت : دار ابن کثیر ، 1413 ق ، اوّل. 50 . التوحید ، محمّد بن علی بن الحسین بن بابویه القمّی (الشیخ الصدوق) (م 381 ق) ، تحقیق: هاشم الحسینی الطهرانی ، قم: مؤسسه النشر الاسلامی ، 1398 ق ، اوّل . 51 . تهذیب الأحکام فی شرح المقنعه ، محمّد بن الحسن الطوسی (الشیخ الطوسی) (م 460 ق ) ، بیروت : دار التعارف ، 1401 ق ، اوّل. 52 . تیسیر المطالب فی أمالی الإمام أبی طالب ، یحیی (أبو طالب) ابن الحسین (م 384 ق) ، بیروت: مؤسسه الأعلمی ، 1395 ق ، اوّل . 53 . الثاقب فی المناقب ، محمّد بن علی الطوسی (م 560 ق ) ، تحقیق : رضا علوان ، قم : مؤسسه انصاریان ، 1412 ق ، دوم .

.

ص: 635

54 . الثقات ، محمّد بن حبّان البستی (م 354 ق ) ، بیروت : مؤسسه الکتب الثقافیه ، 1408 ق ، اوّل . 55 . ثواب الأعمال وعقاب الأعمال ، محمّد بن علی ابن بابویه القمی (الشیخ الصدوق) (م 381 ق ) ، تحقیق : علی أکبر الغفاری ، تهران : مکتبه الصدوق . 56 . جامع الأحادیث ، جعفر بن أحمد القمّی (ابن الرازی) (ق 4 ق) ، تحقیق : السیّد محمّد الحسینی النیسابوری ، مشهد : مؤسسه الطبع والنشر التابعه للحضره الرضویّه المقدّسه ، 1413 ق ، اوّل. 57 . جامع الأخبار أو معارج الیقین فی اُصول الدین ، محمّد بن محمّد الشعیری السبزواری (ق 7 ق) ، تحقیق : مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، قم : مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، 1414 ق ، اوّل. 58 . جامع بیان العلم وفضله ، یوسف بن عبد البرّ النمری القرطبی (م 463 ق ) ، بیروت : دار الکتب العلمیه . 59 . جامع البیان عن تأویل آی القرآن (تفسیر الطبری) ، محمّد بن جریر الطبری (م 310 ق ) ، بیروت : دار الفکر ، 1408 ق ، اوّل. 60 . الجامع الصغیر فی أحادیث البشیر النذیر ، عبد الرحمان بن أبی بکر السیوطی (م 911 ق ) ، بیروت : دار الفکر ، 1401 ق ، اوّل. 61 . الجامع لأحکام القرآن (تفسیر القرطبی) ، محمّد بن أحمد الأنصاری القرطبی (م 671 ق ) ، تحقیق : محمّد عبد الرحمان المرعشلی ، بیروت : دار إحیاء التراث العربی ، 1405 ق ، دوم . 62 . الجعفریّات (الأشعثیّات) ، محمّد بن محمّد بن الأشعث الکوفی (ق 4 ق ) ، تهران : مکتبه نینوی (طبع شده در ضمن : قرب الإسناد) . 63 . جمال الاُسبوع بکمال العمل المشروع ، علی بن موسی الحلّی (ابن طاووس) (م 664 ق ) ، تحقیق : جواد القیّومی ، قم : مؤسسه الآفاق ، 1371 ش ، اوّل. 64 . جوامع الجامع ، الفضل بن الحسن الطبرسی (م 548 ق) ، تهران: مؤسسه الطبع والنشر التابعه لجامعه طهران ، 1371 ش .

.

ص: 636

65 . حلیه الأبرار فی أحوال محمّد وآله الأطهار علیهم السلام ، السیّد هاشم بن سلیمان البحرانی (م 1107 ق ) تحقیق : غلام رضا مولانا البروجردی ، قم : مؤسسه المعارف الإسلامیّه ، 1413 ق ، اوّل. 66 . حلیه الأولیاء وطبقات الأصفیاء ، أحمد بن عبد اللّه الإصبهانی (أبو نعیم) (م 430 ق ) ، بیروت : دار الکتاب العربی ، 1387 ق ، دوم . 67 . حیاه الحیوان الکبری ، محمّد بن موسی الدمیری (م 808 ق ) ، بیروت : دار إحیاء التراث العربی. 68 . الخرائج والجرائح ، سعید بن عبد اللّه الراوندی (قطب الدین الراوندی) (م 573 ق ) ، تحقیق : مؤسسه الإمام المهدی(عج) ، قم : مؤسسه الإمام المهدی(عج) ، 1409 ق ، اوّل . 69 . الخصال ، محمّد بن علی ابن بابویه القمّی (الشیخ الصدوق) (م 381 ق ) ، قم : مؤسسه النشر الإسلامی ، 1414 ق ، چهارم . 70 . دُرر الأحادیث النبویّه ، یحیی بن الحسین (م 298 ق) ، تحقیق: یحیی عبد الکریم الفضیل ، بیروت: مؤسسه الأعلمی ، 1402 ق ، دوم . 71 . الدرّ المنثور فی التفسیر المأثور ، عبد الرحمان بن أبی بکر السیوطی (م 911 ق ) ، بیروت : دار الفکر ، 1414 ق ، اوّل. 72 . الدرّه الباهره من الأصداف الطاهره ، محمّد بن مکّی العاملی (الشهید الأول)، مشهد : مؤسسه الطبع والنشر التابعه للحضره الرضویه المقدّسه ، 1365ش . 73 . دستور معالم الحکم ومأثور مکارم الشیم ، أبو عبد اللّه بن محمّد بن سلامه القاضی القضاعی (م 454 ق ) ، بیروت : دار الکتاب العربی ، 1401 ق ، اوّل. 74 . دعائم الإسلام وذکر الحلال والحرام والقضایا والأحکام ، النعمان بن محمّد التمیمی المغربی (م 363 ق ) ، تحقیق : آصف بن علی اصغر فیضی ، مصر : دار المعارف ، 1389 ق ، سوم . 75 . الدعوات ، سعید بن عبد اللّه الراوندی (قطب الدین الراوندی) (م 573 ق ) ، تحقیق : مؤسسه الإمام المهدی (عج) ، قمّ : مؤسسه الإمام المهدی(عج) ، 1407 ق ، اوّل.

.

ص: 637

76 . دلائل الإمامه ، محمّد بن جریر الطبری (م 310 ق ) ، تحقیق : مؤسسه البعثه ، قم : مؤسسه البعثه ، 1413 ق ، اوّل. 77 . دلائل النبوّه ومعرفه أحوال صاحب الشریعه ، أحمد بن الحسین البیهقی (م 458 ق ) تحقیق : عبد المعطی أمین قلعجی ، بیروت : دار الکتب العلمیّه ، 1405 ق ، اوّل. 78 . دیوان منسوب به امام علی علیه السلام ، محمّد بن الحسین الکیدری (م ق 6 ق ) ، ترجمه : ابوالقاسم امامی ، تهران : اُسوه . 79 . ذیل تاریخ بغداد ، محمّد بن محمود البغدادی (ابن النجّار) (م 643 ق) ، بیروت: دار الکتاب العلمیه . 80 . ربیع الأبرار ونصوص الأخبار ، محمود بن عمر الزمخشری (م 538 ق ) ، تحقیق : سلیم النعیمی ، قم : منشورات الشریف الرضی ، 1410 ق ، اوّل. 81 . رجال العلاّمه الحلّی (خلاصه الأقوال) ، حسین بن یوسف الحلّی (العلاّمه) (726 ق ) ، قم : منشورات الشریف الرضی . رجال الکشّی = اختیار معرفه الرجال . 82 . رجال النجاشی (فهرس أسماء مصنّفی الشیعه) ، أحمد بن علی النجاشی (م 450 ق ) ، بیروت : دار الأضواء ، 1408 ق ، اوّل. 83 . روضه الواعظین ، محمّد بن الحسن الفتّال النیسابوری (م 508 ق ) ، تحقیق : حسین الأعلمی ، بیروت : مؤسسه الأعلمی ، 1406 ق ، اوّل . 84 . ریاض الصالحین ، یحیی بن شرف النووی (ت 676 ق) ، تحقیق: مصطفی محمّد عماره ، دمشق: دار القلم العربی . 85 . الزهد ، أبو عبد الرحمان بن عبد اللّه الحنظلی المروزی (م 181 ق ) ، تحقیق : حبیب الرحمان الأعظمی ، بیروت : دار الکتب العلمیّه . 86 . الزهد ، أحمد بن محمّد الشیبانی (م 241 ق ) ، بیروت : دار الکتب العلمیه . 87 . الزهد ، حسین بن سعید الکوفی الأهوازی (ق 3 ق) ، قم : المطبعه العلمیه .

.

ص: 638

88 . سبل الهدی والرشاد ، محمّد بن یوسف الصالحی الشامی (م 942 ق) ، تحقیق: عادل احمد عبد الموجود ، بیروت: دار الکتب العلمیه ، 1414 ق . 89 . سنن ابن ماجه ، محمّد بن یزید القزوینی (ابن ماجه) (م 275 ق ) ، تحقیق : محمّد فؤاد عبد الباقی ، بیروت : دار إحیاء التراث ، 1395 ق ، اوّل. 90 . سنن أبی داود ، سلیمان بن أشعث السجستانی الأزدی (م 275 ق ) ، تحقیق : محمّد محیی الدین عبد الحمید ، بیروت : دار احیاء السنه النبویه . 91 . سنن الترمذی (الجامع الصحیح) ، محمّد بن عیسی الترمذی (م 297 ق ) ، تحقیق : أحمد محمّد شاکر ، بیروت : دار إحیاء التراث . 92 . سنن الدارمی ، عبد اللّه بن عبد الرحمان الدارمی (م 255 ق ) ، تحقیق : مصطفی دیب البغا ، بیروت : دار القلم ، 1412 ق ، اوّل. 93 . السنن الکبری ، أحمد بن الحسین البیهقی (م 458 ق ) ، تحقیق : محمّد عبد القادر عطا ، بیروت : دار الکتب العلمیّه ، 1414 ق ، اوّل. 94 . سنن النسائی بشرح الحافظ جلال الدین السیوطی وحاشیه الإمام السندی ، أحمد بن شعیب النسائی (م 303 ق ) ، بیروت : دار الجیل ، 1407 ق ، اوّل . 95 . السیره النبویّه ، عبد الملک بن هشام الحمیری (ابن هشام) (م 218 ق ) ، تحقیق : مصطفی السقّا وإبراهیم الأبیاری ، قم : مکتبه المصطفی ، 1355 ق ، اوّل. 96 . شرح الأخبار فی فضائل الأئمّه الأطهار ، النعمان بن محمّد المصری (القاضی أبو حنیفه) (م 363 ق) ، تحقیق: السید محمّد الحسینی الجلالی ، قم: مؤسسه النشر الاسلامی ، 1412 ق ، اوّل . 97 . شرح نهج البلاغه ، عبد الحمید بن محمّد المعتزلی (إبن أبی الحدید) (م 656 ق ) ، تحقیق : محمّد أبوالفضل إبراهیم ، بیروت : دار إحیاء التراث ، 1387 ق ، دوم . 98 . شُعب الإیمان ، أحمد بن الحسین البیهقی (م 458 ق ) ، تحقیق : محمّد السعید بسیونی زغلول ، بیروت : دار الکتب العلمیّه ، 1410 ق ، اوّل.

.

ص: 639

99 . الشکر ، عبد اللّه بن محمّد القرشی (ابن أبی الدنیا) (م 281 ق ) ، تحقیق : طارق الطنطاوی ، قاهره : مکتبه القرآن . 100 . الصحاح تاج اللغه وصحاح العربیّه ، إسماعیل بن حمّاد الجوهری (م 398 ق ) ، تحقیق : أحمد بن عبد الغفور عطّار ، بیروت : دار العلم للملایین ، 1410 ق ، چهارم . 101 . صحیح ابن حبّان بترتیب ابن بلبان ، علی بن بلبان الفارسی (م 739 ق ) ، تحقیق : شعیب الأرناؤوط ، بیروت : مؤسسه الرساله ، 1414 ق ، دوم . 102 . صحیح ابن خزیمه ، محمّد بن إسحاق السلمی النیسابوری (ابن خزیمه) (م 311 ق ) ، تحقیق : محمّد مصطفی الأعظمی ، بیروت : المکتب الإسلامی ، 1412 ق ، سوم . 103 . صحیح البخاری ، محمّد بن إسماعیل البخاری (م 256 ق ) ، تحقیق : مصطفی دیب البغا ، بیروت : دار ابن کثیر ، 1410 ق ، چهارم . 104 . صحیح مسلم ، مسلم بن الحجّاج القشیری النیسابوری (م 261 ق ) ، تحقیق : محمّد فؤاد عبد الباقی ، قاهره : دار الحدیث ، 1412 ق ، اوّل. 105 . صحیفه الإمام الرضا علیه السلام ، المنسوب إلی الإمام الرضا علیه السلام ، تحقیق : مؤسسه الإمام المهدی (عج) ، قم : مؤسسه الإمام المهدی(عج) ، 1408 ق ، اوّل. 106 . الصحیفه السجّادیّه ، المنسوب إلی الإمام علی بن الحسین علیه السلام ، تصحیح : علی أنصاریان ، دمشق : المستشاریه الثقافیه للجمهوریّه الإسلامیّه الإیرانیّه ، 1405 ق . 107 . صفات الشیعه ، محمّد بن علی ابن بابویه القمی (الشیخ الصدوق) (م 381 ق ) ، تحقیق : مؤسسه الإمام المهدی(عج) ، قم : مؤسسه الإمام المهدی(عج) . 108 . الصواعق المحرقه فی الردّ علی أهل البدع والزندقه ، أحمد بن حجر الهیثمی الکوفی (م 974 ق ) ، به کوشش : عبد الوهّاب عبد اللطیف ، مصر : مکتبه القاهره ، 1385 ق ، دوم . 109 . طبّ الأئمّه ، ابنا بسطام النیسابوریان ، تحقیق: محسن عقیل ، بیروت: دار المحجه البیضاء و دار الرسول الأکرم .

.

ص: 640

110 . الطبقات الکبری ، محمّد بن سعد کاتب الواقدی (م 230 ق ) ، بیروت : دار صادر . 111 . طبّ النبیّ ، محمّد بن محمّد الجغمینی (م 618 ق) ، چاپ سنگی ، 1318 ق . 112 . العدد القویّه لدفع المخاوف الیومیّه ، الحسن بن یوسف الحلّی (العلاّمه) (م 726 ق ) ، تحقیق : السیّد مهدی الرجائی ، قم : مکتبه آیه اللّه المرعشی ، 1408 ق ، اوّل. 113 . عدّه الداعی ونجاح الساعی ، أحمد بن محمّد الحلّی الأسدی (م 841 ق ) ، تحقیق : أحمد الموحّدی ، تهران : مکتبه وجدانی . 114 . العقد الفرید ، أحمد بن محمّد الأندلسی (ابن عبد ربّه) (م 328 ق ) ، تحقیق : أحمد الزین وإبراهیم الأبیاری ، بیروت : دار الأندلس ، 1408 ق ، اوّل. 115 . علل الشرائع ، محمّد بن علی ابن بابویه القمّی (الشیخ الصدوق) (م 381 ق ) ، بیروت : دار إحیاء التراث ، 1408 ق ، اوّل. 116 . العمده فی محاسن الشعر و آدابه ، الحسن بن رشیق القیروانی (م 456 ق) ، تحقیق: محمّد قزقزان ، بیروت: دار المعرفه ، 1408 ق . 117 . عمل الیوم واللیله ، أحمد بن شعیب النسائی (م 303 ق ) ، تحقیق : فاروق حماده ، بیروت : مؤسسه الرساله ، 1407 ق ، سوم . 118 . عمل الیوم واللیله ، أحمد بن محمّد الدینوری (م 464 ق ) ، تحقیق : حمدی عبد المجید السلفی ، بیروت : مؤسسه الکتب الثقافیّه ، 1408 ق ، اوّل. 119 . عوالی اللآلی العزیزیّه فی الأحادیث الدینیّه ، محمّد بن علی الأحسائی (ابن أبی جمهور) (م 940 ق ) ، تحقیق : مجتبی العراقی ، قم : مطبعه سیّد الشهداء علیه السلام ، 1403 ق ، اوّل. 120 . العین ، خلیل بن أحمد الفراهیدی (م 175 ق ) ، تحقیق : مهدی المخزومی ، قم : دار الهجره ، 1409 ق ، اوّل. 121 . عیون أخبار الرضا علیه السلام ، محمّد بن علی ابن بابویه القمّی (الشیخ الصدوق) (م 381 ق ) ، تحقیق : السیّد مهدی الحسینی اللاجوردی ، تهران : منشورات جهان . 122 . عیون الحکم والمواعظ ، علی بن محمّد اللیثی الواسطی (ق 6 ق ) ، تحقیق : حسین الحسنی البیرجندی ، قم : دار الحدیث ، 1376 ش ، اوّل.

.

ص: 641

123 . الغارات ، إبراهیم بن محمّد (ابن هلال الثقفی) (م 283 ق ) ، تحقیق : میر جلال الدین المحدّث الاُرموی ، تهران : انجمن آثار ملّی ، 1395 ق ، اوّل. 124 . غرر الحکم ودرر الکلم ، عبد الواحد الآمدی التمیمی (م 550 ق ) ، تحقیق : میر جلال الدین محدّث اُرمَوی ، تهران : دانشگاه تهران ، 1360 ش ، سوم . 125 . الغیبه ، محمّد بن إبراهیم الکاتب النعمانی (م 350 ق ) ، تحقیق : علی أکبر الغفّاری ، تهران : مکتبه الصدوق . 126 . الغیبه ، محمّد بن الحسن الطوسی (م 460 ق ) ، تحقیق : عباد اللّه الطهرانی وعلی أحمد ناصح ، قم : مؤسسه المعارف الإسلامیّه ، 1411 ق ، اوّل. 127 . فتح الباری شرح صحیح البخاری ، أحمد بن علی العسقلانی (ابن حجر) (م 852 ق ) ، تحقیق : عبد العزیز بن عبد اللّه بن باز ، بیروت : دار الفکر ، 1379 ق ، اوّل . 128 . الفرج بعد الشده ، عبد اللّه بن محمّد القرشی (ابن أبی الدنیا) (م 281 ق ) ، تحقیق : مصطفی عبد القادر عطا ، بیروت : مؤسسه الکتب الثقافیه ، 1413 ق ، اوّل. 129 . الفردوس بمأثور الخطاب ، شیرویه بن شهردار الدیلمی الهمدانی (م 509 ق ) ، تحقیق : محمّد السعید بسیونی زغلول ، بیروت : دار الکتب العلمیّه ، 1406 ق ، اوّل. 130 . الفروق اللغویه ، الحسن بن عبد اللّه (ابو هلال) العسکری (م 400 ق) ، تحقیق: حسام الدین القدسی ، بیروت: دار الکتب العلمیه . 131 . فضائل الأشهر الثلاثه ، محمّد بن علی ابن بابویه القمّی (الشیخ الصدوق) (م 381 ق ) ، تحقیق : غلامرضا عرفانیان ، قم : مکتبه الداوری ، 1396 ق ، اوّل. 132 . فضائل الصحابه ، أحمد بن محمّد بن حنبل (م 241 ق ) ، تحقیق : وصی اللّه بن محمّد عبّاس ، مکّه : جامعه اُم القری ، 1403 ق ، اوّل. 133 . فضل الکوفه و مساجدها ، محمّد بن جعفر المشهدی الحائری ، تحقیق: محمّد سعید الطریحی ، بیروت: دار المرتضی . 134 . الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام ، تحقیق : مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، مشهد : المؤتمر العالمی للإمام الرضا علیه السلام .

.

ص: 642

135 . الفقیه والمتفقّه ، احمد بن علی الخطیب البغدادی (م 463 ق) ، تحقیق: الأنصاری ، بیروت: دار الکتب العلمیه . 136 . فلاح السائل ، علی بن موسی الحلّی (ابن طاووس) (م 664 ق ) ، تحقیق : غلامحسین مجیدی ، قم : مکتب الإعلام الإسلامی ، 1419 ق ، اوّل. فهرس أسماء مصنّفی الشیعه = رجال النجاشی . 137 . فیض القدیر ، محمّد عبد الرؤوف المناوی (ق 10 ق ) ، بیروت : دار الفکر . 138 . القاموس المحیط ، محمّد بن یعقوب الفیروز آبادی (م 817 ق ) ، بیروت : دار الفکر . 139 . قرب الإسناد ، عبداللّه بن جعفر الحِمْیری القمّی (م بعد از 304 ق ) ، تحقیق : مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، قم : مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، 1413 ق ، اوّل. 140 . قصص الأنبیاء ، سعید بن عبد اللّه (قطب الدین الراوندی) (م 573 ق ) تحقیق : غلامرضا عرفانیان ، مشهد : مجمع البحوث الإسلامیّه التابع لمؤسسه الآستانه الرضویّه ، 1409 ق ، اوّل. 141 . قضاء حقوق المؤمنین ، سدید الدین أبو علی بن طاهر الصوری (ق 6 ق)، تحقیق: حامد الخفّاف: قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، 1410 ق ، دوم . 142 . قضاء الحوائج ، عبد اللّه بن محمّد بن أبی الدنیا القرشی البغدادی (م 281 ق) ، تحقیق: محمّد عبد القادر أحمد عطا ، بیروت: مؤسسه الکتب الثقافیه، 1413 ق . 143 . الکافی، محمّد بن یعقوب الکلینی الرازی (م 329 ق ) ، تحقیق : علی أکبر الغفّاری ، بیروت : دار صعب ودار التعارف ، 1401 ق ، چهارم . 144 . کامل الزیارات ، جعفر بن محمّد بن قولویه (ابن قولویه) (م 367 ق ) ، تحقیق : جواد القیّومی ، قم : نشر الفقاهه ، 1417 ق ، اوّل. 145 . کتاب من لا یحضره الفقیه ، محمّد بن علی ابن بابویه القمّی (الشیخ الصدوق) (م 381 ق ) ، تحقیق : علی أکبر الغفّاری ، قم : مؤسسه النشر الإسلامی ، دوم . 146 . الکشّاف ، محمود بن عمر الزمخشری (م 538 ق ) ، بیروت : دار المعرفه .

.

ص: 643

147 . کشف الخفاء والألباس عمّا أشهر من الأحادیث علی ألسنه الناس ، إسماعیل بن محمّد العجلونی الجراحی (م 1162 ق) ، بیروت : دارالکتب العلمیه 1408 ق . 148 . کشف الغمّه فی معرفه الأئمّه ، علی بن عیسی الإربلی (م 687 ق ) ، تصحیح : السیّد هاشم الرسولی المحلاّتی ، بیروت : دار الکتاب ، 1401 ق ، اوّل. 149 . کشف المحجّه لثمره المُهْجه ، علی بن موسی الحلّی (ابن طاووس) (م 664 ق ) ، تحقیق : محمّد الحسّون ، قم : مکتب الإعلام الإسلامی ، 1412 ق ، اوّل. 150 . کشف الیقین فی فضائل أمیر المؤمنین علیه السلام ، الحسن بن یوسف الحلّی (العلاّمه) (م 726 ق ) ، تحقیق : علی آل کوثر ، قم : مجمع إحیاء الثقافه الإسلامیّه ، 1411 ق ، اوّل. 151 . کفایه الأثر فی النصّ علی الأئمّه الإثنی عشر ، علی بن محمّد الخزّاز القمّی (ق 4 ق) ، تحقیق : السیّد عبد اللطیف الحسینی الکوه کمری ، قم : بیدار ، 1401 ق . 152 . کمال الدین وتمام النعمه ، محمّدبن علی ابن بابویه القمّی (الشیخ الصدوق) (م 381 ق ) ، تحقیق : علی أکبر الغفّاری ، قم : مؤسسه النشر الإسلامی ، 1405 ق ، اوّل. 153 . کنز العمّال فی سنن الأقوال والأفعال ، علی المتّقی بن حسام الدین الهندی (م 975 ق ) ، تصحیح : صفوه السقّا ، بیروت : مکتبه التراث الإسلامی ، 1397 ق ، اوّل. 154 . کنز الفوائد ، محمّد بن علی الکراجکی الطرابلسی (م 449 ق ) ، به کوشش : عبد اللّه نعمه ، قم : دار الذخائر ، 1410 ق ، اوّل. 155 . لسان العرب ، محمّدبن مکرم المصری الأنصاری (ابن منظور) (م 711 ق ) ، بیروت : دار صادر ، 1410 ق ، اوّل. 156 . مائه کلمه للإمام أمیرالمؤمنین علی ، عمرو بن بحر الکنانی (الجاحظ) (م 255 ق) ، تحقیق : ریاض مصطفی العبداللّه ، دمشق : دارالحکمه ، 1416 ق . 157 . المجازات النبویّه ، محمّد بن الحسین الموسوی (الشریف الرضی) (م 406 ق ) ، تحقیق وشرح : طه محمّد الزینی ، قم : مکتبه بصیرتی . 158 . مجمع البحرین ، فخر الدین الطریحی (م 1085 ق ) ، تحقیق : السیّد أحمد الحسینی ، تهران : مکتبه نشر الثقافه الإسلامیّه ، 1408 ق ، دوم .

.

ص: 644

159 . مجمع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر مجمع البیان) ، الفضل بن الحسن الطبرسی (م 548 ق ) ، تحقیق : السیّد هاشم الرسولی المحلاّتی والسیّد فضل اللّه الیزدی الطباطبائی ، بیروت : دار المعرفه ، 1408 ق ، دوم . 160 . مجمع الزوائد ومنبع الفوائد ، علی بن أبی بکر الهیثمی (م 807 ق ) ، تحقیق : عبد اللّه محمّد درویش ، بیروت : دار الفکر ، 1412 ق ، اوّل. 161 . المحاسن ، أحمد بن محمّد البرقی (م 280 ق ) ، تحقیق : السیّد مهدی الرجائی ، قم : المجمع العالمی لأهل البیت علیهم السلام ، 1413 ق ، اوّل. 162 . مختصر بصائر الدرجات ، حسن بن سلیمان الحلّی (ق 8 ق) ، قم : انتشارات الرسول المصطفی . 163 . مدینه معاجز الأئمّه الإثنی عشر ودلائل الحجج علی البشر ، هاشم بن سلیمان البحرانی (م 1107 ق ) ، تحقیق : عزه اللّه المولائی الهمدانی ، قم : مؤسسه المعارف الإسلامیّه ، 1413 ق ، اوّل. 164 . المراسیل ، سلیمان بن الأشعث السجستانی (م 275 ق) ، تحقیق: عبد العزیز عزّ الدین السیروان ، بیروت: دار القلم ، 1406 ق . 165 . مرآه العقول فی شرح أخبار آل الرسول ، محمّد باقر بن محمّد تقی المجلسی (م 1111 ق ) ، تحقیق : السیّد هاشم الرسولی المحلاتی ، تهران : دار الکتب الإسلامیّه ، 1370 ش ، سوم . 166 . المزار ، محمّد بن محمّد بن النعمان العکبری (الشیخ المفید) (م 413 ق) ، تحقیق: محمّد باقر الأبطحی ، قم: المؤتمر العالمی لألفیّه الشیخ المفید ، 1413 ق ، اوّل . 167 . المزار الکبیر ، محمّد بن جعفر المشهدی (ق 6 ق ) ، تحقیق : جواد القیّومی الإصفهانی ، قم : قیّوم ، 1419 ق ، اوّل. 168 . مساوئ الأخلاق و طرائق مکروهها ، محمّد بن جعفر الخرائطی (م 327 ق) ، تحقیق: مصطفی عبد القادر عطا ، بیروت: مؤسسه الکتب الثقافیه ، 1413 ق .

.

ص: 645

169 . المستدرک علی الصحیحین ، محمّد بن عبد اللّه الحاکم النیسابوری (م 405 ق ) ، تحقیق : مصطفی عبد القادر عطا ، بیروت : دار الکتب العلمیّه ، 1411 ق ، اوّل. 170 . مستدرک الوسائل ومستنبط المسائل ، حسین النوری الطبرسی (م 1320 ق ) ، قم : مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، 1407 ق ، اوّل. 171 . مسکّن الفؤاد ، زین الدین بن علیّ الجبعی العاملی (الشهید الثانی) (م 965 ق) ، تحقیق: مؤسسه آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث ، قم: مؤسسه آل البیت ، 1412 ق ، دوم . 172 . مسند أبی حنیفه ، احمد بن عبد اللّه (أبو نُعیم) الأصفهانی (م 430 ق) ، قاهره: مکتبه الآداب ، 1981 م . 173 . مسند أبی داود الطیالسی (مسند الطیالسی) ، سلیمان بن داود البصری (أبی داود الطیالسی) (م 204 ق ) ، بیروت : دار المعرفه . 174 . مسند أبی یعلی الموصلی ، أحمد بن علی بن المثنّی التمیمی الموصلی (م 307 ق ) ، تحقیق : إرشاد الحقّ الأثری ، جدّه : دار القبله ، 1408 ق ، اوّل. 175 . المسند ، أحمد بن محمّد الشیبانی (ابن حنبل) (م 241 ق ) ، تحقیق : عبد اللّه محمّد الدرویش ، بیروت : دار الفکر ، 1414 ق ، دوم . 176 . مسند الإمام زید(مسند زید) ، المنسوب إلی زید بن علی بن الحسین علیهماالسلام (م 122 ق ) ، بیروت : منشورات دار مکتبه الحیاه ، 1966 م ، اوّل. 177 . مسند البزّار (البحر الزخّار) ، أحمد بن عمرو العتکی البزّار (م 292 ق ) ، تحقیق : محفوظ الرحمان زین اللّه ، بیروت : مؤسسه علوم القرآن ، 1409 ق ، اوّل. 178 . مسند الرویانی ، محمّد بن هارون الرویانی (م 307 ق ) ، تحقیق : أیمن علی أبویمانی ، مصر : مؤسسه قرطبه ، 1416 ق ، اوّل. 179 . مسند الشامیین ، سلیمان بن احمد الطبرانی (م 360 ق) ، تحقیق: حمدی عبد المجید السلفی ، بیروت: مؤسسه الرساله . 180 . مسند الشهاب ، محمّد بن سلامه (القاضی القضاعی) (م 454 ق) ، بیروت : مؤسسه الرساله .

.

ص: 646

مسند الطیالسی = مسند أبی داود الطیالسی . 181 . مشکاه الأنوار فی غرر الأخبار ، علی الطبرسی (ق 7 ق) ، تحقیق : مهدی هوشمند ، قم : دار الحدیث ، 1418 ق ، اوّل. 182 . مشکاه المصابیح ، محمّد بن عبد اللّه العمری الخطیب التبریزی (ق 8 ق) ، تحقیق: محمّد ناصر الدین الآلبانی ، دمشق: المکتب الإسلامی . 183 . مشکل الآثار ، أحمد بن محمّد الأزدی الحجری الطحاوی (م 321 ق ) ، بیروت : دار صادر . 184 . مصادقه الإخوان ، محمّد بن علیّ بن الحسین بن بابویه القمّی (الشیخ الصدوق) (م 381 ق) ، تحقیق: مؤسّسه الامام المهدی (عج) ، قم: مدرسه الامام المهدی (عج) ، 1410 ق . 185 . مصباح الزائر ، علی بن موسی الحلّی (ابن طاووس) (م 664 ق ) ، تحقیق : مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، قم : مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، 1417 ق ، اوّل. 186 . مصباح الشریعه ومفتاح الحقیقه ، المنسوب إلی الإمام الصادق علیه السلام ، شرح : عبد الرزّاق گیلانی ، تهران : نشر صدوق ، 1407 ق ، سوم. 187 . المصباح فی الأدعیه والصلوات والزیارات ، إبراهیم بن علی العاملی الکفعمی (م 900 ق ) ، قم : منشورات الشریف الرضی . 188 . مصباح المتهجّد ، محمّد بن الحسن الطوسی (م 460 ق ) ، تحقیق : علی أصغر مروارید ، بیروت : مؤسسه فقه الشیعه ، 1411 ق ، اوّل. 189 . المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی ، أحمد بن محمّد الفیّومی (م 770 ق ) ، قم : مؤسسه دار الهجره ، 1414 ق ، دوم . 190 . المصنّف ، عبد الرزّاق بن همّام الصنعانی (م 211 ق ) ، تحقیق : حبیب الرحمان الأعظمی ، بیروت : منشورات المجلس العلمی . 191 . المصنّف فی الأحادیث والآثار ، عبد اللّه بن محمّد العبسی الکوفی (ابن أبی شیبه) (م 235 ق ) ، تحقیق : سعید محمّد اللحّام ، بیروت : دار الفکر .

.

ص: 647

192 . مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول ، محمّد بن طلحه الشافعی (م 654 ق ) ، قم : النسخه المخطوطه فی مکتبه آیه اللّه المرعشی . 193 . المطالب العالیه بزوائد المسانید الثمانیه ، أحمد بن علی العسقلانی (ابن حجر) (م 852 ق ) ، تحقیق : حبیب الرحمان الأعظمی ، بیروت : دار المعرفه ، 1414 ق ، اوّل. 194 . المعارف ، عبد اللّه بن مسلم الدینوری (ابن قتیبه) (م 276 ق ) ، تحقیق : ثروت عکاشه ، دار المعارف . 195 . معانی الأخبار ، محمّد بن علی ابن بابویه القمّی (الشیخ الصدوق) (م 381 ق ) ، تحقیق : علی أکبر الغفّاری ، قم : مؤسسه النشر الإسلامی ، 1361 ش ، اوّل. 196 . المعجم الأوسط ، سلیمان بن أحمد اللخمی الطبرانی (م 360 ق ) ، تحقیق : طارق بن عوض اللّه وعبد الحسن بن إبراهیم الحسینی ، قاهره : دار الحرمین ، 1415 ق . 197 . معجم السفر ، احمد بن محمّد السلفی (م 573 ق) ، شرح: عبد اللّه عمر البارودی ، بیروت: دار الفکر ، 1414 ق . 198 . معجم شیوخ الإسماعیلی ، أحمد بن إبراهیم الإسماعیلی (م 371 ق) ، تحقیق: عبد اللّه عمر البارودی ، بیروت: دار الفکر ، 1414 ق . 199 . المعجم الکبیر ، سلیمان بن أحمد اللخمی الطبرانی (م 360 ق ) ، تحقیق : حمدی عبد المجید السلفی ، بیروت : دار إحیاءالتراث العربی ، 1404 ق ، دوم . 200 . معدن الجواهر و ریاضه الخواطر ، محمّد بن علی الکراجکی (م 449 ق) ، تحقیق: السید أحمد الحسینی ، تهران: المکتبه المرتضویه ، 1394 ق ، دوم . 201 . المغازی ، محمّد بن عمر بن واقد (الواقدی) (م 207 ق ) ، تحقیق : مارسدن جونس ، بیروت : عالم الکتب ، 1404 ق ، سوم . 202 . المغنی عن حمل الأسفار ، عبد الرحیم بن الحسین العراقی (م 806 ق) ، تحقیق: أشرف بن عبد المقصود ، ریاض: مکتبه دار طبریه ، 1415 ق . 203 . مفردات ألفاظ القرآن ، حسین بن محمّد الراغب الإصفهانی (م 425 ق ) ، تحقیق : صفوان عدنان داودی ، بیروت : دار القلم ، 1412 ق ، اوّل.

.

ص: 648

204 . مقاتل الطالبیّین ، علی بن الحسین الإصبهانی (أبوالفرج) (م 356 ق ) ، تحقیق : السیّد أحمد صقر ، قم : منشورات الشریف الرضی ، 1405 ق ، اوّل . 205 . المقنعه ، محمّد بن محمّد بن النعمان العکبری البغدادی (الشیخ المفید) (م 413 ق ) ، تحقیق : مؤسسه النشر الإسلامی ، قم : مؤسسه النشر الإسلامی ، 1410 ق ، دوم . 206 . مکارم الأخلاق ، الفضل بن الحسن الطبرسی (م 548 ق ) ، تحقیق : علاء آل جعفر ، قم : مؤسسه النشر الإسلامی ، 1414 ق ، اوّل. 207 . مکارم الأخلاق ، عبد اللّه بن محمّد القرشی (ابن أبی الدنیا) (م 281 ق) ، بیروت : دار الکتب العلمیه ، 1409ق . 208 . مناقب آل أبی طالب (المناقب لابن شهر آشوب) ، محمّد بن علی المازندرانی (ابن شهرآشوب) (م 588 ق ) ، قم : المطبعه العلمیّه . 209 . مناقب الإمام أمیر المؤمنین علیه السلام (المناقب للکوفی) ، محمّد بن سلیمان الکوفی القاضی (م 300 ق ) ، تحقیق : محمّد باقر المحمودی ، قم : مجمع إحیاء الثقافه الإسلامیّه ، 1412 ق ، اوّل . 210 . المناقب (المناقب للخوارزمی) ، الموفّق بن أحمد المکّی الخوارزمی (م 568 ق ) تحقیق : مالک المحمودی ، قم : مؤسسه النشر الإسلامی ، 1414 ق ، دوم . 211 . المنتخب من مسند عبد بن حمید ، عبد بن حمید (م 249 ق ) ، تحقیق : السیّد صبحی البدری السامرائی ومحمود محمّد خلیل الصعیدی ، قاهره : مکتبه السنّه ، 1408 ق ، اوّل. 212 . منیه المرید ، زین الدین علی العاملی (الشهید الثانی) (م 965 ق ) قم : مکتب الإعلام الإسلامی ، 1415ق . مَن لا یحضره الفقیه = کتاب من لا یحضره الفقیه . 213 . المواعظ العددیّه ، علی المشکینی الأردبیلی (معاصر) ، تحقیق : علی الأحمدی المیانجی ، قم : الهادی ، 1406 ق ، چهارم .

.

ص: 649

214 . موسوعه الإمام علی علیه السلام ، محمّد جواد مغنیه ، بیروت: دار الجواد ، 1414 ق ، اوّل . 215 . الموطّأ ، مالک بن أنس (م 158 ق ) ، تحقیق : محمّد فؤاد عبد الباقی ، بیروت : دار إحیاء التراث العربی ، 1406 ق ، اوّل. 216 . مهج الدعوات ومنهج العبادات ، أحمد بن موسی الحلّی (ابن طاووس) (م 664 ق ) تحقیق : حسین الأعلمی ، بیروت : مؤسسه الأعلمی ، 1414 ق ، اوّل. 217 . میزان الاعتدال فی نقد الرجال ، محمّد بن أحمد الذهبی (م 275 ق ) ، تحقیق : علی محمّد البجاوی ، بیروت : دار الفکر . 218 . المیزان فی تفسیر القرآن ، السیّد محمّد حسین الطباطبائی (م 1402 ق ) ، قم : مؤسسه مطبوعاتی إسماعیلیان ، 1394 ق ، سوم . 219 . نثر الدرّ ، منصور بن الحسین الآبی (م 421 ق ) ، تحقیق : محمّد علی قرنه ، مصر : الهیئه المصریه العامه ، 1981 م ، اوّل . 220 . نزهه الناظر وتنبیه الخواطر ، الحسین بن محمّد الحلوانی (ق 5 ق) تحقیق : مؤسسه الإمام المهدی(عج) ، قم : مؤسسه الإمام المهدی(عج) ، 1408 ق ، اوّل. 221 . نوادر الاُصول فی معرفه أحادیث الرسول ، محمّد بن علیّ بن سوره الترمذی (ت 320 ق) ، تحقیق: مصطفی عبد القادر عطا ، بیروت: دار الکتب العلمیّه ، 1413 ق ، اوّل . 222 . النوادر ، أحمد بن محمّد الأشعری القمی (م 280 ق) ، تحقیق: مدرسه الإمام المهدی (عج) ، قم: مدرسه الإمام المهدی (عج) ، 1408 ق . 223 . النوادر ، فضل اللّه بن علی الحسنی الراوندی (م 571 ق ) ، تحقیق : سعید رضا علی عسکری ، قم : دار الحدیث ، 1377 ش ، اوّل. 224 . النوادر (مستطرفات السرائر) ، محمّد بن أحمد بن إدریس الحلّی (م 598 ق) ، تحقیق: مؤسّسه الإمام المهدی (عج) ، قم: مدرسه الامام المهدی (عج) ، 1408 ق ، اوّل . 225 . نور الثقلین ، عبد علی بن جمعه العروسی الحویزی (م 1112 ق ) ، تحقیق : السیّد هاشم الرسولی المحلاّتی ، قم : مؤسسه إسماعیلیان ، 1412 ق ، چهارم .

.

ص: 650

226 . النهایه فی مجرد الفقه والفتاوی ، محمّد بن الحسن الطوسی (الشیخ الطوسی) (م 460 ق) ، بیروت : دار الکتاب العربی ، 1390 ق . 227 . نهج البلاغه ، محمّد بن الحسین الموسوی (الشریف الرضی) (م 406 ق ) ، تصحیح : صبحی الصالح ، قم : دارالاُسوه ، 1373ش . 228 . نهج السعاده فی مستدرک نهج البلاغه ، محمّد باقر المحمودی (معاصر) ، بیروت : مؤسسه الأعلمی . 229 . نهج الفصاحه ، ابو القاسم پاینده ، تهران: سازمان انتشارات جاویدان ، 1371 ش ، بیست و سوم . 230 . الیقین باختصاص مولانا علیّ علیه السلام بإمره المسلمین ، علی بن موسی الحلّی (ابن طاووس) (م 664 ق ) ، تحقیق : محمّد باقر الأنصاری ، قم : مؤسسه دار الکتاب ، 1413 ق ، اوّل.

.

ص: 651

فهرست تفصیلی .

ص: 652

. .

ص: 653

. .

ص: 654

. .

ص: 655

. .

ص: 656

. .

ص: 657

. .

ص: 658

. .

ص: 659

. .

ص: 660

. .

ص: 661

. .

ص: 662

. .

ص: 663

. .

ص: 664

. .

درباره مركز

بسمه تعالی

هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ

آیا کسانى که مى‏دانند و کسانى که نمى‏دانند یکسانند ؟

سوره زمر/ 9

مقدمه:

موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان، از سال 1385 هـ .ش تحت اشراف حضرت آیت الله حاج سید حسن فقیه امامی (قدس سره الشریف)، با فعالیت خالصانه و شبانه روزی گروهی از نخبگان و فرهیختگان حوزه و دانشگاه، فعالیت خود را در زمینه های مذهبی، فرهنگی و علمی آغاز نموده است.

مرامنامه:

موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان در راستای تسهیل و تسریع دسترسی محققین به آثار و ابزار تحقیقاتی در حوزه علوم اسلامی، و با توجه به تعدد و پراکندگی مراکز فعال در این عرصه و منابع متعدد و صعب الوصول، و با نگاهی صرفا علمی و به دور از تعصبات و جریانات اجتماعی، سیاسی، قومی و فردی، بر مبنای اجرای طرحی در قالب « مدیریت آثار تولید شده و انتشار یافته از سوی تمامی مراکز شیعه» تلاش می نماید تا مجموعه ای غنی و سرشار از کتب و مقالات پژوهشی برای متخصصین، و مطالب و مباحثی راهگشا برای فرهیختگان و عموم طبقات مردمی به زبان های مختلف و با فرمت های گوناگون تولید و در فضای مجازی به صورت رایگان در اختیار علاقمندان قرار دهد.

اهداف:

1.بسط فرهنگ و معارف ناب ثقلین (کتاب الله و اهل البیت علیهم السلام)

2.تقویت انگیزه عامه مردم بخصوص جوانان نسبت به بررسی دقیق تر مسائل دینی

3.جایگزین کردن محتوای سودمند به جای مطالب بی محتوا در تلفن های همراه ، تبلت ها، رایانه ها و ...

4.سرویس دهی به محققین طلاب و دانشجو

5.گسترش فرهنگ عمومی مطالعه

6.زمینه سازی جهت تشویق انتشارات و مؤلفین برای دیجیتالی نمودن آثار خود.

سیاست ها:

1.عمل بر مبنای مجوز های قانونی

2.ارتباط با مراکز هم سو

3.پرهیز از موازی کاری

4.صرفا ارائه محتوای علمی

5.ذکر منابع نشر

بدیهی است مسئولیت تمامی آثار به عهده ی نویسنده ی آن می باشد .

فعالیت های موسسه :

1.چاپ و نشر کتاب، جزوه و ماهنامه

2.برگزاری مسابقات کتابخوانی

3.تولید نمایشگاه های مجازی: سه بعدی، پانوراما در اماکن مذهبی، گردشگری و...

4.تولید انیمیشن، بازی های رایانه ای و ...

5.ایجاد سایت اینترنتی قائمیه به آدرس: www.ghaemiyeh.com

6.تولید محصولات نمایشی، سخنرانی و...

7.راه اندازی و پشتیبانی علمی سامانه پاسخ گویی به سوالات شرعی، اخلاقی و اعتقادی

8.طراحی سیستم های حسابداری، رسانه ساز، موبایل ساز، سامانه خودکار و دستی بلوتوث، وب کیوسک، SMS و...

9.برگزاری دوره های آموزشی ویژه عموم (مجازی)

10.برگزاری دوره های تربیت مربی (مجازی)

11. تولید هزاران نرم افزار تحقیقاتی قابل اجرا در انواع رایانه، تبلت، تلفن همراه و... در 8 فرمت جهانی:

1.JAVA

2.ANDROID

3.EPUB

4.CHM

5.PDF

6.HTML

7.CHM

8.GHB

و 4 عدد مارکت با نام بازار کتاب قائمیه نسخه :

1.ANDROID

2.IOS

3.WINDOWS PHONE

4.WINDOWS

به سه زبان فارسی ، عربی و انگلیسی و قرار دادن بر روی وب سایت موسسه به صورت رایگان .

درپایان :

از مراکز و نهادهایی همچون دفاتر مراجع معظم تقلید و همچنین سازمان ها، نهادها، انتشارات، موسسات، مؤلفین و همه بزرگوارانی که ما را در دستیابی به این هدف یاری نموده و یا دیتا های خود را در اختیار ما قرار دادند تقدیر و تشکر می نماییم.

آدرس دفتر مرکزی:

اصفهان -خیابان عبدالرزاق - بازارچه حاج محمد جعفر آباده ای - کوچه شهید محمد حسن توکلی -پلاک 129/34- طبقه اول

وب سایت: www.ghbook.ir

ایمیل: Info@ghbook.ir

تلفن دفتر مرکزی: 09132000109

دفتر تهران: 88318722 ـ 021

بازرگانی و فروش: 09132000109

امور کاربران: 09132000109